CZYNNIKI RYZYKA SZPITALNYCH ZAPALEŃ PŁUC W ODDZIALE

advertisement
Problemy zakażeń
PRZEGL EPIDEMIOL 2016; 70: 107 - 110
Marta Wałaszek1,2, Alicja Kosiarska,1, Agnieszka Gniadek2, Małgorzata Kołpa1,2,
Zdzisław Wolak1,2, Wiesław Dobroś1,2, Jolanta Siadek1
CZYNNIKI RYZYKA SZPITALNYCH ZAPALEŃ PŁUC W ODDZIALE
INTENSYWNEJ TERAPII
Szpital Wojewódzki im. Św. Łukasza w Tarnowie
Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnowie,
Zakład Pielęgniarstwa Instytut Ochrony Zdrowia
1
2
STRESZCZENIE
WSTĘP. Pacjenci oddziałów intensywnej terapii (ICU – intensive care unit) są narażeni na wiele czynników ry-
zyka powstania szpitalnego zapalenia płuc (HAP - hospital aquired pneumonia), którego szczególnym rodzajem
jest zapalenie płuc związane z wentylacją mechaniczną (VAP - ventilator associated pneumonia). Specyficzne
czynniki ryzyka powstania VAP oddziaływają na pacjentów już w dniu przyjęcia do oddziału i są związane z jego
chorobą zasadniczą oraz inwazyjnymi procedurami medycznymi, którym poddawany jest pacjent. Celem badań
była ocena czynników ryzyka występowania VAP związanych z pacjentem i stosowanym leczeniem inwazyjnym.
MATERIAŁ I METODY. Retrospektywnej analizie poddano 1227 pacjentów hospitalizowanych w latach 2010–
2014 w Oddziale Intensywnej Terapii (OIT) Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza w Tarnowie. Dane dotyczące procedur wykonywanych w ICU uzyskano z elektronicznego systemu rejestracji szpitalnej i dekursusów
z każdego dnia pobytu pacjenta, natomiast informacje z zakresu zakażeń szpitalnych uzyskano okresowych
raportów oddziałowych sporządzanych przez Zespół Kontroli Zakażeń. W rozpoznawaniu zakażeń VAP stosowano definicje zakażeń szpitalnych wydane przez CDC (Centers for Disease Control and Prevention) i ECDC
(European Center for Disease Prevention and Control).
WYNIKI W badanym oddziale wykryto 58 VAP u pacjentów poddanych wentylacji mechanicznej, zakażenia
częściej występowały u mężczyzn (43 przypadków, tj. 6%), niż u kobiet (15 przypadków, tj. 3%). Czas trwania
wentylacji mechanicznej powyżej 20 dni był znaczącym determinantem wystąpienia VAP (p < 0,001). Choroby
zasadnicze pacjenta (będące powodem przyjęcia do oddziału) miały wpływ na występowanie VAP, a najistotniejsze z nich to: uraz wielonarządowy (20 przypadków VAP na 217 pacjentów (incidence 9,2%)), sepsa (3
przypadki VAP na 31 pacjentów (incidence 9,7%)), choroba centralnego układu nerwowego (10 przypadków VAP
na 124 pacjentów (incidence 8,1%)), układ endokrynny (1 przypadek VAP na 12 pacjentów (incidence 8,3%)),
choroby układu oddechowego (11 przypadków VAP na 168 pacjentów (6,5%)). Inwazyjne procedury medyczne
wykonywane w drogach oddechowych pacjenta były istotnymi czynnikami ryzyka (p<0,001) powstania VAP:
reintubacji (R = 0,271), tracheostomii(R = 0,309) i bronchoskopii (R = 0,316). W okresie od 2010 do 2014 r.
zachorowalność na VAP wynosiła (4,7%), współczynnik gęstości zachorowań na 1000 osobodni wentylacji mechanicznej wynosił 10,5, a współczynnik śmiertelności w VAP 32,8%. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi
VAP były Acinetobacter baumannie (21izolatów, tj. 36,4%), Pseudomonas aeruginosa (8 izolatów, tj. 13,8%),
Escherichia coli (7 izolatów, tj. 12%).
Słowa kluczowe: hospital aquired pneumonia (HAP), ventilator associated pneumonia (VAP), intensive care
unit (ICU)
WSTĘP
Specyfiką oddziałów intensywnej terapii jest
stosowanie zaawansowanych technik leczniczych,
polegających na inwazyjnym monitorowaniu oraz mechanicznym wspomaganiu czynności niewydolnych narządów lub układów, w tym układu oddechowego. Jedną
z najczęściej wykonywanych procedur terapeutycznych
© Copyright Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny
108
Nr 1
Marta Wałaszek, Alicja Kosiarska i inni
w OIT jest intubacja oraz tracheostomia i prowadzona
dzięki nim wentylacja mechaniczna, a obecność rurki
dotchawiczej jest najistotniejszym czynnikiem ryzyka
powstania VAP. Wytworzenie sztucznej drogi oddechowej pozbawia chorego funkcji ogrzewania, nawilżania
i oczyszczania wdychanego powietrza, generuje to
szereg interwencji pielęgnacyjnych i leczniczych, które
mogą sprzyjać powstawaniu VAP (1).
MATERIAŁ I METODY
Retrospektywnej analizie poddano chorych leczonych w OIT Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza
w Tarnowie w latach 2010 - 2014. Badaniami objęto
1227 pacjentów, u których stosowano wentylację
mechaniczną powyżej 48 godzin. Pacjenci OIT byli
leczeni i pielęgnowani zgodnie z zalecanymi przez
ekspertów zaleceniami profilaktyki VAP, takimi jak:
stosowano półleżącą pozycję ciała pacjentów, dbano
o higienę jamy ustnej, utrzymywano właściwe ciśnienie
w mankiecie uszczelniającym, stosowano nawilżacze
i wymienniki ciepła i wilgoci oraz rurki dotchawicze
z cienkim mankietem możliwością odsysania podgłośniowego (1). Dane dotyczące przebiegu leczenia
pacjentów pozyskiwano korzystając z elektronicznej
bazy danych w szpitalnym systemie InfoMedica.
Zapalenia płuc związane z wentylacją mechaniczną
(VAP – ventilator associated pneumonia) rozpoznawano
w oparciu o definicje opracowane przez CDC (Centers
for Disease Control and Prevention) (2) oraz ECDC
(European Center for Disease Prevention and Control)
z uwzględnieniem diagnostyki mikrobiologicznej dla
szpitalnych zapaleń płuc (PN) (3, 4). Podziału zapaleń
płuc typu VAP dokonano w oparciu o metodę uzyskania materiału z dróg oddechowych pacjenta: metoda
bronchoalveolar lavage (BAL), szczoteczki (PN1),
aspirat tchawiczy (PN2), jakościowy posiew plwociny
(PN4) (3, 4). Badania mikrobiologiczne były pobierane
u pacjentów, u których podejrzewano zakażenie VAP.
Czynniki etiologiczne zakażeń diagnozowano klasycznymi metodami hodowli drobnoustrojów. Identyfikację
gronkowców, pałeczek z rodziny Enterobacteriace,
pałeczek niefermentujących prowadzono z wykorzystaniem automatycznego systemu identyfikacji Vitek
2 Compact (firma bioMérieux).
W celu przeprowadzenia oceny sytuacji epidemiologicznej zastosowano następujące wskaźniki:
Incidence = liczba VAPSs / liczba pacjentów x 100;
Density incidence (DI= liczba VAPs / liczba osobodni
z wentylacją mechaniczną i x 1000): Mortality (%death
= liczba zgonów związanych z VAPs / liczba wykrytych
przypadków VAPs x 100); Ventilator utilization ratio
(VU-R = liczba osobodni z wentylacją mechaniczną /
liczba osobodni hospitalizacji, a według ECDC (3, 5)
IU-R = liczba dni z intubacją / liczba osobodni hospitalizacji x 100. Wyniki poddano analizie statystycznej
z użyciem programu STATISTICA 10.
WYNIKI
W ICU Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza
w Tarnowie w okresie pięciu lat poddano wentylacji
mechanicznej 1227 pacjentów, w tym 712 (58%)
mężczyzn i 515 (42%) kobiet. Średni wiek pacjentów
wynosił 59 lat; dla kobiet 51 lat, dla mężczyzn 57 lat.
Zakażenia VAP częściej też występowały u mężczyzn
43 przypadki (incidence 6%), niż u kobiet 15 przypadków (incidence 3%). Największą liczbę zakażeń VAP
rozpoznano w grupie wiekowej od 51 do 75 roku życia
(32 przypadki VAP (incidence 5,3%). Czas wentylacji
mechanicznej powyżej 20 dni był znaczącym statystycznie (p = 0,001) determinantem występowania VAP(32
przypadki VAP (incidence 33,7%) (Tab. I).
Poddano analizie choroby będące przyczyną hospitalizacji pacjenta w ICU (rozpoznanie postawione
w dniu przyjęcia do oddziału). Chorobą, której najczęściej towarzyszyło powikłanie leczenia w postaci VAP
był uraz wielonarządowy (20 przypadków VAP na 217
pacjentów (incidence 9,2%)). Pacjenci z tym rozpoznaniem mieli najdłuższy czas pobytu w oddziale, byli
też najmłodszą wiekowo grupą pacjentów. W grupie tej
dominowali mężczyźni stanowiąc 76% wszystkich pacjentów z urazem wielonarządowym. Również w innych
chorobach częstość występowania VAP była wysoka:
sepsa (3 przypadki VAP na 31 pacjentów (incidence
9,7%)), choroby centralnego układu nerwowego (10
przypadków VAP na 124 pacjentów (incidence 8,1%),
choroby układu endokrynnego (1 przypadek VAP na 12
pacjentów (8,3%)), choroby układu oddechowego (11
przypadków VAP na 168 pacjentów (incidence 6,5%))
i inne (Tab. II).
Na częstość występowania VAP (p<0,001) wpływ
miały również inwazyjne procedury medyczne stosowane u pacjenta, takie jak: tracheostomia, bronchoskopia, reintubacja, żywienie enteralne i pozajelitowe,
analgosedacja, zgłębnik, wentylacja mechaniczna >48
godzin, aspiracja, drenaże klatki, chory nieprzytomny.
Uzyskano korelacje znamienności statystycznej między
czynnikami ryzyka a występowaniem VAP w przypadku reintubacji (R = 0,271), tracheostomii (R = 0,309)
i bronchoskopii (R = 0,316) (Tab. III).
Najwyższa zachorowalność na VAP miała miejsce
w roku 2010 (7,6%), w tym roku był również najwyższy
współczynnik gęstości zachorowań na 1000 osobodni
hospitalizacji i wynosił 9,4. Współczynnik śmiertelności
wśród pacjentów z VAP najwyższy był w roku 2012
(70%), a najniższy w roku 2010 (17,6%) (Tab. IV).
Częstość występowania VAP jest związana z liczbą dni
Nr 1
Szpitalne zapalenia płuc
wentylacji mechanicznej, wskaźnik ten określany jako
„gęstość zachorowań” pokazuje natężenie występowania VAP wśród wentylowanych pacjentów. Najwyższy
wskaźnik gęstości zaobserwowano w roku 2010 (21na
1000 osobodni wentylacji) (Tab. V).
Dokonano podziału VAP w diagnostyce mikrobiologicznej w oparciu o rodzaj materiałów pobranych
od pacjentów zgodnie z kryteriami rozpoznawania PN
(pneumonia) ECDC: metodą bronchoalveolar lavage
(BAL) uzyskano 15izolatów odpowiedzialnych za VAP
(PN1), 6 izolatów z aspiratu tchawiczego (PN2), 37
izolatów w jakościowym badaniu plwociny (PN4).
Najczęstszym czynnikiem etiologicznym VAP była
Acinetobacter baumannii (21izolatów, tj. 36,4%), przy
czym w 96% bakteria ta była oporna na karbapenemy
i dwie inne grupy leków. Drugie miejsce zajmowała
Pseudomonas aeruginosa (8 izolatów, tj. 13,8%), gdzie
wszystkie wyhodowane szczepy wykazywały oporność
na karbapenemy i dwie inne grupy leków. Na trzecim
miejscu występowała Escherichia coli (7 izolatów, tj.
12%), wśród których 17% było ESBL (+) (Extended
Spectrum Betalactamases) (Tab. VI).
DYSKUSJA
Zakażenia szpitalne HAI (healthcare associated
infection) w OIT są zjawiskiem, które powoduje wiele
negatywnych skutków zdrowotnych u pacjenta. Są
przyczyną wydłużonej hospitalizacji, zwiększonej
śmiertelności i znacznego wzrostu kosztów leczenia
(6). Autorzy wielu publikacji twierdzą, że 20 - 50%
wszystkich zakażeń szpitalnych powstaje w OIT (1,7,8).
Zwiększone ryzyko wystąpienia zakażenia u pacjentów
w OIT związane jest z koniecznością stosowania inwazyjnych procedur, których zadaniem jest wspomaganie
niewydolnych układów (9). Wśród badanych pacjentów
OIT w Tarnowie średni wiek chorego wynosił 59 lat,
częściej hospitalizowani byli mężczyźni (58%) niż
kobiety (42%). Podobną zależność widać w badaniu
Wieder – Huszla (6) w tej grupie, z HAI dominowała
płeć męska, a średnia wieku wynosiła 57 lat.
Według American Thoracic Society Infectionus
Diseases Society of America szpitalne zapalenie
płuc stanowi do 25% wszystkich zakażeń na oddziałach intensywnej terapii, z czego 90% jest związana
z zastosowaniem wentylacji mechanicznej (VAP) (10).
W OIT szpitalne zapalenie płuc związane jest z inwazyjną metodą prowadzenia wentylacji mechanicznej
(intubacja, tracheostomia), określane jest jako IAP
lub VAP (2,3). Łazowski i wsp. (11) podaje częstość
występowania VAP w wysokości 10,1%. W badaniach
amerykańskich określono VAP na poziomie od 2,5 do
22,8%, a gęstość zachorowań od 1,3 do 8,5 na 1000
dni wentylacji mechanicznej (12). W jednym z badań
109
europejskich obejmującym 27 oddziałów intensywnej
terapii gęstość występowania VAP wynosiła od 13 do
16,6 na 1000 dni wentylacji mechanicznej (13). Z badań
europejskiego nadzoru ECDC 2007 wynika, że wskaźnik gęstości zachorowań VAP w OIT wynosi 14 na 1000
dni wentylacji mechanicznej, a w 2011 - 2012 (14,15)
10,5 na 1000 dni wentylacji mechanicznej. Według
rocznego sprawozdania epidemiologicznego ECDC
z 2014 r., PN stwierdzono u 5,3% pacjentów, z czego
93% dotyczyło chorych z wentylacją mechaniczną,
a współczynnik gęstości zachorowań związanych z VAP
wynosił 10,1 na 1000 dni wentylacji mechanicznej(16).
W Polsce współczynnik gęstości zachorowań VAP waha
się od 10,2 do16,5 na 1000 dni wentylacji mechanicznej (8, 17, 18). W badanej przez nas populacji (1806
pacjentów) w OIT w Szpitalu Wojewódzkim im. Św.
Łukasza w Tarnowie zachorowalność na VAP wyniosła
4,7%, a współczynnik gęstości zachorowań 10,5 na
1000 dni wentylacji mechanicznej. W amerykańskich
badaniach VAP występowały rzadziej niż w badanym
oddziale i w innych krajach europejskich. W raporcie
z nadzoru nad zakażeniami w programie NNIS (ICU)
1992 - 2004 gęstość występowania VAP wykryto na
poziomie 5,1/1000 osobodni wentylacji mechanicznej
(19). A w programie NHSN 2006-2008 gęstość zachorowań wykryto na poziomie 2,2/1000 osobodni wentylacji mechanicznej (20), w 2011 roku zakażenia VAP
wynosiły 1,0/1000 osobodni wentylacji (21), a w 2012 r.
2,0/1000 osobodni wentylacji (22).
Ponieważ w Polsce nie ma oficjalnego rejestru występowania zakażeń szpitalnych, w celu uwidocznienia
wiarygodności prowadzonego nadzoru otrzymane wyniki dotyczące gęstości występowania VAP porównano
z wynikami innego badania przeprowadzonego w Polsce w Klinice Anestezjologii i Intensywnej Terapii we
Wrocławiu, gdzie badano grupę pacjentów o podobnej
liczebności; w oddziale tym gęstość występowania VAP
była podobna jak w badanym oddziale Szpitala Wojewódzkiego im. Św. Łukasza w Tarnowie. Natomiast
w raporcie ECDC gęstość występowania VAP (dane
z 9 krajów UE) w badaniu z 2007 była wyższa (14,0),
a w roku 2011 - 2012 (10,5). Wyniki badań nadzoru
amerykańskiego wskazują na znacznie niższą gęstość
występowania VAP (Tab. VII). Wykazane różnice w gęstości występowania VAP w programach amerykańskim
i europejskim mogą wskazywać na różnice w jakości
sprawowanej opieki nad pacjentem z wentylacją mechaniczną.
Analizując mikrobiotę odpowiedzialną za występowanie szpitalnych zapaleń płuc w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w Szpitalu Wojewódzkim
im. Św. Łukasza w Tarnowie można stwierdzić, że
dominującym drobnoustrojem odpowiedzialnym za
VAP była Acinetobacter baumannii, nastęnie Pseudomonas aeruginosa. Według ECDC (23) najczęściej
110
Marta Wałaszek, Alicja Kosiarska i inni
izolowanymi drobnoustrojami w VAP był Pseudomonas
aeruginosa.
WNIOSKI
1. Najistotniejszymi czynnikami ryzyka VAP związanymi z leczeniem była reintubacja, i bronchoskopia.
2. Największa zachorowalność na VAP była obserwowana u chorych przyjętych do oddziału OIT
z rozpoznanym urazem wielonarządowym.
3. Czas wentylacji mechanicznej powyżej 20 dni był
znaczącym determinantem występowania VAP.
Otrzymano: 28.09.2015 r.
Zaakceptowano do publikacji: 29.12.2015 r.
Adres do korespondencji:
Marta Wałaszek
Szpital Wojewódzki im. Św. Łukasza w Tarnowie
ul. Lwowska 178a
33-100 Tarnów
e-mail: [email protected]
Nr 1
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards