Spis treści KREW

advertisement
Spis treści
1 KREW
1.1 Erytrocyty (krwinki czerwone)
1.2 Leukocyty (krwinki białe)
1.3 Trombocyty (płytki krwi, płytki Bizzozera) i megakariocyty
1.4 Osocze krwi
1.5 Krzepnięcie krwi
2 SZPIK KOSTNY
2.1 Budowa
2.2 Szpik kostny czerwony
2.3 Szpik kostny żółty
2.4 Hemocytopoeza
2.4.1 Erytropoeza
2.4.2 Granulocytopoeza
2.4.3 Monocytopoeza
2.4.4 Limfocytopoeza
2.4.5 Trombopoeza
3 Pytania do wykładu
KREW
Krew jest płynem ustrojowym, który pełni funkcję transportową i zapewnia komunikację pomiędzy
poszczególnymi układami organizmu. Krew należy do płynnej tkanki łącznej. Krąży w naczyniach
krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). Zawiera 4
główne składniki:
erytrocyty
leukocyty
trombocyty
osocze
Komórki krwi stanowią 45%, zaś osocze 55% krwi. Rozmaz krwi sporządza się mieszając ja
uprzednio z substancją, która zapobiega jej krzepnięciu (antykoagulant).
Erytrocyty (krwinki czerwone)
Erytrocyty
czerwone (różowe) ciałko krwi
kolor różowy (kwasochłonność) wynika z obecności w nich związku przenoszącego tlen hemoglobiny (wiąże ona eozynę --> kwaśny barwnik)
okrągła, dwuwklęsła w środku komórka - taki kształt zwiększa do maksimum wymianę tlenu
średnica 6,5 - 8,5 μm
są jaśniejsze w części centralnej i ciemniejsze na obrzeżu
nie mają jądra (jest usunięte w czasie ich powstawania)
nie ma organelli gdyż uległy one degradacji podczas różnicowania się komórek
czerpią energię z beztlenowego rozkładu glukozy i wytwarzając ATP (przez szlak
heksozomonofosforanowy)
mają dużą zdolność do odkształcania się (przeciskają się przez cienkie naczynia włosowate -->
o średnicy do 3 - 4 μm)
mają wzmocnioną siecią cytoszkieletu błonę komórkową - dzięki temu zachowują swój kształt
Od lewej do prawej: erytrocyt, trombocyt, leukocyt
prawidłowy erytrocyt - normocyt
krwinki większe od prawidłowych - makrocyty
krwinki mniejsze od prawidłowych - mikrocyty
liczba erytrocytów w organizmie:
u mężczyzn około 5,4 mln/mm³ w krwi obwodowej
u kobiet około 4,5 mln/mm³
u noworodka około 7 mln/mm³
nie posiadają mechanizmu, który mógłby naprawiać powstające w nich z czasem uszkodzenia
czas życia - około 120 dni (ulegają zniszczeniu głównie w śledzionie); organizm nieustannie
produkuje nowe erytrocyty; w pewnym momencie komórki przestają być podatne na
odkształcenia i nie mogą przecisnąć się przez układ mikrokrążenia w śledzionie (są usuwane
poprzez fagocytozę)
wytwarzane są w szpiku kostnym (po 4 roku życia; wcześniej w śledzionie)
ich główną czynnością jest przenoszenie tlenu - obecna w erytrocytach hemoglobina łączy się z
tlenem --> powstaje oksyhemoglobina. Cząsteczka hemoglobiny jest tzw. tetramerem, czyli
składa się z czterech połączonych ze sobą łańcuchów białkowych. Każda z podjednostek
posiada wbudowany hem, wewnątrz którego znajduje się atom żelaza dwu wartościowego
Fe2+, który ma możliwość przyłączania jednej cząsteczki tlenu; połączenie to jest nietrwałe -->
tlen może być uwalniany do tkanek
Leukocyty (krwinki białe)
podstawowy element układu odpornościowego
liczba: od 4×109 do 10×109 w litrze krwi
w ich komórkach występuje jądro (mają swój własny metabolizm i możliwość podziału)
u dużej części krwinek białych (granulocyty) w cytoplazmie występuje charakterystyczna
ziarnistość (są to lizosomy, które zawierają enzymy)
podział:
granulocyty (limfocyty, monocyty)
agranulocyty (neutrofile, eozynofile, bazofile)
funkcje:
fagocytoza (pochłanianie, trawienie komórek drobnoustrojów oraz martwych krwinek
czerwonych przez część krwinek białych)
odporność swoista (przeciwciała)
zmniejszona liczba leukocytów we krwi - leukopenia
zwiększona liczba leukocytów we krwi - hiperleukocytoza (lub potocznie leukocytoza)
Tabela pochodzi z polskiej wikipedii, lecz została częściowo rozszerzona
Typ
Zdjęcia
Udział % w
krwi
Schemat
dorosłego
człowieka
Opis
Neutrofil
Eozynofil
Bazofil
54–62%
Najliczniejsze krwinki białe we krwi. Neutrofile
(granulocyty obojętnochłonne) zapewniają ochronę
przed drobnoustrojami na drodze fagocytozy (po
właściwej stymulacji przechodzą z krwi do tkanek i
stają się "żerne"), są wytwarzane intensywnie
podczas stanów zapalnych. Fagocytują bakterie i
martwe komórki. Po dotarciu do tkanki podporowej
reagują na substancje chemiczne (np. uwalniane z
martwych komórek) - poruszają się wkierunku ich
największych stężeń. Posiadają jądra podzielone na
segmenty (2-5) połączone ze sobą delikatnym
pasmem materiału jądrowego. Cytoplazma zawiera 3
rodzaje pęcherzyków:
• pierwotne - pojawiają się jako pierwsze lecz w
miarę dojrzewania komórki jest ich stosunkowo
mniej od wtórnych; zawierają m.inn. substancje
antybakteryjne
• wtórne - dwukrotnie mniejsze niż ziarenka
pierwotne, biorą udział w mobilizacji mediatorów
zapalenia i aktywacji dopełniacza
• trzeciorzędowe - wbudowują do błony komórkowej
niektóre glikoproteiny (co może nasilać adhezję
komórkową)
Poruszają się ruchem pełzakowatym. Są
odpowiedzialne za wytwarzanie ropy. Żyją 2-4 dni,
umierają zaraz po przeprowadzeniu fagocytozy,
która wymaga dużej ilości energii.
1–6%
Eozynofile (granulocyty kwasochłonne) są
odpowiedzialne za niszczenie obcych białek np.
alergenów. Są intensywnie wytwarzane podczas
zarażenia pasożytem. Poruszają się ruchem
pełzakowatym i fagocytują, ale są mniej aktywne niż
neutrofile. Są odpowiedzialne za niszczenie larw i jaj
pasożytów. Mają jądro okularowe (dwupłatowe).
Eozynofile regulują procesy alergiczne – powodują,
że alergia jest łagodniejsza. We krwi przebywają od
3 do 8 godzin, a następnie przechodzą (głównie) do
skóry, płuc i przewodu pokarmowego. Najwięcej jest
ich rano. Nie wiadomo dokładnie jak długo żyją.
<1%
Bazofile (granulocyty zasadochłonne) nie posiadają
zdolności do fagocytozy oraz nie poruszają się
ruchem pełzakowatym. Posiadają duże
zasadochłonne ziarenka cytoplazmatyczne.
Produkują interleukinę 4, która pobudza limfocyty B
oraz heparynę i serotoninę. Kontakt z alergenem
prowadzi do egzocytozy, która powoduje uwolnienie
histaminy.
25–33%
Limfocyty należą do agranulocytów. Mają kuliste
jądra i okrągły kształt. ich liczba wzrasta w
odpowiedzi na infekcję wirusową. Małe limfocyty,
które krążą we krwi wędrują do tkanek i
wyspecjalizowanych narządów układu
odpornościowego. Odpowiedzialne są za nadzór
immunologiczny --> wykrywaja pojawienie się
obcych antygenów. Dzielą się na:
• Limfocyty B – dojrzewają w węzłach chłonnych lub
grudkach limfatycznych
• Limfocyty T:
- Limfocyty Th – powodują odpowiedź
immunologiczną organizmu
- Limfocyty Tc – są odpowiedzialne za niszczenie
wirusów
- Limfocyty Ts – powodują zmniejszenie reakcji
odpornościowej organizmu. Ich niedobór wzmaga
alergię.
Monocyt
2–10%
Monocyty są największymi z leukocytów. Posiadają
duże zniekształcone jądro oraz wytwarzają
interferon. Cytoplazma zawiera liczne niewielkie
lizosomy i wakuole. Mają średnicę do 20
mikrometrów. Wykazują chemotaksję w stosunku do
obumarłej tkanki, wnikających drobnoustrojów i
mediatorów zapalenia. Monocyty mają dużą zdolność
do fagocytozy. Gdy dojrzeją przekształcają się w
makrofagi.
Makrofag
–
Są to dojrzałe monocyty. Mają zdolność do
przedostawania się poza światło naczyń.
Limfocyt
Na pierwszym filmie krwawy dramat - biała krwinka goni bakterię i ją pożera! Drugi film
przedstawia śmierć neutrofila.
Trombocyty (płytki krwi, płytki Bizzozera) i megakariocyty
Megakariocyty:
duże komórki szpiku kostnego (o średnicy 50-100 μm)
wytwarzają płytki krwi
Trombocyty
Trombocyty:
podłużna komórka pozbawiona jądra
mniejszy od pozostałych komórkowych składników krwi człowieka
powstają w wyniku oderwania się fragmentów cytoplazmy megakariocytów
zawierają mitochondria, mikrotubule, ziarna glikogenu
czasem zawierają elementy aparatu Golgiego i rybosomy
na powierzchni błony komórkowej znajdują się cząsteczki adhezji międzykomórkowej
umożliwiające adhezję płytek
od strony cytoplazmy błona komórkowa związana jest z filamentami aktynowymi
posiadają układ kanalików, poprzez które wydzielane są zawartości ziaren
zawierają 4 rodzaje ziarenek:
alfa - zawierają różne białka (m. inn. czynniki krzepnięcia)
gęste - zawierają serotoninę
lizosomy - zawierające np. kwaśne hydrolazy absorbowaną z osocza
peroksysomy - prawdopodobnie zawierające enzym katalizujący proces rozkładu
nadtlenku wodoru do wody i tlenu
odgrywa istotną rolę w procesach krzepnięcia krwi - po uszkodzeniu śródbłonka naczyń
krwionośnych przylegają do kolagenu; aktyna, miozyna i mikrotubule umożliwiają im
odwracalna zmianę kształtu (dzięki temu mogą przylegnąć do miejsca uszkodzenia); przez
układ kanalików uwalniane są zawartości ziaren; aktywowany jest proces krzepnięcia krwi i
wytwarza się fibryna - o długich, nitkowatych cząsteczkach tworzących włókna
zawierają ziarnistości odpowiedzialne za proces inicjacji krzepnięcia, fibrynolizy i skurczu
naczyń krwionośnych
norma u dorosłego człowieka: 200–400 tys/mm³
żyją od 1 do 2 tygodni
tzw. małopłytkowość powoduje samoistne krwawienie - płytki nie są w stanie zasklepiać
mikroskopijnych przecieków (niewielkich uszkodzeń naczyń krwionośnych)
Osocze krwi
Osocze krwi (patrz lewa probówka)
płynny składnik krwi o słomkowej barwie
w nim zawieszone są komórki
transportuje cząsteczki niezbędne komórkom (elektrolity, białka, składniki odżywcze)
transportuje produkty ich przemiany materii
ma zdolność krzepnięcia
skład:
woda (90%)
białka
albuminy - główne białko występujące w osoczu, stanowi 60% wszystkich
zawartych w nim białek; posiadają ładunek ujemny co zapobiega przedostawaniu
się tego białka z krwi do moczu; pełnią istotną rolę w utrzymaniu ciśnienia
onkotycznego (niezbędnego do zachowania prawidłowych proporcji między ilością
wody zawartą we krwi, a ilością wody w płynach tkankowych); białko to także
transportuje niektóre hormony, leki, kwasy tłuszczowe i barwniki żółciowych;
wiąże również i transportuje dwutlenek węgla
globuliny - odpowiedzialne za mechanizmy odpornościowe; wiążą tłuszcze i
glukozę
fibrynogen - angażowane w końcowej fazie procesu krzepnięcia i przekształcane w
białko fibrylarne – fibrynę, która współtworzy skrzep krwi
kwasy tłuszczowe
glukoza
cholesterol
trójglicerydy
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K)
dwutlenek węgla
produkty metabolizmu białek (mocznik, aminokwasy)
produkty metabolizmu hemu (bilirubina oraz urobilinogen)
sole mineralne (Cl-,K+,Na+)
Krzepnięcie krwi
Szczegółowy przebieg procesu krzepnięcia krwi
mechanizm obronny organizmu w wypadku przerwania ciągłości tkanek
proces zapobiegający utracie krwi
przebieg procesu:
osłonięcie za pomocą czopu płytkowego (trombocytów) miejsca nieciągłości - czasowo
doprowadza do zahamowania krwawienia
trombocyty ulegają aktywacji i uwalniają szereg substancji czynnych z ziarnistości α i β
(dodatkowo nasilają one ich aktywację)
uwolniona serotonina powoduje zwężenie naczyń krwionośnych w obrębie zranienia
aktywacja kaskady krzepnięcia --> krążące w osoczu krwi nieaktywne czynniki
krzepnięcia zaczynają się wzajemnie aktywować
właściwy skrzep powstaje poprzez utworzenie sieci włóknika, która powoduje jego
wzmocnienie i stabilizację
płytki krwi wydzielają trombokinazę
trombokinaza uruchamia szereg procesów prowadzących do powstania właściwego
czynnika inicjującego krzepnięcie krwi
w procesie tym istotne są: jony wapnia (Ca2+) oraz białkowe czynniki osocza
czynnik X + czynnika Va + fosfolipidy powierzchniowe tworzą kompleks, który
przekształca II czynnik krzepnięcia (protrombinę) do trombiny
trombina przekształca fibrynogen do fibryny --> sieć włókien (szkielet skrzepu)
osoczowe czynniki krzepnięcia krwi
czynnik I – fibrynogen
czynnik II – protrombina
czynnik III – tromboplastyna tkankowa
czynnik IV – zjonizowany wapń (Ca2+)
czynnik V – proakceleryna (czynnik chwiejny, ac-globulina)
czynnik VI – akceleryna (aktywny czynnik V)
czynnik VII – prokonwertyna (czynnik stabilny)
czynnik VIII – globulina przeciwkrwawiączkowa (czynnik przeciwhemofilowy A, AHG)
czynnik IX – zwany czynnikiem Christmasa (czynnik przeciwhemofilowy B, PTC)
czynnik X – czynnik Stuarta–Prowera
czynnik XI – PTA (czynnik przeciwhemofilowy C, czynnik Rosenthala)
czynnik XII – czynnik Hagemana (czynnik kontaktowy)
czynnik XIII – stabilizujący włóknik (fibrynaza, FSF czynik Laki–Loranda,
transglutamidaza osoczowa)
prekalikreina – czynnik Fletchera
kininogen – czynnik Fitzgeralda
SZPIK KOSTNY
Szpik kostny to tkanka o gąbczastej konsystencji znajdująca się wewnątrz jam szpikowych kości
długich oraz w małych jamkach w obrębie istoty gąbczastej kości. Główne funkcje:
czynność krwiotwórcza
rola w działaniu układu odpornościowego - dojrzewaja w nim limfocyty B zawierające
przeciwciała
<videoflash>4uuyRhN04sM&feature=channel</videoflash>
Budowa
stanowi około 5% masy ciała
miejsce odnowy komórek i płytek krwi
miąższ szpiku kostnego – komórki pośrednie i końcowe procesu wytwarzania erytrocytów,
leukocytów i płytek krwi; zawiera także makrofagi i komórki tuczne
funkcje:
wytwarzanie komórek krwi, komórek tucznych i komórek dendrycznych
odnowa komórek macierzystych
niszczenie zużytych i wadliwych erytrocytów (pochodzi z nich żelazo, które jest w szpiku
kostnym przechowywane w cytoplazmie makrofagów w formie związanej z ferrytyną –
ziarna o średnicy 12 nm)
Podstawowe jednostki budulcowe:
tkanka siateczkowata
rodzaj tkanki łącznej
charakteryzuje się dużą ilością gwiaździstych komórek (przede wszystkim fibroblastów),
które łączą się między sobą wypustkami cytoplazmatycznymi --> tworzą w ten sposób
przestrzenną sieć
zawiera włókna retikulinowe
naczynia włosowate - sieć naczyń włosowatych uchodzi do szeregu naczyń zatokowych
(sinusoidów), które z kolei łączą się z dużą zatoką środkową, z której krew odpływa przez żyłę
wpustową; dojrzałe krwinki (zanim zostaną dopuszczone do krążenia) najprawdopodobniej
przylegają przez pewien okres czasu do śródbłonka sinusoidów
Szpik kostny czerwony
miejsce aktywnego wytwarzania komórek krwi
Szpik kostny żółty
składa się głównie z tkanki tłuszczowej żółtej
nie wytwarza komórek krwi
brak go u noworodków
Hemocytopoeza
komórki krwi powstają w szpiku kostnym z pluripotencjalnych komórek macierzystych, które w
szpiku są nieliczne (1:10000 w stosunku do innych komórek jądrowych)
Erytropoeza
proces wytwarzania erytrocytów
trwa około 7 dni
wymaga aktywacji genu gata-1
w ciągu 24 h niszczonych jest około 20 mld erytrocytów (w szpiku kostnym i śledzionie), które
muszą być przez szpik kostny zastąpione kolejnymi
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> następnie BFU-E --> dzieli się ona kilkukrotnie dając CFU-E -> dzieli się ona kilkukrotnie dając proerytroblast --> podział mitotyczny --> erytroblasty
zasadochłonne --> podział mitotyczny --> erytroblasty wielobarwliwe --> podział mitotyczny -> erytroblasty zasadochłonne --> wydzielenie jądra --> retykulocyt --> erytrocyt
Granulocytopoeza
trwa około 14 dni
to proces wytwarzania granulocytów przez podziały komórek
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> wytwarza ona CFU-GM --> mieloblast --> podział mitotyczny -> pomielocyt --> podział mitotyczny --> mielocyt obojętnochłonny --> podział mitotyczny -->
metamielocyt obojętnochłonny --> dojrzewanie --> niedojrzały granulocyt obojętnochłonny
granulocyt obojętnochłonny
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> wytwarza ona CFU-Eo --> mieloblast --> podział mitotyczny -> pomielocyt --> podział mitotyczny --> mielocyt kwasochłonny --> podział mitotyczny -->
metamielocyt kwasochłonny --> dojrzewanie --> niedojrzały granulocyt kwasochłonny -->
granulocyt kwasochłonny
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> wytwarza ona CFU-BM --> mieloblast --> podział mitotyczny -> pomielocyt --> podział mitotyczny --> mielocyt zasadochłonny --> podział mitotyczny -->
metamielocyt zasadochłonny --> dojrzewanie --> niedojrzały granulocyt zasadochłonny -->
granulocyt zasadochłonny
Monocytopoeza
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> wytwarza ona CFU-GM --> monoblast --> promonocyt -->
monocyt --> przejście do tkanki --> makrofag
Limfocytopoeza
przebieg (limfocyty T): komórka macierzysta pluriopotencjalna --> progenitorowe komórki dla
limfocytów T --> limfocyty T
przebieg (limfocyty B): komórka macierzysta pluriopotencjalna --> progenitorowe komórki dla
limfocytów B --> preprolimfocyty B --> prolimfocyty B --> niedojrzałe limfocyty B -->
rozmnażają się i gdy zatkną się z antygenem to powstają --> centrocyty --> które różnicują się
na limfocyty B
Trombopoeza
przebieg: komórka macierzysta pluriopotencjalna --> powstaje hemocytoblast (komórka
macierzysta mielocytopoezy) --> wytwarza ona BFU-Meg --> z niej powstają megakarioblasty -> megakariocyt --> oderwanie fragmentu cytoplazmy --> powstaje płytka krwi (trombocyt)
Pytania do wykładu
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Jakie są główne składniki krwi?
Jak zbudowane są erytrocyty i jaka jest ich funkcja?
Jak zbudowane są leukocyty i jaka jest funkcja ich poszczególnych odmian?
Na czym polega zaburzenie zwane leukopenią/leukocytozą?
Dlaczego neutrofile umierają po przeprowadzeniu fagocytozy?
Które z leukocytów dojrzewając przekształcają się w makrofagi?
Jaką funkcję pełnią trombocyty?
Omów skład osocza krwi.
Omów mechanizm krzepnięcia krwi.
10. Jak zbudowany jest szpik kostny i jaką pełni rolę w organizmie?
11. W której odmianie szpiku kostnego powstają komórki krwi?
12. Omów przebieg erytropoezy, granulocytopoezy, monocytopoezy, limfocytopoezy i
trombopoezy.
13. Które składniki komórkowe powstają z tej samej komórki macierzystej mielocytopoezy?
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards