praca magisterska - handel zagraniczny

advertisement
1. Poziom i struktura polskiego handlu zagranicznego w latach
osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych
1.1. R OZWÓJ POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO W LATACH OSIEMDZIESIĄTYCH I
DZIEWIĘĆDZIESIĄTYCH
1.1.1. U DZIAŁ P OLSKI W HANDLU ŚWIATOWYM
Udział Polski w światowym eksporcie i imporcie jest niewielki i z pewnością
nie odzwierciedla istniejących możliwości. Jest on
miejsce
w
okresie
międzywojennym,
a
aktualnie niższy niż miało to
nawet
jeszcze
w
połowie
lat
osiemdziesiątych.
Uczestnictwo w Radzie Wzajemnej Pomocy Gospodarczej
było przyczyną
względnego zamknięcia gospodarki polskiej w latach powojennych. Nasz kraj nie
należał do potentatów na rynku międzynarodowym biorąc pod uwagę
zbliżonej
wielkości.
Realizowana
od
1989
roku
strategia
rozwoju
kraje o
handlu
zagranicznego polegająca na liberalizacji kontaktów ze światem nie wprowadziła
istotnych zmian w poziomie polskiego eksportu. Natomiast import wzrósł znacząco.
W wyniku przemian zapoczątkowanych pod koniec lat osiemdziesiątych
rozpoczął się proces „otwierania się” gospodarki polskiej. W ramach tego procesu
doszło do likwidacji monopolu państwa w handlu zagranicznym w roku 1990.
Najbardziej
Universal
spektakularna
była
prywatyzacja
centrali
handlu
zagranicznego
S.A., która stała się najbardziej zdywersyfikowaną pod
względem
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
własnościowym, a jej akcje jako pierwsze z tej branży znalazły się na Giełdzie
Papierów Wartościowych. 1
Również w tymże roku została wprowadzona wewnętrzna wymienialność
waluty krajowej. Początkowo dewaluacja złotego następowała w sposób skokowy.
Od października 1991 roku wprowadzono
zasadę pełzającej dewaluacji złotego w
tempie 1,8% w skali miesięcznej, następnie
tempo pełzania było stopniowo
obniżane - sierpień 1993 roku 1,6%, wrzesień 1994 roku 1,5%, listopad 1994 roku
1,4% a w lutym 1995 roku do 1,2%. Mimo funkcjonowania tej zasady, wyniknęła
dwukrotnie
konieczność
skokowego
zdewaluowania
złotego 2.
Wszystkie
te
dewaluacje miały charakter obronny, a nie konkurencyjny. Ich celem było zaledwie
niepogarszanie warunków eksportu 3. Polityka taka ma jednakże swoje wady. Sama
zmiana kursu wywiera tylko krótkotrwały wpływ stymulujący w ramach istniejących
mocy produkcyjnych. Po 2-3 miesiącach
ten efekt zaciera się, a pozostaje trwały
wpływ na rozwój inflacji w proporcji 0,1-0,2 w stosunku
dewaluacji.
Ponadto
skokowa
ludności do banków,
dewaluacja
złotego
do poziomu dokonanej
powoduje
utratę
zaufania
pobudza oczekiwania dewaluacyjne (co hamuje regularny
rozwój eksportu, przyspiesza rozwój importu i działa niekorzystnie na bilans
obrotów
towarowych),
a
także
poważnie
utrudnia
planowanie
działalności
1
Polska polityka handlu zagranicznego 1933-1994, Warszawa 1994, s. 48.
2
E. Rzeszutek - Kurs rynkowy złotego w procesie transformacji gospodarki,
Ekonomista, str. 457-461.
3
M. Deniszczuk - Polityka proeksportowa a ożywienie gospodarki, „Handel
Zagraniczny” 1992, nr 1-2, s. 4.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
gospodarczej. Od 16 maja 1995 roku wprowadzono system kursowy, w którym
bank centralny wyznacza kurs w ramach pełzającego pasma dopuszczalnych
wahań 4.
Kolejną
przynależności
zmianą,
Polski
która
do
Szczególnym okresem był
dokonała
się
w
poszczególnych
ostatnich
latach
organizacji
była
zmiana
międzynarodowych.
w tym przypadku rok 1991. Rozwiązana została w tym
roku RWPG, a Polska podpisała umowę stowarzyszeniową z EWG. Od 1995 roku
jesteśmy członkiem WTO, a od lipca 1996 roku OECD. Przynależność do tych
organizacji nakłada oczywiście szereg obowiązków na polską gospodarkę. W
szczególności chodzi tu o znoszenie barier w kontaktach handlowych.
Wracając
niewielki
wzrost
do
poziomu
znaczenia
handlu
naszego
zagranicznego
kraju
w
Polski
latach
możemy
1990-1995
zauważyć
w
handlu
światowym, szczególnie po stronie importu.
4
E. Pietrzak – Dylematy polityki kursowej, „Nowe Europa” 1995, nr 7.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 1. Udział Polski w handlu światowym w latach 1990-1995 (w %)
Lata
1990
1991
1992
1993
1994
1995 a
Import
Eksport
Ogółem
0,28
0,42
0,35
0,38
0,36
0,37
0,42
0,36
0,39
0,48
0,37
0,41
0,49
0,41
0,45
0,50
0,42
0,46
a - prognoza
Źródło: Polski handel zagraniczny w 1993 roku, IKCHZ, Warszawa 1994, s. 112.
U. Płowiec - Polityka handlu zagranicznego w 1994 roku, IKCHZ,
Warszawa 1995, s. 25
Porównując pod tym względem
całą Europę Środkowo-Wschodnią z resztą
kontynentu, możemy zauważyć, iż w latach 1994-1995 udział tego regionu w
handlu
zagranicznym
Europy
wynosił
jedynie
8%
przy
blisko
50%
udziale
ludności. O skali niedorozwoju świadczy fakt, że same Niemcy importują i
eksportują prawie trzykrotnie więcej niż cały ten region razem wzięty 5.
Z niewielkim udziałem handlu zagranicznego Polski w globalnym handlu
europejskim i światowym skorelowana jest niska wartość eksportu i importu per
capita,
która
kształtowała
się
w
1993
roku
na
poziomie
320
dolarów
amerykańskich w eksporcie i 427 w imporcie. W ciągu dwóch lat wartości te
wzrosły do 596 dolarów w eksporcie i 641 w imporcie 6.
5
Import, eksport, saldo handlowe - „Życie Gospodarcze” nr 15, 9.04.1995r.
6
M. Misiak - Gospodarka 1989-1996, „Nowe Życie Gospodarcze” 1996, nr 32
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Biorąc pod uwagę wysokość tych wskaźników, Polska plasuje się na bardzo
odległym miejscu w świecie i Europie. Dane porównawcze z 1993 rok ukazują, iż
wskaźniki te w większości krajów były wielokrotnie wyższe. Przykładowo dla Czech
i Słowacji wartość eksportu
na osobę była dwukrotnie wyższa, w Sta nach
Zjednoczonych pięciokrotnie wyższa. Absolutnymi rekordzistami pod tym względem
w Europie były Belgia i Luksemburg
z wielkością eksportu 11845 dolarów na
jednego mieszkańca. Czołówkę światową reprezentują zaś Hongkong i Singapur,
odpowiednio 20570 i 22523 dolary na osobę 7. Nieznacznie tylko ustępowały Polsce
Rosja i Rumunia.
Przy tego typu porównaniach nie należy zapominać, że dla krajów o dużym
rynku wewnętrznym, co wiąże się z liczbą ludności, optymalny poziom tego
wskaźnika jest niższy aniżeli dla krajów o małym rynku wewnętrznym 8. Mimo
poprawy w 1995 roku, wskaźnik wartości obrotów na jednego mieszkańca i tak był
niższy w porównaniu z krajami rozwiniętymi gospodarczo, dla których wskaźnik ten
wynosił od 10 do 30 tys. USD.
7
Rocznik Statystyki Międzynarodowej 1994, Warszawa 1994, s. 463-464.
8
E.M. Jagiełło - Polski handel zagraniczny w 1990r., IKCHZ, Warszawa 1991,
s. 8.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 2. Wartość eksportu i importu na jednego mieszkańca Polski w latach
1990-1995 (w USD)
Lata
1990
1991
1992
1993
1994
1995
Eksport
Import
376
250
390
406
344
414
320
427
440
463
596
641
Źródło: Polski handel zagraniczny w 1993 roku, IKCHZ, Warszawa 1994, s. 113,
obliczenia własne na podstawie Małego Rocznika Statystycznego 1996, GUS,
Warszawa, s. 363
W świetle danych zawartych w tabeli 2 staje się jasne, że w analizowanym
okresie
podstawowym
problemem
nadmierna (relatywnie) wysoka
polskiego
handlu
zagranicznego
nie
była
skłonność pro importowa. Wręcz przeciwnie,
problemem była i pozostaje nadal niska skłonność proeksportowa, w dalszym ciągu
rosnąca
w zbyt wolnym tempie.
Ten niewątpliwie najważniejszy problem ujawnił
się w przypadku większości gałęzi gospodarki narodowej Polski. Do wyjątku
należały wyroby przemysłu mineralnego, lekkiego i drzewno-papierniczego 9.
W tym momencie należy stwierdzić, iż obserwujemy
od kilku lat wyższe
tempo wzrostu importu konsumpcyjnego i zaopatrzeniowego niż tempo imp ortu
inwestycyjnego, co raczej utrudnia proces modernizacji gospodarki narodowej.
Jedną z przyczyn spadku skłonności do eksportu była i jest nadal struktura
rzeczowa tworzonego produktu narodowego. Jest ona determinowana oczywiście
9
J. Misala - Polski handel zagraniczny w 1993 roku, IKCHZ, Warszawa 1994,
s. 6.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
przez posiadany majątek narodowy,
określone
dobra,
na
jakie
za pomocą którego można wytworzyć ściśle
niekoniecznie
jest
zapotrzebowanie
na
rynkach
międzynarodowych. Pamiętajmy, że podstawowym partnerem Polski i innych
krajów regionu są Niemcy (około 50% handlu Wspólnoty z tymi krajami) 10. Jest to
więc rynek bardzo wymagający.
Kolejnym poważnym czynnikiem hamującym eksport była likwidacja RWPG.
Przejście na rozliczenia wolnodewizowe wydatnie ograniczyły kontakty handlowe z
tą grupą krajów.
Wzrost eksportu silnie hamowała również jego struktura:
 elastyczność cenowa i dochodowa popytu na polski eksport jest niska, co
ogranicza możliwości jego wzrostu;
 w dziedzinach eksportowych nie występują lub w niewielkim stopniu
pojawiają się korzyści skali. Nie można wykluczyć, że branże eksportowe
działają w warunkach rosnących kosztów krańcowych;
 dziedziny eksportowe nie są nośnikami postępu technicznego;
 eksport ten, podlega ostrym ograniczeniom taryfowym i pozataryfowym;
 występuje silna konkurencja krajów rozwijających się i pozostałych
krajów regionu.
Niezależnie od tych zjawisk należy uwzględnić
przedsiębiorstw
10
eksportujących,
co
znajdowało
wyraz
trudny stan finansowy
w
niskim
poziomie
Polen wichtigste Handelspartner in Osteuropa, “Frankfurter Allgemeine
Zeitung”, 24.10.1995r.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
osiąganych cen.
Eksporterzy, chcąc sprzedać swój produkt, obniżali ceny nawet
poniżej kosztów wytwarzania. Straty z tego tytułu w 1992 roku oszacowano na
poziomie około 5 mld USD 11.
Polski eksport zaczął rosnąć systematycznie od 1994 roku. Powodem tego
był przede wszystkim powrót koniunktury na rynkach Europy Zachodniej oraz
powolna
stabilizacja
w
Europie
Wschodniej,
która
umożliwiła
zahamowanie
tendencji spadkowej w handlu z tą częścią Europy. Eksport jednakże w dalszym
ciągu nie nadąża za wzrostem importu. Polska od 1990 roku ma ujemne saldo
bilansu handlowego.
Tabela 3. Wartość eksportu i importu w latach 1990-1995 (w mln USD - ceny
bieżące)
Lata
1990
1991
1992
1993
1994
1995
Eksport
Import
Saldo
14321,6
9527,7
4793,9
14903,4
15521,7
-618,3
13186,6
15912,9
-2726,3
14143,1
18834,4
-4691,3
17240,1
21569,1
-4329,0
22894,9
29049,7
-6154,8
Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 1996, GUS, Warszawa 1996, s. 430
Analizując tabelę 3 możemy zauważyć, że jedynym rokiem, w którym
mieliśmy dodatnie saldo bilansu handlowego był rok 1990. Był to rok szczególny.
Wprowadzenie tzw. programu stabilizacyjnego spowodowało drastyczną redukcję
11
Ceny towarów w polskim eksporcie do krajów uprzemysłowionych w 1992r.,
IKCHZ, Warszawa 1993, s. 9.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
popytu krajowego w wyniku spadku o prawie 25% realnych dochodów ludności. W
efekcie zwiększyło się
znaczenie tzw. popytu zagranicznego w wyniku „przymusu
eksportowania” 12.
Mimo niekorzystnie kształtującego się salda bilansu handlowego, w połowie
lat dziewięćdziesiątych dało się zauważyć zjawisko wzrostu rezerw dewizowych
państwa. Wyjaśnieniem tej sytuacji jest tzw. obrót przygraniczny. Jest faktem, że
w skutek występowania w Polsce nadwyżek towarów i relatywnie niskich ich cen,
są one masowo wywożone do innych krajów (około 30 procent wartości oficjalnie
zarejestrowanego eksportu do 1994 roku), w tym głównie do Rosji, Krajów
Nadbałtyckich, a zwłaszcza Niemiec 13. W roku 1995 rezerwy dewizowe, mimo stale
ujemnego bilansu handlowego wzrosły około13,5mld USD 14. Szczególna sytuacja
Polski (wzrost gospodarczy
i umacnianie pozycji złotego przy zdecydowanej
słabości rynku wewnętrznego i rosnącym jednoczesnym ujemnym saldzie wymiany
towarowej) wymusza traktowanie turystyki zagranicznej jako poważnego źródła
wpływów i czynnika wzrostu gospodarczego. Jednakże na dłuższą metę trudno
takie zjawisko uznać za siłę napędową polskiej gospodarki.
O słabości polskiego handlu świadczy także to, że nawet w porównaniu z
krajami Europy Środkowo-Wschodniej znaczenie w tworzeniu dochodu narodowego
12
J. Misala - Polski handel zagraniczny w 1993 roku, op. cit., s. 5.
13
Cross-Border Invasion is Poland Secret Gain, „Central European Ec onomic
Review”, 06.1995r.
14
Niewidzialny eksport, „Nowe Życie Gospodarcze”, nr 15, 14.05.1996r.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
eksportu jest niewielkie. W 1988 roku było to 7% w Polsce, przy np. 34% w innym
z krajów regionu - Bułgarii 15. W początkach lat dziewięćdziesiątych udział ten
wynosił około 10% w przypadku Polski, ale spowodowane było to bezwględnym
spadkiem wielkości dochodu narodowego.
Na koniec należy zauważyć, iż poziom polskich
obrotów z zagranicą jest
niski. Wraz z przemianami ustrojowymi nastąpiło w szczególności zwiększenie
importu.
szybko
Natomiast eksport, po początkowym silnym załamaniu, zaczął dosyć
rosnąć.
Przyczyną
drastycznego
załamania
polskiego
eksportu
w
początkach lat dziewięćdziesiątych należy dopatrywać się w szczególności w:
 znacznym obniżeniu konkurencyjności polskich wyrobów;
 osłabieniu koniunktury w krajach wysokorozwiniętych;
 braku skutecznej polityki państwa promującej eksport;
 załamania
gospodarczego
w
krajach
Europy
Środkowo-Wschodniej,
podstawowego odbiorcy naszych towarów w latach osiemdziesiątych.
Raport Międzynarodowego Instytutu Zarządzania w Londynie z 1993 roku
sklasyfikował Polskę na 41 miejscu (ostatnim) w rankingu pod nazwą „Konkurencja
na rynkach międzynarodowych” 16.
15
W. Collins, D. Rodrik - Eastern Europe and the Soviet Union in the World
Economy, Washington 1991, s. 32.
16
Konkurencyjność na rynkach międzynarodowych - „Rzeczpospolita” 1994,
nr 208.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Mimo wzrostu importu i eksportu w latach 1993-1995,
w dalszym ciągu
pozostajemy krajem o marginalnym znaczeniu w handlu światowym. Nawet w
pozostałych krajach CEFTA import i eksport
na jednego mieszkańca
był ponad
dwukrotnie wyższy. Pod tym względem Polska ma wskaźniki zbliżone do Rosji i
innych państw WNP. Szansą Polski wydaje się być nowokształtujący się rynek
rosyjski i innych państw
regionu, na którym powinniśmy w znaczący sposób
wzmocnić swoją obecność. Według wielu ekonomistów, w ciągu najbliższych
dziesięciu lat nastąpi wzrost znaczenia w polskim handlu krajów Europy Środkowo Wschodniej. Przy tym jednocześnie spadnie udział Niemiec o około 10% 17.
1.1.2. Z MIANA ZNACZENIA E UROPY Ś RODKOWO -W SCHODNIEJ W HANDLU ŚWIATOWYM
I POLSKIM HANDLU ZAGRANICZNYM
Europa Środkowo-Wschodnia, zgodnie ze stosowanym przez ONZ podziałem
świata obejmuje: Białoruś, Bułgarię, Czechy, Estonię, Litwę, Łotwę, Mołdawię,
Polskę, Rosję, Rumunię, Słowację, Ukrainę i Węgry.
Udział poszczególnych krajów w handlu
zagranicznym państw Europy
Środkowo-Wschodniej znacząco zmienił się w ciągu ostatnich lat. Zjawisko to
można
zaobserwować
handlowej
wielokrotnie
również
nie
na
przykładzie
decydowały
Polski.
prawa
O
kierunku
ekonomiczne
lecz
orientacji
czynniki
polityczne.
17
W. Collins, D. Rodrik - Eastern Europe ... op. cit., s. 32.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Półautarkiczny rozwój realizowany przez te państwa po II wojnie światowej
w oderwaniu od gospodarki
światowej doprowadził do obecnej
e konomiczno-
technologicznej ich marginalizacji. Zachód od końca lat czterdziestych realizował
strategię
wobec
państw
Wschodu
szeroko
wykorzystującą
ekonomiczne
instrumenty
w postaci embarg na dostawy towarów i technologii o bezpośrednim
zastosowaniu wojskowym oraz tych, które można zastosować w sferze cywilnej
blokady
technologicznej,
stosowanej
indywidualnie
i
zbiorowo
klauzuli
największego uprzywilejowania.
Fakt stosowania przez kraje wysokorozwinięte instrumentów dyskryminacji
ekonomicznej, w połączeniu z ograniczoną zdolnością do generowania postępu
technicznego przez system gospodarczy byłych państw socjalistycznych, przyczynił
się do utrzymania znaczącej luki technologicznej co wpłynęło na ograniczenie
znaczenia gospodarek Europy Środkowo-Wschodniej w gospodarce światowej. Z
tego między innymi powodu nie zostały one objęte na przełomie lat 70 i 80
rewolucją mikroelektroniczną i informatyczną, co na długie lata ustawiło je w
niekorzystnej sytuacji w międzynarodowym podziale pracy 18.
W okresie zimnej wojny osiągnięcie parytetu militarnego przez państwa tzw.
obozu socjalistycznego w stosunku do
potencjału państw zachodnich musiało być
okupione niepomiernym uszczupleniem zdolności
gospodarki.
18
Wynikało
to
przede
wszystkim
rozwojowych
stąd,
że
cywilnych gałęzi
parytet
wojskowy
był
E. Haliżak - Współpraca gospodarcza w postzimnowojennej Europie, „Sprawy
Międzynarodowe” 1993, nr 4.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
utrzymywany
w
warunkach
cztero-
bądź
pięciokrotnie
niższego
ogólnego
potencjału ekonomicznego w krajach Układu Warszawskiego w porównaniu do
potencjału państw NATO 19. W związku z tym, szczególnie w ostatnich dwudziestu
latach
spadało znaczenie państw RWPG w eksporcie dóbr zaawansowanych
technologicznie.
Tabela 4. Udział państw RWPG w światowym eksporcie dóbr
zaawansowanych technologicznie w latach 1965, 1975 i 1990
Państwo eksporter
Udział (w %)
Bułgaria
Czechosłowacja
Polska
Rumunia
Węgry
ZSRR
1965
1975
1990
2,8
1,7
1,1
3,7
0,76
1,55
1,63
0,56
0,94
2,33
0,18
0,41
0,32
0,11
0,27
1,48
Źródło: E. Haliżak - Współpraca gospodarcza w postzimnowojennej Europie, „Sprawy
Międzynarodowe” 1993, nr 4.
Marginalizacja
gospodarek
państw
Europy
Środkowo-Wschodniej
pod
względem eksportu wysoce nowoczesnych dóbr na trwałe ustawiła w niekorzystnej
sytuacji
19
te kraje pod względem kontaktów handlowych z wysoko rozwiniętymi
M. Porczyński, P. Wieczorek - Dywidenda rozbrojeniowa w procesie
transformacji systemowej, „Sprawy Międzynarodowe” 1993, nr 1.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
krajami
Zachodu. Ich rola zostaje ograniczona do dostawy surowców i dóbr
niskoprzetworzonych.
Bank Światowy traktuje te państwa
jako rozwijające się, o średnim
dochodzie per capita, w wysokości 2499-7619 USD 20. Jednakże posiadany przez
nie
potencjał
gospodarczy
z
pewnością
pozwala
zaliczyć
je
do
kraj ów
uprzemysłowionych. Wskazuje na to także dobry poziom oświaty, ochrony zdrowia
i kwalifikacji siły roboczej, zwłaszcza średniego szczebla. Stosunkowo niski poziom
dochodu
per
capita
nieefektywności
w
sektora
stosunku
państwowego,
do
posiadanego
złej
alokacji
potencjału
zasobów
w
wynika
z
gospodarce
socjalistycznej w przeszłości a
także obecnie, z procesu transformacji, w tym
przekształceń
zagranicznego.
sektora
handlu
Dodatkowo
dochód
na
głowę
mieszkańca w latach 1985-1994 spadał w tych krajach o 5,1% w skali roku.
Spowodowało
to
pogłębienie
różnic
między
gospodarkami
krajów
Europy
Środkowo-Wschodniej, a pozostałymi krajami europejskimi, mimo że w wyniku
panującej recesji dochód
wzrastał w krajach Europy Zachodniej zaledwie o 0,3%
w skali rocznej 21.
Likwidacja RWPG w roku 1991 doprowadziła do ogromnego załamania
handlu zagranicznego państw Europy Środkowo-Wschodniej, chociaż symptomy
załamania objawiające się w znacznym spadku importu i eksportu tych krajów
20
Income per head, „The Economist” 11.03.1995r.
21
Tamże.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
pojawiały się już wcześniej. Oczywiście wielkość tego załamania była różna w
poszczególnych krajach Regionu. Przedstawia to Tabela 5.
Tabela 5. Eksport i import państw Europy Środkowej, Wschodniej i b. ZSRR
(WNP) w latach 1985-1994 (w mld USD)
Kraj
Eksport
Import
1985 1989 1991 1992 1994 1985 1989 1991 1992
1994
EŚW+b.ZSR
R
Bułgaria
Czechosłow
acja
Rep.Czech
Rep.
Słowacji
Węgry
Polska
Rumunia
b.ZSRR
156,0
8
13,31
10,66
8,47
11,49
10,17
86,78
195,6
2
16,22
14,45
9,67
13,47
10,49
109,1
2
94,01
3,43
11,50
10,18
12,80
4,16
51,93
96,56
3,93
8,77
3,86
10,68
13,19
4,31
51,81
100,4
6*
3,56*
14,70
6,90
10,20
17,24
4,39*
56,05
*
148,0
9
13,63
10,32
8,18
10,84
8,40
82,91
193,7
2
15,18
14,26
8,86
10,27
8,43
114,5
1
96,43
2,70
11,03
11,42
15,93
5,72
49,62
94,70 100,75
*
4,46
4,31*
10,38
3,83 15,14
6,75
11,10
19,91 13,97
5,93 21,56
43,08 6,01*
44,30*
Świat (bez
wew. UE)
1596,
0
2413,
9
2665,
3
2852,
7
2948,
9*
1657,
93
2518,
23
2782,
41
2972, 3038,0
44
7*
UE wew.
423,5
674,2
777,7
823,8
805,5
*
446,1
4
727,4
9
871,9
9
893,8 810,69
1
*
* 1993 rok
Źródło: GATT International Trade 1994, Geneva 1995, s. 102.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Analizując tabelę 5 można zauważyć, iż handel Środkowo-Europejski
na
przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych uległ znaczącemu załamaniu.
Szczególnie dotyczy to państw powstałych po rozpadzie ZSRR, w których import i
eksport
spadł o przeszło 50%. Dane zawarte w tabeli dla tych państw mogą być
jednakże w pewien sposób zafałszowane. Związane jest to z faktem, iż po
rozpadzie ZSRR powstały samodzielne państwa, tak więc handel wewnętrzny
między tymi krajami stał się handlem zagranicznym. W związku z tym, dan e te nie
są w pełni wiarygodne. Można więc spodziewać się jeszcze głębszego spadku
eksportu i importu w tych krajach, aniżeli wynikałoby to z tabeli.
Jeżeli
chodzi o inne kraje tego regionu, to sytuacja była bardzo różna.
W
stosunkowo korzystnej sytuacji były Polska, Węgry, Czechy i Słowacja. Wielkość
ich handlu
po zahamowaniu i spadku na początku lat dziewięćdziesiątych zaczęła
rosnąć szczególnie silne po stronie importu. W innych krajach regionu, tzn. w
Bułgarii i Rumunii sytuacja była podobna lub gorsza jak w krajach WNP. W Bułgarii
np. między rokiem 1988 a 1993 wartość eksportu spadła ponad czterokrotnie, 22 a
w połowie lat osiemdziesiątych kraj ten poziomem eksportu przewyższał Polskę.
Różnic
między
krajami
regionu
należy
doszukiwać
się
w
szybszym
dostosowaniu państw takich jak Czechy, Słowacja, Polska, Węgry do nowych
warunków gospodarczych, a więc i w handlu zagranicznym. Należy tu wspomnieć o
22
A.B. Kisiel-Kowczyc - CEFTA - Środkowoeuropejska Strefa Wolnego Handlu,
Wyd. UG, Gdańsk 1996, s. 130.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
liberalizacji handlu zagranicznego, wewnętrznej wymienialności walut, czy też o
członkostwie w organizacjach międzynarodowych (MFW, GATT/WTO, OECD).
Niezależnie od oceny mechanizmów funkcjonowania i
genezy istnienia
RWPG, różnie dziś wartościowanych, faktem były i są więzi ekonomiczne między
krajami
Europy
Środkowo-Wschodniej,
choć
u
ich
polityczne. Jako pewnik można przyjąć fakt, że
podstaw
leżały
decyzje
najpoważniejszą przyczyną
załamania handlu w tym regionie była likwidacja tego ugrupowania. W związku z
tym, wiele krajów utraciło swe rynki, na których działały przez ponad 40 lat. Nowe
zaś okazały się ustabilizowane i bardzo wymagające.
Ciekawą próbą zdynamizowania kontaktów handlowych wewnątrz regionu
było powołanie do życia 1 marca 1993 roku CEFTA 23. Porozumienie o wolnym
handlu CEFTA zostało podpisane przez przywódców czterech krajów tworzących
tzw. Grupę Wyszehradzką (Polski, Czech, Słowacji i Węgier). Od 1 stycznia 1996
roku piątym członkiem tej nieformalnej organizacji stała się Słowenia. CEFTA jest
szczególnym przykładem integracji regionalnej. Budują ją kraje, które kilka lat
wcześniej świadomie podjęły decyzję o rozwiązaniu RWPG.
W umowie CEFTA została przyjęta zasada symetrii i wzajemności ustępstw i
preferencji w tworzeniu strefy wolnego handlu do końca roku 2000. Znoszenie
ograniczeń w handlu obejmuje środki taryfowe i pozataryfowe, będzie odbywać s ię
na
analogicznych
zasadach
jakie
przewidują
umowy
stowarzyszeniowe
ze
Wspólnotami Europejskimi. Kraje CEFTA zdecydowały się objąć strefą wolnego
23
CEFTA (ang.) - Central European Free Trade Agreement.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
handlu
towary
przemysłowe,
natomiast
liberalizowany stopniowo i selektywnie.
handel
towarami
rolnymi
będzie
24
Nie sposób przeceniać znaczenia tego porozumienia, zwłaszcza że handel
między uczestnikami CEFTA nie uległ wielkiemu nasileniu. W pierwszej piątce
głównych partnerów poszczególnych uczestników CEFTA próżno by szukać innych
członków tego ugrupowania. Wyjątek stanowią tu Czechy i Słowacja.
W tym
jednak przypadku wpływają na ten fakt inne uwarunkowania.
Utworzenie strefy wolnego handlu pociąga za sobą dwa efekty handlowe:
efekt kreacji handlu (trade creation effect), oraz efekt przesunięcia handlu (trade
diversion effect) dla eksportera i importera, czyli obu stron umowy 25. Są one
krótkookresowe i określają następujące zmiany:
 przyrost rozmiarów handlu spowodowany przez obniżkę cen wywołaną
redukcją ceł we wzajemnych obrotach (efekt kreacji);
 zwiększenie udziału krajów należących do strefy wolnego handlu w handlu
wzajemnym, przy zmniejszeniu udziału krajów trzecich spoza strefy (efekt
przesunięcia).
W badaniach
symulacyjnych
przeprowadzonych
przez
IKCHZ
określono
przewidywane wartości efektu kreacji handlu między Polską i krajami CEFTA do
24
Dz. U. z 1994r. Nr 129, poz. 637.
25
W. Molle - Ekonomika integracji europejskiej. Teoria, praktyka, polityka,
WUG, Gdańsk 1995, s. 86-87.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
roku 2002. Zastosowano metodę szacunku przy upraszczających następujących
założeniach:
 żadna
część
korzyści
cenowej
związanej
z
obniżką
ceł
nie
jest
przejmowana ani przez eksporterów, ani przez importerów;
 elastyczność popytu na import na rynku polskim i w UE, EFTA i CEFTA na
polskie wyroby = -1,5;
 wyjściowe stawki celne dla poszczególnych działów i sekcji na bazie roku
1991;
 wzrost wartości kontyngentów bezcłowych przeliczono w oparciu o średnie
stawi celne dla poszczególnych działów, ważąc je udziałami eksportu w
ramach kontyngentu bezcłowego 26.
Przy tych założeniach przyrost handlu z tytułu efektu kreacji (EKH) równa
się
EKH = W  e  (t 1 - t 0 ) / (1 + t 0 )
gdzie:
W - wartość eksportu / importu w okresie bazowym
e - cenowa elastyczność popytu na eksport (import), e<0
t 0 - stawka celna przed obniżką cła
t 1 - stawka celne po obniżce cła
W wyniku obliczeń zauważymy, że liberalizacja ceł wg harmonogramu CEFTA
doprowadzi do deficytu w polskim handlu zagranicznym (wysoce wzrośni e import
26
A.B. Kisiel-Łowczyc - CEFTA…op. cit., s. 103.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
natomiast wzrost eksportu będzie niewielki). Wystąpi to mimo symetrycznej
liberalizacji, mimo że w roku bazowym wielkość polskiego eksportu do tych krajów
przewyższała import. Wynika to z wysokich stawek celnych w Polsce w okresie
wyjściowym, u innych partnerów CEFTA stosunkowo niskie.
Nie oznacza to
mniejszej ochrony rynków przez Czechy, Słowację i Węgry, a wynika ze stosowania
środków pozacelnych 27.
Mimo trudności w handlu między tymi krajami, liberalizacja w kontaktach
handlowych
postępuje
postanowiły
znieść
wzajemnym handlu.
bardzo
cła
na
szybko.
większość
1
stycznia
towarów
1996
rolnych
i
roku
kraje
CEFTA
przemysłowych
we
Proces liberalizacji między tymi krajami jest szybszy niż
między nimi a krajami EU i EFTA. Jest wiec niewątpliwym sukcesem , że w związku
z tym towary krajów CEFTA stają się tańsze
na własnym rynku, w porównaniu z
towarami Unii, o wielkość importowej stawki celnej. W związku z sukcesem tej
grupy krajów, nie dziwi fakt zgłoszenia do CEFTA kandydatur przez Kraje Bałtyckie
oraz Rumunię i Bułgarię.
Mimo pewnych sukcesów nie można mówić o autonomicznym charakterze tej
organizacji. Jej skuteczność ściśle związana jest z sukcesami Unii Europejskiej i
przemianami w gospodarce światowej. Nie sposób też nie zauważyć, że współpraca
ta nie obejmuje naszych wschodnich sąsiadów, którzy nie są zainteresowani
uczestnictwem w porozumieniu CEFTA, a wiadomo, że są to ogromne rynki, pod
względem potencjalnej chłonności nieporównywalne z krajami CEFTA.
27
Tamże, s. 105.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
1.2. A NALIZA STRUKTURY GEOGRAFICZNEJ POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO
1.2.1. S TRUKTURA GEOGRAFICZNA POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO W LATACH
OSIEMDZIESIĄTYCH
Geograficzna struktura obrotów Polski zmieniła się znacznie po II wojnie
światowej, w porównaniu z okresem międzywojennym. Polska w tym okresie by ła
zdecydowanie zorientowana na Zachód. Europa Środkowo-Wschodnia
pod tym
względem zajmowała pozycję marginalną. Jej udział w globalnych obrotach Polski z
zagranicą wynosił
od 7 do 17% 28. Udział w eksporcie i imporcie był zbliżony.
Szczególnie nikłe obroty występowały ze Związkiem Radzieckim. Dopiero po 1927
roku jego udział w polskim handlu osiągnął 1% 29.
Wyraźna
zmiana
nastąpiła
po
II
wojnie
światowej.
Efektem
zmian
politycznych w tej części Europy była integracja gospodarcza państw bloku
wschodniego
w
ramach
RWPG.
W
1950
roku
obroty
handlowe
pomiędzy
poszczególnymi krajami RWPG stanowiły od 55 do 75% całości ich handlu. Można
28
Red. U. Klonowska - Polska polityka handlu zagranicznego 1993-1994,
Warszawa 1994, s. 14.
29
A. Smith - International Trade and Payments in the former Soviet Union /
CMEA Area. Reorientation or Reintegration?, Royal Institute of International
Affairs, London 1994, s. 11.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
więc mówić o niemal całkowitym zamknięciu gospodarek regionu w stosunku do
państw Europy Zachodniej i pozostałych krajów wysoko rozwiniętych.
Kontakty
państw RWPG z krajami EWG zaczęły się odbywać na podstawie
tzw. stosunków bezumownych od 1974r. Dopiero 25 czerwca 1988 roku została
podpisana Wspólna Deklaracja między EWG i jeszcze istniejącą formalnie RWPG, o
wzajemnym uznawaniu się 30. Burzliwe pod względem wydarzeń w Polsce lata
osiemdziesiąte nie wniosły wiele nowego do polskiego handlu zagranicznego. W
dalszym ciągu gro wymiany handlowej przypadało na kraje członkowskie RWPG. Po
roku 1981 kontakty te uległy nawet nasileni w związku z wprowadzeniem stanu
wojennego, co spowodowało ograniczenie kontaktów Polski z Zachodem. Obrazuje
to tabela 6.
30
M.C. Błaszczyk - Formuła osocjacyjna - forma zewnętrznych stosunków
Wspólnot Europejskich z krajami trzecimi, [w:] Polska w procesie integracji
ze Wspólnotami Europejskimi, red. Z. Wysocka, PWN, Warszawa -Łódź 1994,
s. 31.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 6. Obroty handlu zagranicznego według grup krajów - pochodzenia i
przeznaczenia (import i eksport)
Wyszcze-
Kraje rozwinięte
Rozwija-
Europa
gólnienie
Ogółem
Ogółem
EWG
EFTA
jące się
Śr.Wsch.
Import:
1981
1985
1989
100,0
100,0
100,0
37,3
30,0
46,9
21,1
17,5
30,9
4,3
6,2
9,8
13,1
16,5
19,6
49,6
53,5
33,5
Eksport:
1981
1985
1989
100,0
100,0
100,0
34,5
32,9
43,0
22,4
22,5
27,9
6,4
6,8
8,7
19,2
18,1
19,8
46,3
49,0
37,0
Źródło: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 1993, GUS, Warszawa 1993,
s. 11.
Analizując tabelę 6 możemy już zauważyć tendencję do przeorientowywania
polskiej wymiany handlowej ze Wschodu na Zachód. Wyjątkiem była połowa lat
osiemdziesiątych, gdzie obroty z
krajami Europy Środkowo-Wschodniej.
Wzrosły
do około 50% w eksporcie i imporcie. Powodem tego, jak już zaznaczono, była
izolacja polityczna i gospodarcza Polski.
Pod koniec lat osiemdziesiątych mam już do czynienia z trwałą tendencją do
zmniejszania udziału
państw tego regionu w polskim handlu zagranicznym.
Możemy zauważyć, iż w roku 1989 udział państw Europy Środkowo -Zachodniej w
polskiej wymianie handlowej spadł do 33,5%
w imporcie i 37,2% w eksporcie,
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
przy stałym wzroście udziału państw wysoko rozwiniętych, w szczególności w
imporcie. Przyczyn takiego stanu rzeczy możemy wymienić kilka:
 wzajemne uznanie dwóch ugrupowań gospodarczych EWG i RWPG. Z
tabeli wynika, iż szczególnie wzrósł import z krajów EWG. Umowa o
wzajemnym
uznawaniu
się
z
25
czerwca
1988
roku
spowodowała
zdynamizowanie kontaktów handlowych;
 pogarszająca się sytuacja gospodarcza krajów regionu (w latach 19851994 PKB w tych krajach spadł
Doprowadziło
to
w
stosunkowo
średnio o 5,1% w skal i rocznej) 31.
krótkim
okresie
czasu
do
trwałych
niedoborów na rynku dóbr konsumpcyjnych i konieczności importu;
 stosunkowo niski poziom polskiego handlu zagranicznego (udział eksportu
w tworzeniu dochodu narodowego Polski w roku 1988 wynosił zaledwie
7%) 32 spowodował, iż łatwa i szybka była jego reorientacja;
 ważną rolę odegrały także zmiany w ustawodawstwie. Najważniejszą z
nich
była ustawa o działalności gospodarczej z 28 grudnia 1988 roku 33.
Przyczyniła
się
ona
do
zwiększenia
swobody
działania
podmiotów
gospodarczych w handlu zagranicznym. Tym aktem został przełamany
monopol
państwa
w
kontaktach
handlowych
z
zagranicą,
które
rozpoczęły się już w następnym roku. Początkowo była to tzw. turystyka
31
Income per head…op. cit.
32
W. Collins, D. Rodrik - Eastern Europe… op. cit., s. 32.
33
Dz. U. z 1988r. Nr 41, poz. 324.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
handlowa, czyli zakup dóbr konsumpcyjnych na niewielką skalę. Dopiero
w latach dziewięćdziesiątych handel ten zaczął się „cywilizować”.
Jeżeli weźmiemy pod uwagę głównych partnerów handlowych Polski w tym
okresie,
wówczas
potwierdzenie
w
zauważymy
latach
pewną
prawidłowość,
dziewięćdziesiątych.
która
znalazła
Podstawowym
później
partnerem
był
oczywiście Związek Radziecki, którego udział w polskim handlu wynosił od 28 do
33%, ale na drugie miejsce zdecydowanie wysunęła się RFN z udziałem w handlu
od
6,7
do
10% 34.
Za
tymi
krajami
daleko
w
tyle
pozostały
inne
kraje
socjalistyczne.
1.2.2. R EORIENTACJA POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO W LATACH
DZIEWIĘĆDZIESIĄTYCH
Koniec
lat
osiemdziesiątych
przyniósł
jedynie
niewielkie
zmiany
w
charakterze geograficznej polskiego handlu zagranicznego, chociaż tendencja była
dosyć wyraźna. Po roku 1990 zmiany w tej dziedzinie były rewolucyjne. Nastąpiło
odwrócenie
proporcji
w
geograficznej
strukturze
obrotów
z
zagranicą.
Wprowadzenie wewnętrznej wymienialności złotego i liberalizacja dostępu do
wymiany towarowej z zagranicą oraz rozpad RWPG były tego główną przyczyną.
Wskutek rozpadu Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej nastąpiło drastyczne
obniżenie obrotów z państwami należącymi do tego bloku.
34
Mały Rocznik Statystyczny 1996, GUS, Warszawa 1996, s. 278.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 7. Zmiany struktury geograficznej handlu zagranicznego (w %) w
latach 1990-1995
Lata
1990
Eksport ogółem
1991
100,0
47,2
21,4
31,4
100,0
45,8
21,9
32,2
 EWG (UE)
 kraje Europy Śr.-Wsch.
 pozostałe kraje
Import ogółem
 EWG (UE)
 kraje Europy Śr.-Wsch.
 pozostałe kraje
1992
100,0
59,2
12,1
28,7
100,0
53,3
9,8
36,9
1993
100,0
58,0
15,4
26,6
100,0
53,2
16,3
30,5
1994
100,0
63,5
13,3
23,2
100,0
57,2
13,5
29,3
1995
100,0
70,1
15,0
19,1
100,0
61,8
13,9
23,3
100,0
70,0
17,3
12,7
100,0
64,7
15,4
19,9
Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 1994, s. 74;
Mały Rocznik Statystyczny 1996, s. 281
Głębokość zmian w strukturze geograficznej polskiego handlu zagranicznego
będzie
jeszcze
bardziej
osiemdziesiątych,
kiedy
widoczna,
to
gdy
prawie
porówna
połowa
się
obrotów
ją
z
danymi
przypadała
z
na
lat
kraje
zgrupowane w RWPG. Wśród przyczyn tak drastycznego spadku udziału państw
Europy Środkowo-Wschodniej w polskim handlu zagranicznym trzeba wymienić:
 załamanie rynku wschodniego spowodowane kryzysem gospodarczym w
krajach
należących
dotychczasowych
wcześniej
mechanizmów
do
RWPG
wspólnoty
oraz
rozregulowanie
międzynarodowej,
w
tym
przejście na rozliczenia wolnodewizowe;
 ograniczenie popytu krajowego;
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
 zmiany
jakościowe,
które
dokonały
się
w
Polsce
w
następstwie
postępujących reform systemowych i dostosowywania się do wymagań
gospodarki światowej.
Ogólną tendencją w tym wypadku jest dążenie do ściślejszej integracji z
gospodarkami krajów wysokorozwiniętych, w tym zwłaszcza
Zachodniej Europy,
na którą przypadło w roku 1995 70% eksportu i prawie 69% importu. Zauważalny
jest również wzrost znaczenia Azji. W szczególności chodzi o kraje dynamicznie
rozwijające się, takie jak Kora Południowa, Tajwan, Japonia. Szczególnie ważny
jest ich udział w polskim imporcie. W latach dziewięćdziesiątych udział ten wzrósł
z około 3% do 11,4% całości polskiego importu 35. Ten kierunek importu związany
jest z
prywatyzacją przedsiębiorstw handlu zagranicznego. To bowiem sektor
prywatny jest szczególnie aktywny w imporcie dóbr konsumpcyjnych pochodzących
z tych krajów.
Jeśli weźmiemy pod uwagę najbardziej nas interesujący region Europy
Środkowo-Wschodniej, zauważymy pewną stabilizację w procentowym udziale tych
krajów w polskim handlu zagranicznym. Po gwałtownym spadku tego udziału w
początkach lat dziewięćdziesiątych mamy do czynienia ze zwiększeniem ko ntaktów
handlowych w roku 1995.
Potwierdzeniem głębokiej reorientacji polskiego handlu zagranicznego jest
analiza
głównych
partnerów
handlowych
Polski.
Zdecydowanie
dominującym
partnerem Polski są Niemcy z udziałem w naszym imporcie 26,6% i 38,3% w
35
Handel Zagraniczny - styczeń - kwiecień 1996, GUS, Warszawa 1996, s. 112.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
eksporcie. Jest to bezwzględnie najważniejszy partner, jego udział
w naszym
handlu
w
zagranicznym
porównywalny
jest
z
udziałem
ZSRR
latach
siedemdziesiątych. Miejsca 2-4 zajmują Włochy, Holandia i Rosja z udziałem
podobnym - 5,6% do 8,5% w eksporcie i imporcie 36. Jednak dane z roku 1996
wskazują na umacnianie się Rosji na drugiej pozycji. Pozycja Niemiec jest
natomiast
silniejsza
nawet
aniżeli
w
okresie
przedwojennym,
w
którym
to
maksymalnie ich udział w eksporcie wynosił 34,7% (rok 1928) 37. Nie jest to
oczywiści
sytuacja
korzystna,
gdyż
powoduje
silne
uzależnienie
od
danej
gospodarki. Szczególnie jeżeli nie są to gospodarki o równych poziomach rozwoju.
Rynek rosyjski w szczególności jest niewykorzystany. Tu należy zauważyć
głębokie rezerwy. Realizując politykę mającą na celu zdynamizowanie wymiany
handlowej z krajami regionu Europy Środkowo-Wschodniej (nie tylko Rosji), należy
wymienić cztery elementy długotrwałej strategii handlu:
 naturalnie korzystne położenie geograficzne naszego kraju - do realizacji
zakładanego
celu
konieczne
będą
nakłady
związane
z
rozwojem
infrastruktury;
 zapewnienie zbytu dla produktów polskiego rolnictwa. Przy realizacji tego
celu należy od razu odrzucić mity i przekonanie, iż można na rynku
wschodnim
oferowane
ulokować
na
tych
wszystkie
rynkach
nadwyżki
muszą
być
36
Mały Rocznik Statystyczny 1995, op. cit., s. 278.
37
A. Smith - International… op. cit., s. 12.
produkcyjne.
równie
dobre
Produkty
jakościowo,
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
konkurencyjne cenowo, jak na rynkach krajów wysoko rozwiniętych.
Polskie wyroby natrafiają i będą natrafiały tam na konkurencję ze strony
firm z Europy Zachodniej, Ameryki Północnej, Australii itd.;
 działania polityczne, które powinny pozwolić na stworzenie trwałych i
nowoczesnych zasad, struktur i mechanizmów współpracy gospodarczej.
Działania w sferze polityki powinny wspierać funkcjonowanie powiązań
ekonomicznych;
 zagwarantowanie dostaw podstawowych paliw i surowców, niezbędnych
dla polskiej gospodarki 38.
Przeszkodą w prawidłowym ułożeniu
stosunków handlowych
z
krajami
Wschodniej Europy jest wysokie ryzyko związane z działalnością na tych rynkach.
Brak odpowiedniej informacji, destrukcyjne oddziaływanie struktur patologicznych
powoduje, iż każda transakcja obarczona jest wysokim ryzykiem, na które mogą
sobie pozwolić podmioty silne, odpowiednio przygotowane. Obecnie w handlu
zagranicznym prowadzi działalność kilkaset tysięcy podmiotów g ospodarczych.
Często ich potencjał ekonomiczny nie pozwala na skuteczne działanie na tak
niepewnym rynku.
Z drugiej strony, zbliżony poziom rozwoju gospodarczego tych krajów, a
także brak podkładu ideologicznego, umożliwia opieranie się
komparatywne.
38
Wiadomo
bowiem,
że
podobny
poziom
jedynie o przewagi
gospodarczy
krajów
M. Oniszczuk - Nowe zadania w handlu z krajami wschodnimi, „Rynki
Zagraniczne” 1994, nr 101.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
prowadzących wymianę jest korzystny dla partnerów. Przy różnym poziomie
otwarcie gospodarek spowoduje pogłębienie różnic w poziomach ich rozwoju 39.
Od 1990 roku podstawowym, a nawet
dominującym partnerem handlowym
Polski są Niemcy. Polski eksport w ponad 38% skierowany jest do tego kraju.
Według wielu ekonomistów, udział Niemiec w polskim handlu zagranicznym do
2010 roku zmniejszy się do około 22% w imporcie i 23% w eksporcie. Wzrośnie
natomiast udział Rosji do 9% w imporcie i 14% w eksporcie 40. W dalszym ciągu
dominować będą Niemcy, ale Rosja wysunie się zdecydowanie na drugie miejsce.
Ma to o tyle znaczenie, że taka struktura handlu bardziej byłaby bardziej korzystna
ze strony Polski.
Polska nie może uciec od dynamicznej i pod względem
gospodarczym
nieporównywalnej Europy Zachodniej, ale przy tym nie może odwracać się od
Wschodu. Nie można traktować kontaktów z tym regionem jako koniecznego zła,
ani też stracić szansy jako poważny partner handlowy tych krajów. Byłby to
poważny błąd
zwłaszcza, że nasilanie kontaktów jedynie z silnie rozwiniętymi
krajami zachodu na dłuższą metę może doprowadzić do pogłębienia dysproporcji
rozwojowych.
Jak już zostało powiedziane, podstawowym partnerem handl owym Polski są
obecnie Niemcy. Z krajów Europy Środkowo-Wschodniej Polska jest największym
39
K.W. Rotschild - The Small Nation and World Trade, „The Economic Journal”
1994, nr 213.
40
W. Collins, D. Rodrik - op. cit., s. 132-133.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
partnerem Niemiec. W początkach roku 1995 obroty handlowe między Polską a
Niemcami były wyższe aniżeli między Rosją a Niemcami i za I półrocze 1995 roku
wyniosły 11814DM 41.
W związku z dosyć znaczną różnicą w poziomie rozwoju
między Polską a
Niemcami, w poziomie rozwoju można nakreślić dość pesymistyczny scenariusz
ewolucji przewagi komparatywnej w handlu Polski z Niemcami na najbliższe lata.
41
Polen wichtigste Handelspartner in Osteuropa…op. cit.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Założenia
Skutki
1. Względna obfitość w Polsce zasobów 1. Specjalizacja Polski w produkcji i
naturalnych i siły roboczej.
2. Zagraniczna
wiedza
napływają
do
Polski
ograniczonym stopniu.
i
kapitał
jedynie
w
eksporcie dóbr ziemio- i
pracochłonnych.
2. Pogłębienie specjalizacji Polski w
produkcji i eksporcie dóbr ziemio- i
pracochłonnych .
3. Konieczność utrzymania kursu waluty
narodowej na poziomie zaniżonym w
porównaniu z parytetem jej siły
nabywczej.
3. Zaniżony kurs waluty narodowej
1. Względne potanienie zasobów
naturalnych, pracy oraz pogłębienie
specjalizacji w produkcji i eksporcie
dóbr ziemio- i pracochłonnych.
4. Kolejna dewaluacja waluty narodowej
1. Dalsze pogłębienie specjalizacji w
produkcji i eksporcie dóbr ziemio- i
pracochłonnych.
Źródło: J. Misala - Polsko-Niemieckie powiązania gospodarcze w XX wieku,
Warszawa 1992, s. 314.
Oparcie wymiany handlowej na Niemczech jest, jak widzimy niebezpieczne
dla rozwoju polskiej gospodarki. Oczywiści niemożliwy i niepożądany jest powrót
do realiów sprzed 1990 roku, jednak nie sposób
nie zauważyć, że Polska
rozwijając kontakty handlowe z Zachodem zignorowała Wschód. Jest to oczywiści
trudny rynek, który dopiero się kształtuje. Jednakże pominięcie tych państw byłoby
niewybaczalnym błędem. Tendencja z 1996 roku
polegająca na wzmocnieniu
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
udziału państw Środkowo-Wschodniej Europy powinna zostać utrzymana. Chodzi tu
w szczególności o kraje CEFTA, a także Rosję, w przypadku której tempo wzrostu
obrotów handlowych wynosi około 30% w skali roku i znacznie przekracza średnią
globalną. Szacuje się, że wymiana handlowa w roku 1997 osiągnie rekordową
wartość 5mld USD 42.
1.3. A NALIZA STRUKTURY TOWAROWEJ POLSKIEGO HANDLU ZAGRANICZNEGO
1.3.1. S TRUKTURA TOWAROWA IMPORTU I EKSPORTU W LATACH OSIEMDZIESIĄTYCH
Struktura
strukturą
towarowa
geograficzną.
handlu
Poziom
zagranicznego
rozwoju
jest
ści śle
gospodarczego
powiązana
polskich
ze
partnerów
handlowych determinuje rzeczową strukturę importu i eksportu.
W latach osiemdziesiątych, w okresie funkcjonowania RWPG, rzeczowa
struktura importu i eksportu była całkowicie odmienna od tejże struktury z lat
dziewięćdziesiątych. Była ona wyraźnie podporządkowana wspólnej polityce Rady.
42
W. Kaczmarek – Dobry rok dla gospodarki polskiej, „Nowe Życie Gospodarcze”
1997, nr 35.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 8. Struktura importu i eksportu według grup gałęzi w latach 1981,
1985, 1988
Grupy
Eksport
gałęzi
1981
Ogółem
Paliwa i energia
Wyroby przemysłu:








metalurgicznego
elektromaszynowego
chemicznego
mineralnego
drzewno-papierniczego
lekkiego
spożywczego
pozostałych gałęzie
Budownictwa
Produkty rolne
Produkty leśne
Pozostałe
1985
Import
1988
1981
1985
1988
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
10,4
15,8
11,3
19,3
18,5
20,4
8,2
46,2
9,7
1,0
2,1
8,8
5,0
0,7
5,4
1,9
0,5
0,2
8,0
39,7
9,5
1,2
2,0
5,6
7,4
0,6
5,1
4,1
0,6
0,4
8,0
42,6
10,7
1,0
2,5
6,3
6,9
0,6
5,2
4,0
0,3
0,6
8,8
29,5
11,4
1,3
1,8
3,9
11,2
0,8
0,2
11,7
0,1
0,0
10,2
33,7
14,2
1,7
2,0
6,0
7,3
1,4
0,0
4,6
0,1
0,3
8,0
34,4
13,4
1,2
1,7
5,7
8,3
1,2
0,0
5,3
0,1
0,3
Źródło: Rocznik Statystyczny 1986, GUS, Warszawa 1986, s. 367;
Rocznik Statystyczny 1988, GUS, Warszawa 1988, s. 353;
Rocznik Statystyczny 1989, GUS, Warszawa 1989, s. 367
Analizując dane zawarte w tabeli 7 nie dostrzeżemy wielkich, rewolucyjnych
zmian w strukturze eksportu i importu w ciągu badanych lat. Pamiętajmy bowiem,
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
iż był to okres istnienia RWPG i w tym wypadku gro wymiany odbywało się
wewnątrz organizacji. Wszelkie decyzje były podejmowane przez Radę. Na dalszy
plan schodziła ekonomiczna analiza przewag komparatywnych.
Częstokroć nie
była ona w ogóle brana pod uwagę.
Mimo względnej stabilności w strukturze towarowej handlu zagraniczneg o w
tym okresie, możemy zauważyć już pewne zmiany.
Chodzi tu o niewielki wzrost
znaczenia w imporcie towarów pochodzących z gałęzi uznawanych za nowoczesne,
tzn. Przemysłu elektromaszynowego i chemicznego. Jednak tendencja ta jest
jeszcze stosunkowo mało widoczna.
W eksporcie widać
to wyraźniej. Maleje
wyraźnie udział
przemysłu
elektromaszynowego. Zauważalny natomiast jest wzrost znaczenia przemysłu
spożywczego i drzewno-papierniczego. Tendencja ta jest jeszcze stosunkowo
niewyraźna, ale warto ją wskazać, gdyż w latach dziewięćdziesiątych to zjawisko
ulegnie nasileniu.
Jest to ze wszech miar niekorzystne. Prowadzi do pogłębienia
specjalizacji naszego kraju w produkcji dóbr nowoczesnych, co w długim okresie
hamuje rozwój gospodarczy kraju.
Porównuje
struktury
towarowej
ze
strukturą
geograficzną
handlu
zagranicznego daje nam pełniejszy obraz tego okresu. Analizując polski eksport
do krajów socjalistycznych w tym okresie zauważymy, że specjalizujemy się w
wywozie do tych krajów dóbr działów nowoczesnych. 58,3% w roku 1988 eksportu
do
tych
krajów
to
wyroby
przemysłu
elektromaszynowego.
Działy
zacofane
stanowiły tutaj niewielką część wywozu. Takie zjawisko jest całkowicie zrozumiałe.
Zauważmy, że Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej była ugrupowaniem, które
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
skupiało kraje o różnym poziomie rozwoju. Od stosunkowo wysoko rozwiniętych NRD, Czechosłowacji, po
bardzo słabe pod względem gospodarczym - Wietnam,
Kubę. Polska była jednym z lepiej
rozwiniętych krajów o gospodarce centralnie
administrowanej. Potencjał jej pozwalał na produkcję względnie nowoczesną. W
imporcie z tej grupy krajów dominowały paliwa i energia oraz wyroby przemysłu
elektromaszynowego - 40,7% w roku 1988 43. To też wydaje się całkowicie
zrozumiałe, gdyż Polska jest krajem mało zasobnym w takie surowce paliwowe jak
ropa naftowa
i gaz ziemny, natomiast import wyrobów przemysłu maszynowego
uzupełnia produkcję krajową.
W
handlu
z
krajami
kapitalistycznymi
bardzo
mocno
rosło
znaczenie
przemysłu elektromaszynowego w imporcie - z 18,2% udziału w 1981 roku do
26,6% w 1988 roku.
Natomiast znaczenie w eksporcie tego przemysłu wyraźnie
spadło z 32,1% w 1981r. do 12,2% w 1988r 44.Zjawisku temu towarzyszył
udziału przemysłów zacofanych, np. mineralnego, jego znaczenie
tych
krajów
w
badanym
okresie
wzrosło
dziesięciokrotnie.
wzrost
w wywozie do
Świadczy
to
o
powiększaniu luki technologicznej między Polską a krajami wysokorozwiniętymi.
Prowadzi to w prostej linii do „umocnienia” pozycji Polski i innych krajów Europy
Środkowo-Wschodniej na pozycji eksporterów wyrobów sektorów nienowoczesnych
i przestarzałych.
43
44
Rocznik Statystyczny 1989, GUS, Warszawa 1989, s. 367.
Rocznik Statystyczny 1989, op. cit., s. 367-369.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Względna niezdolność gospodarek krajów RWPG do generowania postępu
technicznego
wpłynęła
na
taką
a
nie
inną
tendencję
w
dziedzinie
handlu
zagranicznego.
1.3.2. S TRUKTURA TOWAROWA IMPORTU I EKSPORTU W LATACH DZIEWIĘĆDZIESIĄTYCH
Jakkolwiek państwa RWPG nigdy nie były potentatem w handlu światowym,
to przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych zepchnął je
względem
na
całkowite
peryferie.
Również
jeżeli
zaawansowanych technologicznie, kraje te nie potrafiły
W porównaniu
chodzi
o
pod tym
eksport
dóbr
zachować swoich pozycji.
z rokiem 1965, w ciągu 25 lat, ich udział spadł kilkakrotnie 45.
Dotyczyło to każdego kraju
RWPG, a
więc także Polski.
Przyczyn
należy
dopatrywać się w niezdolności gospodarki centralnie administrowanej do absorpcji
postępu technicznego. Wynalazki i usprawnienia w większości nie wychodziły poza
laboratoria. Długi cykl produkcyjny powodował powiększenie luki technologicznej
między Wschodem a Zachodem. Pod tym względem niebagatelną rolę odegrała
„zimna
wojna”,
która
spowodowała
ograniczenie
przepływu
technologii, a także przyspieszyła upadek gospodarczy bloku
Nasilenie wyścigu zbrojeń
nowoczesnych
wschodniego 46.
doprowadziło gospodarki państw socjalistycznych do
głębokiego kryzysu. W tym przypadku
ukazana została wyższość gospodarek
państw opartych o własność prywatna.
45
Patrz tabela 4, str. 12.
46
E. Haliżak - Współpraca… op. cit.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Na
początku
lat
dziewięćdziesiątych,
w
wyniku
zmian
struktury
geograficznej, zmieniła się też i struktura towarowa polskiego eksportu i importu.
Zmiany te wynikały z
procesu transformacji całej gospodarki
i zmian na arenie
międzynarodowej. Struktura towarowa eksportu i importu polskiego pogorszyła się
jeszcze bardziej niż miało to miejsce w latach osiemdziesiątych. Musimy przy tym
pamiętać, iż naszymi podstawowymi partnerami w tym okresie stały się wysoko
rozwinięte państwa Europy Zachodniej.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Tabela 9. Struktura towarowa obrotów handlowych Polski w latach 19901995
Wyszczególnienie
Eksport
1990
Ogółem
1990
1993
1995
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
10,3
12,1
8,0
20,6
14,1
9,2
29,3
14,6
12,0
27,2
17,8
11,4
4,0
7,6
4,0
10,8
0,6
3,8
0,5
27,6
12,2
11,4
3,4
11,3
14,1
8,5
0,8
2,5
0,3
39,8
6,8
11,5
36,9
4,5
18,4
2,3
3,6
4,0
8,2
3,4
4,6
0,0
35,1
5,8
19,2
2,4
4,7
10,0
6,8
3,0
3,5
0,5
elektromaszynowego
metalurgicznego
chemicznego
mineralnego
12,0
6,4
10,0
drzewno-papierniczego
lekkiego
spożywczego
5,4
pozostałych
Produkty rolne
Produkty leśne
Źródło:
1995
100,0
Paliwa i energia
Wyroby przemysłu:








1993
Import
11,5
6,1
7,9
2,0
Polski handel zagraniczny 1993 roku, Warszawa 1994, s. 126;
Mały Rocznik Statystyczny 1996, GUS, Warszawa 1996, s. 281
Dane statystyczne pokazują, że struktura towarowa polskiego handlu nie
jest
nowoczesna,
gdyż
udział
technicznego
jest
nieznaczny.
zagranicznego
spowodowane
produktów
Zmiany
zostały
uważanych
w
za
strukturze
zmianami
nośniki
towarowej
popytu
na
postępu
handlu
rynku
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
międzynarodowym.
restrukturyzacji
Tylko
polskiej
w
niewielkim
gospodarki.
stopniu
Istotna
dał
część
o
sobie
znać
istniejąceg o
proces
potencjału
eksportowego dostosowanego do dawnej sytuacji w zakresie popytu zagranicznego
jest nieaktualna i nie może zostać restytuowana. Zmiany
w popycie światowym
oraz zmiany systemowe przy istniejącym potencjale eksportowym ukształtowały
niekorzystną strukturę polskiej wymiany z zagranicą.
Wyroby
przemysłu
elektromaszynowego
stanowiły w roku 1995 nieco ponad
1
uważanego
za
/ 4 całości eksportu i ponad
nowoczesny
1
/ 3 importu.
Znaczące obniżenie udziału tego przemysłu w polskim wywozie nastąpiło na
przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Jeszcze w roku 1989 udział
tego
przemysłu
był
bliski
40%.
Znaczący
spadek
spowodowany
rozregulowaniem rynku wschodniego w wyniku rozpadu RWPG. Pamiętać
bowiem,
że
to
właśnie
te
kraje
były
odbiorcami
wyrobów
był
należy
przemysłu
elektromaszynowego.
Przemysł chemiczny zaliczany obecnie do dziedzin
stanowił
w
1995
roku
1
/8
eksportu
i
1
/6
warunkujących postęp,
importu.
Łącznie
przemysł
elektromaszynowy i chemiczny dostarczył 39% produktów sprzedanych za gran icę i
uczestniczył w imporcie w 54,3%. Reszta przypadała na gałęzie uznawane za
przestarzałe oraz produkty
gospodarka
rolne i
leśne. Proporcje te świadczą, że polska
nie jest w stanie zaoferować swoim partnerom
handlowym dużego
asortymentu wyrobów nowoczesnych. Natomiast sama zgłasza zapotrzebowanie na
takie produktu do konsumpcji i rozwoju przemysłowego.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Należy również podkreślić fakt, że znaczą część polskiego eksportu stanowi
wywóz rozmaitych produktów w ramach tzw.
obrotu uszlachetniającego (np.
tekstylia i odzież, wyroby przemysłu elektronicznego). Oznacza to, że w Polsce przy wykorzystaniu
odbiorców
relatywnie taniej siły roboczej - wytwarza się na potrzeby
zagranicznych
różnorodne
dobra
z
materiałów,
surowców
i
półfabrykatów sprowadzonych wcześniej z zagranicy. Tego typu produkcję trudno
uznać
na
dłuższą
metę
za
siłę
napędową
rozwoju
gospodarki
narodowej
i
modernizacji jej struktury, chociażby ze względy na relatywnie szybko rosnące
koszty siły roboczej w Polsce.
W tej sytuacji trudno nie sprzeciwić się stwierdzeniu, że wzrost znaczenia
importu
zaopatrzeniowego
(sprzyjający
wprawdzie
podniesieniu
stopnia
wykorzystania istniejącego aparatu wytwórczego) jest lepszym rozwiązaniem niż
modernizacja tegoż aparatu 47.
Biorąc pod uwagę płaszczyznę międzynarodową możemy zauważyć, że
niekorzystnie kształtowała się wymiana z krajami UE. W imporcie dominowały
tu
wyroby przemysłów nowoczesnych. Zwracać może uwagę niski poziom importu
inwestycyjnego. Jest on znacząco niższy od importu konsumpcyjnego. Zwraca
również
wysoki udział w polskim imporcie artykułów spożywczych i produktów
rolnych. Jest to tym bardziej zaskakujące, że dotyczy
47
jednego z najbardziej
J. Misala - Problemy rozwoju polskiego eksportu, „Rynki Zagraniczne” 1995,
nr 147.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
uprzemysłowionych regionów świata, podczas gdy Polska należy do najbardziej
rolniczych krajów świata 48.
Lepiej sytuacja przedstawia się w przypadku handlu z krajami CEFTA.
Przemysł elektromaszynowy stanowił około 20% eksportu i importu. Znacznie
gorzej natomiast sytuacja wyglądała w przemyśle chemicznym. Udział
jego w
eksporcie wahał się 18-21%, natomiast import to 33-36%. Pod tym względem
niestety Polska zdecydowanie odstaje od krajów CEFTA.
W przypadku krajów WNP struktura była bardziej
zróżnicowany,
natomiast
w
imporcie
dominowały
korzystna. Eksport był
przede
wszystkim
paliwa
mineralne - ponad 70% dostaw. Wysoki udział importu w niektórych dziedzinach,
przy
stosunkowo niskim eksporcie, może prowadzić do ukształtowania się dużej
zależności importowej. Do pomiaru tego
zjawiska wykorzystuje się wskaźnik
penetracji importowej. Wyrażony jest on następującym wzorem:
Wp 
gdzie:
Im
Xs  E x  I m
W p - udział importu w zaspokajaniu potrzeb popytu
krajowego;
Im - wartość importu w danym okresie;
E x - wartość eksportu w danym okresie;
X s - wartość produkcji sprzedanej w danym okresie.
48
A. Karpiński - Kontrole Państwowe, INPPAN, Warszawa 1995, s. 68.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Posługując się tym wskaźnikiem można
stwierdzić, że w roku 1993
najbardziej uzależniony od importu był przemysł elektromaszynowy (63,8%) oraz
przemysł lekki (45,6%); średnio uzależniony przemysł metalurgiczny (20,2%) oraz
drzewno-papierniczy (16,1%); natomiast najmniejsza zależność występowała w
przypadku rolnictwa (7,5%) 49.
Na podstawie tych wskaźników można sformułować wniosek o występowaniu
luki technologicznej między Polską a naszymi partnerami
handlowymi w Europie
Zachodniej. Świadczy o tym fakt wysokiego uzależnienia od importu w przypadku
działów nowoczesnych.
Analizę
zakończyć
struktury
stwierdzeniem,
towarowej
iż
w
polskiego
wyniku
handlu
zagranicznego
przeorientowania
należy
geograficznego
tej
dziedziny gospodarki wystąpiły niekorzystne zmiany w strukturze towarowej. Polski
eksport został zdominowany przez wyroby działów nienowoczesnych i zacofanych.
Istnieje groźba utrwalenia tego zjawiska na dłuższy okres czasu w związku z
zacieśnieniem kontaktów z wysokorozwiniętymi
państwami Unii Europejskiej, do
których poziomu nasza gospodarka nie ma szans zbliżenia. Co za tym idzie, nasze
produkty wytwarzane przez tzw. gałęzie nowoczesne mogą jedynie konkurować za
pomocą ceny.
Kolejnym niebezpieczeństwem, które możemy dostrzec analizując strukturę
towarową jest fakt
pracy.
49
niewykorzystania przez Polskę stosunkowo wysokiego zasobu
Mimo posiadania względnej przewagi w zasobach siły roboczej, nasza
Polska polityka handlu zagranicznego 1933-1994, Warszawa 1994, s. 28.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
gospodarka
specjalizuje
się
w
eksporcie
materiałochłonnych. Polski eksport zdany jest
dóbr
kapitałochłonnych
i
poza tym na stan koniunktury
gospodarki niemieckiej. W okresie dekoniunktury głównie towary zaopatrzeniowe,
mało przetworzone są w pierwszym rzędzie wystawione na zmniejszony popyt tejże
gospodarki,
a
pamiętać
należy,
że
właśnie
te
towary
dominują
w
polskiej
strukturze wywozowej.
Poprawa struktury towarowej naszego handlu nie może się obyć bez
dynamizacji kontaktów z krajami Europy
Środkowo-Wschodniej. Istnieją tu
potencjalnie duże rezerwy. Gospodarki państw Regionu są poziomem zbliżone do
polskiej. Występuje więc możliwość obustronnie korzystnej wymiany
Obecnie, kiedy prawie wszystkie z
tych
krajów posiadają
handlowej.
stabilną
sytuację
polityczną i normalizuje się sytuacja gospodarcza, jest szczególny moment do
zdynamizowania obrotów handlowych, które ograniczył roz pad RWPG. Jest to
konieczne, jeżeli zważyć na to, iż kraje Europy Zachodniej poważnie traktują
partnerów
wschodnich. Przewidywany jest także dynamiczny rozwój handlu
zagranicznego krajów tego regionu do 2000 roku 50.
50
Rosja – „wschodzący” partner handlowy, „Nowe Życie Gospodarcze” 1996,
nr 15.
Szukasz gotowej pracy ?
Jeśli znajdziesz coś w Internecie to na 100 % wykorzystane w Twojej pracy
będzie plagiatem. Oznacza to bardzo poważne kłopoty.
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
www.EduPrace.pl
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards