Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji

advertisement
Implementacja
Zasad ładu korporacyjnego
dla instytucji nadzorowanych
Raport
2
Spis treści
Wstęp7
Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych
– nowe wyzwanie dla rynku8
Omówienie wyników badania10
Zasady ładu korporacyjnego najczęściej wyłączane ze stosowania
14
Kontakt22
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
3
Najważniejsze wnioski z badania
•Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych ogłoszone zostały przez Komisję Nadzoru
Finansowego 22 lipca 2014 roku. W odróżnieniu od innych kodeksów dobrych praktyk Zasady ładu
korporacyjnego nie są regulacją oddolną rynku, bowiem zostały przyjęte przez instytucję nadzoru
w formie uchwały. Instytucje nadzorowane miały czas na ich implementację do 1 stycznia 2015 roku.
O fakcie przyjęcia Zasad do stosowania powinny poinformować na swoich stronach internetowych.
•Stosowanie Zasad ładu korporacyjnego ma być brane przez KNF pod uwagę przy wystawianiu oceny
BION, od której zależy m.in. polityka dywidendowa oraz częstotliwość i zakres czynności kontrolnych.
•W świetle wyników badania, którym objętych zostało 106 instytucji nadzorowanych przez KNF, Zasady
ładu korporacyjnego do stosowania przyjęło niemal trzy czwarte zbadanych podmiotów – 55% z nich
wywiązało się w pełni z obowiązku informacyjnego z zastosowaniem zasady comply or explain, a 18%
częściowo, zamieszczając na swoich stronach internetowych jedynie zdawkową informację o przyjęciu
Zasad do stosowania lub przyjmując uchwały w tej sprawie bez opublikowania tej informacji na stronie
internetowej w łatwo dostępnym miejscu.
•Ponad jedna czwarta przebadanych spółek (27%) nie wywiązała się z obowiązku przyjęcia Zasad do
stosowania i podania tej informacji do publicznej wiadomości.
•Najwyższy poziom implementacji dokumentu odnotowano wśród towarzystw funduszy inwestycyjnych
– 81% z nich złożyło pełną deklarację, stosując regułę comply or explain, a 5% zadeklarowało
stosowanie bez podawania szczegółów.
•Względnie wysoki poziom stosowania Zasad odnotowano również wśród:
- powszechnych towarzystw emerytalnych (odpowiednio 50% i 30%),
- banków w formie spółki akcyjnej (odpowiednio 58% i 17%),
- domów maklerskich (odpowiednio 55% i 17%).
•Na tym tle najgorzej wypadły towarzystwa ubezpieczeniowe, wśród których tylko 29% złożyło pełną
deklarację comply or explain, 29% zadeklarowało stosowanie w sposób lakoniczny lub niepełny,
natomiast 42% przebadanych towarzystw ubezpieczeniowych nie przyjęło Zasad do stosowania.
•Najczęściej nowe wytyczne przyjmowały spółki, których głównym udziałowcem jest Skarb Państwa
(92%). Stosowanie zasad deklaruje też 73% spółek należących do międzynarodowych grup
kapitałowych i 68% spółek o innej formie własności.
4
•Stopień implementacji Zasad jest znacznie wyższy wśród instytucji, które wywodzą się z sektora
finansowego (76%) niż wśród spółek, których właściciel wywodzi się z innych sektorów gospodarki
np. koncernów samochodowych lub kompanii wydobywczych (43%).
•Instytucje nadzorowane, które zdeklarowały przyjęcie Zasad, najczęściej wyłączały ze stosowania
zapis zawarty w paragrafie 8 punkt 4 dotyczący elektronicznego udziału w walnych zgromadzeniach
akcjonariuszy (tzw. e-WZA). Wyłączenia tego zapisu dokonało 35% instytucji deklarujących stosowanie
dokumentu, między innymi połowa objętych badaniem TFI i 41% banków. Najczęściej decyzję
o niestosowaniu tłumaczono wysokimi kosztami lub brakiem technicznych możliwości prowadzenia
transmisji w bezpieczny sposób. Jako uzasadnienie wskazywano także małe rozproszenie akcjonariatu.
•Do często wyłączanych paragrafów należą również: paragraf 22 (dotyczący zapewnienia odpowiedniej
liczby członków niezależnych w radzie nadzorczej i komitecie audytu), paragraf 24 (dotyczący
prowadzenia posiedzeń rady nadzorczej w języku polskim), paragrafy od 28 do 30 (zalecające
stworzenie przejrzystej polityki wynagradzania zarządu, rady nadzorczej oraz osób pełniących
najważniejsze funkcje w spółce), a także cały rozdział 9, czyli paragrafy od 53 do 57 (dotyczące
wykonywania uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta).
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
5
6
Wstęp
W środowisku biznesowym zwykło się uważać,
że rynek najlepiej reguluje się sam, a nadmierna
kontrola poprzez tworzenie zbyt szczegółowych
i zbyt restrykcyjnych przepisów przynosi zwykle skutki
odwrotne do zamierzonych. Tymczasem doświadczenia
niedawnego kryzysu finansowego boleśnie pokazały,
że brak właściwego nadzoru nad rynkiem również
może prowadzić do powstania sytuacji zagrażających
stabilności gospodarki.
Ta trudna lekcja sprawiła, że zarówno w Europie, jak
i innych częściach świata, politycy reprezentujący
krajowe oraz międzynarodowe instytucje zaczęli
intensywnie pracować nad stworzeniem nowych
mechanizmów prawnych, które pozwolą skuteczniej
nadzorować ryzyko, chronić inwestorów i tym samym
zwiększyć bezpieczeństwo i stabilność gospodarki.
Przedmiotem prac jest nie tylko wzmocnienie kontroli
zewnętrznej. Celem jest też stworzenie ram, które
nakłonią graczy rynku do usprawniania wewnętrznego
nadzoru i podnoszenia stosowanych standardów ładu
korporacyjnego (ang. corporate governance).
Trudno powiedzieć, jaka będzie skuteczność nowych
przepisów. Niektóre z nich bowiem niedawno zaczęły
obowiązywać, a inne dopiero mają zostać wdrożone.
Na sprawdzenie ich w działaniu trzeba zatem będzie
jeszcze poczekać. Niemniej, biorąc pod uwagę mnogość
proponowanych rozwiązań i tempo ich wdrażania,
należy się spodziewać, że dostosowanie się do
wszystkich nowych regulacji nie będzie dla spółek wcale
proste. Zwłaszcza że wprowadzenie niektórych z nich
wymaga konsensusu i uchwał Walnego Zgromadzenia
Akcjonariuszy.
Tymczasem ład korporacyjny może być regulowany na
wiele sposobów – bardziej lub mniej sformalizowanych.
W Stanach Zjednoczonych reguły corporate governance
określają restrykcyjne normy prawne, takie jak
Sarbanes-Oxley Act. W Europie natomiast równolegle
do rozwiązań natury prawnej w tym zakresie (znacznie
mniej kompleksowych niż w USA) rozwijane są oddolnie
narzędzia porządkujące rynek. Zwykle są to działania
inicjowane przez samych uczestników rynku, które
mają służyć eliminowaniu nieuczciwych praktyk. Mowa
o wdrażanych w wielu krajach kodeksach dobrych
praktyk corporate governance.
Stosowanie takich kodeksów jest zwykle dobrowolne,
a za ich nieprzestrzeganie nie grożą konkretne sankcje.
Niemniej spółki, aby pozyskać kapitał, muszą stale
zabiegać o zaufanie inwestorów. Dlatego wiele z nich
przyjmuje skodyfikowane dobre praktyki do stosowania,
chcąc tym samym wysłać jasny sygnał do rynku, że
rządzą się przejrzystymi zasadami.
Tym sposobem kodeksy dobrych praktyk, choć tworzone
przez samych zainteresowanych, pod auspicjami giełdy
lub organizacji zrzeszających podmioty działające
w poszczególnych branżach, skutecznie kształtują
zasady panujące na rynku i stają się niezmiernie ważnym
mechanizmem nadzoru korporacyjnego, dopełniając
istniejący porządek prawny wielu rozwiniętych
gospodarek.
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
7
Zasady ładu korporacyjnego dla
instytucji nadzorowanych – nowe
wyzwanie dla rynku
Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji
nadzorowanych ogłoszone zostały przez Komisję
Nadzoru Finansowego 22 lipca 2014 roku. Jest to
kodeks dobrych praktyk corporate governance, który
skierowany jest do instytucji znajdujących się pod
auspicjami KNF.1
Sam fakt przyjęcia przez rynek nowego kodeksu nie
byłby zaskakujący, bowiem wiele branż i organizacji
rynkowych w ostatnim czasie zredagowało i przyjęło do
stosowania podobne dokumenty.
Dotychczas najbardziej znanym kodeksem dobrych
praktyk w Polsce obejmującym podmioty rynku
kapitałowego były Dobre Praktyki spółek notowanych na
Giełdzie Papierów Wartościowych. Dokument ten, nad
którym prace rozpoczęto w 2002 roku, był inicjatywą
Giełdy i przedstawicieli zainteresowanych spółek.
Jego treść ustalono na drodze konsensusu pomiędzy
stronami przy wsparciu ekspertów zajmujących się
tematyką corporate governance – prawników oraz
praktyków biznesowych znających realia rynków, na
których takie rozwiązania udało się z powodzeniem
zaimplementować.
Teraz wiele spośród giełdowych spółek, a wraz z nimi
inne instytucje rynku finansowego, stanęło przed
wyzwaniem przyjęcia do stosowania nowego kodeksu.
Mowa o Zasadach ładu korporacyjnego dla instytucji
nadzorowanych.
1 Zakresem ich stosowania nie są objęci agenci transferowi,
agenci firm inwestycyjnych, przedsiębiorstwa energetyczne
prowadzące rachunki lub rejestry towarów giełdowych,
agenci ubezpieczeniowi, biura usług płatniczych, brokerzy
ubezpieczeniowi, dystrybutorzy jednostek uczestnictwa funduszy
inwestycyjnych, pracodawcy prowadzący pracownicze programy
emerytalne, zarządzający sekurytyzowanymi wierzytelnościami
oraz podmioty będące osobami trzecimi, którym podmioty
nadzorowane powierzyły wykonywanie niektórych czynności
na podstawie zawartych umów, zgodnie z obowiązującymi
je przepisami prawa. Zasad określonych Zasadami ładu
korporacyjnego nie stosuje się również do emitentów
dokonujących ofert publicznych lub których papiery wartościowe
są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, a także do
zagranicznych osób prawnych prowadzących działalność na
podstawie właściwego zezwolenia.
8
Kodeks ten zawiera wytyczne dotyczące organizacji
i struktury instytucji nadzorowanych, zasad ich
działania, relacji z inwestorami, polityki wynagradzania,
relacji z klientami, działań związanych z promocją
i polityką informacyjną, a także wykonywania
uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta.
Tym samym reguluje bardzo szeroki zakres zagadnień
związanych z ładem korporacyjnym. Od bardzo
ogólnych, jak zawarte w paragrafie 1 wskazanie,
aby organizacja instytucji nadzorowanej umożliwiała
„osiąganie długoterminowych celów prowadzonej
działalności” (§1 pkt. 1 Zasad) lub że „organizacja
instytucji nadzorowanej powinna być odzwierciedlona
w strukturze organizacyjnej” (§1 pkt. 3 Zasad), po
dość szczegółowe zalecenia odnośnie do polityki
wynagrodzeń zawarte w rozdziale 5.
Co istotne, Zasady ładu korporacyjnego uchwalone
w 2014 roku w odróżnieniu od Dobrych Praktyk
GPW i innych kodeksów tego typu nie są efektem
samoregulacji. Decyzję o ich przyjęciu podjęła
Komisja Nadzoru Finansowego, zaś konsultacje
z instytucjami nadzorowanymi trwały stosunkowo
krótko (od 14 stycznia do końca lutego 2014) i w ich
toku nie naniesiono wielu zmian. Ostatecznie zostały
wprowadzone w życie w formie uchwały KNF 22
lipca 2014 roku i tym samym stały się dokumentem
obowiązującym podlegające nadzorowi instytucje. Na
implementację Zasad spółki miały czas do 1 stycznia
20152, czyli niecałe pół roku.
2http://www.dziennikiurzedoweknf.gov.pl/pliki/D_Urz_KNF_
poz_17_2014_tcm6-39564.pdf
Stosowanie Zasad ładu korporacyjnego nie jest
też, jak zwykle w wypadku takich kodeksów bywa,
dobrowolne. Zgodnie ze stwierdzeniem zapisanym
w preambule dokumentu „odstąpienie od stosowania
określonych zasad w pełnym zakresie może nastąpić
tylko, gdy ich kompleksowe wprowadzenie byłoby
nadmiernie uciążliwe dla instytucji nadzorowanej”.
Tym samym Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji
nadzorowanych, poza wymienionymi w dokumencie
wyjątkami, obowiązują z zachowaniem zasady
proporcjonalności wszystkie instytucje podległe KNF.
Tym, co dodatkowo różni ten dokument od pozostałych
kodeksów i rodzi obawy rynku, jest zapowiedź sankcji
wobec instytucji, które uchylą się od jego stosowania.
Wdrożenie Zasad ma być bowiem brane pod uwagę
przy wydawaniu przez Komisję oceny BION (patrz
ramka), a od tej zależy między innymi częstotliwość
działań nadzorczych oraz polityka dywidendowa3.
Tym samym, choć nie wiadomo jeszcze, jak dokładnie
będzie przebiegać weryfikacja stosowania i w jakim
stopniu zaważy na ocenie BION, instytucje niestosujące
Zasad ładu korporacyjnego narażają się na wzmożone
kontrole ze strony Komisji Nadzoru Finansowego oraz
ograniczone możliwości wypłaty dywidendy.
Komisja Nadzoru Finansowego w stosunku do Zasad
ładu korporacyjnego dopuszcza stosowanie reguły
„zastosuj lub wyjaśnij, dlaczego nie stosujesz” (ang.
„comply or explain”) charakterystycznej dla kodeksów
dobrych praktyk, która pozwala na wyłączenie ze
stosowania wybranych zapisów pod warunkiem,
że powód niestosowania zostanie odpowiednio
uzasadniony.
3 Polityka dywidendowa i jej związek z oceną BION
określone zostały w Stanowisku KNF w sprawie polityki
dywidendowejinstytucji finansowych (https://www.knf.gov.pl/
Images/KNF_polityka_dywidendowa_2_12_2014_tcm75-39873.
pdf)
Jednak ze względu na nieznane kryteria, na bazie
których od implementacji Zasad ma zależeć ocena
ogólna BION, istnieją obawy o to, jak na wyłączenia
poszczególnych paragrafów będzie patrzeć KNF.
Podobne pytanie powstaje w odniesieniu do reguły
proporcjonalności. Jak bowiem ocenić, które zapisy są
obiektywnie niepasujące do zakresu działalności oraz
struktury spółki, a ich wdrożenie faktycznie stanowi
nadmierną uciążliwość?
W związku z komentarzami i wątpliwościami, które
zaczęły pojawiać się po uchwaleniu Zasad ładu
korporacyjnego, Komisja Nadzoru Finansowego
opublikowała na swojej stronie internetowej PYTANIA
I ODPOWIEDZI do Zasad ładu korporacyjnego dla
instytucji nadzorowanych – dokument prezentujący
oficjalną interpretację Komisji w stosunku do najczęściej
podnoszonych wątpliwości. Zarówno treść Zasad
ładu korporacyjnego, jak i dokumentu zawierającego
„Pytania i odpowiedzi” dostępne są na stronie
internetowej KNF pod adresem: https://www.knf.gov.pl/
dla_rynku/zasady_ladu_korporacyjnego/index.html
BION („badanie i ocena nadzorcza”) to stosowane
przez KNF narzędzie nadzoru ostrożnościowego
polegające na analizie ryzyka. Zgodnie z jego
założeniem procesy, organizacja i alokacja zasobów
zależą przede wszystkim od oceny poziomu ryzyka,
dlatego to właśnie ten obszar należy poddawać
regularnej ocenie. Pierwowzorem tego rozwiązania
nadzorczego był model punktowej oceny banków.
BION jest jego bardziej rozbudowaną wersją
obejmującą dodatkowo instytucje działające
na rynku ubezpieczeniowym, emerytalnym
i kapitałowym4.
4https://www.knf.gov.pl/o_nas/urzad_komisji/bion/index.html
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
9
Omówienie wyników badania
Metodologia
Badaniem objętych zostało 106 instytucji podlegających
kontroli Komisji Nadzoru Finansowego, które uznać
można za liderów rynku kapitałowego w Polsce.
Wśród nich znalazły się: 36 banków w formie spółki
akcyjnej, 21 największych zakładów ubezpieczeń, 21
największych towarzystw funduszy inwestycyjnych, 18
wiodących domów maklerskich oraz 10 największych
powszechnych towarzystw emerytalnych.
Poziom implementacji Zasad ładu korporacyjnego
wśród instytucji nadzorowanych na podstawie
informacji udostępnionych przez spółki
55%
27%
Badanie zostało przeprowadzone na przełomie marca
i kwietnia 2015 roku. Polegało na weryfikacji informacji
udostępnianych na stronach Internetowych wybranych
do badania podmiotów.
Implementacja
Spośród przebadanych podmiotów niemal trzy czwarte
(73%) przyjęło Zasady ładu korporacyjnego do
stosowania. Ponad połowa (55%) zastosowała się do
obowiązku publikacji informacji o stosowaniu Zasad
ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych
na swojej stronie internetowej wraz z wyjaśnieniem
przyczyn w wypadku nierespektowania wybranych
zasad. 18% podmiotów zamieściło informację niepełną
(np. zdawkową deklarację stosowania, bez wzmianki
o podjętych w tej sprawie uchwałach lub bez wskazania
lub wyjaśnienia przyczyn niestosowania wybranych
zasad) albo trudno dostępną (nie można jej znaleźć na
stronie internetowej spółki), wiadomo jednak, że spółka
przyjęła zasady do stosowania w formie uchwał zarządu
i rady nadzorczej w terminach wskazanych przez KNF
(do dokumentów można dotrzeć, korzystając np.
z wyszukiwarek internetowych).
28 podmiotów (27% wszystkich objętych badaniem)
nie zamieściło dotąd5 informacji o przyjęciu Zasad ładu
korporacyjnego na swoich stronach internetowych, nie
wiadomo również nic o podjęciu przez odpowiednie
organy stosownych uchwał.
18%
Udostępnienie informacji o przyjęciu Zasad ładu
korporacyjnego do stosowania z uwzględnieniem zasady
comply or explain
Udostępnienie zdawkowych informacji o przyjęciu Zasad
ładu korporacyjnego bez zastosowania zasady comply or
explain lub przyjęcie do stosowania bez zamieszczenia
wymaganej informacji na stronie internetowej spółki
Brak informacji o przyjęciu Zasad ładu korporacyjnego do
stosowania
Implementacja a segment rynku
Warto przyjrzeć się implementacji w poszczególnych
segmentach rynku. Nowe zasady KNF spotkały się
z największym odzewem ze strony Towarzystw Funduszy
Inwestycyjnych – wdrożyło je 86% z nich (81%
w pełni i 5% częściowo). Z obowiązków implementacji
wywiązują się także niemal trzy na cztery banki w formie
spółek akcyjnych (58% w pełni i 17% częściowo) oraz
trzy na cztery domy maklerskie (55% w pełni, a 17%
częściowo). Na podobnym poziomie z obowiązków
informacyjnych wywiązują się powszechne towarzystwa
emerytalne (połowa realizuje je w pełni, a niemal 30%
częściowo).
Zdecydowanie najgorzej sytuacja wygląda wśród
zakładów ubezpieczeń, bowiem zaledwie 29% z nich
informuje o realizacji Zasad, czyniąc to w sposób zgodny
z regułą comply or explain i drugie tyle w postaci
ogólnikowej deklaracji stosowania. Niestety ponad 42%
ubezpieczycieli w żaden sposób nie odniosło się do reguł
ustanowionych przez Komisję Nadzoru Finansowego.
5 Stan na 1 kwietnia 2015 roku.
10
Poziom implementacji Zasad ładu korporacyjnego KNF dla poszczególnych segmentów rynku usług finansowych
81% 5% 14%
50%
TFI
Tak
30% 20%
58%
PTE
Częściowo
17% 25%
BANK SA
55%
17% 28%
DOM MAKLERSKI
29% 29%
42%
UBEZPIECZENIA
Nie
Implementacja a rodzaj własności
Badanie wykazało wyraźne różnice w stopniu
implementacji Zasad KNF ze względu na formę
własności. Najczęściej nowe wytyczne przyjmowały
spółki, których głównym udziałowcem jest Skarb
Państwa (92%). Stosowanie zasad deklaruje też
72% spółek należących do międzynarodowych grup
kapitałowych i niewiele mniej (68%) spółek w innej
formie własności. Warto zauważyć przy tym, że to
spółki należące do międzynarodowych grup najrzadziej
podawały wyjaśnienia wyłączeń poszczególnych
paragrafów kodeksu wedle reguły comply or explain.
Tym samym nie sprawdza się teza, że przynależność
spółki do międzynarodowej grupy decyduje o wyższym
poziomie compliance oraz jest jednoznaczną gwarancją
wyższych standardów w zakresie ładu korporacyjnego.
Jak się okazuje, rdzennie polskie spółki w obszarze
stosowania się do krajowych wytycznych radzą sobie
lepiej od konkurencji o zagranicznych korzeniach.
Przynajmniej na poziomie deklaracji.
Poziom implementacji Zasad ładu korporacyjnego KNF ze względu na rodzaj własności
69%
23%
Skarb Panstwa
Tak
Częściowo
8%
51%
22%
27%
Miedzynarodowa Grupa Kapitałowa
61%
7%
32%
Inne
Nie
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
11
Dorota Snarska-Kuman, Partner w Deloitte:
Poziom wdrożenia Zasad ładu korporacyjnego wśród przebadanych spółek świadczy
o tym, że rynek poważnie podchodzi do wytycznych Komisji Nadzoru Finansowego
w zakresie ładu korporacyjnego. Chęć zwiększania przejrzystości i wzmacniania
wewnętrznego nadzoru jest wyraźnie widoczna.
Z drugiej strony nadal aż jedna czwarta instytucji nadzorowanych nie odniosła się
zgodnie z zaleceniami do nowych Zasad ustanowionych przez KNF. Powody mogą
być różne. W niektórych firmach nadal nie wystarczająco dobrze działa compliance,
w innych przyczyną może być słaby przepływ informacji dotyczących regulacji KNF.
Nie można wykluczyć także wpływu zróżnicowanej intensywności nadzoru, jaki ze
strony Komisji był dotychczas sprawowany nad poszczególnymi segmentami rynku.
Najwyższy poziom implementacji Zasad wśród TFI, banków oraz domów maklerskich
nie zaskakuje, ponieważ instytucje te, ze względu na ich strategiczne znaczenie
dla rynku, od dłuższego czasu były objęte baczniejszym nadzorem niż na przykład
towarzystwa ubezpieczeniowe. Tym samym ich doświadczenie w wypełnianiu
wyśrubowanych standardów nadzorczych jest większe oraz baczniej śledzą one
działania regulacyjne Komisji.
Implementacja a sektor gospodarki
reprezentowany przez głównego udziałowca
Istotny w świetle zebranych danych okazuje się związek
pomiędzy poziomem wdrożenia Zasad, a sektorem
gospodarki, z którego wywodzi się główny udziałowiec
spółki. Stopień implementacji Zasad jest o wiele
wyższy wśród instytucji, które wywodzą się z sektora
finansowego niż wśród spółek należących do koncernów
z innych sektorów gospodarki, dla których aktywność na
rynku finansowym jest dodatkową działalnością.
Przykładem mogą być małe banki związane
z koncernami z sektora samochodowego, których
głównym obszarem działalności jest oferowanie
finansowania na zakup aut produkowanych przez
koncern.
Poziom implementacji Zasad ładu korporacyjnego
KNF w zależności od sektora, z którego wywodzi
się główny akcjonariusz
Ewentualne sankcje za niestosowanie Zasad, np. w postaci obniżonej oceny
BION, mają też różne znaczenie dla poszczególnych segmentów rynku.
Ocena BION jest wskaźnikiem znacznie bardziej istotnym dla banków, domów
maklerskich i towarzystw funduszy inwestycyjnych niż dla ubezpieczycieli
lub powszechnych towarzystw emerytalnych, stąd motywacja do przyjęcia
dobrych praktyk KNF przez przedstawicieli tych branż może być inna.
58%
18% 24%
29%
Sektor finansowy
Tak
12
Częściowo
Inne
Nie
14%
57%
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
13
Zasady ładu korporacyjnego
najczęściej wyłączane ze
stosowania
Instytucje nadzorowane, które zdecydowały się przyjąć
Zasady ładu korporacyjnego do stosowania, dokonały
256 wyłączeń. Te, z których implementacji spółki
rezygnowały najczęściej, omówione zostały szczegółowo
w dalszej części tego rozdziału.
Zdecydowanie najwięcej instytucji deklarujących
przyjęcie Zasad ładu korporacyjnego rezygnowało
ze stosowania praktyki elektronicznych walnych
zgromadzeń akcjonariuszy, w których akcjonariusze
mogliby aktywnie uczestniczyć poprzez Internet
(35% spółek). Drugą najczęściej niestosowaną zasadą
jest zasada zapisana w paragrafie 22, która dotyczy
zapewnienia udziału w radzie nadzorczej członków
niezależnych (29% spółek).
Dla instytucji nadzorowanych przez KNF problematyczne
okazały się także zapisy dotyczące polityki
wynagradzania kadry zarządzającej, członków rady
nadzorczej i osób pełniących kluczowe funkcje (paragraf
28, 29 i 30), a także paragrafy od 53 do 57, czyli cały
rozdział 9 Zasad, który reguluje kwestię wykonywania
uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta, przy
czym duża część podmiotów podkreśla, że wynika to
z nieprowadzenia przez nie tego rodzaju działalności.
16% spółek wyłączyło również ze stosowania paragraf
24 nakładający obowiązek prowadzenia posiedzeń rady
nadzorczej spółki w języku polskim.
Odsetek spółek, które wyłączyły poszczególne paragrafy ze stosowania
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Rozdział 1
14
Rozdział 2
Rozdział 3
Rozdział 4
Rozdział 5
Rozdział 6
Rozdział 7
Zasady najczęściej wyłączane ze stosowania
§8 (punkt 4) - zapewnienie możliwości
elektronicznego aktywnego udziału w
walnym zgromadzeniu akcjonariuszy
§22 - zapewnienie udziału niezależnych
członków w składzie rady nadzorczej
§24 - prowadzenie posiedzen rady nadzorczej w j. polskim
§§28 - 30 - polityka wynagradzania organu nadzorującego, organu
zarządzającego oraz osób pełniących kluczowe funkcje w spółce
§§53 - 57 - wykonywanie uprawnien z aktywów nabytych na ryzyko klienta
Rozdział 8
Rozdział 9
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
15
Wiesław Thor, Doradca zarządu Deloitte:
Wzrastający poziom cyber zagrożeń może obecnie stanowić przeszkodę dla
powszechnego stosowania e-WZA. Dla większości instytucji zainteresowania
publicznego istotne jest dochowanie tajemnicy i dopilnowanie procedur, co jest
znacznie utrudnione w wypadku e-walnego.
Aktywny udział w walnym zgromadzeniu przez Internet rodzi także inne pytania, na
przykład o to, kto powinien być odpowiedzialny w sytuacji, gdy w trakcie dyskusji
bądź głosowania zostanie zerwane połączenie.
Z drugiej strony rozwiązanie to ma na świecie wielu zwolenników i coraz częściej
słyszy się opinie, że w niedalekiej przyszłości e-WZA stanie się jedyną formą dostępną
dla akcjonariuszy, a klasyczne „Walne” odejdą do lamusa.
Paragraf 8
Najczęściej wyłączany ze stosowania przez spółki jest
paragraf 8 punkt 4 Zasad w brzmieniu: „Instytucja
nadzorowana, gdy jest to uzasadnione liczbą
udziałowców, powinna dążyć do ułatwiania udziału
wszystkim udziałowcom w zgromadzeniu organu
stanowiącego instytucji nadzorowanej, między innymi
poprzez zapewnienie możliwości elektronicznego
aktywnego udziału w posiedzeniach organu
stanowiącego”.
Wyłączenia tego paragrafu dokonało 35% instytucji,
które zadeklarowały stosowanie Zasad ładu
korporacyjnego, w tym połowa objętych badaniem
TFI, 41% banków i 38% PTE. Zjawisko to występuje
natomiast na znacznie mniejszą skalę wśród zakładów
ubezpieczeń i domów maklerskich.
Instytucje najczęściej tłumaczą tę decyzję faktem,
że obecnie dostępne rozwiązania informatyczne nie
gwarantują bezpiecznego i sprawnego przeprowadzenia
elektronicznego walnego zgromadzenia z możliwością
aktywnego udziału akcjonariuszy. Powodem, który
równie często wskazują spółki, jest ich zdaniem
niewielka liczebność akcjonariatu, co sprawia, że
stosowanie tej zasady byłoby kosztowne i nadmiernie
uciążliwe.
§8
Komisja Nadzoru Finansowego w wydanej interpretacji
do Zasad wyjaśnia, że „przede wszystkim oczekuje się,
że spółki publiczne mające rozproszony akcjonariat
wprowadzą tę zasadę”.
Warto zauważyć, że podobny wymóg pojawił się
w Dobrych Praktykach Spółek Notowanych na GPW. Po
krótkim czasie odroczono obowiązek stosowania tego
zapisu, ponieważ praktyka pokazała, że prowadzenie
elektronicznych Walnych Zgromadzeń Akcjonariuszy
rodzi wiele pytań natury technicznej oraz prawnej,
przez co pomysł ten nie cieszył się popularnością wśród
spółek.
35%
16
Dorota Snarska-Kuman, Partner w Deloitte:
Paragraf 22
Zasada wyrażona w paragrafie 22 mówi o obowiązku
zapewnienia udziału w radzie nadzorczej spółki
odpowiedniej liczby niezależnych członków. Zamysłem
regulatora było zabezpieczenie w ten sposób praw
akcjonariuszy mniejszościowych. Zapis ten wyłącza ze
stosowania 29% badanych instytucji, które przyjęły
Zasady ładu korporacyjnego. Najczęściej paragrafu nie
stosują TFI (50%), a także 42% domów maklerskich oraz
co czwarty bank i towarzystwo ubezpieczeniowe. Zapis
akceptują natomiast wszystkie PTE.
Najczęstszą przyczyną wyłączenia przywoływaną przez
spółki jest niewielkie grono udziałowców lub wręcz
wskazanie, że zapis jest niemożliwy do realizacji,
ponieważ spółka ma jednego właściciela.
Jak jednak wynika z badania, również niektóre
podmioty o rozdrobnionym akcjonariacie uchyliły się od
stosowania niniejszej zasady. Najczęściej w wyjaśnieniu
wskazywały przy tym na zależność spółki od grupy
kapitałowej bądź jednostki dominującej, której
standardy wystarczają do zapewnienia właściwego
funkcjonowania rady nadzorczej.
Z uwagi na wątpliwości związane z właściwą
interpretacją paragrafu 22 Komisja Nadzoru
Finansowego wydała obszerny komentarz, który
opublikowany został w dokumencie Pytania
i odpowiedzi do Zasad ładu korporacyjnego dla
instytucji nadzorowanych.
Powoływanie niezależnych członków organu wewnętrznego nadzoru jest ważne nie
tylko z uwagi na potrzebę zabezpieczenia praw mniejszościowych akcjonariuszy. Jest
istotne również dla zapewnienia obiektywizmu badania sprawozdań finansowych.
Wprowadzenie takiego wymogu może także zachęcać do kooptowania do rady ludzi
o wysokich kompetencjach, np. specjalistów z dziedziny rewizji finansowej.
W dużych grupach kapitałowych obsadę rady zapewniają osoby pełniące
najważniejsze funkcje w innych podmiotach należących do grupy. Są to osoby, które
nie otrzymują dodatkowego wynagrodzenia za zasiadanie w radach nadzorczych
zależnych spółek. Jest to powszechnie stosowany przez spółki sposób, by uniknąć
dodatkowych kosztów, które generowałoby zatrudnianie niezależnych członków.
Obecnie w radach nadzorczych coraz większe znaczenie zaczynają odgrywać
kompetencje. Ich członkowie muszą być w stanie monitorować ryzyko
i być partnerami dla zewnętrznego audytora w toku rewizji sprawozdań
finansowych. Tym bardziej, że wchodzące obecnie zmiany w regulacjach nałożą
na rady nowe wymagania w tym zakresie oraz zwiększą odpowiedzialność
osobistą ich członków za ewentualne nieprawidłowości. Dlatego zapewnienie
udziału w radzie niezależnych profesjonalnych członków o wysokich
kompetencjach na pewno będzie korzystne dla spółki.
§22
29%
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
17
Wiesław Thor, Doradca zarządu Deloitte:
W radach nadzorczych polskich spółek często zasiadają obcokrajowcy. Zdarza się
wręcz, że stanowią oni cały skład rady. Dotyczy to szczególnie tych spółek, które
należą do dużych ponadnarodowych grup kapitałowych. Zapis o prowadzeniu
posiedzeń w języku polskim może być w tym wypadku sporym utrudnieniem.
Komisja Nadzoru Finansowego jako instytucja państwowa prowadzi politykę ochrony
rodzimego języka, stąd zapis o obowiązku prowadzenia posiedzeń w języku polskim
także w Zasadach ładu korporacyjnego. Niemniej nieustający proces globalizacji
zachodzący w biznesie jest czynnikiem, który należy w tym wypadku brać pod uwagę.
Wyrazem zrozumienia dla takiego stanu rzeczy jest interpretacja wydana przez KNF,
która dopuszcza w uzasadnionych przypadkach prowadzenie posiedzeń w języku
angielskim.
Paragraf 24
Paragraf ten uznaje za wskazane, aby posiedzenia
organu nadzorującego w spółce odbywały się w języku
polskim. To sami tyczy się uchwał i protokołów
z posiedzenia, które powinny być sporządzane w języku
polskim. 15% instytucji, które zaimplementowały Zasady
odstąpiło od stosowania tego paragrafu, w tym jedna
czwarta banków i towarzystw ubezpieczeniowych,
a także co dziesiąte TFI. Jednocześnie paragrafu nie
wyłączył ze stosowania żaden dom maklerski ani PTE.
Instytucje, które nie przyjęły zapisu, zwykle wyjaśniają, że
ze względu na międzynarodowy skład rady nadzorczej
posiedzenia odbywają się w języku angielskim, ponieważ
jest to język znany wszystkim uczestnikom posiedzenia.
Nie kwestionują przy tym zwyczaju tłumaczenia
i publikacji protokołów oraz uchwał w języku polskim.
Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji
nadzorowanych zawierają bliźniaczy zapis
z rekomendacją prowadzenia posiedzeń w języku
polskim w odniesieniu do zarządów spółek (paragraf 16
Zasad). Jednak w tym wypadku tylko nieliczne instytucje
odstąpiły od jego stosowania (jedynie 7% przebadanych
podmiotów).
§24
15%
18
Warto zaznaczyć, że w świetle interpretacji Zasad
ładu korporacyjnego opublikowanej przez Komisję
Nadzoru Finansowego w odniesieniu do paragrafów
16 i 24 autorzy dopuszczają możliwość posługiwania
się językiem angielskim podczas posiedzeń: „Jeżeli
w organie zarządzającym lub nadzorującym większość
członków nie włada dostatecznie językiem polskim
natomiast władają językiem angielskim obrady mogą
odbywać się w języku angielskim. W takim wypadku
tłumaczy się co najmniej protokół i uchwały na język
polski.”
Dorota Snarska-Kuman, Partner w Deloitte:
Paragraf 28,29 i 30
Często wyłączanymi ze stosowania zapisami są paragrafy
od 28 do 30. Zawierają one wytyczne dotyczące
polityki wynagradzania członków rad nadzorczych,
zarządów oraz osób pełniących kluczowe funkcje
w spółce. Rekomendacje dotyczą także tworzenia
wewnętrznych regulaminów wynagrodzeń oraz
prowadzenia wewnętrznej sprawozdawczości w zakresie
wynagradzania pracowników najwyższego szczebla.
W pokryzysowym świecie istnieje silny trend, aby urealnić i ściślej nadzorować
wynagrodzenia zarządów i top managementu. Dążenie do powiększenia kontroli nad
wynagrodzeniami prezesów i dyrektorów firm odzwierciedlają się nie tylko
w kodeksach dobrych praktyk, ale także w ustawodawstwie (np. CRD-IV oraz planach
wdrożenia dyrektywy „say on pay”).
Z drugiej strony ustawodawcy europejscy, obok urealnienia wynagrodzeń zarządów,
dążą do nałożenia wzorem Stanów Zjednoczonych osobistej odpowiedzialności za
decyzje i rzetelność sprawozdawczości finansowej.
Paragraf 29 wyłącza ze stosowania jedna na pięć,
paragraf 28 jedna na sześć, zaś paragraf 30 co ósma
instytucja, która przyjęła Zasady KNF. Zapisy paragrafów
28 do 30 najczęściej ze stosowania wyłączają TFI oraz
PTE.
Sytuacja ta dotyczy zwykle spółek, które działają
w ramach grup kapitałowych. Spółki tłumaczą, że
członkowie rad nadzorczych równolegle zajmują
inne stanowiska, np. zasiadają w zarządach innych
podmiotów w ramach grupy, dlatego też nie pobierają
osobnego wynagrodzenia z tytułu zasiadania w radzie.
Spółki niechętnie też podchodzą do kwestii ustalania
sztywnych ram wynagradzania członków zarządów,
twierdząc, że zasady wynagradzania poszczególnych
pracowników zawarte są w spisanych z nimi umowach,
a także ze względu na częste zmiany w przepisach,
które sprawiają, że wprowadzenie jednolitej polityki
wynagradzania byłoby ich zdaniem nadmiernie
uciążliwe.
§29
§28
14%
19%
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
19
Zasada zapisana w paragrafie 30 koresponduje
z zapisami paragrafów 28 oraz 29 w zakresie polityki
wynagrodzeń osób pełniących kluczowe funkcje. Za
wprowadzenie niniejszej polityki odpowiadać powinien
zarząd, zaś nadzór nad procesem spoczywa na
radzie nadzorczej. Wypłacanie zmiennych składników
wynagrodzenia winno zależeć od obiektywnych
kryteriów oceny jakości wykonanych zadań. Ponadto
wynagrodzenie powinno być wypłacane ze środków
instytucji.
W tym wypadku najczęściej wskazywano na brak
odpowiednich wiążących przepisów prawa, które
stanowiłyby o obowiązku przyjmowania zasad
wynagradzania i wypłaty świadczeń. Problematyczne
w świetle podawanych wyjaśnień jest również
wynagradzanie ze środków spółki, ponieważ osoby te
najczęściej pełnią kilka różnych funkcji w ramach grupy,
której częścią jest dana instytucja nadzorowana. Z kolei
wskazywaną przez TFI przyczyną wstrzymania się od
implementacji §30, podobnie jak w przypadku §28
i §29, jest zbliżająca się reforma przepisów dotyczących
TFI w związku z wejściem w życie unijnych dyrektyw5.
§30
13%
20
5 Dyrektywa 2014/91/UE z dnia 23 lipca 2014 r. zmieniająca
dyrektywę 2009/65/WE w sprawie koordynacji przepisów
ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne
papiery wartościowe (UCITS) w zakresie funkcji depozytariusza,
polityki wynagrodzeń oraz sankcji
Paragrafy 53-57
Paragrafy od 53 do 57, czyli rozdział 9 Zasad ładu
korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych dotyczą
wykonywania uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko
klienta. Wyłączenie ze stosowania tych paragrafów
najczęściej tłumaczone jest przez spółki stwierdzeniem,
że nie prowadzą one działalności w tym zakresie.
Od stosowania tych zapisów uchyliła się 1/6 wszystkich
badanych podmiotów, które przyjęły Zasady ładu
korporacyjnego autorstwa KNF. Najczęściej rozdział 9
ze stosowania wyłączały banki (30%), a także domy
maklerskie (25%). Natomiast ze względu na charakter
działalności ze stosowania zasad rozdziału dziewiątego
nie zrezygnowało żadne Powszechne Towarzystwo
Emerytalne i tylko nieliczne Towarzystwa Funduszy
Inwestycyjnych.
§53
17%
W związku ze zgłaszanymi wątpliwościami Komisja
Nadzoru Finansowego w dokumencie Pytania
i odpowiedzi podaje wyjaśnienie, do których jednostek
w szczególności odnosi się niniejszy zapis: „Zapis ten
odnosi się do każdej instytucji nadzorowanej, która
zarządza aktywami powierzonymi jej przez klientów
i na ich ryzyko nabywa papiery wartościowe a nie
tylko do TFI czy firm inwestycyjnych, które wykonują
usługę zarządzania polegającą na zarządzaniu
portfelami, w skład którego wchodzi jeden lub
większa liczba instrumentów finansowych”. Wśród
nich wymienia PTE zarządzające OFE i DFE, a także
Towarzystwa Ubezpieczeniowe oferujące klientom
„produkty związane z Ubezpieczeniowym Funduszem
Kapitałowym”.
§54
18%
§55
17%
§56
18%
§57
17%
Implementacja Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych Raport
21
Kontakt
Dorota Snarska-Kuman
Partner w Sektorze Instytucji Finansowych,
Lider Programu Rozwoju Rad Nadzorczych
Deloitte
+48 (22) 511 03 73
[email protected]
Wiesław Thor
Doradca Zarządu
Deloitte
+48 (22) 348 38 84
[email protected]
Małgorzata Pek-Kocik
Senior Manager w dziale Audytu
Deloitte
+48 (22) 348 36 34
[email protected]
Magdalena Cielecka
Manager, Clients & Markets
Deloitte
+48 (22) 511 08 89
[email protected]
Jan Szewczyk
Researcher, Clients & Markets Deloitte
+48 (22) 348 34 38
[email protected]
22
Powyższa publikacja zawiera jedynie informacje natury ogólnej. Deloitte Touche Tohmatsu Limited, Deloitte Global Services Limited, Deloitte
Global Services Holdings Limited, Deloitte Touche Tohmatsu Verein, firmy członkowskie oraz podmioty stowarzyszone nie świadczą tym
samym, ani nie przedstawiają w tej publikacji porad księgowych, podatkowych, inwestycyjnych, finansowych, konsultingowych, prawnych
czy innych. Nie należy także wyłącznie na podstawie zawartych tu informacji podejmować jakichkolwiek decyzji dotyczących Państwa
działalności. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji lub działań dotyczących kwestii finansowych czy biznesowych powinni Państwo skorzystać
z porady profesjonalnego doradcy. Deloitte Touche Tohmatsu Limited, Deloitte Global Services Limited, Deloitte Global Services Holdings
Limited, Deloitte Touche Tohmatsu Verein, firmy członkowskie oraz podmioty stowarzyszone nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek
szkody wynikające z wykorzystania informacji zawartych w publikacji ani za Państwa decyzje podjęte w związku z tymi informacjami. Osoby
korzystające z powyższej publikacji robią to na własne ryzyko i ponoszą pełną związaną z tym odpowiedzialność.
Deloitte świadczy usługi audytorskie, konsultingowe, doradztwa podatkowego i finansowego klientom z sektora publicznego oraz
prywatnego, działającym w różnych branżach. Dzięki globalnej sieci firm członkowskich obejmującej 150 krajów oferujemy najwyższej klasy
umiejętności, doświadczenie i wiedzę w połączeniu ze znajomością lokalnego rynku. Pomagamy klientom odnieść sukces niezależnie od
miejsca i branży, w jakiej działają. 200 000 pracowników Deloitte na świecie realizuje misję firmy: stanowić standard najwyższej jakości.
Specjalistów Deloitte łączy kultura współpracy oparta na zawodowej rzetelności i uczciwości, maksymalnej wartości dla klientów, lojalnym
współdziałaniu i sile, którą czerpią z różnorodności. Deloitte to środowisko sprzyjające ciągłemu pogłębianiu wiedzy, zdobywaniu nowych
doświadczeń oraz rozwojowi zawodowemu. Eksperci Deloitte z zaangażowaniem współtworzą społeczną odpowiedzialność biznesu,
podejmując inicjatywy na rzecz budowania zaufania publicznego i wspierania lokalnych społeczności.
Nazwa Deloitte odnosi się do jednej lub kilku jednostek Deloitte Touche Tohmatsu Limited, prywatnego podmiotu prawa brytyjskiego
z ograniczoną odpowiedzialnością i jego firm członkowskich, które stanowią oddzielne i niezależne podmioty prawne. Dokładny opis struktury
prawnej Deloitte Touche Tohmatsu Limited oraz jego firm członkowskich można znaleźć na stronie www.deloitte.com/pl/onas
© 2015 Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited
Download