Makroekonomia

advertisement
1
MAKROEKONOMIA
Piotr Czapiewski
1 - Cele
• Co to jest ekonomia?
– Mikro i Makro
• Czym różni się ekonomia np. od fizyki?
• Jak stosuje się ekonomię?
– zdrowy rozsądek
– wiedza
• Czemu służyć ma ten wykład?
Ekonomia
• Aksjomat (punkt wyjścia)
– „ludzie chcą więcej niż mniej” (chciwość)
• Ograniczenia
– czas i środki
• „Czego ludzie chcą i jak się zabierają do tego
żeby to osiągnąć?”
• Uproszczenia (pozostajemy przy pieniądzach)
Mikro i Makro
Mikroekonomia
Makroekonomia
• JEDEN
• Grupa
– człowiek
– produkt
– firma
• „Które akcje kupi ten
inwestor?”
• Badanie gospodarki
• „Więcej ludzi będzie
chciało kupić czy
sprzedać akcje?”
Specyfika ekonomii
• Brak laboratorium
• Uproszczenia  Niepewność, Robert F. Engle:
“Można mieć absolutną rację mówiąc, że na 75%
spadnie deszcz, a deszcz i tak może nie spaść.”
• Makroekonomia (przykłady z polityki gospodarczej)
– działania (np. zmiana stóp procentowych, obniżka podatków
etc.)
– miary skuteczności (np. PKB, stopa inflacji, stopa
bezrobocia)
Sposoby na niepewność?
• Gra w 3 koperty (np. 3 oferty pracy)
–
–
–
–
–
każda z inną sumą pieniędzy
można zajrzeć do 1
potem ją zatrzymać albo odrzucić
do odrzuconej nie ma powrotu
zatrzymanie koperty kończy grę
• Przy braku metody 1/3 szans na najniższą,
średnią i najwyższą sumę pieniędzy
• Jak maksymalizować swoje szanse?
Rozwiązanie 1 – Zdrowy Rozsądek
MIN
MED
MAX
MIN
MAX
MED
MED
MIN
MAX
MED
MAX
MIN
MAX
MIN
MED
MAX
MED
MIN
Rozwiązanie 2 - Wiedza
• Mamy wiedzę, ale nie 100% pewność
– wiemy na 75% czy w następnej kopercie jest
więcej, czy mniej
– 25%, że się pomylimy
• Rozkład szans
– Max: 56,25%
– Med: 29,17%
– Min: 14,58%
MIN
MED
MAX
3 – Wiedza + Zdrowy Rozsądek
• Mamy wiedzę jak w poprzednim przykładzie
• Jeżeli „wiedza” mówi nam, że w następnej
kopercie na 75% jest mniej to zostajemy przy
obecnej
• Rozkład szans
– Max: 5/6
– Med: 1/6
– Min: 0
Ekonomia - Podsumowanie
• Zbyt duży wybór w stosunku do możliwości
• Brak pełnej informacji
• Działanie
– Zbieranie wiedzy
– Opracowywanie metod
• Lepsze to niż metoda „na chybił, trafił”
Przykładowe wybory ekonomiczne
• Czy zmienić pracę, czy zaczekać na lepszą
koniunkturę?
• Którą ofertę pracy wybrać?
• Czy brać kredyt o stałym czy zmiennym
oprocentowaniu?
• W jakiej walucie brać kredyt?
• Kiedy i jakie kupić mieszkanie?
• Kupić fundusz akcyjny czy obligacje?
• Kupić samochód z dużym czy małym silnikiem?
Forma wykładu
• Najważniejsze zależności
• Przykłady
• Np. Wielka Brytania a Strefa Euro
• Przykłady gier – co można zrobić w
określonych sytuacjach
GBP/USD 1991-1994
Źródło: na podstawie danych z portalu www.akcje.net
Sprawy organizacyjne
• kontakt przez e-mail
[email protected]
• prezentacje na e-mail
• egzamin
2
MAKROEKONOMIA
2 - Ruch okrężny
• Model ekonomiczny
• Elementy modelu
• Prosty model ruchu okrężnego
• Złożony model ruchu okrężnego
Model ekonomiczny – co to jest?
• Uproszczony obraz rzeczywistości, który
ma pokazać „o co chodzi”
• W architekturze tworzy się makiety żeby
pokazać inwestorowi
„jak mniej więcej będzie wyglądał budynek”
• W ekonomii tworzy się modele gospodarki
żeby pokazać „jak ona mniej więcej działa”
Model ekonomiczny - części
• Elementy („klocki”)
„żeby wiedzieć, z czego się składa gospodarka”
– podmioty (osoby fizyczne, prawne, np.przedsiębiorstwa)
– strumienie (przepływy między podmiotami,
np.płatności)
• Równania „żeby wiedzieć, co od czego zależy”
• Wykresy „żeby widzieć jak coś się może zmieniać”
Prosty ruch okrężny
Wydatki
Dobra kapitałowe
Dobra i usługi
Gospodarstwa
Domowe
Przedsiębiorstwa
Czynniki produkcji
Oszczędności
Płace, dywidendy
Inwestycje
Prosty ruch okrężny - elementy
Podmioty
Strumienie
Wydatki
Gospodarstwa
Domowe
Dobra i usługi
Czynniki produkcji
Płace, dywidendy
Przedsiębiorstwa
Oszczędności
Inwestycje
Dobra kapitałowe
Ważne pojęcia
Konsumpcja – C (ang. consumption)
Wydatki
na
Dobra i usługi
Oszczędności – S (ang. savings)
Inwestycje – I (ang. investments)
Inwestycje
Dobra kapitałowe
Oszczędności
Inne pojęcia
Płatności transferowe – B (ang. budget transfers)
Wydatki rządowe – G (ang. government purchases)
Podatki pośrednie – Te (ang. indirect tax), np. VAT
Podatki bezpośrednie – Td (ang. direct tax), np. PIT, CIT
PKB (produkt krajowy brutto)
w cenach rynkowych (z podatkami pośrednimi)
w cenach bazowych (bez podatków pośrednich) - Y
Złożony ruch okrężny
I
S
C+I+G
C
G
Gospodarstwa
Domowe
Te
Przedsiębiorstwa
Państwo
B- Td
C+I+G- Te
Y
Y+B- Td
Export
Zagranica
Import
Złożony ruch okrężny
I
S
C+I+G
C
G
Gospodarstwa
Domowe
Te
Przedsiębiorstwa
Państwo
B- Td
C+I+G- Te
Y
Y+B- Td
Export
Zagranica
Import
PKB
• X – eksport
• Z – import
• PKB w cenach bazowych
Y = C + I + G + (X – Z) - Te
• w cenach rynkowych
Y = C + I + G + (X – Z)
Rozporządzalne dochody osobiste
• Ile pieniędzy otrzymują gospodarstwa
domowe i potem mogą przeznaczyć na
konsumpcję i oszczędności
= Y + B - Td
Szacowanie PKB
Huta
stali
sprzedaż stali
za 100tys.PLN
Fabryka
maszyn
sprzedaż maszyn
za 500tys.PLN
• Podwójne liczenie: Huta + Fabryka =
= 100 tys. + 500 tys. = 600 tys.
• Ale z przedsiębiorstw wypłynęło 500 tys.
• Podwójne policzenie stali
• Fabryka dodała 500 tys. – 100 tys. = 400 tys.
• Huta +Fabryka = 100 tys. + 400 tys. = 500 tys.
Szacowanie PKB
Huta
stali
sprzedaż stali
za 100tys.PLN
VAT od
100 tys.
Fabryka
maszyn
sprzedaż maszyn
za 500tys.PLN
VAT od
400 tys.
GUS
3 metody:
1) Suma wartości dodanej
2) Spożycie + akumulacja + saldo wymiany z
zagranicą
3) Dochody przedsiębiorstw – zobowiązania
wobec zagranicy
Czy przedsiębiorstwa szacują popyt?
Hipermarket
(np. Real)
dane z kas
AC Nielsen
dane o sprzedaży
kremów, szamponów
L’Oreal
Beiersdorf
(Nivea)
3
MAKROEKONOMIA
3 - Dochód i produkt
• Popyt globalny
• Funkcje konsumpcji, oszczędności
• Krańcowe skłonności do konsumpcji,
oszczędzania
• Model produktu w formie graficznej
(wykresów)
Punkt wyjścia
Konsumpcja
Gospodarstwa
Domowe
Dobra kapitałowe
Przedsiębiorstwa
Oszczędności
Dochód
Inwestycje
Popyt globalny
• Ile gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa
planują wydać przy różnych poziomach
dochodu?
• AD (ang. aggregated demand)
• AD = C + I
• Popyt konsumpcyjny i popyt inwestycyjny
Funkcja konsumpcji i oszczędności
• Funkcja konsumpcji mówi ile wyniesie
konsumpcja, przy danym poziomie dochodu
rozporządzalnego
• Ile wydamy w zależności od tego ile
zarobimy?
• Np. C = 0,8Y
• Jeżeli zarobimy 1000mld PLN to wydamy
800mld, a 200mld zaoszczędzimy
• Funkcja oszczędności
S = 0,2Y
Krańcowa skłonność do konsumpcji
• Ile wydamy z każdej złotówki dodatkowego
dochodu?
• Nasz dochód wzrasta do 1100mld PLN,
wydamy 60mld PLN.
• Krańcowa skłonność do konsumpcji wynosi:
60 / (1100-1000) = 60 / 100 = 0,6
• MPC (ang. marginal propensity to
consumption)
Krańcowa skłonność do oszczędzania
• Ile zaoszczędzimy z każdej złotówki
dodatkowego dochodu?
• W poprzednim przykładzie zaoszczędziliśmy
40mld
• Krańcowa skłonność do oszczędzania wynosi:
40 / (1100-1000) = 40 / 100 = 0,4
• MPS (ang. marginal propensity to saving)
Rysowanie
•
•
•
•
Linia 45°
Konsumpcja (konsumpcja autonomiczna)
Oszczędności
Inwestycje (autonomiczny charakter – stałe)
• Wzrost inwestycji
• Mnożnik
Do czego przydaje się ten model?
• Spirala pesymizmu (narysować)
• Wielki kryzys (1929-1933), w niektórych
krajach produkcja spadła o 50%
• John Maynard Keynes
http://qed.econ.queensu.ca/walras/bios/keynes.html
Nastroje konsumentów
• Michigan University Consumer Confidence
Survey
• Conference Board Consumer Confidence
Źródło: na podstawie danych z portalu www.forexite.com
4
MAKROEKONOMIA
5 – Polityka fiskalna
• Najważniejsze pojęcia
• Państwo a popyt globalny
• Wydatki państwa a produkcja
• Podatki a produkcja
• Ograniczenia polityki fiskalnej
Najważniejsze pojęcia
• Polityka fiskalna (budżetowa) – decyzja
państwa o wydatkach i podatkach
• Polityka stabilizacyjna – państwo chce
utrzymać produkcję blisko potencjalnej
• Deficyt budżetowy – nadwyżka wydatków nad
wpływami
• Dług publiczny – suma pożyczek
państwowych do spłacenia
Polska – budżet 2005
Źródło: http://www.mofnet.gov.pl/dokument.php?dzial=34&id=41238, stan na dzień 05.02.2006
Polska – budżet 2005 cd.
Źródło: http://www.mofnet.gov.pl/dokument.php?dzial=34&id=41238, stan na dzień 05.02.2006
Polska – dług publiczny 2005
Zadłużenie sektora finansów publicznych
1. Zadłużenie sektora rządowego
1.1. Skarb Państwa
1.2. ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze
1.3. Narodowy Fundusz Zdrowia
461 160,5
443 471,8
431 773,9
10 203,4
0,0
1.4. Państwowe fundusze celowe z osobowością prawną (bez ZUS)
1.5. Państwowe szkoły wyższe
1.6. Jednostki badawczo-rozwojowe
1.7. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
1.8. Państwowe instytucje kultury
1.9. PAN i tworzone przez PAN jednostki organizacyjne
0,0
143,6
146,8
659,6
51,2
6,3
1.10. Pozostałe państwowe osoby prawne
487,1
2. Zadłużenie sektora samorządowego
17 688,7
Źródło: http://www.mofnet.gov.pl/index.php?wysw=2&sgl=2&dzial=442, stan na dzień 05.02.2006
Polska – dług publiczny
2)
20
05
IX
20
05
III
20
04
IX
20
04
III
20
03
IX
20
03
III
XI
I1
99
9
VI
20
01
III
20
02
IX
20
02
500 000,0
450 000,0
400 000,0
350 000,0
300 000,0
250 000,0
200 000,0
150 000,0
100 000,0
50 000,0
0,0
Źródło: http://www.mofnet.gov.pl/index.php?wysw=2&sgl=2&dzial=442, stan na dzień 05.02.2006
Punkt wyjścia
I
S
C+I+G
C
G
Gospodarstwa
Domowe
Te
Przedsiębiorstwa
Państwo
B- Td
C+I+G- Te
Y
Y+B- Td
Założenie: nie ma podatków pośrednich i wymiany z zagranicą
Państwo a popyt globalny
• Wydatki rządowe zwiększają popyt globalny
AD = C + I + G
• Jeżeli nie ma podatków pośrednich to:
Y=C+I+G
Dochód rozporządzalny
• Podatki netto = podatki – transfery
NT (ang. net tax) = T – B
• Podatki netto obniżają dochód rozporządzalny
YD = Y - NT
• Stawka podatkowa ‘t’
• NT = t * Y
• YD = Y – NT = Y – t * Y = Y * (1-t)
Podatki a konsumpcja
• Konsumpcja zależy od dochodu
rozporządzalnego, np. C = 0,8 YD
• Podatki zmniejszają dochód rozporządzalny
YD = Y (1-t)
• Konsumpcja bez podatków
YD = Y ; C = 0,8 YD = 0,8 Y
• Konsumpcja przy stopie podatkowej = 20%
YD = (1-0,2) Y = 0,8 Y
C = 0,8YD=0,8*0,8Y = 0,64 Y
Podatki a konsumpcja
C
wprowadzenie podatków
Y
Wydatki państwa a produkt
AD
linia 45*
AD = C + I + G
AD = C + I
G
Y1
Y2
Y
Podatki a produkt
AD
linia 45*
AD = C + I
AD = C + I - NT
Y2
Y1
Y
Polityka państwa a produkt - 1
C=100+0,8YD
AD
linia 45*
I=100
AD = C + I
wprowadzamy
AD=C+I+G-NT
G=100
t=10%=0,1
Y1
Y2
Y
Polityka państwa a produkt - 2
C=100+0,7YD
AD
linia 45*
I=100
AD = C + I
wprowadzamy
G=100
AD=C+I+G-NT
t=10%=0,1
Y2
Y1
Y
W skrócie
• Jeżeli ludzie nie chcą wydawać pieniędzy to:
– zabieramy im te pieniądze w postaci podatków
– wydajemy te pieniądze za nich żeby pobudzić
popyt
• Problem – jeżeli ludzie dalej nie chcą
wydawać to możemy zaszkodzić
Mnożnik zrównoważonego budżetu
• Mechanizm dwustopniowy:
– wzrost wydatków kompensowany takim samym
wzrostem podatków
– zwiększenie produkcji
• mnożnik = 1 / (1-MPC’)
• MPC’ – krańcowa skłonność do konsumpcji w
zależności od całego dochodu (Y)
• MPC – w zależności od dochodu
dyspozycyjnego (po podatku) MPC’=MPC(1-t)
Wydatki, podatki, deficyt
• Wzrost samych wydatków państwa
– wzrasta popyt globalny i produkt
– wzrastają wpływy z podatków
– ale nie kompensują wydatków (bo t<100%)
• Wzrost podatków
– spada popyt globalny i produkt
– wpływy z podatków wzrastają, ponieważ spadek
popytu globalnego nie równa się dokładnie
wzrostowi podatków
Automatyczne stabilizatory
• Zmniejszają podatność PKB na „szoki”
• VAT
• PIT, CIT
• Zasiłki dla bezrobotnych
• zmniejszenie mnożnika
Polityka dyskrecjonalna
• discretional – posiadający zdolność do osądu i
działania wg własnego uznania
• discretion – prawo ale nie obowiązek
(możliwość) do zrobienia czegoś
• aktywne działanie państwa
• zmiany podatków
• zmiany wydatków
Problemy
• Czy urzędnik wyda lepiej od nas?
•
•
•
•
•
Opóźnienia czasowe
Niepewność co do wartości mnożnika
Zmiany w popycie autonomicznym
Deficyt budżetowy
A może zasoby są już w pełni wykorzystane?
5
Makroekonomia
5 – Przed i po Wielkim Kryzysie
• Ekonomia klasyczna
– Adam Smith
– Jean Baptiste Say
• Stany Zjednoczone w latach 20-tych XX wieku
• Wielki Kryzys
• New Deal
Adam Smith (1723-1790)
• Rewolucja przemysłowa
– wprowadzenie maszyn parowych, fabryki
– Wielka Brytania około roku 1760
• 1776 – „Badania nad naturą i
przyczynami bogactwa narodów”
• „Niewidzialna ręka” rynku
http://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Smith
Jean Baptise Say (1767-1832)
• Najpierw musisz sprzedać, żeby móc kupić
• Podaż sama kreuje popyt
• Wystarczy skupić się na
rozwoju produkcji,
popyt pojawi się sam
http://www.mises.org/content/JEAN-BAPTISTE.asp
Poglądy klasyczne
• Pojedynczy ludzie postępując egoistycznie
prowadzeni „niewidzialną ręką” (rynek)
doprowadzają do jednoczesnego
zaspokojenia potrzeb społecznych
• Państwo nie powinno się wtrącać
• Leseferyzm (fr. laissez faire – pozwólcie
czynić) ~ liberalizm
USA 1920-1929
• Boom gospodarczy
• dochód narodowy wzrasta z 74mld USD w
1923 do 89mld USD w roku 1929
• Stopa bezrobocia 3,3 %
Podstawy wzrostu
• Przemysł motoryzacyjny
– taśma produkcyjna - Henry Ford
– poddostawcy:
• metale (stal, nikiel, etc.)
• guma (opony)
• szkło
• skóry
• tkaniny
• paliwo
• budowa autostrad
Podstawy wzrostu
• Przemysł radiowy
– stacje radiowe
– dostawcy elektryczność
– reklama
• 1928 ~ 1 samochód na 6 amerykanów
• 1930 – 40% amerykańskich rodzin ma radio
Dlaczego akurat te branże?
• Rozwój technologii w czasie I Wojny
Światowej
• Rozwój fabryk, wyszkoleni robotnicy, rozwój
dróg
• Niskie stopy procentowe – dostępność
kredytów inwestycyjnych
Polityka państwa
• koniec subsydiów dla rolników
• redukcja obciążeń podatkowych
• Sąd Najwyższy w roku 1923 uznał regulacje
płacy minimalnej za niezgodne z konstytucją
Dystrybucja dochodów
• 1929
– 0,1% Amerykanów kontroluje 34% oszczędności
– 80% Amerykanów nie ma w ogóle oszczędności
• Wydajność pracy wzrasta o 32% w przemyśle,
stawki płac 8%
• Zyski przedsiębiorstw rosną o 62% (1923-29)
• Dywidendy o 65%
• Dystrybucja majątku w kierunku najbogatszych
Kredyty
• Biednego nie stać na samochód, a bogaty nie
będzie jeździł 40 samochodami
• Pomysł sprzedaży na kredyt
– 60% samochodów i 80% radioodbiorników
• Gospodarka opiera się na:
– sprzedaży na kredyt
– zakupach dóbr luksusowych (bogaci)
– inwestycje
Wymiana międzynarodowa
• Pożyczki dla Europy odbudowującej się po
wojnie – ponad 12mld USD
• 90% wydane na zakup amerykańskich
towarów
• Najwyższe w historii cła na towary
importowane, Europa nie może sprzedawać
dużych ilości towarów do USA
Giełda
• Dow Jones Industrial Average:
– 1928 – IX.1929 wzrost z 191 do 381
• Zakupy akcji na kredyt (dźwignia finansowa)
–
–
–
–
–
–
wpłacamy 10USD
pożyczamy od brokera 90USD
kupujemy akcje za 100USD
kurs rośnie o 10% - zarabiamy 10USD
zysk 10USD na inwestycji 10USD daje 100%
problem: ze stratami jest tak samo
Czarny czwartek (24 paź 1929)
Źródło: J.Nowakowski, K.Borowski, Zastosowanie teorii Carolana i Fischera na rynku kapitałowym
Przyczyny kryzysu
• Giełda – bezpośrednie pogorszenie się
nastrojów
• Kryzys nadprodukcji:
– rolnicy zadłużeni po odcięciu subsydiów
– robotnicy obciążeni kredytami na samochody,
radia, itd.
– Europa zadłużona
– bogaci zainteresowani dobrami luksusowymi
– nie ma kto kupować samochodów i
radioodbiorników
New Deal 1
• Franklin D. Roosevelt (1932)
• New Deal (Nowy Ład)
program naprawy gospodarki
• Różne luźno powiązane ze sobą projekty
powstałe przy udziale niezależnych doradców
(profesorów, prawników)
New Deal 2
• Sektor bankowy:
– inspekcje banków
– Federal Deposit Insurance Corporation (Bankowy
Fundusz Gwarancyjny)
• Giełda:
– Securites Commission (Komisja Papierów
Wartościowych i Giełd)
New Deal 3
• Programy oddłużeniowe
• Federal Housing Administration
– wykup hipoteki dla rolników i niektórych innych
właścicieli domów
– gwarancje dla osób kupujących nieruchomość na
kredyt
• Federal Emergency Relief Administration
– granty oddłużeniowe dla około 20 milionów osób
New Deal 4
• Roboty publiczne
• Public Works Administration – administracja
robót publicznych, np. drogi
• Civilian Conservation Corps – korpus cywilny
prace dla młodych ludzi (dyscyplina ~
wojskowa), np. karczowanie lasów, regulacja
rzek
New Deal 5
• Regulacja przemysłu
– Wprowadzenie zasad konkurencji
– Wprowadzenie nadzoru nad przedsiębiorstwami
– Promocja wolnej konkurencji
• Wyższe podatki dla najbogatszych
Stopa bezrobocia
30
25
20
15
10
5
0
1920
1925
1930
1935
1940
1945
New Deal - podsumowanie
•
•
•
•
•
Pomoc społeczna
Podatki progresywne
Kontrola instytucji finansowych
Nadzór w celu wprowadzenia wolnej konkurencji
Masowe programy robót publicznych dla
bezrobotnych
• Oddłużenie najbiedniejszej części społeczeństwa
• Pojawia się etatyzm/interwencjonizm państwowy w
miejsce liberalizmu (w ekonomii pojawia się
keynesizm)
Keynesizm
• Robert Reich (Uniwersytet w
Berkeley):
„Być może radykalny pomysł
Keynes’a, że państwo powinno
wydawać pieniądze których nie ma,
uratował kapitalizm.”
6
MAKROEKONOMIA
Uzupełnienie
• Marks
• Dług publiczny
• Deficyt budżetowy
• Polska
• Tajwan
6 – Podsumowanie teorii produktu
• Model popytu globalnego
• Najważniejsze zmienne
• Komentarze ekonomiczne
Model popytu globalnego
Y = AD = C + I + G – NT + X – Z
Y – PRODUKT
AD – POPYT GLOBALNY
C – KONSUMPCJA
I – INWESTYCJE
G – WYDATKI RZĄDOWE
NT – PODATKI NETTO
X – EKSPORT
Z – IMPORT
Czynniki wpływające na produkt
+
-
• Konsumpcja
• Podatki
• Inwestycje
• Import
• Wydatki rządowe
• Eksport
Zmiany nieproporcjonalne
efekt mnożnikowy
AD
linia 45*
AD
Y*
Y
Artykuł 1
Chinese Economic News Service (13.III.2006)
„Tajwan odnotowuje pierwszy deficyt handlowy
od 13 miesięcy”, KL
Na skutek wzrostu cen ropy naftowej i
wysokiego wzrostu importu, Tajwan miał
600mln USD deficytu handlowego w lutym,
pierwszy deficyt handlowy wyspy od 13
miesięcy.
Artykuł 1
Minister finansów przypisał deficyt (...)
spadkowi eksportu stali, technologii
informatycznych oraz telekomunikacyjnych.
Tajwański import wyposażenia kapitałowego
wzrósł o 22,9% w lutym w porównaniu do
roku wcześniejszego.
Artykuł 1
Skumulowany import wyspy w zakresie
technologii informatycznych z ostatnich 2
miesięcy spadł o 9,5% w porównaniu do roku
wcześniejszego, w wyniku spowolnienia
prywatnych inwestycji krajowych, w czasie
gdy główne projekty konstrukcyjne jak Kolej
Szybkobieżna dobiegają końca.
Artykuł 1
Wysocy urzędnicy Ministerstwa Finansów
oceniają, że eksport Tajwanu umiarkowanie
wzrośnie, a boom cyklu koniunkturalnego
będzie trwał zgodnie z oczekiwaniami, biorąc
pod uwagę, że gospodarka światowa będzie
się nadal rozwijać w tym roku.
Artykuł 2
„Oszczędzaj więcej! Oszczędzaj mniej! (...)”
20 marca 2006, Fortune edycja azjatycka,
Steven S.Roach (główny ekonomista Morgan
Stanley)
Liczby nie pozostawiają żadnych wątpliwości na
temat wielkiego kontrastu pomiędzy 2
gospodarkami. W zeszłym roku Chiny
zaoszczędziły około połowy swojego PKB,
albo około 1.1 biliona USD. W tym samym
czasie USA zaoszczędziły tylko około 13%
dochodu narodowego, około 1.6 biliona USD.
Artykuł 2
Kontrast jest nawet wyraźniejszy na poziomie
gospodarstw domowych – stopa prywatnych
oszczędności na poziomie 30% dochodu
gospodarstwa domowego w Chinach, w
porównaniu do stopy w USA, która spadła
poniżej zera w roku ubiegłym (-0,4%
dochodu gospodarstwa domowego po
opodatkowaniu).
Artykuł 2
Konsumpcja amerykańska utrzymuje się na
rekordowym poziomie 71% PKB od początku
2002 roku, podczas gdy chińska konsumpcja
spadła do rekordowo niskiego poziomu 50%
PKB w 2005 roku.
Artykuł 2
W przypadku Chin, relatywnie słaba
konsumpcja oznacza, że dynamika ich
wzrostu jest mocno przesunięta w stronę
eksportu i inwestycji rzeczowych. Te 2 sektory
odpowiadają za 75% chińskiego PKB i
wzrastają w tempie ponad 25% rocznie.
Artykuł 2
Jeżeli Chiny pozostaną przy tej „mieszance”
wzrostu, kolejne zwiększenia eksportu mogą
zaowocować restrykcjami w handlu
zagranicznym i odpowiedziami
protekcjonistycznymi. To jest z pewnością
kierunek, w którym Waszyngton zmierza
obecnie.
Co więcej, kontynuacja Chińskiego boomu
inwestycyjnego może prowadzić do nadmiaru
mocy produkcyjnych i deflacji w kraju.
Artykuł 2
Amerykański brak oszczędności tworzy
bezprecedensowy popyt dla reszty świata,
ponieważ USA muszą importować nadwyżki
oszczędności z zagranicy by utrzymać wzrost.
To przekłada się na dopływ kapitału
zagranicznego w wysokości 3mld USD na 1
dzień roboczy.
W efekcie, chińscy oszczędzający subsydiują
konsumpcyjne rozpasanie amerykańskich
konsumentów.
Artykuł 2
W Chinach będzie to wymagało podjęcia
znaczących inicjatyw politycznych w celu
rozwinięcia wzrostu opartego na konsumpcji.
Może to spowodować problemy. Gdy chińskie
oszczędności zostaną zamienione na
konsumpcję, Chiny będą miały mniejszą
nadwyżkę kapitału, która będzie mogła być
przeznaczona na finansowanie amerykańskich
niedostatków oszczędności.
Artykuł 3
„Planowanie nowego socjalistycznego
krajobrazu”
11.III.2006, The Economist
Chiński premier, Wen Jiabao, rozpoczął coś, co
nazwał „wielkim historycznym zadaniem”.
Celem ma być spowodowanie gwałtownych i
istotnych zmian na terenach wiejskich, które
pozostały daleko w tyle za rozwijającymi się
obszarami miejskimi i były świadkami
narastającego niezadowolenia.
Artykuł 3
Wen był bezceremonialny wobec wielu chińskich
trudności. Jego lista zawierała narastające
przegrzanie inwestycji w fabryki, wyposażenie
i inne środki trwałe; rosnące zapasy,
spadające ceny; spadek zysków firm oraz
narastające straty tworzące większe
finansowe zagrożenie.
Artykuł 3
Pomysły Wena zawierały niewiele nowego. (...)
Te środki nie prowadzą do większych zmian w
polityce. Wydatki budżetu centralnego na
rzecz obszarów wiejskich będą wynosić tylko
około 8,9% całkowitych wydatków
rządowych, w górę z 8,8% w zeszłym roku,
ale mniej niż 9,2% w roku 2004.
Artykuł 3
Zniesienie podatku rolniczego i innych opłat,
zaoszczędzi każdemu mieszkańcowi obszarów
wiejskich średnio 19USD rocznie – około
4,8% rocznego dochodu.
Ile zostanie wydane na infrastrukturę obszarów
wiejskich pozostaje niejasne. Jednak
wydawanie może stanowić jedynie część
rozwiązania złożonych problemów obszarów
wiejskich.
Artykuł 3
Ich sytuację pogarsza, system podatkowy, który
rozdziela wpływy podatkowe pomiędzy
budżet centralny i prowincje na korzyść
regionów bogatszych.
Kolejnym niekorzystnym faktem dla wieśniaków
jest brak tytułu własności do ziemi.
Biorąc pod uwagę, że 200mln Chińczyków z
obszarów wiejskich nie ma pracy, sposobem
na rozdysponowanie bogactwa byłoby
pozwolenie im na podjęcie pracy w miastach.
Ale chińscy liderzy (...) już mają obawy przed
ich liczbą napływającą do miast.
Artykuł 4
„Protekcjonistyczny rykoszet”
20.III.2006, Newsweek International, S.Roach
Ameryka sięga do protekcjonizmu w czasie gdy
jej potrzeby kapitałowe są najwyższe w
historii. Złorzeczenie na Chiny znowu narasta,
a polityczna burza zmusiła dubajską firmę do
wycofania się z przejęcia amerykańskich
instalacji portowych.
Artykuł 4
Jest bardzo podstawowy punkt, który został
przeoczony w tej debacie: USA nie posiada
wewnętrznej zdolności do finansowania
gwałtownego wzrostu ekonomicznego.
Stopa oszczędności (...) spadła poniżej zera.
To oznacza, że USA nie oszczędzają nawet
wystarczająco dużo żeby pokryć wydatki na
wymianę zużytego wyposażenia
produkcyjnego.
Artykuł 4
Dzięki Chinom, USA otrzymały całkiem
korzystny układ (...) – 200mld USD w tanich,
wysokiej jakości chińskich produktach, które
zwiększyły siłę nabywczą amerykańskich
konsumentów.
Bez chińskich dostaw, deficyt handlowy nie
zmniejszyłby się. W zamian, deficyt handlowy
przesunąłby się w stronę innych
zagranicznych producentów. (bez chińskiej
zalety niskich cen)
Artykuł 4
To bardzo śliska ścieżka (protekcjonizm) dla
narodu, który obecnie w tak dużym stopniu
zależy od uprzejmości obcych w finansowaniu
gospodarki.
W efekcie, Zjednoczone Emiraty Arabskie
słyszą, że to dobrze zamieniać petrodolary na
amerykańskie obligacje, tylko nie kupujcie
naszych portów.
Chiny otrzymują podobne przesłanie.
Artykuł 5
„Zastój w inwestycjach trwa”
15.IX.2005, Rzeczpospolita, S.Karpiński
Firmy coraz więcej odkładają na kontach
bankowych, a osoby fizyczne chętniej
zaciągają kredyty – wynika z ostatnich
danych o podaży pieniądza opublikowanych
przez Narodowy Bank Polski.
Artykuł 5
Niestety dane o szybko rosnącej wartości
depozytów firm potwierdzają też opinię, że
przedsiębiorcy nadal są wstrzemięźliwi w
dokonywaniu inwestycji.
Pod tym względem optymizmem nie napawają
też dane o kredytach dla firm. Ich wartość w
sierpniu praktycznie nie uległa zmianie i
wynosiła 125,65mld zł (wzrost zaledwie o
49,6mln zł).
(...) nie ma nawet śladu oczekiwanego boomu
inwestycyjnego
Artykuł 5
Niezmiennie szybko rośnie wartość udzielonych
przez banki kredytów dla osób fizycznych. Ich
łączna kwota od 2 miesięcy przewyższa sumę
zobowiązań firm wobec banków.
(...) Polacy byli winni instytucjom finansowym
131,7mld zł (...), wzrost aż o 16,7mld zł przez
osiem miesięcy tego roku.
Rynek napędza utrzymujące się wysokie
zainteresowanie kredytami na zakup
nieruchomości oraz liniami kredytowymi w
rachunkach bieżących i wydaniem kart
kredytowych.
7
MAKROEKONOMIA
7 - Pieniądz i system bankowy
• Funkcje pieniądza
• System bankowy
• Kreacja pieniądza
• Bank centralny
Pieniądz
• Powszechnie akceptowany towar
• Dobro o najwyższej płynności (najłatwiej je
zamienić na inne dobro)
• Gwarantowany przez państwo - zaufanie
Funkcje pieniądza
• Środek wymiany
• Jednostka rozrachunkowa (podajemy w niej
ceny)
• Przechowanie wartości (środek tezauryzacji) –
oszczędzanie
Rodzaje pieniądza
• Pieniądz symboliczny
jego wartość znacznie przewyższa koszt wytworzenia
(papier, metal) lub użycie w innych
zastosowaniach (np. jako tapeta na ścianie)
• Pieniądz bezgotówkowy
środek wymiany, którego podstawą jest depozyt
(ktoś deponuje pieniądze na rachunku i może
płacić kartą)
Bank komercyjny
Pośrednik finansowy – pośredniczy w kontakcie
między osobami deponującymi pieniądze
(mającymi nadwyżki), a osobami chcącymi
zaciągnąć kredyt
Od TFI czy OFE różni się tym, że umożliwia
wykorzystanie depozytów jako środka
płatniczego (przelewy, karty płatnicze)
Miejsce w ruchu okrężnym
Konsumpcja
Gospodarstwa
Domowe
Dobra kapitałowe
Przedsiębiorstwa
Inwestycje
Dochód
Oszczędności
Banki
Działalność banków
•
•
•
•
•
•
•
Depozyty
Kredyty
Obsługa płatności
Wymiana walutowa
Obrót obligacjami
Obrót akcjami
Doradztwo inwestycyjne (np. firma chce
wyemitować obligacje)
• Obsługa emisji papierów wartościowych
Płynność i stopa rezerw obowiązkowych
• Płynność
„Jak szybko możemy zamienić dany składnik
majątku na gotówkę?” (czyli jak szybko możemy
coś „upłynnić”)
• Stopa rezerw obowiązkowych
„Jaką część majątku powinniśmy utrzymywać w
gotówce w razie gdyby klienci chcieli dokonywać
wypłat?”
W Polsce 3,5%
Kreacja pieniądza 1
Bank przyjmuje 1000 PLN
depozytu od klienta
Aktywa
Pasywa
1000
35 PLN przeznacza na rezerwę
obowiązkową
Udziela kredytu na 965 PLN
Aktywa
965
Pasywa
1000
Kreacja pieniądza 2
Ile jest pieniądza w gospodarce?
1000PLN depozytu + 965PLN kredytu = 1965PLN
Gotówki nadal jest 1000PLN, ale zakładamy, że
nie zostanie w całości wypłacona:
- część klientów będzie płacić przelewami lub kartą
- część w ogóle nie zostanie wypłacona i
przeznaczona na oszczędności
Podaż pieniądza
• Całkowita wartość znajdujących się w obiegu
zasobów pieniądza występującego w roli
środka wymiany
• Miary podaży pieniądza:
– Baza monetarna (banknoty + bilon)
– Agregat M1 (+ wkłady a vista)
– Agregat M3 (+ wkłady terminowe)
Mnożnik kreacji pieniądza 1
• Wielkość zmiany zasobu pieniądza przy
zmianie bazy monetarnej o jednostkę
• Zależy od:
– stopy rezerw obowiązkowych
– zapotrzebowania na gotówkę (to co nie zostanie
wpłacone do banków nie jest „mnożone” przez
kredyty)
Mnożnik kreacji pieniądza 2
• Gotówka w obiegu: 0,05 (5%)
• Stopa rezerw obowiązkowych: 0,035
• Mnożnik kreacji pieniądza: 12
• Gotówka w obiegu: 0,20 (20%)
• Stopa rezerw obowiązkowych: 0,035
• Mnożnik kreacji pieniądza: 5
W Polsce
• Na koniec stycznia 2006 wg NBP
• Pieniądz gotówkowy w obiegu (z kasami
banków): 61 mld
• M1: 204,5 mld
• M3: 407 mld
7a
MAKROEKONOMIA
Bank Centralny
• Bankier banków komercyjnych
• Ustala stopy procentowe
Narodowy Bank Polski
• Bank emisyjny – wyłączne prawo emitowania
znaków pieniężnych (prawnych środków
płatnicznych)
• Bank banków – regulacja, nadzór, organizacja
systemu rozliczeń, kredytowanie
• Centralny bank państwa – obsługa bankowa
budżetu państwa, prowadzenie rachunków
rządu i administracji
Polityka pieniężna
• Cel monetarny – wskaźnik, który jest
używany do oceny skuteczności prowadzonej
polityki
• W Polsce cel inflacyjny
• Wsparcie polityki gospodarczej rządu:
– w Polsce „przy okazji”
– w USA obowiązkowe (Bank Rezerwy Federalnej
musi wspierać rząd USA)
Polityka pieniężna 2
• Operacje otwartego rynku – kupno, sprzedaż
papierów wartościowych (obligacji), dewiz,
emisje własnych papierów dłużnych
• Rezerwa obowiązkowa
• Działalność depozytowo-kredytowa
– kredyt lombardowy
– depozyty jednodniowe (overnight)
• Polityka kursowa
– od 12 kwietnia 2000 kurs złotego jest kursem
płynnym
Stopy procentowe
• Stopa referencyjna 4,00%
• Kredyt lombardowy 5,50%
• Stopa depozytowa NBP 2,50%
• Redyskonto weksli 4,25%
Stopa redyskonta weksli
70
60
50
40
30
20
10
0
sie-87
maj-90
sty-93
paź-95
lip-98
kwi-01
sty-04
paź-06
lip-09
Popyt na pieniądz
• Motyw transakcyjny (do płacenia)
• Motyw przezorności (nieprzewidziane
wydatki)
• Motyw portfelowy (dywersyfikacja –
„wkładanie” pieniędzy w różne inwestycje)
Model uproszczony
•
•
•
•
•
W – majątek
L0 – zasób pieniądza
B0 – podaż obligacji (ang. bond – obligacja)
LD – planowany zasób pieniądza
BD – zamierzona podaż obligacji
W = L0 + B0 = LD + BD
LD – L0 = BD – B0
Popyt na pieniądz graficznie
Stopa
LL – popyt na pieniądz
procentowa
r0
L0
Popyt na pieniądz - dostosowanie
Stopa
LL – popyt na pieniądz
procentowa
r1
L0
Zmiany stanu równowagi
• Zmiana podaży pieniądza (operacje otwartego
rynku, rezerwa obowiązkowa)
• Wzrost realnego dochodu (wzrastają dochody,
chcemy trzymać więcej gotówki na wydatki)
• Wzrost konkurencji między bankami
(podwyżka oprocentowania depozytów)
Bank Centralny - polityka
• Albo:
– ustala poziom stopy procentowej i akceptuje
wynikający z niej poziom podaży pieniądza
• albo:
– ustala poziom podaży pieniądza i akceptuje
wynikający z niego poziom stopy procentowej
• W praktyce operuje się stopami
procentowymi i dostarcza odpowiednią ilość
pieniądza (pierwsze podejście) – nie jest
znany dokładny przebieg popytu na pieniądz
8
Makroekonomia
Makroekonomia gospodarki zamkniętej
•
•
•
•
•
•
Gospodarka zamknięta i otwarta
Popyt konsumpcyjny
Popyt inwestycyjny
Stopa procentowa
Polityka fiskalna
Model IS - LM
Gospodarka zamknięta
• Brak wymiany z zagranicą
• Dokonujemy analizy przy założeniu, że nie
występuje eksport i import
• Y = AD = C + I + G – NT + X – Z
• Gospodarka otwarta – jest wymiana z
zagranicą
Popyt konsumpcyjny
• Popyt na dobra i usługi zgłaszany w postaci
konsumpcji, czyli:
– przez gospodarstwa domowe;
– ma na celu wyłącznie doraźne wykorzystanie tych
dóbr i usług, aż do ich zużycia.
Zmiany konsumpcji autonomicznej
• Konsumpcja autonomiczna – niezależna od dochodu
• Efekt majątkowy - np. wzrost majątku w wyniku
wzrostu cen akcji i/lub zmniejszenie wydatków
(niezależnie od dochodu)
• Podaż kredytu konsumpcyjnego (ile kredytu i na
jakich warunkach oferują banki)
• Mechanizmy transmisji zmian na rynkach
finansowych na produkcję i zatrudnienie
Inne teorie popytu konsumpcyjnego
• Teoria dochodu permanentnego (Milton
Friedman)
• Dochód permanentny – dochód jaki
zakładamy, że osiągniemy w długim okresie
• Jeśli uważamy, że nadwyżki są przejściowe, to
ich nie skonsumujemy tylko zaoszczędzimy na
trudniejsze czasy
Milton Friedman
• Laureat Nagrody Nobla (1976)
• Twórca monetaryzmu
http://pl.wikipedia.org/wiki/Milton_Friedman
„Nie istnieje coś takiego jak darmowe obiady.”
„Inflacja jest formą podatku, którą można
nałożyć bez ustawy.”
„Rządy nie uczą się niczego. Uczą się tylko
ludzie.”
Inne teorie popytu konsumpcyjnego
• Teoria cyklu życia
• Ludzie tworzą plan konsumpcji na całe życie
(włącznie z tym ile chcą zapisać w
testamencie)
• W oparciu o przewidywania co do swoich
dochodów
Inne teorie popytu konsumpcyjnego
Dochód faktyczny
Emerytura
dochód
permanentny
Kredyt
Śmierć
Ricardiańska równoważność
• Obniżka podatków
• Państwo musi wyemitować dodatkowe obligacje
• Obligacje będzie trzeba spłacić z podwyżki
podatków w przyszłości
• Ludzie zaoszczędzą dodatkowe dochody zamiast
je wydać (będą oczekiwali podwyżki podatków)
Popyt inwestycyjny
• Wydatki na inwestycje zgłaszane przy różnych
poziomach stopy procentowej
• Uchylamy założenie o autonomicznym
charakterze
• Kapitał trwały (budynki, fabryki, maszyny,
urządzenia)
Ocena inwestycji
• Czy inwestycja będzie bardziej korzystna niż
pożyczenie komuś pieniędzy (np. zakup
obligacji)?
• Czy będziemy w stanie spłacić kredyt?
Ocena inwestycji
• Np. szkoła wyższa zastanawia się nad
budową nowego budynku.
• Więcej studentów – wyższe dochody w
przyszłości.
• Ile warte są te dochody w przyszłości dzisiaj?
Przepływy pieniężne
Nominalnie
+2mln
+2mln
+2mln
Rok 0
Rok 1
Rok 2
Rok 3
itd.
- 7mln
Wartość
bieżąca
Rok 0
+2mln
/(1+r)
Rok 1
- 7mln
+2mln/
(1+r)2
Rok 2
+2mln/
(1+r)3
Rok 3
r-stopa procentowa
itd.
Inwestycje w kapitał obrotowy
• Zapasy
• Produkcja w toku
• Wyroby gotowe
• Po co?
– Spekulacja (oczekiwanie wzrostu cen)
– Motyw transakcyjny i przezornościowy (na
wypadek pojawienia się nowych klientów)
• Koszt – utracone odsetki
Funkcja popytu inwestycyjnego
• Ile przedsiębiorstwa przeznaczą na inwestycje
w zależności od poziomu stopy procentowej?
Stopa procentowa
II
Popyt inwestycyjny
Stopa procentowa i popyt globalny
• Spadek stopy procentowej:
– Wzrost popytu inwestycyjnego
– Tańszy kredyt konsumpcyjny
• Efekt tłumienia
– Wzrost popytu na pieniądz
Stopa procentowa i popyt globalny
AD
linia 45*
AD 1
AD 0
Wzrost
konsumpcji
i inwestycji
Efekt
tłumienia
Y1
Y2
Y
Polityka fiskalna i wypierania
Mechanizm wypierania:
• Wzrost wydatków państwa, obniżka podatków
 wzrost popytu globalnego i produkcji
 wyższy dochód
 wyższy popyt na pieniądz
 wzrost stopy procentowej
 zmniejszenie inwestycji i konsumpcji
Wypieranie
AD
linia 45*
AD 1
AD 0
Wzrost
wydatków
rządowych
Wypieranie
Y1
Y2
Y
Model IS - LM
• Po co?
Efekt tłumienia i wypierania nie pozwalają
przy pomocy linii 45º obserwować dokładnych
zmian produkcji/dochodu
• Model IS – LM pozwala szukać kombinacji
stopy procentowej i dochodu, przy których
gospodarka znajdzie się w równowadze
Krzywa IS
• Zbiór kombinacji dochodu i stopy
procentowej, przy których rynek dóbr
znajduje się w równowadze
• Nachylenie ujemne, bo wzrost stopy
procentowej powoduje ograniczenie
inwestycji i konsumpcji, co prowadzi do
spadku produkcji i dochodu
Krzywa IS
linia 45*
AD
Y
IS
r1
r2
Y1
Y2
r – stopa procentowa
Krzywa LM
• Zbiór kombinacji dochodu i stopy
procentowej, przy których rynek pieniądza
znajduje się w równowadze
• Nachylenie dodatnie, bo wzrost dochodu
powoduje wzrost popytu na pieniądz i wzrost
stopy procentowej
Krzywa LM
r
r
LM
r2
r1
LL 1
LL 0
zasoby pieniądza
Y1
Y2
dochód
Równowaga na rynkach dóbr i
pieniądza
r
LM
r
IS
Y
dochód
Ekspansywna polityka fiskalna
• Wzrost wydatków państwa
• Finansowany:
– podatkami
– emisją obligacji
• Wzrost popytu globalnego, wzrost dochodu 
przesunięcie IS w prawo
• Nadwyżki popytu na pieniądz „ściągane” z
rynku przez emisję obligacji  LM bez zmian
Ekspansywna polityka fiskalna
r
LM
r1
r
IS
Y Y1
IS 1
dochód
9
MAKROEKONOMIA
Bezrobocie i Inflacja
• Ważne pojęcia związane z bezrobociem
• Rodzaje bezrobocia
• Czynniki wpływające na bezrobocie
•
•
•
•
•
Wprowadzenie do inflacji (pojęcia)
Ilościowa teoria pieniądza
Inflacja i bezrobocie
Koszty inflacji
Metody walki z inflacją
Pojęcia
• Zasoby siły roboczej
– wszyscy zatrudnieni
– osoby zarejestrowane jako chcące i będące w
stanie podjąć pracę
• Stopa bezrobocia – odsetek siły roboczej,
która:
– nie ma pracy
– chce i jest w stanie podjąć pracę
Zasób i strumienie
Bezrobocie
Znajdujący
pracę
Tracący
pracę
Rodzaje bezrobocia
• Frykcyjne – dobrowolne, ludzie szukają innej
lepszej pracy
• Strukturalne – kwalifikacje nie odpowiadają
potrzebom pracodawców (np. górnicy)
• Keynesowskie – niedostatek popytu,
produkcja niższa od potencjalnej
• Klasyczne – płaca utrzymywana powyżej
poziomu równowagi
Pojęcia 2
• Naturalna stopa bezrobocia – gdy rynek pracy
znajduje się w równowadze
• Bezrobocie przymusowe – pracownik:
– jest gotów zaakceptować rynkowe warunki
płacowe
– mimo to nie może znaleźć pracy
Czynniki wpływające na bezrobocie
• Obniżka podatków (narysować)
•
•
•
•
Inwestycje (pracochłonne, a kapitałochłonne)
„Swoi” i „obcy” (związki zawodowe)
Efekt zniechęconego pracownika
Niedopasowanie kwalifikacji
• Wzrost gospodarczy (Prawo Okuna)
1% stopy bezrobocia powyżej naturalnej ~ 3% PKB
Inflacja - definicje
• Inflacja – wzrost cen
• Stopa inflacji – procentowy wzrost cen w
danym okresie (np. rok)
• Deflacja – spadek cen
• Hiperinflacja – bardzo wysoka inflacja
– np. Boliwia – rok 1985: 11 000%
• Realna podaż pieniądza – M/P
– nominalna podaż pieniądza (M) podzielona przez
poziom cen (P)
– ile jest średnio pieniądza na 1 produkt
Stopa inflacji
STOPA INFLACJI =
WZROST NOMINALNEJ PODAŻY PIENIĄDZA –
WZROST REALNEGO POPYTU NA PIENIĄDZ
Hipoteza Irvinga Fishera
• Realne stopy procentowe „raczej” się nie
zmieniają
• Wzrostowi inflacji o 1%
towarzyszy
wzrost stopy procentowej
o 1%
http://cepa.newschool.edu/het/profiles/fisher.htm
Ilościowa teoria pieniądza
• MV=PY
• M-nominalna podaż pieniądza
• V-szybkość obiegu pieniądza (z jaką pieniądze
krążą po gospodarce w wyniku transakcji)
• P-poziom cen
• Y-dochód
Deficyt budżetu a inflacja
• Deficyt można finansować na 2 sposoby:
– pożyczyć pieniądze poprzez emisję obligacji
– dodrukować pieniądz
• Podatek inflacyjny
Krzywa Phillipsa
• W krótkim okresie możemy wybierać
pomiędzy:
– wysoką inflacją i niskim bezrobociem
– niską inflacją i wysokim bezrobociem
Stopa
inflacji
Stopa
bezrobocia
Długookresowa krzywa Phillipsa
• Pionowa ponieważ gospodarka zmierza do
produkcji potencjalnej i naturalnej stopy
bezrobocia
Stopa
inflacji
Stopa
bezrobocia
Koszty inflacji
• Koszty zdzieranych zelówek (wysiłek
wkładany w transakcje zawierane w
warunkach inflacji)
• Koszty zmienianych jadłospisów (zmiany
materiałów informacyjnych, metek, menu,
cenników etc.)
• Drenaż podatkowy (wpadamy w wyższe progi
podatkowe)
• Utrudnione planowanie długookresowe
Metody walki z inflacją
• Polityka dochodowa – próba bezpośredniego
oddziaływania na wysokość płac (np.
podwyżki nie powinny przekraczać 2%
rocznie)
• Cel inflacyjny banku centralnego:
– stopy procentowe
– podaż pieniądza
10
MAKROEKONOMIA
Makroekonomia gospodarki otwartej
• Bilans płatniczy
• Kurs walutowy
• Polityka fiskalna i pieniężna w warunkach
płynnego kursu walutowego
Bilans płatniczy
• Zestawienie wszystkich transakcji zawieranych
między mieszkańcami danego kraju a
zagranicą
•
•
•
•
Bilans
Bilans
Bilans
Bilans
handlowy
obrotów bieżących
obrotów kapitałowych
płatniczy
Bilans płatniczy 2
• Bilans handlowy
– eksport/import dóbr i usług
• Bilans obrotów bieżących
– bilans handlowy + inne transakcje bieżące
(odsetki, dochody majątkowe – dywidendy,
przekazy)
• Bilans obrotów kapitałowych
– transakcje na aktywach finansowych (obligacje,
akcje)
• Bilans płatniczy
Bilans płatniczy Polski
2000
-43 310
-53 465
156 241
209 706
2001
-21 783
-31 289
170 600
201 889
2002
-20 432
-29 523
190 540
220 063
2003
-17 870
-22 276
237 257
259 533
2004
-39 129
-20 776
297 657
318 433
2005
-14 047
-8 777
310 160
318 937
152
310
-25
-178
3 560
3 151
Rachunek finansowy
Zagraniczne inwestycje bezpośrednie
44 605
41 050
12 944
23 340
29 439
16 821
33 818
17 842
32 293
46 534
45 751
24 741
Inwestycje portfelowe - pasywa
Udziałowe papiery wartościowe
Dłużne papiery wartościowe
14 298
1 885
12 413
4 457
-1 247
5 704
12 585
-2 244
14 829
14 587
-3 274
17 861
39 000
5 642
33 358
48 402
4 193
44 209
1 583
6 816
-6 232
-11 102
7 261
-8 689
3030
-3 030
-1713
1 713
2750
-2 750
4668
-4 668
3985
-3 985
26166
-26 166
Rachunek bieżący
Saldo obrotów towarowych
Eksport
Import
Rachunek kapitałowy
Saldo błędów i opuszczeń
Razem A - D
Oficjalne aktywa rezerwowe
Kurs walutowy
• Cena jednostki waluty obcej wyrażona w
walucie krajowej, np.:
– USD/PLN 3,20
• Kiedy pieniądz staje się walutą?
• Rynek walutowy (spotkanie popytu i podaży
na waluty)
Realny kurs walutowy
Realny kurs walutowy=
( cena towarów krajowych/
cena towarów zagranicznych ) *
nominalny kurs walutowy
Czynniki wpływające na kurs
• Parytet Siły Nabywczej
– siła nabywcza, czyli ile możemy kupić za daną
kwotę pieniądza
– te same towary powinny mieć tą samą cenę w 2
różnych krajach
• Parytet stóp procentowych
– jeśli 2 lokaty w 2 różnych walutach o różnym
oprocentowaniu mają przynieść ten sam dochód,
to musi się zmienić kurs walutowy
Równowaga wewnętrzna i zewnętrzna
• Równowaga wewnętrzna
– popyt globalny równy produkcji zapewniającej
pełne zatrudnienie
• Równowaga zewnętrzna
– bilans obrotów bieżących równy zero, czyli np. nie
musimy pożyczać żeby finansować import
Polityka pieniężna – stały kurs
walutowy
• Wzrost podaży pieniądza  obniżenie stóp
procentowych  odpływ kapitału 
zmniejszenie podaży pieniądza
• Państwo musi akceptować podaż pieniądza
wynikającą z danego poziomu kursu
walutowego
Polityka fiskalna – stały kurs
walutowy
• Ekspansywna polityka fiskalna
 wzrost popytu globalnego
 wzrasta zapotrzebowanie na pieniądz
 wzrost stóp procentowych
 popyt na „lokaty” w danej walucie
 presja na wzrost kursu walutowego
Model Mundella-Fleminga
• Stały kurs walutowy (1)
– ograniczenie w zmianach stóp procentowych i
podaży pieniądza (2)
– ograniczona skuteczność
polityki fiskalnej (3)
http://nobelprize.org/economics/laureates/1999/index.html
Płynny kurs walutowy
• Ekspansywna polityka fiskalna
 wzrost stóp procentowych
 wzrost kursu walutowego
 spadek eksportu
• Wzrost podaży pieniądza
 spadek stóp procentowych
 obniżenie się kursu walutowego
Pojęcia związane ze zmianami
kursu walutowego
• rewaluacja
• dewaluacja
• aprecjacja
• deprecjacja
11
MAKROEKONOMIA
Wzrost gospodarczy, cykl koniunkturalny
• Wzrost gospodarczy
• Czynniki wzrostu
• Wejście na ścieżkę wzrostu
• Teorie cyklu koniunkturalnego
Wzrost gospodarczy
• Wzrost gospodarczy:
– wzrost produkcji
– wzrost dochodu
• Podstawowa miara: PKB
Czynniki wzrostu
• Kapitał
• Praca
– kapitał ludzki
– uczenie się przez pracę
• Ziemia
• Surowce
Czynniki wzrostu 2
• Korzyści skali
• Wynalazki
• Badania i rozwój (patenty, stałe nakłady
korporacji)
Wejście na ścieżkę wzrostu
Produkcja
na 1 osobę
Utrzymanie technicznego
uzbrojenia pracy
Oszczędności
= Inwestycje
Zaklęty
krąg
ubóstwa
Kapitał na
1 osobę
Cykl koniunkturalny
• Krótkookresowe odchylenia produkcji od jej
trendu (generalnej tendencji zmian)
Produkcja
Cykl
Trend
Czas
Teorie cyklu koniunkturalnego
• Cykl polityczny
• Wahania poziomu zapasów
• Realny cykl koniunkturalny (wahania
produkcji potencjalnej)
• Model mnożnika - akceleratora
12
MAKROEKONOMIA
Przewaga komparatywna w
handlu międzynarodowym
• 2 kraje
• 2 produkty
• Oba produkty droższe w 1 z krajów (np.
dysponuje gorszą technologią, wydajnością
siły roboczej, etc.)
• Czy mimo tego, że 1 kraj jest w obu
dziedzinach „droższy”, kraje mogą prowadzić
wymianę?
Przewaga komparatywna - przykład
Pracochłonność (godziny)
magnetowidy
koszule
Stawka godzinowa
Koszt finansowy
magnetowid
koszula
USA
Wielka Brytania
30
5
60
6
w USD
6
w GBP
2
180
30
120
12
Koszt alternatywny
USA
Koszt alternatywny
magnetowid
koszula
Wielka Brytania
6 koszul
10 koszul
1/6 magnetowidu 1/10 magnetowidu
Brak wymiany, a specjalizacja
Np. Oba kraje mają do dyspozycji 180h pracy
Brak wymiany
USA
magnetowid
koszula
Wielka Brytania
4
2
12
10
Razem
Wielka Brytania
6
0
0
30
Razem
6
22
Specjalizacja pracy
USA
magnetowid
koszula
6
30
Specjalizacja i wymiana
Wymiana (8 koszul za magnetowid)
USA
magnetowid
koszula
Wielka Brytania
4
2
16
14
Razem
Wielka Brytania
4
2
12
10
Razem
6
30
Brak wymiany
USA
magnetowid
koszula
6
22
Przedział kursu walutowego
USA
w USD
180
30
Wielka Brytania
w GBP
120
12
Jeżeli GBP/USD = 1,5
USA
Koszt finansowy
w USD
magnetowid
180
koszula
30
Wielka Brytania
w USD
180
18
Jeżeli GBP/USD = 2,5
USA
Koszt finansowy
w USD
magnetowid
180
koszula
30
Wielka Brytania
w USD
300
30
Koszt finansowy
magnetowid
koszula
Przedział kursu walutowego
Od 180 USD/120 GBP = 1,5 USD za 1 GBP
do 30 USD/12 GBP = 2,5 USD za 1 GBP
Uzupełnienie 1,2,3
MAKROEKONOMIA
4 – Uzupełnienie wykład 1
•
•
•
•
•
•
Podaż globalna
Produkcja potencjalna
Krótki i długi okres
Model klasyczny
Podręczniki
Egzamin
Podaż globalna
• Wszystkie dobra i usługi, które
przedsiębiorstwa będą gotowe sprzedać przy
danym poziomie cen
• W długim okresie
P (price)
• AS (ang. aggregated
supply)
AS
Produkcja potencjalna
• Produkcja, która by była, gdyby w pełni
wykorzystano wszystkie czynniki produkcji
• Gdy wszystkie rynki są w równowadze
• Z upływem lat wartość produkcji potencjalnej
wzrasta (edukacja, rozwój technologii)
Krótki i długi okres
• Nie ma jednej miary czasu typu „1 miesiąc, 1
rok”
• Krótki okres, gdy można podjąć działania
doraźne rozwiązujące problem (np. utrata
pracy - pożyczka, wzrost zamówień – więcej
pracowników)
• Długi okres, gdy można w pełni dostosować
się do nowej sytuacji (np. znalezienie nowej
pracy, budowa nowej fabryki)
Model klasyczny
• Natychmiastowe zachodzenie dostosowań w
gospodarce
• W zasadzie brak krótkiego okresu
• „Niewidzialna ręka” rynku Adama Smitha
Podręczniki
• „Makroekonomia” D.Begg, S.Fischer,
R.Dornbusch
(oficjalna wersja ekonomii obowiązująca na
egzaminie)
• „Ekonomia 2”, P.Samuelson, W.Nordhaus
(dobra do zastanowienia)
Egzamin
• Ustny w sesji
• Na ostatnim spotkaniu powtórka
(najważniejsze slajdy)
• 1-2 pytania z rzeczy najważniejszych
• 1 pytanie na 5
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards