Wymagania edukacyjne z biologii

advertisement
Wymagania edukacyjne z biologii
dla technikum
ZAKRES PODSTAWOWY
Nr programu: DKOS-4015-5/02
I. BIOLOGIA I MEDYCYNA A CZŁOWIEK
1. Biologia – opowieść o fenomenie życia
Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna-
Ocena dobra
wymagania na ocenę
dopuszczającą oraz:
Wymagania na ocenę
dostateczną oraz:


Ocena bardzo dobra,
celująca
Wymagania na ocenę
dobrą oraz:
Uczeń potrafi







Zdefiniować termin
„życie”
Wymienić cechy istot
żywych
Wymienić kolejne
poziomy organizacji
materii żywej
Scharakteryzować i
porównać myślenie
dedukcyjne i
indukcyjne
Wymienić cechy
prawidłowo
prowadzonej
obserwacji i
doświadczenia
Omówić budowę,
wymienić części
optyczne i
mechaniczne
mikroskopu
optycznego
Obliczyć
powiększenie
mikroskopu
optycznego




Określić przedmiot
badań biologii
Porównać cechy
materii ożywionej i
nieożywionej
Wyliczyć różne
źródła danych
naukowych z
dziedziny biologii
Określić źródła
promieniowania w
mikroskopie
optycznym i
elektronowym
Ocenić przydatność
nauk biologicznych w
medycynie




Porównać budowę i
zasadę działania
mikroskopu
optycznego i
elektronowego
Wymienić główne
kierunki rozwoju
nauk przyrodniczych i
biologii
Wymienić
specjalistyczne
dyscypliny
wyodrębnione w
ramach biologii
Omówić algorytm
prowadzenia badań
naukowych
Porównać znaczenie
terminów: problem
badawczy i hipoteza,
teoria naukowa i
prawo naukowe




Rozróżniać dziedziny
biologii na podstawie
przedmiotów ich
badań
Umiejscowić w czasie
najważniejsze
odkrycia biologiczne
Przewidzieć kierunki
rozwoju biologii w
najbliższej
przyszłości
Uzasadnić celowość
rozwoju nauk
przyrodniczych
2. Komórka jako podstawowa jednostka budulcowa organizmu człowieka



Wymienić założenia
teorii komórkowej
budowy organizmu
Wymienić elementy
strukturalne komórki
eukariotycznej
Narysować schemat


Omówić i porównać

rodzaje transportu
substancji przez błonę
komórkową
Omówić etapy

oddychania
wewnątrzkomórkowe
Udowodnić,
analizując model
komórki, że człowiek
należy do Eukariota
Uzasadnić potrzebę
stosowania
mikroskopów w


Identyfikować fazy
podziałów
komórkowych- np. na
schematach
Zilustrować
schematem podział
mitotyczny i










komórki
eukariotycznej
Wymienić elementy
budowy błony
komórkowej
Wymienić typy
transportu przez błonę
komórkową
Nazwać elementy
budowy
mitochondrium
Wymienić etapy
oddychania
wewnątrzkomórkowe
go oraz zlokalizować
ich przebieg w
komórce
Zidentyfikować
mitochondrium wśród
innych organelli
komórkowych
Nazwać elementy
strukturalne jądra
komórkowego i
rybosomu
Wymienić typy
podziałów
komókowych
Wymienić fazy w
cyklu życiowym
komórek
Wyjaśnić, na czym
polega replikacja
DNA
Rozróżnić na rycinach
podział mitotyczny i
mejotyczny






go
Wyjaśnić istotę
anabolizmu i

katabolizmu
Porównać zysk
energetyczny fazy

beztlenowej i
tlenowej oddychania
Wymienić funkcje
jądra komórkowego i
tworzących je struktur 
oraz rybosomów
Porównać liczbę
chromosomów w
komórkach haplo- i

diploidalnych
Omówić fazy
podziału
mitotycznego i
mejotycznego
Ocenić biologiczne
znaczenie podziału
mitotycznego i

mejotycznego
obserwacjach
biologicznych
Wyjaśnić rolę ATP w
metabolizmie
komórki (człowieka)
Wyjaśnić różnice
między pojęciami:
chromatyna,
chromatyda,
chromosom


Wyjaśnić, na
czym polega
transkrypcja oraz
translacja
Analizować
związek budowy
jądra
komórkowego z
funkcją, którą
pełni
Porównać
przebieg mitozy i
mejozy
mejotyczny
Analizować
przemiany
chromatyny w cyklu
życiowym oraz
zmiany ilości DNA i
liczby chromosomów
w kolejnych fazach
cyklu komórkowego
Zaprojektować tabelę
umożliwiającą
porównanie mitozy i
mejozy
3. Tkanki, narządy i układy narządów

Zdefiniować termin
„tkanka”

Wymienić typy
tkanek
występujących w
organizmie
człowieka
Narysować graf
ilustrujący
klasyfikację
tkanek
zwierzęcych
Wymienić swoiste
cechy budowy
tkanek
nabłonkowych i
tkanek łącznych







Omówić
charakterystyczne
cechy budowy i
funkcje tkanek
Dobrać rodzaj tkanki
łącznej do narządu, w
którym występuje
Wyjaśnić na
wybranych
przykładach związek
budowy tkanki
łącznej z pełnioną
funkcją
Narysować graf
ilustrujący
klasyfikację tkanek
łącznych
Wymienić cechy krwi
i limfy, świadczące o
przynależności do







Wymienić kryteria
klasyfikacji tkanki
nabłonkowej
Klasyfikować tkanki
wg kryterium budowy
i funkcji
Wymienić kryteria
klasyfikacji tkanek
łącznych
Porównać budowę i
funkcje tkanek
łącznych właściwych
i oporowych
Porównać budowę
krwinek
Wymienić kryteria
podziału tkanek
mięśniowych
Porównać budowę i
rolę komórek i






Wyjaśnić związek
budowy nabłonków z
pełnionymi przez nie
funkcjami
Wyjaśnić mechanizm
regeneracji tkanki
chrzęstnej i kostnej
Wyjaśnić istotę
skurczu mięśni
Wymienić źródła
energii niezbędnej do
skurczu mięśnia oraz
mechanizm jej
pozyskiwania
Wyjaśnić mechanizm
przewodzenia
impulsów nerwowych
Wyjaśnić, na czym
polega homeostaza










Wymienić
elementy
tworzące krew
Omówić funkcje
biologiczne krwi i
limfy
Narysować graf
ilustrujący
budowę krwi
Wyliczyć typy
tkanek
mięśniowych
Nazwać
podstawową
jednostkę
czynnościową
mięśnia
Uszeregować we
właściwej
kolejności
elementy
kurczliwe we
włóknie mięśnia
szkieletowego
Zdefiniować
terminy: neuron,
synapsa,
homeostaza
Nazwać
podstawową
jednostkę
strukturalną
tkanki nerwowej
Wymienić funkcje
neuronów i
komórek
glejowych
Wymienić układy
tworzące
organizm
człowieka






grupy tkanek
łącznych
określić
przystosowania w
budowie krwinek do
pełnionych przez nie
funkcji
Omówić
charakterystyczne
cechy budowy oraz
funkcje tkanek
mięśniowych
Dobrać rodzaj tkanki
mięśniowej do
narządu, w którym
występuje
Rozpoznać np. na
rycinach neurony
Wymienić cechy i
właściwości komórki
nerwowej
Określić kierunek
przepływu impulsów
nerwowych
tkanek: nerwowej i
glejowej
4. Układ pokarmowy – przetwarzanie surowców energetycznych i budulcowych
 Wymienić
 określić rolę
 omówić regulującą

podstawowe strategie
składników
rolę witamin i
odżywiania w świecie
pożywienia w
określić ich źródła
istot żywych
organizmie człowieka  uzasadnić
 Wymienić główne
 ocenić rolę wody w
zapotrzebowanie
składniki pokarmowe
organizmie człowieka
organizmu człowieka 
na wodę i składniki
 Wymienić rodzaje
 określić wartość
przewidzieć
negatywne skutki
braku lub nadmiaru
składników
pożywienia w diecie
wyjaśnić na
podstawie schematów







witamin, makro- i
mikroelementów w
organizmie człowieka
Wymienić narządy
układu pokarmowego
Wymienić odcinki
przewodu
pokarmowego
omówić rodzaje
uzębienia u człowieka
wyjaśnić pojęcie:
uzębienie
heterodontyczne
wymienić enzymy
trawiące
weglowodany,
tłuszcze i białka
wymienić i
scharakteryzować
rodzaje wybranych
diet
wymienić przyczyny
anoreksji i bulimii








energetyczną
związków
organicznych
ocenić konsekwencje
niedoboru witamin
omówić rolę
odcinków przewodu
pokarmowego
wymienić rodzaje
ślinianek i określić
rolę śliny
omówić budowę
ściany przewodu
pokarmowego
nazwać i
zlokalizować enzymy
trawienne
zlokalizować ośrodek
nerwowy
odpowiedzialny za
połykanie
ocenić wagę ciała wg
współczynnika masy
ciała
wskazać objawy oraz
sposoby leczenia
anoreksji i bulimii
5. Układ oddechowy, układ krążenia
 wymienić narządy
 omówić przepływ
układu oddechowego
powietrza w drogach
i omówić jego rolę
oddechowych
 porównać skład
 wymienić najczęstsze
powietrza
choroby układu
wdychanego i
oddechowego i ich
wydychanego
przyczyny
 dokonać podziału
 wymienić przykłady
całkowitej
świadczące o
pojemności płuc
nieprzestrzeganiu
człowieka
zasad higieny układu
oddechowego
 wskazać lokalizację i
rolę pola węchowego  uzasadnić
szkodliwość palenia
 wymienić czynniki
papierosów
wpływające na
obniżenie sprawności
wentylacyjnej płuc
 wymienić funkcje
 opisać kierunek
układu krążenia
przepływu krwi w
dużym i małym
 wymienić elementy i
krwiobiegu
funkcje układu
krwionośnego i
 wskazać naczynia
limfatycznego
krwionośne, którymi
płynie krew
 omówić budowę serca
natlenowana i
 zlokalizować
odtlenowana
położenie serca w
organizmie człowieka  omówić fazy pracy
cyklu serca
 zmierzyć tętno i
ciśnienie tętnicze krwi  zlokalizować
elementy układu
 podać prawidłową










odżywcze
analizować związek
budowy z funkcją
poszczególnych
odcinków przewodu
pokarmowego
określić rolę wątroby
i trzustki
wyjaśnić mechanizm
połykania
uzasadnić potrzebę
indywidualnego
doboru składników
diety

wymienić cechy
narządów układu
oddechowego
umożliwiające
efektywną wymianę
gazową
określić ogólne
zasady profilaktyki
chorób układu
oddechowego

wyjaśnić wpływ
wysiłku fizycznego na
częstotliwość tętna
analizować
współdziałanie układu
krążenia i
limfatycznego
analizować
mechanizm
automatyzmu pracy
serca
omówić fazy cyklu
pracy serca na





procesy trawienia i
wchłaniania
składników
pożywienia
przewidzieć
konsekwencje
niewłaściwego
odżywiania się
zaproponować
ćwiczenia
usprawniające pracę
układu oddechowego
uzasadnić potrzebę
indywidualnego
doboru ćwiczeń
oddechowych
ocenić rolę krążenia
wieńcowego
wyjaśnić mechanizm
krzepnięcia krwi
analizować
mechanizm rozwoju
choroby
nadciśnieniowej,
miażdżycy naczyń
krwionośnych i
zawału serca
wymienić
najważniejsze







wartość tętna i
ciśnienia tętniczego
krwi
wymienić funkcje
krwi
wymienić rodzaje
naczyń krwionośnych
wymienić fazy cyklu
pracy serca
wymienić i
zlokalizować
elementy anatomiczne
układu
przewodzącego serca
wymienić
podstawowe grupy
krwi oraz
scharakteryzować je
pod względem
zawartych w krwi
czynników
grupowych i
antygenów
zdefiniować terminy:
odporność, antygen,
przeciwciało
wymienić typy
odporności




przewodzącego serca
analizować wyniki

podstawowych badań
morfologicznych
porównać budowę,

funkcje i właściwości
naczyń krwionośnych
wymienić
najważniejsze
szczepienia ochronne
dzieci i młodzieży
oraz celowość ich
wykonywania
wyjaśnić czego
dotyczy odporność
komórkowa i
humoralna, czynna i
bierna
6. Układ wydalniczy, układ rozrodczy
 zdefiniować pojęcia:  rozpoznać na
wydalanie, osmoza,
rysunkach narządy
bilans wodny
układu wydalniczego
człowieka
 wymienić sposoby
wydalania związków  porównać skład
szkodliwych dla
moczu pierwotnego i
organizmu
ostatecznego
 omówić anatomię
 analizować
układu wydalniczego
laboratoryjne wyniki
człowieka
badania moczu
 wymienić etapy
 uzasadnić
tworzenia moczu
konieczność
zachowania higieny
 wyjaśnić, na czym
układu wydalniczego
polega filtracja,
resorpcja i sekrecja
 omówić dobowy
oraz zlokalizować te
bilans wodny
procesy
człowieka
 omówić budowę
nefronu
 wymienić przykłady
chorób układu
wydalniczego oraz
czynniki sprzyjające
ich występowaniu
 wymienić wskazania
do dializy i
przeszczepu nerek
 zdefiniować terminy:  omówić wpływ
gonady, gamety,
czynników




podstawie rysunku
analizować
mechanizm procesu
krzepnięcia krwi
porównać mechanizm 
odporności
komórkowej i
humoralnej,
naturalnej i sztucznej

określić warunki
przeprowadzania
dializy oraz znaczenie
dla zdrowia człowieka
uzasadnić
konieczność resorpcji
kanalikowej
określić ogólne
zasady profilaktyki
chorób układu
wydalniczego
analizować schemat
ilustrujący
oczyszczanie krwi w
nerkach






wyjaśnić, na czym

polega bruzdkowanie,
osiągnięcia w
diagnozowaniu i
leczeniu chorób
układu krążenia
uzasadnić wpływ
wirusa HIV na
funkcjonowanie
układu
odpornościowego
człowieka
analizować
mechanizm tworzenia
przeciwciał
przedstawić
osiągnięcia naukowe
w leczeniu nerek
omówić zasadę pracy
urządzenia
dializującego
wnioskować o stanie
zdrowia na podstawie
wyników analizy
moczu
uzasadnić
konieczność
wykonywania
okresowych badań
moczu
zaplanować działania
zmierzające do
zapobiegania
chorobom nerek i
układu wydalniczego
wyjaśnić istotę
spermatogenezy i







zapłodnienie,
zaplemnienie,
implantacja, embrion,
zarodek, płód
wymienić narządy
układu rozrodczego
żeńskiego i męskiego
i określić ich funkcje
wymienić I-,IIrzędowe cechy
płciowe
wymienić fazy cyklu
miesiączkowego
wymienić etapy
rozwoju prenatalnego
i postnatalnego
człowieka
wymienić fazy porodu
nazwać metody
regulacji poczęć
wymienić czynniki
powodujące
niepłodność u
mężczyzn i kobiet
7. Układ ruchu
 wymienić narządy
układu ruchu i
określić ich funkcje
 wymienić kości
należące do szkieletu
osiowego i
obwodowego
 omówić ogólną
budowę kości
 wymienić rodzaje
połączeń kości w
szkielecie człowieka
 opisać budowę i
funkcje stawu
 określić funkcje
układu mięśniowego
 wymienić elementy
kurczliwe mięśnia
szkieletowego
 definiować terminy:
odpoczynek bierny i
czynny, trening,
doping
 określić wpływ
środków
dopingujących na
zdrowie człowieka



zewnętrznych na
przebieg cyklu
menstruacyjnego
określić zmiany
zachodzące w fazach
cyklu
miesiączkowego
(zmiany w jajnikach,
błonie śluzowej
macicy, poziomie
hormonów)
charakteryzować
kolejne etapy
wewnątrzmacicznego
i postembrionalnego
rozwoju człowieka
omówić zasady
higieny dotyczące
kobiet ciężarnych


gastrulacja i
organogeneza
uzasadnić znaczenie
przystosowawcze
zróżnicowanej
budowy plemników i
komórek jajowych
porównać
rozmnażanie płciowe
i bezpłciowe

oogenezy
określić ogólne
zasady profilaktyki
chorób układu
rozrodczego








scharakteryzować
ruch jako przejaw
życia
wyjaśnić, na czym
polega antagonizm
mięśni szkieletowych
analizować
mechanizm
antagonistycznego
współdziałania mięśni
zginaczy i
prostowników
analizować
fizjologiczne podłoże
zmęczenia mięśni
wymienić czynniki
wpływające na
powstawanie
skrzywień kręgosłupa
oraz sposoby
zapobiegania im
uzasadnić
konieczność
odpoczywania w
sposób czynny
przedstawić schemat
szkieletu kończyny
górnej i dolnej





wymienić cechy
narządów układu
kostnego
umożliwiające
realizację funkcji
ruchowej
klasyfikować mięśnie
wg różnych kryteriów
podziału
analizować związek
między prawidłową
dietą i aktywnością
fizyczną a stanem
kośćca
uzasadnić potrzebę
indywidualnego
doboru ćwiczeń
ruchowych
uzasadnić, że
stosowanie środków
dopingujących jest
niebezpieczne dla
zdrowia
8. Układy kontrolne – reagowanie oraz koordynowanie funkcji życiowych
 definiować terminy:
 wyjaśnić mechanizm  wyjaśnić rolę
bodziec, receptor,
słyszenia
poszczególnych





wyjaśnić istotę
skurczu mięśnia
analizować
mechanizm skurczu
sarkomeru
uzasadnić
współdziałanie
układów kostnego,
mięśniowego i
nerwowego w
koordynacji ruchowej
organizmu
zademonstrować
przykładowe
ćwiczenia
wpływające na rozwój
różnych grup mięśni
przewidzieć
konsekwencje braku










neuron, synapsa,
odruch, łuk
odruchowy, emocje,
stres, dojrzałość
emocjonalna,
homeostaza, hormon,
gruczoł dokrewny
wymienić i wskazać
na schemacie narządy
zmysłów
omówić budowę
narządów zmysłów:
oka ucha
wymienić rodzaje
receptorów
wymienić rodzaje
fotoreceptorów
siatkówki oka oraz
określić ich rolę
omówić budowę i
swoiste właściwości
neuronu i nerwów
wymienić elementy
strukturalne układu
nerwowego i ich
funkcje: centralnego,
obwodowego i
autonomicznego
wymienić ośrodki
nerwowe aun
wymienić fazy reakcji
organizmu na stres
wymienić hormony
produkowane przez
gruczoły dokrewne
nazwać fazy snu









porównać wady
wzroku
porównać funkcje
poszczególnych
części mózgowia
klasyfikować odruchy
porównać odruchy
warunkowe i
bezwarunkowe
wyjaśnić mechanizm
przewodzenia
impulsu nerwowego
określić rolę części
współczulnej i
przywspółczulnej aun
na organizm
człowieka
scharakteryzować
przebieg
doświadczenia
Pawłowa
określić wpływ
hormonów na
funkcjonowanie
organizmu człowieka
określić znaczenie snu
dla prawidłowego
funkcjonowania
organizmu człowieka
9. Skóra jako narząd czuciowy i ochronny
 definiować pojęcia:
 wymienić przykłady
stałocieplność,
zwierząt
zmiennocieplność,
stałocieplnych i
termoregulacja
zmiennocieplnych
 wymienić elementy
 określić funkcje skóry
strukturalne skóry i
 uzasadnić potrzebę
wytwory naskórka
przestrzegania
 omówić budowę
podstawowych zasad
skóry
higieny skóry
 wymienić zasady
 wymienić
higieny skóry
przykładowe choroby
skóry u człowieka










elementów oka w
wytwarzaniu obrazów
wyjaśnić rolę
poszczególnych
elementów ucha w
wytwarzaniu
dźwięków
wymienić rodzaje
opon mózgowordzeniowych i
określić ich funkcję
przedstawić schemat
budowy układu
nerwowego
wymienić struktury
mózgu
odpowiedzialne za
poszczególne rodzaje
pamięci
porównać stan
komórki nerwowej w
spoczynku i po
pobudzeniu
przedstawić w formie
schematu i wyjaśnić
mechanizm ujemnego
sprzężenia zwrotnego




określić udział skóry 
w termoregulacji
organizmu człowieka
ocenić znaczeni
funkcji
termoregulacyjnej,
czuciowej i ochronnej 
skóry
analizować skutki
nadmiernego opalania
się
ocenić wpływ
promieniowania
słonecznego na skórę
(pozytywny i
negatywny)
dbałości o stan
narządu wzroku i
słuchu
wskazać badania
diagnostyczne
odzwierciedlające
pracę mózgowia
wyjaśnić mechanizm
powstawania odruchu
warunkowego
wyjaśnić nadrzędną
rolę podwzgórza i
przysadki mózgowej
w regulacji pracy
organizmu
przewidzieć
konsekwencje
nadczynności i
niedoczynności
gruczołów
dokrewnych
analizować
współdziałanie
układów nerwowego i
hormonalnego
odpowiedzialnych za
stałocieplność
analizować wrodzone
mechanizmy obronne
organizmu na
działanie promieni
słonecznych
III. Od stanu zdrowia do stanu choroby. Niektóre choroby człowieka.

definiować terminy:

omówić na

wymienić najczęstsze

analizować wpływ












zdrowie, choroba,
profilaktyka, alergen,
alergia, trucizna,
toksyna, toksyczność,
toksykologia,
dioksyna
wymienić
podstawowe
przyczyny chorób
cywilizacyjnych,
społecznych,
zakaźnych,
pasożytniczych,
zawodowych i alergii
wymienić zasady
udzielania pierwszej
pomocy
przedmedycznej
klasyfikować
czynniki
chorobotwórcze i
choroby
wymienić czynniki
kancerogenne
rozpoznać symptomy
mogące świadczyć o
chorobie
nowotworowej
wymienić i rozpoznać
popularne pasożyty
wywołujące choroby
u człowieka
wymienić sposoby
zarażenia się
pasożytami
charakteryzować
najczęstsze choroby
inwazyjne
klasyfikować trucizny
wymienić
podstawowe objawy
zatrucia
wymienić przyczyny
uzależnienia od
alkoholu i
narkotyków
klasyfikować środki
uzależniające
1V. Genetyka
 wyjaśnić pojęcia:
allele, allel
dominujący, allel
recesywny,
chromosom,
chromatyna,
chromatyda, fenotyp,
genotyp, gen, genom,
kod genetyczny,












przykładzie
mechanizm reakcji
alergicznej
wymienić objawy
alergii
zaproponować
sposoby ograniczania
negatywnego wpływu
wybranych
patogenów na
organizm
ocenić skuteczność
działań
profilaktycznych
klasyfikować choroby
nowotworowe i
charakteryzować je
określić ogólne
zasady profilaktyki
chorób
nowotworowych
analizować dane
statystyczne
dotyczące dynamiki
zachorowań na
nowotwory w Polsce i
na świecie
omówić cykl
rozwojowy
wybranych pasożytów
omówić podstawowe
zasady udzielania
pierwszej pomocy
przedmedycznej w
wypadkach zatruć
przewidzieć
konsekwencje
kontaktu z truciznami
wymienić biologiczne
i społeczne skutki
uzależnień







omawia przebieg i

wyniki doświadczeń
Griffitha
omawia związek
pomiędzy wiązaniami 
wodorowymi
występującymi

między parami zasad
azotowych a
przyczyny zgonów w
Polsce i w wybranych
krajach Europy i
świata
wyjaśnić mechanizm
transformacji
nowotworowej
omówić podstawowe
działania
profilaktyczne
zapobiegające
występowaniu chorób
inwazyjnych
wyjaśnić konieczność
poddawania się
szczepieniom przed
wyjazdem do krajów
tropikalnych
rozróżniać gatunki
trujących roślin i
grzybów
charakteryzować
typowe trucizny
wytwarzane przez
organizmy i
występujące w
środowisku
wyjaśnić mechanizm
powstawania
uzależnienia i nałogu
przewidywać
konsekwencje
używania środków
psychoaktywnych
przedstawia
schematycznie
modele budowy DNA
i RNA
wymienia frakcje
DNA
potrafi zastosować
wyniki Erwina
Chargaffa do








wybranych
czynników
fizykochemicznych i
biologicznych na
zaburzenie
homeostazy
organizmu człowieka
udowodnić, że
choroby
nowotworowe należą
do grupy chorób
cywilizacyjnych
zaproponować
sposoby ograniczania
liczby zachorowań na
choroby pasożytnicze
udowodnić
szkodliwość
oddziaływania
różnych środków
psychoaktywnych na
funkcjonowanie
układu nerwowego i
innych układów oraz
na zachowanie
człowieka
zaproponować
sposoby spędzania
wolnego czasu,
zabawy oraz sposoby
rozwiązywania
problemów bez
pomocy alkoholu i
narkotyków
przedstawia
graficznie istotę
mutacji
analizuje ograniczenia
terapii genowej
ocenia przydatność
tworzenia biblioteki
ludzkiego genomu
podaje przykłady








homozygota,
homozygota
dominująca,
homozygota
recesywna,
heterozygota,
dominacja pełna,
dominacja niepełna,
linia czysta, locus,
mutacja, kariotyp,
replikacja DNA,
replikacja DNA
semikonserwatywna,
transkrypcja,
translacja, wektor,
inżynieria genetyczna
wymienić składniki
chemiczne DNA i
RNA
określa budowę
przestrzenną DNA i
RNA
wymienia zasady
azotowe
pirymidynowe i
purynowe
określa lokalizację
DNA w komórce
eukariotycznej
wyjaśnia, na czym
polega zasada
komplementarności
nici DNA
wymienia rodzaje
RNA i określa ich
funkcje
wymienia cechy kodu
genetycznego
rozwiązuje proste
krzyżówki genetyczne











powstaniem helisy
DNA
określa znaczenie
biologiczne procesu
replikacji,
transkrypcji i
translacji
wymienia kodony
„START” i „STOP”
oraz okreslaich
znaczenie
wyjaśnia ogólnie
przebieg procesów
replikacji,
transkrypcji i
translacji
wyjaśnia proces
splicingu, czyli
składania RNA
omawia cechy kodu
genetycznego treść
I i II prawa Mendla
wymienia wyniki
badań Morgana
podaje argumenty
uzasadniające wybór
muszki owocowej do
badań genetycznych
rozwiązuje zadania
genetyczne i
uzasadnia ich wynik
podaje przykłady
chorób genetycznych
dokonuje podziału
mutacji na genowe i
chromosomowe
określa zastosowanie
enzymów
restrykcyjnych w
inżynierii genetycznej









rozwiązywania zadań
przedstawia
schematycznie
przebieg replikacji
semikonserwatywnej 
omawia na podstawie
schematu proces
transkrypcji
omawia na podstawie
schematu proces
translacji
wyjaśnia, na czym
polegają rodzaje
mutacji genowych i
chromosomowych
opisuje istotę i
objawy wybranych
chorób genetycznych
podaje przykłady
zastosowania terapii
genowej
wymienia przykłady
zastosowania
inżynierii genetycznej
w sądownictwie i
gospodarce
produkcyjnej
samodzielnie
konstruuje krzyżówki
genetyczne i analizuje
ich wynik
omawia sposoby
dziedziczenia chorób
genetycznych
zastosowania
genetyki w innych
dziedzinach
naukowych
analizuje dane
dotyczące ludzkiego
genomu
V. Elementy ewolucji, ekologii i ochrony środowiska


definiuje pojęcia:
ewolucja,
różnorodność
biologiczna,
specjacja, specjacja
allopatryczna i
sympatryczna, dobór
naturalny i sztuczny,
antrpopresja,
antropogeneza,
ekologia, klimaks,
sera, stenobionty,
eurybionty
wymienić rodzaje i
źródła zmienności w
przyrodzie





wyjaśnić na
schemacie na czym
polega dobór
naturalny
stabilizujący,
kierunkowy i
rozrywający
wyjaśnić na
przykładzie, na czym
polega melanizm
przemysłowy
podać przykłady
antropopresji
podać przykłady
doboru naturalnego
podać przykłady cech





wskazać różnice

między doborem
naturalnym i
sztucznym
uzasadnia, że tempo
ewolucji jest zmienne 
scharakteryzować
cechy hominidów
omówić typy
interakcji
międzypopulacyjnych

oraz wskazać
przykłady tych
oddziaływań
przedstawić na
schemacie populacje
uzasadnić, że
zmienność
genetyczna ma
decydujący wpływ na
procesy ewolucyjne
porównać budowę,
funkcje życiowe oraz
przystosowanie
organizmów do życia
w określonym
środowisku
udowodnić, że
skrócenie łańcuchów
pokarmowych może
być źródłem
ograniczenia kosztów










(środowiskowa,
genetyczna –
rekombinacyjna,
mutacyjna)
wymienić rodzaje
doboru naturalnego
wymienić tezy teorii
Darwina
wymienić królestwa
świata ożywionego
analizować drzewo
rodowe hominidów
wymienić cechy
gatunkowe człowieka
wymienić cechy
budowy wybranych
organizmów
prokariotycznych i
eukariotycznych
wymienić cechy
populacji
wymienić poziomy
troficzne biocenoz
podać przykłady
zasobów
odnawialnych i
nieodnawialnych
wymienić formy
ochrony środowiska






przystosowawczych
do określonych
warunków
środowiskowych
określić zasady
klasyfikacji
organizmów
wyjaśnić na czym
polega nazewnictwo
binominalne
określone przez
Linneusza
omówić cechy
populacji
wymienić czynniki
wpływające na
rozmieszczenie
organizmów
określić główne
przyczyny
wymierania
organizmów
wymienić obszary
chronione w Polsce






rozwijającą się,
ustabilizowaną i

wymierającą
przedstawić na
schemacie typy
rozmieszczenia

populacji oraz podać
przykłady
organizmów w
zakresie danego typu 
rozmieszczenia
omówić przepływ
energii i krążenie
materii w ekosystemie
ocenić znaczenie
sukcesji ekologicznej
w przyrodzie
określić wpływ
człowieka na
rozmieszczenie
organizmów
porównać sposoby
odżywiania się
wybranych
organizmów
określić znaczenie
rolnictwa
ekologicznego
opr.
Anna Drab
M. Jarosz-Krysztofinska
energetycznych
uzasadnić, że materia
krąży a energia
przepływa przez
ekosystem
przewidzieć globalne
skutki zmniejszania
się warstwy ozonowej
i ocieplania klimatu
zaproponować
działania w celu
poprawy stanu
środowiska
przyrodniczego
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards