Błony biologiczne - Błony plazmatyczne (określane też jako błon

advertisement
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
Charakterystyka organelli komórkowych
Błony biologiczne - Błony plazmatyczne (określane też jako błony biologiczne albo błony
białkowo-lipidowe) są zbudowane głównie z cząsteczek fosfolipidów i białek. Cząsteczki
fosfolipidów układają się naprzeciw siebie i tworzą półpłynną dwuwarstwę lipidową, w
której są zakotwiczone białka błonowe.
Cząsteczka fosfolipidu składa się z dwóch fragmentów różniących się powinowactwem do
wody: hydrofilowej główki i hydrofobowego ogonka. Hydrofobowy ogonek cząsteczki
fosfolipidu jest utworzony przez dwa łańcuchy kwasów tłuszczowych.
Białka błonowe biorą udział w transporcie różnych cząsteczek przez błonę, uczestniczą w
przekazywaniu sygnałów pomiędzy komórkami oraz jako białka strukturalne nadają
komórkom prawidłowy kształt.
Błona plazmatyczna nie jest strukturą sztywną: fosfolipidy i białka przez cały czas poruszają
się względem siebie.
Błony biologiczne są selektywnie przepuszczalne. Oznacza to, że nie wszystkie cząsteczki
mogą równie łatwo przechodzić z jednej strony błony na druga. Dla niektórych cząsteczek
błony plazmatyczne są nieprzepuszczalne, a inne cząsteczki mogą być transportowane przez
błonę białkowo-lipidową przy użyciu specjalnych przenośników białkowych.
Mitochondrium - Mitochondrium to organellum wytwarzające energię na potrzeby
komórki, dlatego jest określane jako "komórkowe centrum energetyczne". Przeciętna
komórka zawiera od kilkudziesięciu do kilkuset mitochondriów. Mitochondria mogą się
dzielić i tylko w ten sposób zwiększa się ich liczba w komórce; komórka dzieląca się
mitotycznie przekazuje odpowiednią liczbę mitochondriów każdej komórce potomnej.
Każde mitochondrium jest zbudowane z dwóch błon białkowo-lipidowych - zewnętrznej i
wewnętrznej. Błona wewnętrzna tworzy charakterystyczne zagłębienia, czyli grzebienie
mitochondrialne. Wnętrze mitochondrium jest wypełnione przez macierz mitochondrialną.
Mitochondria mają swój własny materiał genetyczny, który ma postać kolistych cząsteczek
DNA zawieszonych w macierzy mitochondrialnej. Geny zlokalizowane w mtDNA kodują
niektóre enzymy potrzebne do prawidłowego działania mitochondriów. Pozostałe białka
mitochondrialne są kodowane przez geny zlokalizowane w DNA jądra komórkowego.
Mitochondria mają także swoje własne rybosomy, które znajdują się w macierzy
mitochondrialnej i są bardziej podobne do rybosomów bakterii niż do rybosomów
cytoplazmatycznych.
W mitochondriach przebiegają dwa ważne szlaki reakcji biochemicznych, które prowadzą do
wytworzenia energii magazynowanej w wysokoenergetycznych wiązaniach cząsteczek ATP.
W macierzy mitochondrialnej odbywa się cykl kwasu cytrynowego (cykl Krebsa), a reakcje
łańcucha oddechowego zachodzą w wewnętrznej błonie mitochondrialnej.
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
Cytoszkielet - (szkielet komórki) to zanurzona w cytoplazmie przestrzenna sieć białkowa,
która łączy się z błoną komórkową oraz różnymi organellami.
Rola:
- od szkieletu komórki zależy rozmieszczenie organelli w cytoplazmie
- utrzymanie prawidłowego kształtu komórki
- umożliwia też komórkom poruszanie się
- bierze udział w fagocytozie, wydzielaniu białek poza komórkę
- podziałach komórki
Składa się z mikrotubul, mikrofilamentów i filamentów pośrednich. Mikrotubule są pustymi
rurkami zbudowanymi z tubuliny. Mikrofilamenty to włókienka utworzone z innego białka aktyny. W komórkach należących do różnych tkanek filamenty pośrednie są zbudowane z
różnych rodzajów białek.
Cytoplazma jest wielofazowym układem koloidalnym o bardzo skomplikowanej budowie
strukturalnej, chemicznej i złożonych funkcjach biochemicznych.
Woda tworzy tu fazę rozpraszającą a niej są rozpuszczone bądź zawieszone:
-
białka globularne enzymów,
fibrylarne składników tzw. cytoszkieletu,
tłuszczowce,
kwasy tłuszczowe,
nukleoproteidy,
wolne aminokwasy oraz sole:
Ca, Mg, Na i P
Rola:
-
tworzy środowisko dla zdecydowanej większości reakcji biochemicznych,
dostarcza do nich substratów, zawiera enzymy dla tych reakcji np. szlaki
metaboliczne takie jak glikoza
jest też "transporterem", który siłą rzeczy pośredniczy w wymianie każdej substancji
pomiędzy wszystkimi strukturami wewnątrzkomórkowymi a środowiskiem
Cechą cytoplazmy jest zdolność do odwracalnej zmiany stanów skupienia. Otóż, raz
zachowuje się jak płyn (zol - półpłynny), kiedy indziej jest sztywna i elastyczna (żel półstały). Możliwość ta wynika z koloidalnego charakteru cytoplazmy i ma ogromne
znaczenie czynnościowe.
Jądro komórkowe - jest magazynem informacji genetycznej komórki.
- Geny znajdujące się w cząsteczkach jądrowego DNA kontrolują większość procesów
życiowych komórki.
- W jądrze komórkowym przebiegają między innymi procesy odczytywania informacji
genetycznej (transkrypcji)
- kopiowania cząsteczek DNA (replikacji).
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
Jądro komórkowe jest otoczone podwójną błoną białkowo-lipidową – kariolemmą. Dzięki
selektywnej przepuszczalności otoczki jądrowej płyn wypełniający wnętrze jądra (kariolimfa)
różni się składem chemicznym od cytoplazmy. W miejscach połączenia zewnętrznej i
wewnętrznej błony jądrowej znajdują się pory - otwory w otoczce jądrowej otoczone
układem specjalnych białek. Przez pory jądrowe odbywa się transport dużych cząsteczek z
jądra komórkowego do cytoplazmy i w przeciwnym kierunku.
Szczególnym składnikiem jądra komórkowego jest chromatyna, która jest zbudowana z
cząsteczek DNA i białek. Informacja genetyczna komórki jest zakodowana właśnie w DNA
wchodzącym w skład chromatyny.
Wewnątrz jądra komórkowego jest kilka jąderek, w których znajdują się odcinki DNA
kodujące rybosomalny RNA. Jąderka są miejscem składania rybosomów z białek i cząsteczek
kwasu rRNA.
Peroksysom - Peroksysomy to małe, wielokształtne pęcherzyki otoczone pojedynczą błoną
białkowo-lipidową i zawierające wiele różnych enzymów
Te organella biorą udział w wielu procesach metabolicznych komórki:
- przeprowadzają detoksykację, czyli rozkład toksycznych związków chemicznych;
- są odpowiedzialne za beta – oksydację dlugich cząsteczek kwasów tłuszczowych
- uczestniczą w przemianach niektórych sterydów i aminokwasów
Rybosom - Rybosomy to organella uczestniczące w procesie biosyntezy białka, czyli
translacji.
Pojedynczy rybosom jest zbudowany z dwóch połączonych ze sobą podjednostek:
- mniejszej
- większej.
Każda podjednostka składa się z białek i cząsteczek kwasu tRNA.
Rybosomy swobodnie zawieszone w cytoplazmie biorą udział w produkcji białek
przeznaczonych na wewnętrzne potrzeby komórki, natomiast rybosomy przyczepione do
siateczki śródplazmatycznej wytwarzają głównie te białka, które mają być wydzielone na
zewnątrz komórki albo wbudowane w błony biologiczne. Rybosomy komórek
prokariotycznych są podobne do rybosomów eukariotycznych ale są od nich nieco mniejsze.
We wnętrzu mitochondrium znajdują się rybosomy podobne do rybosomów bakteryjnych.
Szorstka siateczka śródplazmatyczna - Szorstka siateczka śródplazmatyczna (zwana też
siateczka ziarnistą) to układ kanalików i cystern, zlokalizowany w cytoplazmie komórek
eukariotycznych Do zewnętrznej powierzchni szorstkiej siateczki przyczepiają się rybosomy
Sciana kanalików szorstkiej siateczki śródplazmatycznej ma strukturę podobną do innych
błon plazmatycznych komórki: jest zbudowana z białek i fosfolipidów
Szorstka siateczka śródplazmatyczna bierze udział w produkcji białek przeznaczonych do
wydzielenia poza komórkę. Białka, które przedostały się do wnętrza kanalików siateczki
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
ziarnistej, przechodzą przez aparat Golgiego oraz przez pęcherzyki wydzielnicze, które
transportują wydzielane białka w kierunku błony komórkowej.
Gładka siateczka śródplazmatyczna - to układ połączonych ze sobą kanalików,
zbudowanych podobnie jak inne błony plazmatyczne komórki z fosfolipidów i białek.
Znajduje się w cytoplazmie komórek eukariotycznych nie przyczepiają się do kanalików
siateczki gładkiej, co odróżnia ją od szorstkiej siateczki środplazmatycznej. Poza tym
kanaliki gładkiej siateczki różnią się kształtem od kanalików siateczki szorstkiej.
Głównym zadaniem gładkiej siateczki śródplazmatycznej jest wytwarzanie lipidów. Oprócz
tego w siateczce gładkiej zachodzą reakcje detoksykacji, czyli neutralizowania związków
toksycznych dla komórki.
Aparat Golgiego - jest utworzony przez kilka cystern ułożonych w stos i otoczonych
licznymi pęcherzykami. Cysterny aparatu Golgiego są spłaszczonymi woreczkami,
zbudowanymi z pojedynczej błony białkowo lipidowej
Białka produkowane na rybosomach RE szorstkiej są transportowane do cystern aparatu
Golgiego. W aparacie Golgiego znajdują się enzymy , które zmieniają strukturę
cząsteczek białka, przyłączając do nich reszty cukrowe.
Następnie białka są pakowane do pęcherzyków transportowych. Białka, które mają być
wydzielone poza komórkę, są przenoszone w pęcherzykach w stronę błony komórkowej.
Niektóre pęcherzyki pączkujące z aparatu Golgiego zawierają białka przeznaczone do
umieszczenia wewnątrz lizosomów
Lizosomy - to niewielkie pęcherzyki ograniczone pojedynczą błoną białkowow lipidową i
zawieszone w cytoplazmie
W lizosomach znajdują się enzymy trawiące białka , tłuszcze, cukry i kwasy nukleinowe.
Enzymy lizosomalne są najbardziej aktywne w środowisku kwaśnym . Lizosomy uczestniczą
w trawieniu cząsteczek pobranych przez komórkę na drodze fagocytozy lub endocytozy oraz
w niszczeniu uszkodzonych organelli.
Komórka prokariotyczna
Przedstawicielami organizmów prokariotycznych są bakterie.
Bakterie nie posiadają jakichkolwiek struktur błoniastych w cytoplazmie:
Bakterie nie posiadają: jądra, jąderka, centrioli, wrzeciona kariokinetycznego,
mitochondriów, chloroplastów, struktur Golgiego, lizosomów, retikulum
endoplazmatycznego.
Ściana komórkowa bakterii jest sztywna, zbudowana z mureiny, czyli polisacharydu.
U bakterii gramdodatnich wbudowane są cząsteczki innych polisacharydów i białek, które
sprawiają, że ściana tych bakterii jest gruba. Bakterie gramujemne posiadają cieńszą ścianę,
ale na zewnątrz otacza ją dodatkowa błona zbudowana z lipidów i białek, która chroni przed
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
działaniem, np. lizozymu, penicyliny. Sztywna ściana komórkowa zapobiega zniszczeniu
bakterii na skutek zakłócenia warunków osmotycznych i zapewnia utrzymanie właściwego
kształtu bakterii.
- Otoczka śluzowa – u większości bakterii występuje dodatkowa otoczka śluzowa pełniąca
funkcję ochronną. Dzięki niej bakterie nie mogą być sfagocytowane przez komórki żerne
układu odpornościowego, Warstwa lepkiej substancji śluzowatej zlepia bakterie w kolonie.
- Błona komórkowa ma typową budowę podwójnej błony białkowo-lipidowej, jak w
komórkach eukariotycznych.
- Cytoplazma – gęsta koloidowa substancja wypełniająca, która zawiera materiał zapasowy
w postaci tłuszczów, węglowodanów (glikogen, amyloza, wolutyna) i białek. Nie wykazuje
ruchów.
- Nukleoid-genofor
Materiał genetyczny
bakterii nieoddzielony żadną błoną od cytoplazmy. Jest to dwuniciowy, koliście zwinięty
DNA, tworzący jeden chromosom! DNA bakteryjny mieści w sobie ok. 2000 genów, co
stanowi 0,2% liczby genów występujących przeciętnie w komórce eukariotycznej.
- Plazmidy są niewielkimi kolistymi cząsteczkami DNA replikującymi się niezależnie od
głównego materiału genetycznego tworzącego nukleoid. Występują w komórce bakteryjnej w
wielu kopiach i mogą być przekazywane z jednej komórki do drugiej, nawet pomiędzy
różnymi gatunkami bakterii. Nie stanowią części genomu i nie zawierają genów niezbędnych
do życia komórki bakteryjnej. Znalazły szerokie zastosowanie w technologiach rekombinacji
DNA i inżynierii genetycznej. Są użyteczne dla samych bakterii, ponieważ zawierają geny
determinujące odporność na antybiotyki.
– Rybosomy bakteryjne są mniejsze od rybosomów w komórkach eukariotycznych, posiadają
stałą sedymentację 70 S. Są rozrzucone nieregularnie w całej cytoplazmie. Mogą też tworzyć
polirybosomy połączone mRNA. Mają podobną budowę do rybosomów w mitochondriach i
plastydach komórek eukariotycznych.
– Mezosomy występują tylko u bakterii tlenowych (aerobów), są fragmentami pofałdowanej
błony komórkowej zwiększającymi jej powierzchnię. Zlokalizowane są w nich enzymy
oddechowe. Mezosomy są miejscem wytwarzania ATP, czyli centrami energetycznymi.
Bakterie autotroficzne (fotosyntetyzujące) posiadają błonowe, woreczkowate twory,
zwane tylakoidami lub chromatoforami, zawierające barwnik absorbujący światło, głównie
bakteriochlorofil, np. bakterie zielone i purpurowe. Podczas fotosyntezy bakteryjnej nie
wydziela się tlen.
–
–
Rzęski charakteryzują się prostszą budową niż w komórkach wyższych zwierząt. Rzęska
zbudowana jest z pojedynczego włókna białkowego (flagellina), zakotwiczonego w błonie
komórkowej za pomocą złożonej struktury, tzw. rotoru. Rotor zapewnia rzęsce ruch
obrotowy.
Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne www.zdammature.pl
–
Fimbrie– białkowe wyrostki cytoplazmatyczne o rurkowatej strukturze. Ułatwiają
bakteriom pasożytniczym przyleganie do powierzchni komórki, którą mają zainfekować.
Pile płciowe uczestniczą w procesie rozmnażania płciowego – koniugacji.
–
Warunki Bezpłatnych Przedruków:
Możesz wykorzystać te materiały bezpłatnie na własny użytek, na własnej stronie
internetowej, albo w czasopismie poza internetem -- pod warunkiem, ze nie będziesz niczego
zmieniać bez porozumienia się z nami. Na dole musi być umieszczona następująca informacja
(w internecie, muszą być także linki do naszej strony):
www.zdammature.pl - kursy maturalne i gimnazjalne
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards