Lokomocja i samoobsługa u pacjentów po przebytym

advertisement
ZESZYTY NAUKOWE WSSP
TOM 17 – 2013
Anna Nadulska
Wydział Fizjoterapii, Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza w Lublinie
Lokomocja i samoobsługa u pacjentów po
przebytym udarze niedokrwiennym mózgu
usprawnianych kinezyterapeutycznie
Jakość życia jest pojęciem wieloaspektowym, indywidualnie interpretowa-
nym przez każdego chorego. Składa się nań zarówno stan fizyczny organizmu jak i stan psychiczny oraz akceptacja społeczna. Dziedzina fizyczna łączy się z możliwościami samodzielnego funkcjonowania, psychiczna dotyczy
stanu emocjonalnego zaś społeczna wyraża relacje między chorym i osobami
z najbliższego i dalszego otoczenia.
Udar mózgu znacznie upośledza każdy element składający się na jakość
życia, powodując określony stopień niepełnosprawności. Wszechstronnie rozumiane działania lekarzy oraz fizjoterapeutów stosujących zindywidualizowane
metody usprawniania mają na celu poprawę jakości życia, w której czynnikiem
dominującym jest odzyskanie możliwie najlepszej sprawności lokomocyjnej
i samodzielności w życiu codziennym.
CEL PRACY
Celem pracy była ocena jakości życia i lokomocji oraz motoryki
u pacjentów po przebytym niedokrwiennym udarze mózgu usprawnianych
najczęściej stosowanymi metodami kinezyterapeutycznymi tj. metodą PNF
i NDT Bobath.
97
ANNA NADULSKA
MATERIAŁ I METODYKA
Materiał badawczy stanowiła grupa 50 osób po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu skierowanych po zakończonej hospitalizacji, na dalszą
(3-tygodniowe kursy) rehabilitację do wyspecjalizowanych ośrodków rehabilitacyjnych w szpitalu lub przychodniach na terenie Lublina i okolic. Pacjenci dobrani do badań przed wystąpieniem choroby wykazywali zupełną
samodzielność i niezależność w wykonywaniu czynności życia codziennego.
Kolejnym kryterium doboru była możliwość nawiązania kontaktu werbalnego z chorym w celu wypełnienia ankiety badawczej.
Narzędziem badań był kwestionariusz ankiety autorskiej składający
się z czterech części: I -metryczkowej zawierającej dane osobowe i ocenę
ogólnego stanu zdrowia; części II dotyczącej rehabilitacji podczas hospitalizacji- doboru, czasu trwania i intensywności działań kinezyterapeutycznych;
części III składającej się z pytań dotyczących oceny aktualnych problemówstopnia niedowładu, zaburzeń w mowie i jej rozumieniem, trudności z samodzielnym spożywaniem pokarmów, kontrolą mikcji i defekacji, zaburzeń
pamięci, koncentracji i afektu, czucia lęku, depresji (pacjent miał możliwość
wielokrotnego wskazania problemu); części IV oceniającej stan sprawności
i samopoczucie po przebytej rehabilitacji-poprawa w poruszaniu się, utrzymaniu równowagi, konieczność stosowania środków zaopatrzenia ortopedycznego, nastrój oraz jakie metody usprawniające były stosowane podczas
rehabilitacji i czy pacjent akceptował stosowaną metodę. Ankieta składała się
łącznie z 30 pytań. Wyniki zbiorcze badań zestawiono w tabelach.
OMÓWIENIE WYNIKÓW BADAŃ
Przeprowadzone badania wykazały, że pogorszenie jakości życia związane jest z upośledzeniem czynności motorycznych i lokomocyjnych. Usprawnianie metodami kinezyterapeutycznymi znacząco wpłynęło na poprawę motoryki.
W badaniach uczestniczyły osoby w wieku od 34 do 68 lat, w nieznacznej większości (27 osób) byli to mężczyźni. Wśród ankietowanych 76%
było aktywnych zawodowo (ponad połowa to pracownicy umysłowi), reszta
nie pracowała z powodu przejścia na emeryturę.
Ogólny stan zdrowia po epizodzie udaru przed podjęciem terapii specjalistycznymi metodami kinezyterapeutycznymi był oceniany przez większość pacjentów jako zły - 66% ankietowanych (tab.1).
98
LOKOMOCJA I SAMOOBSŁUGA U PACJENTÓW
Tab. 1. Ocena stanu zdrowia przed działaniami rehabilitacyjnymi
Stan zdrowia
Odsetek badanych ( %)
zły
66
dobry
28
bardzo dobry
6
Najczęstszym powikłaniem w następstwie udaru był niedowład częściowy oraz występujący rzadziej niedowład połowiczy. Niewielki odsetek
stanowili pacjenci u których niedowład nie wystąpił (tab.2).
Tab.2. Następstwa udaru w zakresie układu ruchu
Skutek udaru
Odsetek badanych (%)
częściowy niedowład
81
całkowity niedowład
8
brak niedowładu
10
Wśród trudności ruchowych najczęściej zgłaszanych przez pacjentów
dominowały problemy ze wstawaniem z łóżka, utrzymaniem pionowej postawy i równowagi, z samodzielnym spożywaniem posiłków, poruszaniem się,
z wchodzeniem po schodach i inne (tab. 3). Każdy z pacjentów mógł udzielić
więcej niż jednej odpowiedzi dlatego odsetki odpowiedzi nie sumują się.
Tab.3. Najczęstsze zgłaszane przez pacjentów trudności
Trudność codzienna
Odsetek badanych (%)
wstawanie z łóżka
90%
utrzymanie równowagi
90
samodzielne
spożywanie 75
posiłków
chodzenie po schodach
90
samodzielne poruszanie się
90
korzystanie z toalety
85
zabiegi higieniczne
85
ubieranie się
78
pisanie
46
99
ANNA NADULSKA
Ze względu na dość znacznego stopnia niesprawność ruchową pacjenci wymagali zaopatrzenia ortopedycznego wspomagającego chodzenie.
w tym celu najczęściej stosowano laskę łokciową lub pachową, balkonik, ortezę, wózek inwalidzki (tab.4).
Tab.4. Najczęściej używane środki zaopatrzenia ortopedycznego stosowane przez
chorych przed rehabilitacją
Stosowane zaopatrzenie ortopedyczne
Odsetek badanych (%)
laski
67
balkonik
13
orteza
3
wózek inwalidzki
7
nie stosuję
10
Udar mózgu wywołując niesprawność fizyczną spowodował u 86%
pacjentów konieczność rezygnacji z pracy zarobkowej oraz znacznego stopnia ograniczenie kontaktów towarzyskich. Wpłynęło to niekorzystnie na samopoczucie będąc przyczyną pogorszenia nastroju lub depresji tab.5
Tab.5. Następstwa psychofizyczne i ekonomiczne udaru
Następstwa
Odsetek badanych (%)
pogorszenie sprawności
100
rezygnacja z pracy zarobkowej
86
osłabienie kontaktów towarzyskich
54
osłabienie więzi rodzinnych
13
rezygnacja z aktywności sportowej
100
pogorszenie nastroju i depresja
100
poczucie znacznej utraty zdrowia
100
Wszyscy ankietowani pacjenci po zakończonej hospitalizacji byli
skierowani na kontynuację leczenia i rehabilitację do wyspecjalizowanych
ośrodków szpitalnych i przychodni rehabilitacyjnych. W ośrodkach stosowano specjalistyczne metody usprawniania ruchowego: PNF, NDT Bobath,
Brunnstrom, Jacobsona (tab.6).
100
LOKOMOCJA I SAMOOBSŁUGA U PACJENTÓW
Tab. 6. Stosowane metody usprawniania badanych
Metoda
Odsetek badanych (%)
PNF
62
NDT Bobath
28
Jacobsona
6
Brunnstrom
4
Głównymi a zarazem wspólnymi cechami wszystkich stosowanych
metod jest dążenie do uzyskania poprawy koordynacji ruchowej, reedukacja
chodu, poprawa funkcjonalna kończyn po stronie niedowładu, trening równowagi, poprawa koordynacji wzrokowo-ruchowej. Tabela 7. przedstawia
zbiorcze zestawienie wyników oceny wykonywanych codziennych czynności
u pacjentów przed rehabilitacją i po jej zakończeniu.
Tab. 7.Problemy pacjentów w codziennych czynnościach przed i po rehabilitacji
Czynność
wstawanie
Występowanie
Odsetek
Występowanie
trudności (przed badanych (%)
trudności
rehabilitacją-
rehabilitacji
tak, występują)
tak, występują)
Odsetek
(po badanych (%)
–
z tak
90
tak
78
tak
90
tak
73
tak
90
tak
64
tak
75
tak
67
tak
46
tak
42
po tak
90
tak
78
z tak
85
tak
69
tak
85
tak
67
tak
78
tak
56
łóżka
samodzielne
chodzenie
utrzymanie
równowagi
samodzielne
spożywanie
posiłków
pisanie
chodzenie
schodach
korzystanie
toalety
zabiegi
higieniczne
ubieranie się
101
spożywanie
posiłków
pisanie
chodzenie
tak
46
tak
42
po tak
90
tak
78
z tak
85
tak
69
tak
85
tak
67
tak
78
tak
56
ANNA
NADULSKA
schodach
korzystanie
toalety
zabiegi
higieniczne
ubieranie się
Po zakończonym cyklu zabiegów kinezyterapeutycznych zmniejszyła
się liczba osób korzystających z zaopatrzenia ortopedycznego (tab.8.) przez
co w ocenie pacjentów poprawiło się ich zdrowie, wzrosła aktywność fizyczna, poprawiły się kontakty z towarzyskie oraz znacząco poprawiło się samopoczucie tab. 8. i tab. 9.
Tab.8. Najczęściej używane środki zaopatrzenia ortopedycznego stosowane
przez chorych po rehabilitacji
Stosowane zaopatrzenie ortopedyczne
Odsetek badanych (%)
laski
57
balkonik
9
orteza
3
wózek inwalidzki
7
nie stosuję
10
Tab.9. Odczucia pacjentów po przeprowadzonej rehabilitacji
Rodzaj odczucia
Odsetek badanych, u których nastąpiła
poprawa (%)
znaczna poprawa sprawności
89
powrót do pracy
43
odnowienie kontaktów towarzyskich
78
wzmocnienie więzi rodzinnych
13
wznowienie aktywności sportowej
10
poprawa nastroju
87
poprawa oceny swojego zdrowia
95
potrzeba kontynuowania rehabilitacji
95
102
LOKOMOCJA I SAMOOBSŁUGA U PACJENTÓW
DYSKUSJA
Wszyscy ankietowani pacjenci zgodnie stwierdzili, że udar mózgu
pogorszył ich sprawność, spowodował w znaczącym odsetku utratę zdolności
zarobkowania, spowodował rozluźnienie więzi towarzyskich i rodzinnych.
U wszystkich spowodował konieczność rezygnacji z aktywności sportowej,
pogorszył nastrój i utrwalił poczucia nieodwracalnej utraty zdrowia.
Pacjenci utracili poczucie bezpieczeństwa wynikające z konieczności
używania sprzętu zaopatrzenia ortopedycznego, trudności z poruszaniem się
i wykonywaniem wielu czynności dnia codziennego takich jak: przygotowywanie i spożywanie posiłków, ubieranie się, wykonywanie podstawowych
zabiegów higienicznych i toaletowych. W wielu przypadkach trudności wynikały także z powodu niemożności pisania. Należy podkreślić, że wskutek
odbytej z użyciem specjalistycznych metod kilkutygodniowej rehabilitacji
u pacjentów poprawiła się lokomocja (tylko 7% wykazywało ciągłą potrzebę
korzystania z wózka inwalidzkiego). Odzyskanie w różnym stopniu możliwości samodzielnego poruszania się wpłynęło korzystnie na psychikę pacjentów
i uzasadniało potrzebę dalszego kontynuowania rehabilitacji.
Efekty usprawniania widoczne w poprawie wykonywania codziennych czynności działały mobilizująco, zaś początkowa niska samoocena
własnego stanu występująca po udarze spowodowała czasowy zanik kontaktów towarzyskich i początkowe osłabienie więzi rodzinnych, co z kolei spowodowało postępujące pogorszenie samopoczucia aż do depresji włącznie. Poprawa stanu zdrowia spowodowała poprawę utraconych
więzi, wzmogła u niektórych zainteresowanie sportem uprawianym jako forma rehabilitacji.
Jakość życia jest problemem wiążącym się z każdą chorobą. Najczęściej proces chorobowy pogarsza jakość życia we wszystkich jej aspektach.
Liczni autorzy wykazali w swoich pracach, że wiąże się ona przede wszystkim z utratą zdolności do chodzenia i możliwości wykonywania najprostszych
czynności dnia codziennego, dlatego pogarsza odczucia psychiczne[1].
Przeprowadzone przez autorkę badania potwierdzają pogorszenie jakości życia i korespondują z wynikami zaprezentowanymi przez wielu autorów[1, 2, 4]. Duża liczba prac dotyczących pogorszenia statusu ekonomicznego i społecznego oraz zawodowego [3] ukazuje ważkość problemu jakim jest
niesprawność po udarze i konieczność rezygnacji z pracy. Często u pacjentów
mimo zachowanej sprawności intelektualnej, dysfunkcje ruchowe powodują
103
ANNA NADULSKA
załamanie psychiczne i w konsekwencji wycofanie się z wielu dziedzin życia
społecznego i rodzinnego.
Rehabilitacja chorych przeprowadzana w ramach turnusów rehabilitacyjnych z użyciem specjalistycznych metod kinezyterapeutycznych [5]
w znacznym stopniu przyczynia się do poprawy w zakresie motoryki dużej
(chód) jak i małej (sprawność manualna) [6, 7, 8]. Z kolei zaś poprawa funkcji
motorycznych pacjenta zapobiega wycofaniu się z życia społecznego [9, 10].
Odzyskanie zdolności samodzielnego poruszania się wywołuje poprawę w wykonywaniu codziennych czynności i powoduje odzyskanie w pewnym stopniu samodzielności. Z kolei pacjenci odczuwający poprawę chętniej
uczestniczą w terapii. Wsparcie rodziny i przyjaciół działa także mobilizująco co jest wykorzystywane przez personel medyczny do włączania bliskich
w działania usprawniające [11, 12].
PODSUMOWANIE
Udar jest przyczyną utraty zdrowia fizycznego i pogorszenia samopoczucia aż do depresji włącznie. Sprawnie przeprowadzana i indywidualnie
dobrana do każdego pacjenta rehabilitacja (PNF, NDT Bobath i inne) może
poprawić funkcje lokomocyjne i motoryczne oraz obniżyć potrzebę korzystania ze sprzętu wspomagającego poruszanie się. Z kolei poprawa tych funkcji
motywuje do dalszych działań rehabilitacyjnych co powoduje poprawę jakości życia w sferze fizycznej, psychicznej oraz społecznej.
Przeprowadzone badania wykazały, że 3-tygodniowa rehabilitacja
prowadzona nowoczesnymi metodami usprawniania ruchowego poprawia
dość istotnie sprawność ruchową pacjentów korzystnie wpływając na ich
zdrowie i stan psychiczny. Właściwie prowadzona kinezyterapia motywuje
do podjęcia większych wysiłków i kontynuowania usprawniania.
Bibliografia:
Tasiemski T et al.: Jakość życia po udarze mózgu - badania pilotażowe. Gerontologia Polska, tom 18, nr.3, 2010, str. 128-132.
Czapiński J. Psychologia pozytywna, PWN, Warszawa 2004.
Daszkowska J.: Jakość życia w koncepcjach związanych ze zdrowiem. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2006, str. 122-126.
104
LOKOMOCJA I SAMOOBSŁUGA U PACJENTÓW
Jaracz K. Kozubski W: Jakość życia chorych po udarze w świetle badań empirycznych. Aktualności Neurologiczne, 2008, vol 2, str. 35-44.
Krawczyk M., Kliniczne efekty intensywnego leczenia ruchem pacjentów po przebytym udarze mózgu, Neurologia i Neurochirurgia Polska, 2002, nr 2.
Legwant Z., Usprawnianie czynnościowe chorych po udarach mózgu. Studia medyczne w Akademii Świętokrzyskiej, tom 2, Kielce 2004, str. 133-136.
Nowotny J. et al.: Kształcenie umiejętności ruchowych. Podstawy teoretyczne oraz aspekty praktyczne. Śl.AM, Katowice 2002.
Opara J.: Aktualne metody usprawniania ruchowego po udarze. Udar mózgu 2002, t. 4, nr 1, str. 33-36.
Rosołowski A., Skolimowski T. Technika wykonywania ćwiczeń leczniczych,
Warszawa 2003, PZWL wyd. 7.
Wolny T et al.: Wykorzystanie metody PNF u chorych po udarze mózgu. Rehabilitacja w praktyce 3/2008, wyd. Elamed.
Gdaniec K. et al.: Niedokrwienny udar mózgu. Poradnik dla chorego i jego rodziny. Gdańsk 2008.
Cieślar-KorfelA.: Usprawnianie po udarze mózgu. Poradnik dla terapeutów i pracowników poz. wyd. Elipsa-Jaim, Kraków 2007.
SUMMARY
Locomotion and independence in daily activities of patients after
ischemic stroke rehabilitated using kinesytherapy
The stroke has negative influence on patients’ life quality that includes physical and mental state of human organism as well as social acceptance.
Physical state means the ability of independent living, mental state concerns
emotions and social acceptance means relations between sick patients and
their family and acquaintances.
The aim of the work was the assessment of locomotion and mobility
among patients after stroke who underwent kinesiotherapy.
The research was carried out on a group of 50 patients after stroke
who were send to rehabilitation centres in Lublin and neighbourhood on
3-week-courses after the process of hospitalisation. The research instrument
was a survey questionnaire consisting of 4 parts and including 30 questions.
Total results were shown in a table. Regaining the ability to move without any
help had a positive influence on patients’ mental state and was the reason to
continue the rehabilitation. The visible effects of motor rehabilitation in eve-
105
ANNA NADULSKA
ryday life stimulated the patients. Early low assessment of health after stroke
caused temporary loss of social life and family bonds that was followed by
bad mood and even depression. Improvement of health state contributed to
strengthen the family relationships and awoke sport interests as the form of
rehabilitations.
106
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards