Praca magisterska z prawa

advertisement
SPIS TREŚCI
WSTĘP ...........................................................................................................
ROZDZIAŁ I
Systematyka przestępstw przeciwko mieniu ...................................................
2
1. Mienie jako przedmiot przestępstwa .............................................................
2
2. Przestępstwa przeciwko mieniu we wcześniejszych uregulowaniach prawnych
........................................................................................................
3. Przestępstwa przeciwko mieniu w ujęciu kodeksu karnego 1997 r. ............
5
8
ROZDZIAŁ II
Przestępstwo rozboju – ustawowe znamiona ..................................................
15
1. Przedmiot ochrony..........................................................................................
16
2. Znamiona strony przedmiotowej....................................................................
17
3. Podmiot...........................................................................................................
21
A/ Wiek sprawcy............................................................................................
21
B/ Poczytalność..............................................................................................
22
4. Znamiona strony podmiotowej.......................................................................
23
ROZDZIAŁ III
Typ kwalifikowany rozboju...............................................................................
24
ROZDZIAŁ IV
Zbliżone do rozboju typy przestępstw przeciwko mieniu...............................
28
1. Kradzież rozbójnicza......................................................................................
28
2. Wymuszenie rozbójnicze................................................................................
32
3. Wypadek mniejszej wagi................................................................................
35
ROZDZIAŁ V
Zagrożenie karą i środkami karnymi...............................................................
37
1. Ogólna charakterystyka wymiaru kary ..........................................................
37
A/ Kara...........................................................................................................
37
B/ Środki karne...............................................................................................
41
2. Wymiar kary za przestępstwa rozbójnicze.....................................................
42
ZAKOŃCZENIE ...........................................................................................
BIBLIOGRAFIA ...........................................................................................
45
Polecamy serwis darmowe prace mgr z prawa - strona z darmowym i fragmentami
prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne, zaliczeniowe.
ROZDZIAŁ I
SYSTEMATYKA PRZESTĘPSTW PRZECIWKO MIENIU
1. Mienie jako przedmiot przestępstwa
Według Bolesława Michalskiego przedmiotem przestępstw z rozdziału
zatytułowanego „Przestępstwa przeciwko mieniu” polskiego kodeksu karnego
z 1997 roku jest mienie, chociaż w niektórych poszczególnych przepisach tego
rozdziału ich przedmiotem jest także osoba właściciela (posiadacza) tego mienia.
Pojęcie mienia jako ogólnego (podstawowego) przedmiotu ochrony przestępstw
przeciwko mieniu nawiązuje do cywilistycznego rozumienia tego terminu. Według
art. 44 kodeksu cywilnego „mieniem jest własność i inne prawa majątkowe”. Należy
więc uznać, że mieniem jest wszystko to, co może być przedmiotem własności lub
innych praw majątkowych. Jest nim każda rzecz lub nieruchomość posiadająca
jakąkolwiek wartość materialną, którą można wyrazić w pieniądzu i posiadającą
wartość użytkową, przez co może stać się przedmiotem obrotu gospodarczego.
W prawie karnym pojęcie mienia może wystąpić w znaczeniu węższym
i szerszym. W znaczeniu węższym odnosi się ono do rzeczy będących przedmiotem
własności lub faktycznego posiadania. W tym właśnie znaczeniu występuje to pojęcie
jako przedmiot (ochrony, zamachu) w przestępstwach kradzieży, przywłaszczenia,
rozboju i kradzieży rozbójniczej, zniszczenia rzeczy i paserstwa (art. 270-281, 284, 288
i 292)1. W szeroki zakres nazwy mienie włącza się ponadto wszelkie prawa majątkowe,
rzeczowe, obligacyjne, w tym usługi, świadczenia, zyski lub pożyczki stanowiące
majątek2. W tym znaczeniu pojęcie mienia występuje także jako przedmiot
przestępstwa oszustwa (art. 286) i wymuszenia rozbójniczego (art. 282).
Zawarte w art. 44 k.c. ujęcie mienia nawiązuje do tzw. konstytucyjnego pojęcia
własności, a więc wszelkiego rodzaju praw o charakterze majątkowym. W tym też
1
2
A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 546.
W. Gutenkunst: Przestępstwa przeciwko własności, w: W. Gutenkunst, O. Chybiński, W. Świda:
Prawo karne, Część szczególna, Wrocław1971, s. 252.
2
sensie, abstrahując od spornego zagadnienia związanego z ustaleniem zakresu pojęcia
„własność konstytucyjna”, można stwierdzić, że przepisy rozdziału XXXV chronią
wszelkie prawa o charakterze majątkowym, stanowiąc karnistyczne rozwinięcie
wyrażonej w art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady ochrony własności3.
Mieniem są także środki płatnicze (pieniądze) i inne dokumenty opiewające na
określone kwoty pieniężne (weksle, czeki) albo zawierające obowiązek wypłaty
kapitału, odsetek lub udziału w zyskach, jak również dokumenty uprawniające do
innego mienia lub określonego płatnego świadczenia (np. kwity bagażowe, bilety na
przejazd środkiem lokomocji itp.4 Nie stanowią natomiast mienia dokumenty nie
mające wartości majątkowej, np. dyplom czy legitymacja służbowa.
Tzw. dobra wolne, a więc np. powietrze, wody otwarte znajdujące się
w zbiornikach naturalnych posiadają wartość majątkową. Nie da się jej jednak wyrazić
w kwocie pieniężnej. Dlatego stanowią przedmiot przestępstwa jako mienie tylko
wówczas, gdy na skutek przetworzenia znajdą się w obrocie jako towary posiadające
określoną w pieniądzu wartość. Również wszelkie dokumenty stają się mieniem
w rozumieniu przepisów karnych dopiero wtedy, gdy ucieleśniają same w sobie
wartości pieniężne, bądź stwierdzają uprawnienia do roszczeń natury majątkowej5.
Cecha prawna mienia jako przedmiotu przestępstwa wyraża się w tym, iż jest ono
czyjąś własnością. Cechy tej nie posiadają ani wspomniane już tzw. dobra wolne, ani
też tzw. rzeczy niczyje. Do tych ostatnich należą dobra jeszcze niezawłaszczone lub
takie, których własności zrzekł się podmiot.6
W przepisach części ogólnej i szczególnej kodeksu karnego z 1969 r.,
ze wszystkich cech wymaganych dla mienia jako przedmiotu przestępstwa
uwzględniona została tylko cecha prawna. I głównie w oparciu o tę cechę dokonany
został podział przestępstw na te, których przedmiotem jest wyłącznie mienie społeczne,
i te, w których przedmiotem jest mienie cudze. Według art. 120 § 6 ustawy karnej
z 1969 roku nazwa „społeczne” obejmuje mienie będące własnością trzech podmiotów:
państwa (ogólnonarodowe), spółdzielni oraz innych organizacji społecznych ludu
3
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, w: G. Bogdan, K. Buchała,
Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewskia, M. Rodzynkiewicz,
M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll: Kodeks karny, Część szczególna, Komentarz do art. 278363 Kodeksu karnego, Zakamycze 1999, s. 10.
4
A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 546.
5
L. Lernell: Własność społeczna, s. 239.
6
I. Andrejew: System prawa karnego, O przestępstwach w szczególności, Zakład Narodowy Imienia
Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1985, s. 364.
3
pracującego. W przepisie tym ustawodawca ustala jedynie, iż ilekroć przepis karny
posługuje się nazwą „mienie społeczne”, odnosi ją do wszystkich wymienionych w § 6
kategorii własności, a posłużenie się wspólną nazwą dla wszystkich wymienionych
trzech kategorii mienia społecznego oznacza tylko ich równorzędność pod względem
ochrony prawnokarnej. Uzasadnione jest to między innymi jednakowym stopniem
zagrożenia każdej z nich zamachami przestępnymi. Potraktowanie w sposób zbiorczy
społecznego charakteru mienia daje podstawę określonego sposobu rozwiązywania
kwestii wyłaniających się na tle tzw. bezprawnych czy nielegalnych przesunięć mienia
między jednostkami gospodarki uspołecznionej.
Odmienny pod względem cechy prawnej rodzaj mienia stanowi mienie cudze.
Znaczenie tej nazwy w kontekście przepisów karnych wyjaśnione zostało w § 7 art. 120
k.k. przez podanie dwóch wydzielonych ze względu na przeznaczenie kategorii mienia
tj. mienia indywidualnego i osobistego. Odpowiednio do treści nadawanych tym
nazwom w terminologii prawa cywilnego, mieniem indywidualnym jest wszelkie
mienie osób fizycznych, które nie służy im do osobistego użytku (w szczególności
wszelkie środki produkcji), oraz mienie osób prawnych nie będących organizacją
społeczną ludu pracującego. Mieniem osobistym jest zatem wszelkie mienie pozostałe,
w szczególności służące do osobistego użytku (art. 44 k.c.)7
Przepisy rozdziału XXXV kodeksu karnego z 1997 roku chronią również
posiadanie, stanowiące jedynie faktyczne władztwo nad rzeczą, przez które rozumie się
samą możność władania rzeczą. Posiadanie może występować w postaci samoistnej
(obejmującej faktyczne wykonywanie tych uprawnień, które składają się na treść prawa
własności) lub zależnej (obejmującej wykonywanie uprawnień składających się na inne
prawo dające władztwo nad cudzą rzeczą, np. prawo użytkowania, zastawu, najmu lub
inne prawa, z którymi łączy się określenie władztwo).8
Polecamy serwis darmowe prace mgr z prawa - strona z darmowym i fragmentami
prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne, zaliczeniowe.
7
8
Tamże, s. 374.
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 10.
4
2. Przestępstwa przeciwko mieniu we wcześniejszych uregulowaniach
prawnych
Przestępstwa przeciwko mieniu, zwane czasem również przestępstwami
przeciwko własności lub przestępstwami przeciwko dobrom majątkowym, stanowią
rodzaj przestępstw stosunkowo najczęściej popełnianych.
Przyglądając się strukturze trzech polskich dwudziestowiecznych kodeksów
karnych można zauważyć, że każdy z nich miał i ma w części szczególnej
wyodrębniony rozdział grupujący przestępstwa przeciwko mieniu.
W kodeksie karnym z 1932 roku omawiane przestępstwa nazywano
przestępstwami przeciwko mieniu i zawarto je w rozdziale XXXIX, a mianowicie:
kradzież (art. 257), kradzież rozbójnicza (art. 258), rozbój (art. 259), korsarstwo
(art. 260), wymuszenie rozbójnicze (art. 261), przywłaszczenie mienia (art. 262),
uszkodzenie mienia (art. 263), oszustwo (art. 264), szalbierstwo (art. 265), wyzyskanie
niezdolności pojmowania (art. 266), dochodzenie pokrytej należności (art. 267),
wyzyskanie przymusowego położenia (art. 268), nadużycie zaufania (art. 269),
naruszenie prawa polowania lub rybołówstwa (art. 270), opór przeciw ochronie praw
rzeczowych (art. 271), naruszenie władztwa rzeczy wartości niematerialnej (art. 272).
Cechą charakterystyczną kodeksu karnego z 1932 roku była zwięzłość
i przejrzystość, co dało się zauważyć również w zakresie konstrukcji przestępstw
przeciwko mieniu. Wychodząc z założenia, iż klasyfikacja kodeksowa powinna służyć
praktycznemu stosowaniu ustawy, a zadaniem ustawodawcy nie jest systematyka
teoretyczna, w rozdziale XXXIX zgrupowano niemal wszystkie przestępstwa przeciwko
mieniu i prawom majątkowym, a więc zarówno te, których przedmiotem była
res in corpore, jak i te, których przedmiotem były prawa i korzyści majątkowe.9
Omawiany rozdział chronił, jak wspomniano, nie tylko własność, ale i inne formy
władztwa nad rzeczą, a także nie tylko władztwo nad rzeczami, ale również nad
mieniem nie będącym rzeczą (prawa rzeczowe i obligacyjne, energia elektryczna).
Przyjmując za kryterium przedmiot, na który bezpośrednio skierowane było
działanie sprawcy, zawarte w rozdziale XXXIX k.k. z 1932 r. przestępstwa przeciwko
mieniu, podzielić można było na dwie kategorie: albo było to mienie i wówczas
9
I. Andrejew: System prawa karnego, O przestępstwach w szczególności, Zakład Narodowy Imienia
Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1985, s. 360.
5
mieliśmy do czynienia z kradzieżą, przywłaszczeniem lub uszkodzeniem, albo też
działanie przestępcze skierowane było bezpośrednio na wolę osoby władającej
mieniem, a dopiero w dalszej kolejności na mienie, a wówczas był to rabunek,
wymuszenie rozbójnicze lub oszustwo. Żaden przepis nie kwalifikował przestępstwa
przeciwko mieniu w zależności od wysokości szkody. Żaden też przepis nie czynił
różnicy między mieniem z uwagi na rodzaj własności; zarówno własność osobista, jak
też prywatna własność burżuazyjna i obszarnicza, własność państwowa, czy też
własność wspólna spółdzielni, zrzeszeń itp., podlegały jednakowej ochronie.10
Konstrukcja rozboju, czyli rabunku opierała się na ustalonych wcześniej
w doktrynie i ustawodawstwach regułach. Przemoc lub groźbę gwałtu uzupełniano
w kodeksie wzmianką o pozbawieniu człowieka możności przeciwdziałania zaborowi,
za pomocą takich środków, które krępują człowieka, nie będąc jednak bezpośrednim
aktem przemocy fizycznej lub psychicznej.
Rabunek, kradzież rozbójnicza, czynności przygotowawcze do rozbójnictwa
morskiego oraz wymuszenie rozbójnicze stanowiły zbrodnie, przy czym najcięższa
z nich – rabunek – zagrożona była karą więzienia bez określenia jej górnej granicy,
tj. do lat 15; pozostałe zbrodnie przeciwko mieniu miały górne zagrożenie karą
więzienia do lat 10. Inne przestępstwa stanowiły występki.11
Z chwilą uchwalenia dekretów z 4 marca 1953 roku o wzmożeniu ochrony
własności społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) oraz o ochronie własności społecznej
przed drobnymi kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69) odpowiedzialność za przestępstwa
przeciwko mieniu uległa w PRL znacznym modyfikacjom. Wyodrębniły one własność
społeczną jako przedmiot ochrony karnej, a także wprowadziły zbiorcze pojęcie
przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego. Przepisy karne o ochronie własności
społecznej, a w szczególności z dnia 21.01.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia
społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa oraz ustawa z 18.06.1959 r.
o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko własności społecznej, która
zastąpiła dekrety z 1953 roku, wraz z opracowanym na ich tle orzecznictwem, stały się
podstawą uregulowania odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko mieniu
w wówczas nowym kodeksie karnym z 1969 roku.
10
11
Tamże, s. 360.
Tamże, s. 362.
6
Zamieszczono je w rozdziale XXIX i obejmowały one następujące typy
przestępstw: zagarnięcie mienia społecznego (art. 199), kwalifikowane zagarnięcie
mienia ze względu na podmiot czynu zabronionego (art. 200), kwalifikowane
zagarnięcie mienia ze względu na wartość mienia (art. 201), kwalifikowane
przestępstwo zagarnięcia mienia ze względu na sposób popełnienia (art. 202), kradzież
(art. 203), przywłaszczenie mienia (art. 204), oszustwo (art. 205), nadużycie zaufania
(art. 206), lichwa (wyzysk) (art. 207), kradzież szczególnie zuchwała lub z włamaniem
(art. 208), kradzież rozbójnicza (art. 209), rozbój (art. 210), wymuszenie rozbójnicze
(art. 211), uszkodzenie mienia (art. 212), wyrąb drzewa w lesie w celu przywłaszczenia
(art. 213), zabór pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. 214),
paserstwo umyślne (art. 215), paserstwo nieumyślne (art. 216).
Połączenie przestępstw przeciwko mieniu we wspólnym rozdziale twórcy
kodeksu karnego z 1969 roku uzasadniają w następujący sposób: „Kodeks karny stoi na
gruncie konstytucyjnej zasady szerokiej ochrony własności społecznej, mając jednak
również i to na uwadze, że w naszych warunkach mienie osobiste i indywidualne jest
z reguły mieniem ludzi pracy, wymaga więc także odpowiedniej ochrony.
Ta okoliczność uzasadnia umieszczenie wszelkich przestępstw przeciwko mieniu
w jednym rozdziale i zbliżenie zagrożeń karnych. Kodeks wziął również pod uwagę
fakt, że w istniejącym obecnie odrębnym uregulowaniu przestępstw przeciwko
własności społecznej występują te same formy, co prowadzi do zbędnego paralelizmu
dyspozycji karnych”.12
Kodeks karny z 1969 r. opierał się w chwili wejścia w życie na zasadzie
rozróżnienia rodzajów mienia w zależności od podmiotu, któremu przysługiwało do
tego mienia prawo własności, oraz stanowiącym konsekwencje tego rozróżnienia
odmiennym określeniem zasad prawnokarnej ochrony mienia społecznego oraz mienia
prywatnego.13
Każdy z obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej kodeksów karnych
zawierał typy przestępstw integralnie związanych z wyznawaną przez ustawodawcę
filozofią, obowiązującym systemem politycznym, a także aktualnym stanem rozwoju
gospodarczego i technologicznego.
12
13
Uzasadnienie projektu kodeksu karnego z 1969 r., Warszawa 1968, s. 146.
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo
(SN 1918-2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 31.
7
3. Przestępstwa przeciwko mieniu w ujęciu kodeksu karnego
z 1997 roku
Ustawa karna z 6 czerwca 1997 roku (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) weszła
w życie 1 stycznia 1998 roku i zastąpiła wielokrotnie nowelizowany kodeks karny
z 1969 r. Obowiązujący kodeks karny, w opisie typów przestępstw przeciwko mieniu
w strukturze rozdziału, nawiązuje jednak raczej do rozwiązań zawartych w kodeksie
karnym z 1932 roku. Posługuje się też terminologią cywilistyczną na oznaczenie
przedmiotu przestępstwa, używając wszędzie tam, gdzie to jest możliwe z racji ścisłości
języka oraz semantycznych, nazwy „rzecz”, a nie nazwy „mienie”, która posługuje się
dla oznaczenia prawa własności.14
Rozdział XXXV obecnie obowiązującego kodeksu karnego grupuje następujące
typy przestępstw przeciwko mieniu: kradzież (art. 278), kradzież z włamaniem
(art. 279), rozbój (art. 280), kradzież rozbójnicza (art. 281), wymuszenie rozbójnicze
(art. 282), przywłaszczenie (art. 284), nadużycie telefonu (art. 285), oszustwo (art. 286),
oszustwo komputerowe (art. 287), niszczenie lub uszkadzanie mienia (art. 288), zabór
pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. 289), kradzież leśną
(art. 290) oraz paserstwo (art. 291 i 292).
W zakresie karnoprawnej ochrony mienia kodeks karny z 1997 r. oparty jest na
zasadzie pełnej równości karnoprawnej ochrony wszelkich form własności mienia,
realizując w ten sposób wyrażoną w art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
zasadę, wedle której „własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia
podlegają równej dla wszystkich ochronie”. Przyjęte w nim rozwiązania legislacyjne
zrywają z przejawiającą się w ustawodawstwie PRL regułą wzmożonej ochrony mienia
społecznego i znacznie słabszej karnoprawnej ochrony mienia indywidualnego
(prywatnego).15 Z obecnie obowiązującego kodeksu karnego znikły specjalne typy
przestępstw, których przedmiotem ochrony było mienie społeczne. Z modyfikacją tą
wiąże się zmiana w wewnętrznej strukturze przestępstw przeciwko mieniu. W miejsce
występującego w k.k. z 1969 r. trójczłonowego podziału przestępstw przeciwko mieniu,
rozróżniającego przestępstwa, których przedmiotem było wyłącznie mienie społeczne
14
Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne –
z 1997 r. z uzasadnieniami, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997, s. 206.
15
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 7.
8
(art. 199-201), przestępstwa, których przedmiotem było jedynie mienie cudze-prywatne
(art. 203-205 i 207) oraz przestępstwa, w których przedmiotem było zarówno mienie
społeczne, jaki i mienie cudze (art. 202, 206, 208-216), k.k. z 1997 r. zawiera
jednorodną
kategorię
przestępstw
przeciwko
mieniu,
których
przedmiotem
w odniesieniu do każdego typu przestępstwa może być zarówno mienie prywatne
(cudze), jak i mienie społeczne.16
Kodeks karny z 1997 roku wzbogacony został o nie znane swojemu
poprzednikowi nowe typy przestępstw: nadużycie telefonu, oszustwo komputerowe,
paserstwo
programu
komputerowego.
Ponadto
zawiera
szereg
odmienności
w porównaniu z k.k. z 1969 r., związanych z dwoma okolicznościami: po pierwsze
z wyraźną tendencją do ujednolicenia w sferze terminologicznej prawnych reguł
ochrony mienia przewidzianych w prawie cywilnym oraz prawie karnym, po drugie
z wprowadzeniem nowych regulacji związanych z koniecznością dostosowania
karnoprawnej ochrony mienia do aktualnego stanu rozwoju techniki oraz do zmian,
jakie dokonały się w sferze stosunków społeczno-gospodarczych.17 Na stosunkowo
liczne zmiany w porównaniu z k.k. z 1969 r., wprowadzone do tego rozdziału,
wpłynęły, poza zmianą systemu ekonomicznego, która wręcz wymogła rezygnację
z różnicowania ochrony prawnokarnej mienia publicznego i prywatnego i ze związanej
z tym zbiorczej konstrukcji przestępstwa zagarnięcia, zaobserwowane nowe przejawy
zachowań patologicznych, godzących w mienie, po części wynikające z postępu
technicznego, a po części kształtowane warunkami gospodarki rynkowej, oraz
stwierdzone w wieloletniej praktyce wady lub luki dotychczasowych przepisów karnych
chroniących mienie.18
Licząc się ze specyfiką przestępstw przeciwko mieniu, związaną z wartością
przedmiotu przestępstwa, okolicznościami popełnienia przestępstw (młodociani), nowy
kodeks dokonuje rozwarstwienia karalności, przyjmując „wypadki mniejszej wagi”
z łagodniejszą sankcją albo w sytuacjach nietypowych możliwość nadzwyczajnego
złagodzenia kary (np. kradzież z włamaniem, rozbój).19 Z uwagi na znaczną wartość
mienia określonego jako przekraczającą dwustukrotność najniższego wynagrodzenia
16
Tamże, s. 8.
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo
(SN 1918-2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 33.
18
O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski: Kodeks Karny, Komentarz, Tom III, Gdańsk 2001,
s. 350.
19
Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z
uzasadnieniami, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997, s. 207.
17
9
(art. 115 § 5), wprowadza dodatkowo typy kwalifikowane odnoszące się do typów
podstawowych kradzieży, przywłaszczenia, oszustwa, zniszczenia mienia i paserstwa
(art. 294). Jednocześnie kodeks karny nie przyjmuje z ustawy karnej z 1969 roku
kwalifikowanej postaci paserstwa z uwagi na uczynienie sobie z popełnienia paserstwa
„stałego źródła dochodu”, ponieważ art. 67 k.k. wprowadza ogólniej ujęte uregulowanie
konsekwencji zawodowego popełnienia przestępstw.
Ustawa karna z 1997 roku znacznie rozszerza zakres przestępstw przeciwko
mieniu, których ściganie uzależnione jest od wniosku pokrzywdzonego, w przypadku
gdy przestępstwo to popełniono na szkodę osoby najbliższej. Zawiera także nieznaną
k.k. z 1969 r. podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo nawet odstąpienia od
wymierzenia kary w przypadku dobrowolnego naprawienia przez sprawcę w całości
szkody wyrządzonej przestępstwem.20
Przestępstwo rozboju określone w art. 280 k.k. z 1997 r. stanowi odpowiednik
przestępstwa opisanego w art. 210 k.k. z roku 1969.
k.k. z 1969 r.
Art. 210 § 1.: „Kto zabiera w celu przywłaszczenia mienie, używając lub grożąc
natychmiastowym użyciem gwałtu na osobie albo doprowadzając człowieka do
stanu nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności na
czas nie krótszy od lat 3.
§ 11. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega karze pozbawienia wolności
od 6 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną lub innym niebezpiecznym
narzędziem albo działa wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią lub
takim narzędziem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy
od lat 5 albo karze śmierci.”21
k.k. z 1997 r.
Art. 280 § 1.: „Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc
natychmiastowym
20
21
jej
użyciem
albo
doprowadzając
człowieka
do
stanu
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s.11.
Ustawa z dnia 19.04.1969 r., Dx. U. z dnia 14.05.1969 r., Nr 13, poz. 94 z późniejszymi zmianami.
10
nieprzytomności
lub
bezbronności,
podlega
karze
pozbawienia
wolności
od lat 2 do 12.
§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie
niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny
sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą, która posługuje
się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem, podlega karze pozbawienia
wolności na czas nie krótszy od lat 3.”22
Kodeks karny wprowadza kilka zmian w jurydycznym opisie znamion
przestępstwa rozboju w odniesieniu do kształtu tego przestępstwa w k.k. z 1969 r. Mają
one różnorodny charakter, od często redakcyjnych, aż po zmiany rzutujące na zakres
znamion i wpływające na interpretację całego typu czynu zabronionego.23 Pierwszą
różnicą jest zmiana pełnego opisu zawartego w art. 210 k.k. z 1969 roku, wyrażonego
słowami „kto zabiera w celu przywłaszczenia mienia...”, skrótowym opisem
„kto kradnie”. Jednoznaczne odesłanie w odniesieniu do tej części znamion do opisu
przestępstwa kradzieży określonego w art. 278 § 1 k.k. , wskazuje ścisłe związki
pomiędzy tymi dwoma typami czynu zabronionego. Rozbój stanowi kwalifikowaną
postać kradzieży, gdyż do jego ustawowych znamion należą wszystkie elementy
kradzieży.
Kolejna zmiana dotyczy pierwszego z elementów kwalifikujących typ.
W miejsce sformułowania „używając (...) gwałtu na osobie” zawartego w art. 210 § 1
k.k. z 1969 r., w art. 280 § 1 pojawia się sformułowanie „używając przemocy wobec
osoby”. Modyfikacja ta nawiązuje do kształtu znamion rozboju określonych w art. 259
kodeksu karnego z 1932 roku. W związku z potrzebą dostosowania orzecznictwa
wydanego na podstawie k.k. z 1969 r. do nowej regulacji prawnej konieczne jest
ustalenie wzajemnych relacji terminów „gwałt” oraz „przemoc”.24 Jednocześnie należy
zauważyć, że określenie w art. 280 § 1 nie odpowiada identycznie treści art. 259 § 1
kodeksu karnego z 1932 roku. Obecnie przepisy ustawy karnej wymagają użycia wobec
osoby przemocy, natomiast zawarte w kodeksie karnym z 1932 r. sformułowanie
„używając przemocy” nie było relacjonowane bezpośrednio do osoby.
22
Ustawa z dnia 6.06.1997 r., Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 60.
24
Tamże, s. 61.
23
11
Konsekwencją zastąpienia sformułowaniem „przemoc” pojęcia „gwałt” jest
zmiana także określenia drugiego elementu kwalifikującego. W obowiązującej ustawie
karnej za typ kwalifikowany odpowiada sprawca, który grozi natychmiastowym
użyciem przemocy wobec osoby.
Ponadto ustawodawca zawarł pewne dodatkowe elementy w znamionach
przestępstwa określanego w art. 280 § 2 k.k. w odniesieniu do środków, którymi
posługuje się sprawca dokonując rozboju. W miejsce zawartego w art. 210 § 2 k.k.
z 1969 r. sformułowania „posługuje się bronią palną lub innym niebezpiecznym
narzędziem albo działa wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią lub
narzędziem” pojawia się opis przedmiotów, których wykorzystanie przez sprawcę
rozboju, zwiększając zawartość bezprawia zachowania, wpływa na surowszą
odpowiedzialność. Natomiast termin „inne niebezpieczne narzędzie” został zastąpiony
zwrotem „nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem
obezwładniającym”.
Dodatkowym znamieniem kwalifikującym, nie znanym kodeksowi karnemu
z 1969 roku jest znamię ujęte jako „działanie w inny sposób bezpośrednio zagrażający
życiu” oraz stanowiące konsekwencję rozszerzenia opisu środków i sposobu działania
zwiększających zawartość bezprawia rozboju dopełnienie przyjmujące postać działania
sprawcy „wspólnie z inną osobą, która posługuje się bronią palną, przedmiotem lub
środkiem” opisanym w pierwszej części znamion.
Na uwagę zasługuje też zmiana kontekstu normatywnego, w jakim występuje
w kodeksie karnym przestępstwo rozboju. Należy w związku z tym zauważyć, że
w Kodeksie karnym z 1932 r. nie występowała konstrukcja kradzieży szczególnie
zuchwałej, a do znamion rozboju należała „przemoc fizyczna”, nie zaś „gwałt na
osobie” (art. 259). Wobec trudności w interpretacji kradzieży szczególnie zuchwałej
regulacja zawarta w Kodeksie karnym z 1969 r. prowadziła do istotnych rozbieżności
w praktyce. Biorąc pod uwagę, że zdarzenia wypełniające znamiona rozboju wykazują
dużą rozpiętość w zakresie społecznej szkodliwości czynu, postulowano w doktrynie
rezygnację z konstrukcji kradzieży szczególnie zuchwałej i wprowadzenie do Kodeksu
karnego przepisu o rozboju mniejszej wagi.25 Obecna ustawa karna uwzględnia te
propozycje.
25
A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 557.
12
Zestawiając ze sobą rozdziały grupujące przestępstwa przeciwko mieniu zawarte
w trzech polskich kodeksach karnych spostrzec można, iż w każdym z nich znajdowała
się normatywna charakterystyka pewnej grupy deliktów, stanowiących jak się wydaje
trzon przestępczości przeciwko mieniu, do których zaliczyć należy: kradzież, kradzież
z włamaniem, kradzież rozbójniczą, wymuszenie rozbójnicze, rozbój, oszustwo,
paserstwo oraz uszkodzenie rzeczy.26
Polecamy serwis darmowe prace mgr z prawa - strona z darmowym i fragmentami
prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne, zaliczeniowe.
26
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 19182000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 30.
13
ROZDZIAŁ II
PRZESTĘPSTWO ROZBOJU – USTAWOWE ZNAMIONA
W przepisach kodeksu karnego ustawodawca podaje cechy charakterystyczne
dla danego typu przestępstwa, które noszą nazwę ustawowych znamion przestępstwa.
Są to te wszystkie cechy zdarzenia, które muszą być udowodnione w procesie karnym,
a które są niezbędne dla uznania konkretnego zachowania ludzkiego za przestępstwo.
Znamiona typu czynu zabronionego zawarte są w dyspozycji przepisu części
szczególnej k.k. (lub w ustawie szczególnej) oraz w tych przepisach części ogólnej,
które „dopełniają” dyspozycję przez określenie cech podmiotu, formy winy czy też
form popełnienia czynu.27
Według I. Andrejewa ustawowymi znamionami przestępstwa są określone
w ustawie karnej cechy zachowania, których całokształt stanowi o przestępczości tego
W tym ujęciu znamiona przestępstwa to całokształt, zestaw lub zespół
zachowania.
właściwych typowi przestępstwa cech konkretnych czynu, które są przedmiotem
dowodzenia w postępowaniu karnym.28
Ustawowe znamiona przestępstwa dzielimy na cztery grupy:
A. Przedmiot ochrony (zamachu)
-
dobro, w które godzi sprawca swym czynem, albo które narażone jest
na niebezpieczeństwo;
B. Strona przedmiotowa
-
wyraża zewnętrzne zachowanie sprawcy, a jeżeli ustawa tego wymaga
także skutek tego zachowania oraz okoliczności;
C. Podmiot
-
warunki, jakim powinien odpowiadać człowiek, aby mógł być
pociągnięty
do odpowiedzialności karnej;
27
A. Marek, S. Waltoś: Podstawy prawa i procesu karnego, Wydawnictwa Prawnicze, Warszawa 1999,
s. 63.
28
S. Łagodziński: Ustawowe znamiona kradzieży, Problemy Praworządności, nr 8, 9 z 1980r., s. 14.
14
D. Strona podmiotowa
znamiona określające stosunek psychiczny sprawcy do jego zachowania
-
się.29
1. Przedmiot ochrony
Przedmiotem przestępstwa są dobra prawne, takie jak życie, wolność,
bezpieczeństwo, własność itd., w które godzi czyn sprawcy. Przestępstwo stanowi
zamach na nie i dlatego patrząc od strony przestępstwa nazywamy je przedmiotem
zamachu, a patrząc od strony prawa karnego nazywamy je przedmiotem ochrony.30
Przedmiot przestępstwa dzielimy na:
-
ogólny
-
rodzajowy
-
indywidualny
Ogólnym przedmiotem ochrony przepisów prawa karnego są określone stosunki
społeczne zawarte w Konstytucji RP, a przede wszystkim dobra prawne (prawa
i wolności) podmiotów tych stosunków. Jest to kompleks dóbr, które chronione są przez
prawo karne jako całość.
Indywidualnym przedmiotem ochrony jest to dobro chronione przez konkretną
normę prawną, na które skierowany został zamach przestępny.
Przedmiot rodzajowy zaś to dobro prawne chronione nie przez jeden przepis lecz
przez grupę przepisów karnych, z reguły zamieszczonych w jednym rozdziale KK. 31
W
poszczególnych
ustawodawca
zgrupował
rozdziałach
przestępstwa
części
szczególnej
skierowane
kodeksu
przeciwko
temu
karnego
samemu
rodzajowemu dobru chronionemu. Na rodzajowy przedmiot ochrony prawnej wskazują
tytuły rozdziałów, które zawierają zwrot „Przestępstwa przeciwko...” Rozdział XXXV
kodeksu karnego z 1997 r. nosi tytuł „Przestępstwa przeciwko mieniu”, a rodzajowym
przedmiotem ochrony przepisów tego rozdziału jest własność oraz inne prawa
majątkowe.
29
I. Andrejew: Polskie prawo karne w zarysie, PWN, Warszawa 1976, s. 109.
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 83.
31
Tamże, s. 85.
30
15
Przestępstwo rozboju, w ujęciu art. 280 § 1, polega na kradzieży popełnionej
wobec osoby przy użyciu przemocy lub groźby natychmiastowego jej użycia albo przez
doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Tak więc
przestępstwo rozboju ma dwa przedmioty ochrony, gdyż atakowanym dobrem jest
zarówno mienie, jak i osoba. Rozbój jest przestępstwem złożonym, sprawca bowiem
zmierza do dokonania kradzieży atakując integralność cielesną człowieka (przemoc),
jego wolność, zdrowie, a nawet życie.32
Celem działania sprawcy jest zabór rzeczy w celu przywłaszczenia, a zamach na
osobę stanowi w tym przypadku jedynie środek prowadzący do realizacji celu. Jeżeli
zabraknie choćby jednego z przedmiotów ochrony objętych tym przepisem, nie można
mówić o dokonaniu rozboju.
Przez rzecz jako przedmiot własności, posiadania lub innych praw chronionych
przez art. 280 rozumieć należy rzecz w ujęciu prawa cywilnego, a więc zgodnie
z brzmieniem art. 45 k.c. przedmiot materialny, wyodrębniony z przyrody, posiadający
właściwość samodzielnego uczestniczenia w obrocie prawnym oraz przedstawiający
wartość materialną dającą się wyrazić w określonej kwocie pieniężnej.33 Rzeczami
w rozumieniu art. 115 § 9 polskiego kodeksu karnego są również: polski albo obcy
pieniądz lub inny środek płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy
pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach
albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce. Przedmiotem ochrony przestępstwa
z art. 280 § 1 jest także cudzy program komputerowy oraz energia i karta uprawniająca
do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego.34
2. Znamiona strony przedmiotowej
Strona przedmiotowa przestępstwa wyraża zewnętrzne zachowanie się sprawcy,
a jeżeli ustawa tego wymaga również skutek tego zachowania oraz towarzyszące
zdarzeniu przestępnemu okoliczności.
32
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 300.
33
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 65.
34
Tamże, s. 65.
16
Na stronę przedmiotową przestępstwa składają się:
1. czyn (zachowanie się) podmiotu,
2. skutek czynu,
3. czas i miejsce czynu,
4. sytuację, w jakiej czyn popełniono,
5. sposób popełnienia i przedmiot wykonawczy czynu.

CZYN (ZACHOWANIE SIĘ) PODMIOTU
Znaczenie poszczególnych z wymienionych tu elementów strony przedmiotowej
nie jest jednakowe. Najważniejszym elementem jest tu niewątpliwie zachowanie się
sprawcy, które jest niezbędnym elementem każdego przestępstwa, skoro każde
przestępstwo musi być czynem.35
Czyn człowieka może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Działaniem jest
podjęcie określonych czynności celowych, natomiast zaniechanie można określić jako
celowe powstrzymanie się przez podmiot od działania, które powinien był i mógł
podjąć.
Przestępstwo rozboju należy do kategorii, tzw. przestępstw z działania. Oznacza
to, że może być ono popełnione jedynie w formie działania, nigdy zaś nie może polegać
na zaniechaniu.
Art. 280 § 1 k.k. ściśle określa zachowanie się sprawcy przestępstwa. Polega
ono na zaborze rzeczy w celu przywłaszczenia dokonanym przy użyciu wymienionych
w tym przepisie sposobów zachowania skierowanych na osobę, których celem jest
zawładnięcie rzeczą. Z uwagi na fakt, iż ustawodawca taksatywnie wylicza sposoby
zachowania się sprawcy należy przyjąć, że jakikolwiek inny sposób działania, nie
wymieniony w znamionach art. 280 § 1, nie może wystarczyć do przyjęcia kwalifikacji
rozboju.

SKUTEK CZYNU
Ponieważ przestępstwo określone w art. 280 § 1 jest przestępstwem
materialnym, do jego znamion należy skutek w postaci zaboru rzeczy. Skutek następuje
w chwili zawładnięcia rzeczą przez sprawcę, tj. w momencie objęcia przez sprawcę tej
35
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 64.
17
rzeczy w posiadanie. Do znamion skutku nie należy natomiast dokonanie zamachu na
osobę, który jest jedynie sposobem działania sprawcy zamierzającego zawładnąć
rzeczą.36

SPOSÓB POPEŁNIENIA ROZBOJU
Rozbój jest kwalifikowaną odmianą kradzieży ze względu na sposób jej
popełnienia, a mianowicie:
1. stosowanie przemocy wobec osoby,
2. stosowanie groźby natychmiastowego jej użycia,
3. doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,
4. posłużenie się bronią palną, nożem lub innym niebezpiecznym przedmiotem
zagrażającym życiu lub środkiem obezwładniającym, albo działanie w inny
sposób, bezpośrednio zagrażający życiu.
Przez „przemoc wobec osoby” należy rozumieć zastosowanie bezpośredniej
przemocy fizycznej skierowanej na ciało człowieka w celu jego obezwładnienia lub
pokonaniu oporu, aby następnie dokonać kradzieży (np. zadanie obezwładniającego
ciosu, kopanie, torturowanie, obezwładnianie i związanie itp.)37 Wynika z tego, że
rozbój nie może być dokonany przy użyciu przemocy pośredniej, skierowanej na rzecz,
aby uniemożliwić w ten sposób opór ofiary, np. poprzez niszczenie cennych
przedmiotów.
Dla bytu przestępstwa określonego w art. 280 § 1 k.k. nie jest konieczne, aby
przemoc była użyta bezpośrednio wobec osoby pokrzywdzonej. Może być ona użyta
wobec jakiejkolwiek osoby, byleby tylko miała określony cel, sprowadzający się do
oddziaływania na osobę dysponującą rzeczą, a więc na pokrzywdzonego. 38
Rozbój jest przestępstwem skierowanym jednocześnie przeciwko mieniu
i osobie, zaś przemoc jest jedynie środkiem do zawładnięcia rzeczą.
Drugim ze sposobów popełnienia rozboju jest groźba użycia przemocy. Polega
on na grożeniu pobiciem, spowodowaniem uszkodzenia ciała lub zastosowaniem innej
36
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 84.
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 300.
38
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 19182000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 57.
37
18
formy przemocy fizycznej, przy czym groźba ta nie musi być skierowana bezpośrednio
do osoby, której rzecz sprawca chce zagarnąć, ale może np. dotyczyć obecnej przy
zdarzeniu osoby najbliższej.39
Groźba stanowiąca znamię przestępstwa rozboju stanowi tzw. groźbę
bezprawną. W kontekście omawianego typu czynu zabronionego celem groźby musi
być ukształtowanie psychiki pokrzywdzonego w pożądany dla sprawcy sposób,
przejawiający się w podjęciu
w stosunku do rzeczy określonej decyzji.40
Groźba natychmiastowego użycia przemocy nie musi być wypowiedziana przez
sprawcę – wystarczy, że wynika z jego zachowania się.
Trzecim z alternatywnych sposobów popełnienia rozboju jest doprowadzenie
człowieka do stanu bezbronności lub nieprzytomności. Jest to takie działanie, które
wynika z zachowania nie stanowiącego użycie przemocy fizycznej lub groźby
natychmiastowego jej użycia.
Przez stan bezbronności rozumieć należy taką sytuację, w której ofiara
przestępstwa
z powodu obezwładnienia jej na wskutek użycia siły fizycznej, nie
stanowiącej jednak gwałtu na osobie, albo wobec wielości napastników lub znacznej
dysproporcji sił pozbawiona jest możliwości przeciwdziałania zaborowi mienia albo też
jest w istotnym zakresie ograniczona.41 Doprowadzenie do stanu nieprzytomności zaś,
polega na spowodowaniu stanu, w którym pokrzywdzony nie może przeciwstawić się
zabraniu mienia, ponieważ zostały zakłócone jego czynności psychiczne w całkowitym
lub znacznym stopniu.
Ostatnim ze sposobów popełnienia rozboju jest posłużenie się bronią palną,
nożem lub innym niebezpiecznym przedmiotem zagrażającym życiu lub środkiem
obezwładniającym albo działanie w inny sposób, bezpośrednio zagrażający życiu.
Stanowi on typ kwalifikowany rozboju, określony w art. 280 § 2 k.k., któremu
poświęcony jest III rozdział tej pracy.
39
A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 557.
M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 72.
41
OSN KW 1989, z. 7-12, poz. 48.
40
19

PRZEDMIOT WYKONAWCZY
Do strony przedmiotowej rozboju zalicza się także przedmiot wykonawczy czynu,
przez który rozumie się przedmiot materialny, na którym dokonuje się danego
przestępstwa.
Przestępstwo rozboju ma dwa przedmioty czynności wykonawczej. Pierwszym jest
cudza rzecz ruchoma, na którą skierowane jest celowe działanie sprawcy, drugim
osoba, na której nietykalność cielesną, wolność, zdrowie, a w pewnych przypadkach
życie, sprawca kieruje przemoc, groźbę natychmiastowego jej użycia lub którą
doprowadza do stanu nieprzytomności lub bezbronności.42
3. Podmiot
Z uwagi na cechy podmiotu, przestępstwa dzielimy na indywidualne, a więc
takie które ograniczają krąg możliwych podmiotów do osób spełniających określone
przez ustawę właściwości, wyróżniające je z kręgu innych osób oraz przestępstwa
powszechne, zwane również ogólnosprawczymi. Są to takie przestępstwa, podmiotem
których może być każda osoba odpowiadająca ogólnym cechom podmiotu
przestępstwa. Do takich właśnie należy przestępstwo określone w art. 280 kodeksu
karnego.
Podmiotem przestępstwa, a więc jego sprawcą, może być wyłącznie osoba
fizyczna, która jest zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.
Przede wszystkim, należy zwrócić tu uwagę na zagadnienia wieku i niepoczytalności.
A/ Wiek sprawcy
Biorąc pod uwagę ogólne warunki podmiotu przestępstwa należy wziąć pod
uwagę wiek sprawcy, z którym wiąże się odpowiedni poziom dojrzałości umysłowej
i moralnej.
Przepisy kodeksu karnego w art. 10 § 1 określają, iż dojrzałość taką człowiek
osiąga po ukończeniu 17 lat. W wypadku popełnienia przestępstw wymienionych w § 2
tego artykułu (jednym z wymienionych tam przestępstw jest rozbój) może odpowiadać
42
M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 85.
20
nieletni po ukończeniu 15 lat, zwłaszcza jeżeli nieskutecznym okazały się stosowane
w stosunku do niego środki wychowawcze i poprawcze.
Kodeks karny wyróżnia również kategorię sprawców młodocianych. Zgodnie
z art. 115 § 10 k.k., młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu
zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.
B/ Poczytalność
Cechą podmiotu przestępstwa jest także poczytalność sprawcy. W rozumieniu
art. 31 § 1 kodeksu karnego niepoczytalność oznacza brak możliwości rozpoznania
w chwili czynu jego znaczenia lub pokierowania swym postępowaniem i spowodowane
jest to upośledzeniem umysłowym, chorobą psychiczną lub innymi zakłóceniami
czynności psychicznych. Konsekwencją niepoczytalności jest brak winy, a w rezultacie
brak przestępstwa.
Sprawcą przestępstwa może być również osoba o ograniczonej poczytalności,
a więc osoba która w momencie popełnienia przestępstwa ma w znacznym stopniu
ograniczoną zdolność kierowania postępowaniem lub rozpoznania czynu. Stan ten nie
wyłącza winy i sprawca ponosi odpowiedzialność karną, ale sąd może w takim
wypadku, zgodnie z art. 31 § 2 k.k., orzec nadzwyczajne złagodzenie kary.
4. Znamiona strony podmiotowej
Strona podmiotowa (inaczej strona subiektywna) przestępstwa obejmuje
zjawiska psychiczne, które muszą towarzyszyć stronie przedmiotowej, czyli
zewnętrznemu zachowaniu się sprawcy, i które wyrażają stosunek psychiczny sprawcy
do czynu.43 Strona podmiotowa czynu jest najważniejszą przesłanką winy, bez której
nie ma odpowiedzialności. W polskim prawie karnym istnieją dwie zasadnicze formy
winy: umyślna i nieumyślna.
Wina umyślna może występować w dwóch postaciach, a mianowicie jako
zamiar bezpośredni, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony oraz jako zamiar
ewentualny, gdy sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego,
na to się godzi. Wspólne dla obu postaci są świadomość i wola sprawcy.
43
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 73.
21
Zgodnie zaś z art. 9 § 2 k.k., czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli
sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek
niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość
popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.
Rozbój należy do tzw. przestępstw kierunkowych, dla istnienia których
wymagane jest szczególne psychiczne nastawienie sprawcy. Zgodnie z ustawą jego
zachowanie musi być ukierunkowane na cel, jakim jest zamiar przywłaszczenia rzeczy.
Musi on zmierzać do dokonania kradzieży, aby przełamać lub uniemożliwić opór
posiadacza przedmiotu kradzieży.44 Jest więc przestępstwem umyślnym, którego strona
podmiotowa ogranicza się do zamiaru bezpośredniego.
Warunkiem przypisania sprawcy przestępstwa rozboju jest udowodnienie, że
jego zamiarem objęte było dążenie do zagarnięcia rzeczy (jej kradzieży) poprzez użycie
przemocy wobec osoby lub groźby natychmiastowego jej użycia bądź doprowadzenie
pokrzywdzonego do stanu nieprzytomności lub bezbronności.45
Polecamy solidny serwis darmowe prace mgr z prawa – znajdziecie tam darmowe
fragmenty prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
44
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 300.
45
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 86.
22
ROZDZIAŁ III
TYP KWALIFIKOWANY ROZBOJU
Art. 280 § 2 k.k. określa kwalifikowany typ rozboju, który w odróżnieniu
do podstawowej postaci tego przestępstwa zawartej w § 1 jest zbrodnią.
Dla wystąpienia przestępstwa z art. 280 § 2 k.k. konieczny jest szczególny sposób
działania sprawcy:
1. posługiwanie się bronią palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym
przedmiotem lub środkiem obezwładniającym,
2. działanie w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu,
3. działanie wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią, przedmiotem,
środkiem lub sposobem.
Wynika z tego, że elementami, które tworzą typ kwalifikowany są: sposób w jaki
sprawca działa dokonując zaboru oraz przedmiot, jakim się on posługuje.
Użyte w art. 280 § 2 sformułowanie „posługuje się” ma szersze znaczenie niż
słowo „używa”, które ustawodawca zastosował w art. 159 k.k. Przez „posłużenie się”
należy rozumieć zarówno użycie, jak i straszenie przedmiotem. Każda zatem forma
demonstrowania przedmiotów, o których mowa w tym przepisie, w celu dokonania
zaboru, zmierzającego do spotęgowania przemocy, dla wywołania większej obawy
i poczucia zagrożenia ofiary, może być posługiwaniem się.46
Zgodnie z Ustawą z 21.05.1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. Nr 53, poz. 549)
bronią palną jest broń bojowa, myśliwska, sportowa, gazowa, alarmowa i sygnałowa.
Przez broń palną należy rozumieć urządzenie zdolne do wyrzucenia pocisku
sprężonymi gazami, powstałymi w wyniku spalania się materiału miotającego
i skutecznego rażenia nim człowieka, tj. spowodowania śmierci lub obrażeń ciała.47
Do przyjęcia, że przedmiot, którym posługiwał się sprawca rozboju, stanowi broń palną,
konieczne jest stwierdzenie przedmiotowej cechy w postaci zdatności do rażenia celu
46
47
O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski: Kodeks Karny, Komentarz, Tom III, Gdańsk 2001, s. 359.
M. Kulicki: Kryminalistyka, Toruń 1995, str. 349.
23
pociskiem z odpowiedniej odległości. Straszaki i zbliżone do nich przedmioty, które
służą do zabawy, cechy tej nie mają.48
W rozumieniu art. 280 § 2 k.k. posłużenie się bronią palną nie musi polegać na
oddaniu strzału, czy chociażby na jego usiłowaniu. Broń nie musi być również nabita.
Dla bytu rozboju kwalifikowanego wystarczy, że sprawca posiada ze sobą broń palną
i poprzez swoje zachowanie stwarza u pokrzywdzonego przekonanie, że broń ta może
być użyta w każdej chwili.
Z artykułu 280 § 2 k.k. wynika, iż posługiwanie się bronią oraz posługiwanie się
innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem ma te same konsekwencje prawnokarne.
Pod sformułowaniem „inny podobnie niebezpieczny przedmiot” kryje się więc
przedmiot, który ze względu na swoją właściwość czy konstrukcję może spowodować
śmierć człowieka lub znaczne obrażenia ciała. Do takich przedmiotów Sąd Najwyższy
zaliczył m.in. garnek metalowy i butelki, którymi sprawca zadawał ofierze ciosy ze
znaczną siłą, samochód, którym kierując, sprawca zmierzał do zatrzymania
i obezwładnienia ofiary, a także użyte w określony sposób ciecze żrące czy trujące, gaz,
prąd elektryczny, jak również sprężone powietrze i chloroform. Nie będzie jednak
niebezpiecznym narzędziem w rozumieniu rozboju kwalifikowanego siła rąk.
Ustawodawca do przedmiotów kształtujących kwalifikowany typ rozboju zalicza
także środki obezwładniające, do których należą m.in. pistolet gazowy oraz ręczny
miotacz gazowy.
Ocena przedmiotu jakim posłużył się sprawca rabunku, powinna być dokonana
w sposób jak najbardziej obiektywny, a więc, czy jest on niebezpiecznym przedmiotem,
mogącym spowodować znaczne uszkodzenie ciała. Między zachowaniem sprawcy
a skutkiem zachodzić musi związek przyczynowy, który stwierdzać należy przy
wykorzystaniu tzw. testu warunku właściwego. Ponadto konieczne jest ustalenie
powiązania
normatywnego
między
zachowaniem
przesądzającego istnienie stosunku sprawstwa.
się
sprawcy
a
skutkiem,
49
W odniesieniu do odmiany typu kwalifikowanego rozboju polegającego na
działaniu sprawcy w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu, obok skutku
w postaci zaboru rzeczy konieczne jest także działanie sprawcy w sposób bezpośrednio
48
49
OSN KW 1976, z. 12, poz. 147.
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 117.
24
zagrażający życiu człowieka. Element ten nie stanowi jednak skutku przestępstwa
rozboju z art. 280 § 2, lecz określa jedynie sposób działania.50
Różnica między tą postacią kwalifikowanego rozboju a rozbojem polegającym
na posługiwaniu się bronią, nożem, innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub
środkiem obezwładniającym, sprowadza się do tego, iż w przypadku posługiwania się
przez sprawcę przedmiotami wymienionymi w art. 280 § 2 in principio ustawodawca
zakłada, że samo ich użycie przez sprawcę stwarza stan bezpośredniego
niebezpieczeństwa utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.51 Aby więc
możliwe było przyjęcie kwalifikowanej postaci rozboju, w przypadku kiedy sprawca
wykorzystuje inne przedmioty niż wskazane w art. 280 § 2, koniecznym jest wykazanie,
ze zachowanie sprawcy stwarzało bezpośrednie zagrożenie dla życia innej osoby.
Do znamion kwalifikowanego typu rozboju, który może przybierać postać
działania sprawcy, nie używającego broni palnej, noża lub innego podobnie
niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego ani też samodzielnie nie
działającego w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu, lecz działającego wspólnie
z inną osobą, która posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie
niebezpiecznym przedmiotem albo środkiem obezwładniającym lub działa w inny
sposób bezpośrednio zagrażający życiu, jest element współdziałania. Mamy w tym
przypadku do czynienia z opisaną w znamionach typu czynu zabronionego formą
współsprawstwa
dopełniającego,
skutkującą
odpowiedzialnością
wszystkich
współdziałających, niezależnie od roli wypełnianej w trakcie realizacji znamion
przestępstwa za typ kwalifikowany.52
Nie każdy ze sprawców musi posługiwać się bronią palną, nożem lub innym
podobnie niebezpiecznym przedmiotem albo środkiem obezwładniającym lub działać w
inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu, by zaskutkowało to odpowiedzialnością
wszystkich współsprawców. Wystarczy, że uczyni to którykolwiek z nich, a pozostali
obejmują swoją świadomością takie zachowanie i co najmniej się na to godzą.
Czynność wykonawcza przestępstwa określonego w art. 280 § 2 stanowi złożone
działanie polegające z jednej strony na zaborze w celu przywłaszczenia cudzej rzeczy
50
B. Michalski: Przestępstwa przeciwko mieniu, Warszawa 1999, s. 124.
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 81.
52
Tamże, s. 82.
51
25
ruchomej, z drugiej zaś na stosowaniu wyliczonych w tym przepisie sposobów
oddziaływania na pokrzywdzonego lub inną osobę.53 Dla bytu przestępstwa
określonego w art. 280 § 2 wystarczy by sprawca stosując jeden z opisanych w tym
artykule sposobów działania dokonał jednocześnie zaboru rzeczy. Sam bowiem zamach
na osobę dokonany przy wykorzystaniu broni palnej, noża, innego podobnie
niebezpiecznego przedmiotu lub środka obezwładniającego, wywołujący określone
skutki u pokrzywdzonego, stanowi jedynie usiłowanie kwalifikowanego rozboju.
Polecamy solidny serwis darmowe prace mgr z prawa – znajdziecie tam darmowe
fragmenty prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
53
Tamże, s. 83.
26
ROZDZIAŁ IV
ZBLIŻONE DO ROZBOJU TYPY PRZESTĘPSTW
PRZECIWKO MIENIU
1. Kradzież rozbójnicza
Kodeks karny określa przestępstwo kradzieży rozbójniczej w art. 281. Stanowi
on odpowiednik art. 209 k.k. z 1969 r.
Art. 281 k.k.: „Kto, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy,
bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa przemocy wobec osoby lub grozi
natychmiastowym
jej
użyciem
albo
doprowadza
człowieka
do
stanu
nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności od roku
do lat 10.”54
Kradzież rozbójnicza polega na zastosowaniu przez sprawcę kradzieży
przemocy wobec osoby, groźby jaj natychmiastowego użycia albo doprowadzeniu
człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności w celu utrzymania się
w posiadaniu zabranej rzeczy.55
Konstrukcja tego przestępstwa nawiązuje do ustawowych znamion rozboju, do
opisu sposobu działania jego sprawcy, jednak występuje zasadnicza różnica między
tymi przestępstwami. Związana jest ona z kolejnością zastosowania środków
rozbójniczych. W przypadku rozboju służą one do obezwładnienia lub pokonania oporu
pokrzywdzonego w celu dokonania zaboru rzeczy, a więc są stosowane przed lub w
trakcie jego dokonania. W kradzieży rozbójniczej sprawca uprzednio dokonuje zaboru
54
55
Ustawa z dnia 6.06.1997 r., Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.
A. Marek: Prawo karne, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 559.
27
rzeczy bez zastosowania środków przemocy, a następnie posługuje się tymi środkami
po dokonaniu zaboru, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy.56
Przestępstwo
z
art.
281
k.k.
stanowi
typ
kwalifikowany kradzieży
zrelacjonowany do czynu zabronionego opisanego w art. 178 k.k. Nie jest natomiast
typem kwalifikowanym innych odmian kradzieży, np. rozboju.
Przestępstwo kradzieży rozbójniczej ma dwa przedmioty ochrony. Pierwszym
jest cudza rzecz ruchoma uzyskana przez sprawcę w wyniku zaboru. Drugim jest
nietykalność cielesna, wolność, zdrowie, a nawet życie osoby, wobec której sprawca
używa przemocy, grozi natychmiastowym jej użyciem lub którą doprowadza do stanu
nieprzytomności lub bezbronności.
Kradzież rozbójnicza określona w art. 281 jest przestępstwem złożonym,
albowiem w ustawowym opisie znamion tego typu czynu zabronionego mieszczą się
znamiona kradzieży oraz użycia wobec osoby przemocy, groźby jej natychmiastowego
użycia lub doprowadzenia jej do stanu nieprzytomności lub bezbronności.57
W przypadku kradzieży rozbójniczej, czyn przestępny dzieli się na dwie fazy. Pierwszą
jest kradzież, drugą natomiast zastosowanie przemocy. Zachowanie sprawcy
popełniającego kradzież rozbójniczą polega w pierwszej kolejności na dokonaniu
kradzieży rzeczy, a następnie na użyciu wobec poszkodowanego groźby jej
natychmiastowego użycia lub doprowadzeniu go do stanu nieprzytomności lub
bezbronności. Ustawa wymaga dla przyjęcia tego przestępstwa określonej sekwencji
działań, przy czym zabór rzeczy musi bezwzględnie poprzedzać zastosowanie przez
sprawcę opisanych w art. 281 k.k. sposobów oddziaływania na osobę. 58 Tym samym
przepis ten nie ma zastosowania do wypadków, gdy sprawca działa w sposób w nim
opisany, aby utrzymać się w posiadaniu rzeczy (mienia) uzyskanej w wyniku
popełnienia innego przestępstwa przeciwko mieniu, np.: przywłaszczenia, oszustwa, itp.
Odwołanie się w art. 281 do wcześniej dokonanej kradzieży, bez bliższego jej
określenia, oznacza, że w grę wchodzą wszystkie występujące w przepisach Kodeksu
karnego wypadki „zaboru w celu przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej”.59
56
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 91.
Tamże, s. 94.
58
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 19182000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 63.
59
B. Michalski: Przestępstwa przeciwko mieniu...”, Warszawa 1999, s. 146.
57
28
Użycie wobec osoby przemocy, groźby jej natychmiastowego użycia lub
doprowadzeniu człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności mogą być
skierowane przeciwko poszkodowanemu dokonaną uprzednio przez sprawcę kradzieży
albo przeciwko jakiejkolwiek innej osobie.
Działania te mogą być dokonane przez sprawcę bądź przez osobę z nim
współpracującą, która nie dokonała zaboru rzeczy osobiście. Dla przyjęcia w takim
wypadku kradzieży rozbójniczej konieczne jest wykazanie, że między osobą stosującą
opisane w art. 281 sposoby oddziaływania a sprawcą zaboru rzeczy istniało
porozumienie oraz że wspólnie wykonywały one przestępstwo, a także to, że użycie
przemocy wobec osoby, groźby jej zastosowania albo doprowadzenie człowieka do
stanu nieprzytomności lub bezbronności miało na celu utrzymanie się przez sprawcę
zaboru rzeczy w jej posiadaniu.60
Sposoby oddziaływania na osobę, opisane w art. 281 k.k., muszą być
zastosowane „bezpośrednio po dokonaniu kradzieży”. W celu utrzymania się
w posiadaniu zabranej rzeczy. Utrzymanie się w posiadaniu zabranej rzeczy zachodzi
wtedy, gdy po przejściu władztwa nad rzeczą na osobę nieuprawnioną, dokonującą
zaboru, zachodzi po stronie pokrzywdzonego jeszcze możliwość natychmiastowej
restytucji władztwa.61 Restytucja ta może się dokonać przez pokrzywdzonego osobiście
lub przez inną osobę. Między podjęciem przez sprawcę zaboru rzeczy działań opisanych
w art. 281 k.k., a zaborem rzeczy musi zachodzić stosunek bezpośredniości. Owa
„bezpośredniość” polega na tym, że między kradzieżą, a określonymi w tym przepisie
działaniami sprawcy istnieje ciągłość pozwalająca na traktowanie całego zdarzenia jako
jednego czynu.
Należy przyjąć, że możliwa jest kwalifikacja zachowania sprawcy na podstawie
art. 281 k.k. w sytuacji, w której utrzymanie się w posiadaniu zabranej rzeczy nie jest
jedynym celem działania sprawcy, lecz towarzyszy mu także chęć udaremnienia
pościgu.62 Kwalifikacja z art. 281 k.k. możliwa jest, gdy sprawca używa przemocy
wobec osoby, która bierze udział w pościgu.
Jeżeli określone w art. 281 działania sprawcy podjęte zostaną dla utrzymania
w posiadaniu rzeczy uzyskanej w wyniku rozboju, artykuł ten również ma
60
M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 95.
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 19182000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 64.
62
Tamże, s. 65.
61
29
zastosowanie, chyba że odpowiedzialność ta uległa wyłączeniu na zasadzie
współukaranego czynu następczego.
Podobnie jak rozbój, kradzież rozbójnicza należy do kategorii przestępstw
„z działania”. Zachowanie sprawcy więc może przybierać wyłącznie postać działania,
nigdy zaniechania.
Jak przy przestępstwie przewidzianym w art. 280 k.k., również kradzież
rozbójnicza jest przestępstwem materialnym i do jego znamion należy skutek w postaci
zaboru cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. W przypadku kradzieży
rozbójniczej, polegającej na groźbie natychmiastowego użycia przemocy wobec osoby,
mamy do czynienia z pojedynczym skutkiem w postaci zaboru rzeczy. Natomiast przy
działaniu sprawcy polegającym na doprowadzeniu człowieka do stanu nieprzytomności
lub bezbronności, kradzież rozbójnicza ma dwa skutki. Pierwszym jest zabór rzeczy,
drugi zaś przybiera postać doprowadzenia człowieka do stanu nieprzytomności bądź
bezbronności.
Przestępstwo określone w art. 281 k.k. ma tak jak rozbój dwa przedmioty
czynności wykonawczej: rzecz ruchoma oraz człowiek, którego nietykalność, wolność,
zdrowie lub życie zostają zagrożone przez zachowanie sprawcy.
Kradzież rozbójnicza jest przestępstwem indywidualnym w tym sensie, że jego
podmiotem może być ten tylko, kto dokonał kradzieży i jest w posiadaniu skradzionego
mienia.63
Podobnie jak rozbój, kradzież rozbójnicza jest przestępstwem umyślnym
i należy do kategorii przestępstw kierunkowych, które wymagają aby zachowanie
sprawcy było ukierunkowane na określony cel. Strona podmiotowa kradzieży
rozbójniczej charakteryzuje się podwójną kierunkowością zamiaru. Sprawca bowiem
dokonując zaboru rzeczy działa w celu jej przywłaszczenia, a następnie stosuje
określone w art. 281 środki rozbójnicze w celu utrzymania się w posiadaniu skradzionej
rzeczy.64
63
I. Andrejew, W. Świda, W. Wolter: Kodeks karny z komentarzem, Wydawnictwo Prawnicze,
Warszawa 1973, s. 638.
64
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 306.
30
2. Wymuszenie rozbójnicze
Przestępstwo określone w art. 282 k.k. z 1997 r. – wymuszenie rozbójnicze, jest
odpowiednikiem przestępstwa opisanego w art. 211 k.k. z 1969 r.
Art. 282 k.k.: Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przemocą, groźbą
zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie, doprowadza
inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzestania
działalności gospodarczej, podlega karze pozbawienia wolności od roku
do lat 10.”65
Wymuszenie rozbójnicze jest trzecim z przestępstw przeciwko mieniu
zaliczanych do tzw. przestępstw rozbójniczych. Przestępstwo to jest najbardziej
zbliżone do rozboju. Cechą wspólną tych przestępstw jest zamach na osobę połączony
z zamachem na mienie. Przestępstwo wymuszenia rozbójniczego różni się od rozboju
kilkoma elementami. Po pierwsze, rozbój ma węziej określony przedmiot ochrony,
którym jest tylko prawo do rzeczy ruchomej, w przypadku wymuszenia rozbójniczego
zaś ochronie podlega mienie w jakiejkolwiek postaci oraz swoboda działalności
gospodarczej. Po wtóre, rozbój polega na jednoczesnym, z zastosowaniem środków
przymusu, zaborze rzeczy przez sprawcę, natomiast wymuszenie rozbójnicze
charakteryzuje się nie tyle uzyskaniem władztwa nad mieniem, lecz doprowadzeniem
do
dokonania
późniejszego,
stanowiącego
konsekwencję
działania
sprawcy,
rozporządzenia mieniem przez samego pokrzywdzonego. Po trzecie wreszcie,
wymuszenie rozbójnicze ma nieco węziej określone sposoby działania sprawcy
w stosunku do dysponenta mieniem, nie obejmuje ono bowiem występującego przy
rozboju
zachowania
nieprzytomności
lub
polegającego
na
bezbronności.66
doprowadzeniu
Natomiast
w
człowieka
przypadku
rozbójniczego, sprawca może stosować tzw. przemoc pośrednią
do
stanu
wymuszenia
w postaci groźby
gwałtownego zamachu na mienie, by w ten sposób oddziaływać na osobę.
Art. 282 k.k. chroni przed wymuszeniem rozbójniczym własność, posiadanie
oraz inne prawa rzeczowe i obligacyjne przysługujące określonemu podmiotowi do
65
66
Ustawa z dnia 6.06.1997 r., Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 102.
31
mienia oraz nietykalność cielesną oraz wolność, zdrowie, życie człowieka, a także
swobodę
prowadzenia
działalności
gospodarczej.
Przedmiotem
wymuszenia
rozbójniczego jest osoba, którą sprawca doprowadza do rozporządzenia mieniem na
jego korzyść oraz to mienie bądź też osoba, którą sprawca doprowadza do zaprzestania
działalności gospodarczej.
Przez mienie będące przedmiotem ochrony tego typu czynu zabronionego należy
rozumieć wszelkie prawa majątkowe, rzeczowe lub obligacyjne, w tym także usługi,
świadczenia, zyski, pożytki stanowiące majątek danego podmiotu. Pojęcie mienie
występuje w znamionach tego przestępstwa jako zbiorcza nazwa dla ogółu
podmiotowych praw majątkowych, bezwzględnych i względnych tak cywilnych, jak
i pozostałych.67
Przestępstwo z art. 282 k.k., tak jak rozbój, jest przestępstwem powszechnym.
Może je popełnić każdy podmiot zdolny ponosić odpowiedzialność karną.
Art. 282 k.k. taksatywnie wymienia sposoby zachowania się sprawcy. Polega
ono na doprowadzeniu innej osoby do rozporządzenia mieniem lub zaprzestania
działalności gospodarczej, poprzez zastosowanie przemocy, groźby zamachu na życie
lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie.
Przemoc będąca znamieniem art. 282 k.k. ma szerszy zakres niż przemoc
w rozumieniu art. 280 k.k. Zakres ten obejmuje zarówno użycie przemocy wobec
osoby, jak i mienia. Jednocześnie o doprowadzeniu – spowodowaniu określonego stanu
rzeczy w rozumieniu art. 282 k.k. można mówić, jeśli sprawca wykorzysta jeden ze
sposobów zachowania określony w tym przepisie. Ponieważ wszystkie służące
doprowadzeniu do określonego rezultatu mają charakter środków przemocy, zaś ich
celem jest oddziaływanie na psychikę pokrzywdzonego w sposób, który ma
doprowadzić do odpowiedniego ukształtowania jego woli, można przeto stwierdzić, iż
doprowadzenie jest w kontekście znamion wymuszenia rozbójniczego tożsame ze
zmuszeniem innej osoby do określonego zachowania.68
Groźba zamachu na życie lub zdrowie stanowi tzw. groźbę karalną.
W kontekście omawianego typu czynu zabronionego celem groźby musi być
67
68
Tamże, s. 104.
P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 19182000), Piśmiennictwo, Zakamycze, s. 67.
32
ukształtowanie psychiki zagrożonego podmiotu w pożądany przez sprawcę sposób,
wyrażający się w podjęciu przez osobę zagrożoną określonej decyzji w stosunku do
mienia. Jednocześnie konieczne jest, aby groźba wzbudzała u adresata uzasadnioną
obawę, że w przypadku niepodjęcia czynności żądanych przez sprawcę, zostanie
spełniona.69 Przedmiotem groźby zamachu na życie lub zdrowie może być dokonanie
przestępstwa przeciwko życiu albo przestępstwa przeciwko zdrowiu. Określona
w art. 282 groźba dotyczy również zamachu na mienie należące do pokrzywdzonego
lub innej osoby, w szczególności najbliższej. Musi to być zapowiedź zamachu
gwałtownego, który może polegać na podpaleniu lub wysadzeniu w powietrze budynku,
zniszczeniu lub uszkodzeniu rzeczy (np. pojazdu mechanicznego), wytruciu bydła itp.70
Jednocześnie groźba, o której mowa w art. 282 k.k. musi mieć charakter jednoznaczny.
Groźba z art. 282 k.k. ma znacznie węższy zakres od groźby, o której mowa
w art. 280 k.k. Nie dotyczy ona bowiem zapowiedzi sprawcy o użyciu niego przemocy
w ogóle, ale ma wyraźnie określony charakter. Stanowi zapowiedź sprawcy dokonania
na szkodę pokrzywdzonego zamachu na życie lub zdrowie jego lub innych osób lub
gwałtownego zamachu na mienie w wypadku, gdy nie dokona on rozporządzenia
mieniem na korzyść sprawcy, bądź nie zaprzestanie działalności gospodarczej.
Zasadniczym znaczeniem dla odróżnienia od siebie dwóch stanów karnych
opisanych w art. 280 k.k. oraz art. 282 k.k. jest moment zawładnięcia przez sprawcę
cudzym mieniem. Istotą wymuszenia rozbójniczego jest to, że sprawca doprowadza
inną osobę do rozporządzenia mieniem lub zaprzestania działalności gospodarczej
w przyszłości. Rozbój zaś jest przestępstwem skierowanym jednocześnie przeciwko
osobie i mieniu, a stosowana w nim przemoc, groźba natychmiastowego jej użycia lub
doprowadzenia człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności są jedynie
środkiem do zawładnięcia mieniem. Sprawca stosuje określone sposoby oddziaływania
w celu zawładnięcia cudzą rzeczą niezwłocznie. W celu ustalenia zatem, czy w danym
wypadku miała miejsce rozbój czy wymuszenie rozbójnicze, należy przede wszystkim
udzielić odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób i za pomocą jakiego środka sprawca
zabrał mienie.71
69
M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 105.
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 307.
71
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 108.
70
33
Wymuszenie rozbójnicze, podobnie jak rozbój, jest przestępstwem materialnym.
Jego skutkiem jest rozporządzenie mieniem przez pokrzywdzonego na korzyść sprawcy
lub osoby przez niego wskazanej albo zaprzestanie przez pokrzywdzonego prowadzenia
określonej działalności gospodarczej. Przestępstwo określone w art. 282 jest dokonane
dopiero z chwilą, gdy pokrzywdzony pod wpływem przemocy, groźby zamachu na
zdrowie lub życie albo gwałtownego zamachu na minie rozporządzi mieniem.72
Przestępstwo wymuszenia rozbójniczego ma dwa przedmioty oddziaływania.
Pierwszym jest osoba, którą sprawca zmusza do określonego zamachu, a drugim
mienie, którym rozporządzić ma pokrzywdzony albo określony rodzaj działalności
gospodarczej prowadzonej przez pokrzywdzonego, której ma on zaniechać.
Podobnie jak rozbój, wymuszenie rozbójnicze jest przestępstwem kierunkowym.
Ze względu na sposób ujęcia znamion wykonawczych przestępstwa wymuszenia
rozbójniczego we wszystkich odmianach, można się go dopuścić jedynie w zamiarze
bezpośrednim, przy czym celem sprawcy musi być dążenie do osiągnięcia korzyści
majątkowej dla siebie lub kogo innego.73
3. Wypadek mniejszej wagi
Art. 283 k.k.: W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego
w art. 289 § 1, art. 280 § 1 lub w art. 281 lub 282, podlega karze pozbawienia
wolności od 3 miesięcy do lat 5.”74
Art. 283 k.k. ustanawia w sposób zbiorowy typy uprzywilejowane przestępstw
kradzieży z włamaniem (art. 289 § 1), rozboju (art. 280 § 1), kradzieży rozbójniczej
(art. 281) oraz wymuszenia rozbójniczego (art. 282), dopuszczając jednocześnie
możliwość uznania ich wypadki mniejszej wagi. W porównaniu z ich typami
podstawowymi, zagrożone są znacznie niższymi ustawowymi zagrożeniami karą
(od 3 miesięcy do 5 lat).
72
Tamże, s. 109.
A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o.,
Warszawa 2000, s. 308.
74
Ustawa z dnia 6.06.1997 r., Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.
73
34
Kodeks karny z 1997 r, podobnie jak jego poprzednik z 1969 r. nie zawiera
definicji „wypadku mniejszej wagi”. Istota wypadku mniejszej wagi, sprowadza się do
szczególnej
charakterystyki
zachowania,
realizującego
wszystkie
znamiona
przestępstwa określonego w typie podstawowym, która sprawia, że taki czyn sprawcy
stanowi przestępstwo zasługujące na łagodniejsze potraktowanie (łagodniejszą karę).75
Istotną okolicznością wpływającą na wymiar kary jest niewielki stopień społecznej
szkodliwości czynu zabronionego popełnionego przez sprawcę, a także inne przesłanki,
jak motyw kierujący sprawcą, czy wartość przedmiotu zaboru.
Rozbój jest najcięższym przestępstwem przeciwko mieniu, co ma swoje
odzwierciedlenie w ustawowym zagrożeniu karą pozbawienia wolności, przewidzianym
dla tego przestępstwa. Art. 283 k.k. jednoznacznie określa, że pojęcie „wypadku
mniejszej wagi” przestępstwa rozboju jest dopuszczalne jedynie w odniesieniu do czynu
o znamionach typu podstawowego. Niedopuszczalne jest natomiast traktowanie jako
„wypadku mniejszej wagi” rozboju o znamionach typu kwalifikowanego.
W rozumieniu art. 283 wypadek mniejszej wagi rozboju ma miejsce wówczas,
gdy czyn sprawcy wyczerpuje znamiona rozboju określonego w art. 280 § 1, zaś ocena
okoliczności podmiotowych i przedmiotowych prowadzi do wniosku, że czyn ten nie
przybiera postaci zwykłego rozboju, lecz jest przestępstwem o mniejszym stopniu
szkodliwości i jest łagodniejszym splotem okoliczności, w jakich doszło do tego
przestępstwa, i znacznie odbiega od kryteriów rozboju podstawowego.
75
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 116.
35
ROZDZIAŁ V
ZAGROŻENIE KARĄ I ŚRODKAMI KARNYMI
1. Ogólna problematyka wymiaru kary
A/ Kara
Słowo „kara” używane jest w różnych znaczeniach, zarówno w języku
potocznym, jak i w prawie, gdzie mówiąc o karze mamy na myśli tzw. karę kryminalną
(łac. crimen – przestępstwo) opartą na odpowiedzialności osobistej sprawcy
przestępstwa. Kara kryminalna to osobista dolegliwość ponoszona przez sprawcę jako
odpłata za popełnione przestępstwo, wyrażająca potępienie popełnionego przez niego
czynu, i wymierzana imieniu państwa przez sąd.76
Realizację wymiaru sprawiedliwości stanowi wymierzanie kar za przestępstwa.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z art. 175, powierza ją sądom,
wyposażając je w przedmiot niezawisłości w zakresie orzekania. Jest to zgodne
z fundamentalną dla współczesnego prawa zasadą wyłączności sądowego wymierzania
kar za przestępstwa (nulla poena sine iudicio) odróżniającą kary kryminalne od innych
kar spotykanych w życiu społecznym (kary umowne, porządkowe, dyscyplinarne itp.)
Obowiązujące w Polsce prawo karne nie wypowiada się wprost na temat sensu
kary, jednak z brzmienia przepisów kodeksu karnego dotyczących zasad wymiaru kary
i na temat celów jej wykonania możemy wnioskować o poglądach ustawodawcy na ten
temat.
Tradycyjny charakter w prawie karnym ma podział kar na zasadnicze
i dodatkowe. Podział ten występował również w polskich kodeksach karnych z lat 1932
i 1969, wiążąc się z założeniem, że kary zasadnicze stanowią główne środki reakcji na
przestępstwo, natomiast kary dodatkowe – uzupełnienie kar zasadniczych, orzeka się je
76
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 150.
36
bowiem obok kar zasadniczych.77 W tej dziedzinie kodeks karny z 1997 r. wprowadza
zasadniczą zmianę, w postaci odrębnych katalogów kar i środków karnych.
Kar nie nazywa jednak „zasadniczymi” oraz „dodatkowymi”. Te nazwy wiązały się
bowiem z takim systemem sankcji, w którym tzw. kary dodatkowe mogły być
wymierzone tylko obok kary zasadniczej, co rodziło konieczność praktyczną
wprowadzenia odpowiednich nazw. Potrzeba posługiwania się różnymi nazwami
pozostała, zmieniły się jednak jej racje. Istnieje dość szeroko zakrojona możliwość
poprzestania na orzeczeniu środka karnego bez kary (zasadniczej); nazwa „kara
dodatkowa” traci więc w tym kontekście sens, gdyż staje się niejako zasadniczą. (...)
Rezygnacja z nazwy „kara dodatkowa” na rzecz nazwy „środek karny” ma także
wskazać sędziemu, że środek ten powinien traktować jako środek racjonalnej polityki
kryminalnej, którego celem jest naprawienie szkody, odebranie korzyści i zapobieganie
przestępstwom, a nie zwiększanie dolegliwości represji karnej.78
Nowy kodeks karny ostatecznie rezygnuje z kary śmierci, którą pominięto
w katalogu kar, wychodząc z założenia, że kara ta nie da się pogodzić z zasadą godności
człowieka i współczesnym systemem wartości.
W ujęciu art. 32 kodeksu karnego z 1997 r. katalog kar jest następujący:
1. grzywna,
2. ograniczenie wolności,
3. pozbawienie wolności,
4. 25 lat pozbawienia wolności,
5. dożywotnie pozbawienie wolności.
Grzywna
Współcześnie kara grzywny występuje w dwóch zasadniczych formach.
Pierwszą jest grzywna kwotowa, która polega na tym, że sąd wskazuje w wyroku
wysokość kwoty pieniężnej, którą skazany ma obowiązek uiścić na rzecz Skarbu
Państwa. Drugą formą jest grzywna orzekana w stawkach dziennych w dwóch etapach.
W pierwszym sąd określa liczbę stawek dziennych według ciężaru przestępstwa,
tj. społecznej szkodliwości czynu i winy sprawcy. W drugim etapie ustala się wysokość
77
A. Marek, S. Waltoś: Podstawy prawa i procesu karnego, Wydawnictwa Prawnicze, Warszawa 1999,
s. 115.
78
Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z
uzasadnieniami, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997, s. 138-139.
37
jednej stawki dziennej stosownie do indywidualnych możliwości uiszczenia grzywny
przez skazanego.
Ustawodawca zakazuje w art. 58 § 2 k.k. orzekanie grzywny niecelowej, chcąc
uniknąć w ten sposób przerzucenie ciężaru grzywny na barki innych osób.
Podstawę do wymierzenia grzywny stanowi zagrożenie tą karą w sankcji
ustawowej za dane przestępstwo i jest to tzw. grzywna samoistna. Może być ona
również wymierzona pomimo, iż nie jest przewidziana w sankcji, jeżeli sąd odstępuje
od wymierzenia kary pozbawienia wolności na mocy art. 58 § 2 k.k. lub nadzwyczajnie
łagodzi karę.
Grzywna może być także orzeczona obok kary pozbawienia wolności, ale
wyłącznie tzw. terminowej. Wymierzenie grzywny obok kary pozbawienia wolności
możliwe jest, gdy sprawca dopuścił się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej lub korzyść taką osiągnął. Obok kary pozbawienia wolności albo obok kary
ograniczenia wolności, grzywnę można orzec, gdy zawiesza się warunkowo wykonanie
kary, nawet jeżeli jej wymierzenie na innej podstawie nie jest możliwe.
Kara ograniczenia wolności
W praktyce kara ograniczenia wolności stosowana jest bardzo rzadko i orzekana
jest za zgodą skazanego. Warunku zgody skazanego nie przewiduje uregulowanie kary
ograniczenia wolności w polskim k.k. Art. 35 § 3 k.k. mówi tylko o „wysłuchaniu
skazanego” przy określeniu czasu, rodzaju lub sposobu wykonywania obowiązku pracy,
co powoduje, że uregulowanie to popada w sprzeczność z zakazami pracy
przymusowej, przewidzianymi w międzynarodowych konwencjach odnoszących się do
praw człowieka.79
W ujęciu art. 34 § 1 kara ograniczenia wolności wymierzana jest od 1 miesiąca
do 12 miesięcy. Może ona polegać na nieodpłatnej, kontrolowanej pracy wskazanej
przez sąd na rzecz gminy, placówki służby zdrowia, zakładu opieki społecznej lub na
rzecz organizacji niosącej pomoc charytatywną w wymiarze od 20 do 40 godzin
miesięcznie. W stosunku do osoby zatrudnionej można orzec potrącenia od 10 do 25 %
wynagrodzenia na rzecz Skarbu Państwa lub na cel społeczny wskazany przez sąd.
79
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 155.
38
Zgodnie z art. 34 § 2 k.k. w czasie odbywania kary skazany nie może zmienić
miejsca stałego pobytu bez zgody sądu, a także ma obowiązek udzielania wyjaśnień
co do przebiegu wykonania kary.
Kara pozbawienia wolności
Współcześnie kara pozbawienia wolności jest rodzajem kary najczęściej
stosowanym za poważne przestępstwa. Dlatego też właśnie ta kara kojarzona jest
z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości.
Kara pozbawienia wolności w polskim prawie karnym występuje w postaci
jednolitej, bez podziału na poszczególne jej rodzaje, jak to miało miejsce w kodeksie
karnym z 1932 roku, który przewidywał karę więzienia i aresztu.
Według art. 37 k.k. kara pozbawienia wolności trwa najmniej miesiąc,
a najwyżej 15 lat. Wymierza się ją w latach i miesiącach.
Kara dożywotniego pozbawienia wolności i kara 25 lat pozbawienia wolności
Kara dożywotniego więzienia istniała w polskim prawie karnym do 1970 r.,
kiedy to k.k. z 1969 r. zastąpił ją karą 25 lat pozbawienia wolności, będącą odrębnym
rodzajem kary od tzw. terminowego pozbawienia wolności. Ponownie wprowadzono
karę dożywotniego pozbawienia wolności w 1995 r., nie rezygnując jednak z kary 25 lat
pozbawienia wolności. Obie kary, polegające głównie na izolacji, zabezpieczeniu
społeczeństwa przed niebezpiecznymi sprawcami poważnych przestępstw, przewiduje
również kodeks karny z 1997 r.
Kara dożywotniego pozbawienia wolności może w praktyce trwać, zgodnie ze
swoją nazwą, do końca życia skazanego. Skazanie na dożywotnie pozbawienie
wolności nie wyklucza jednak starań o ułaskawienie, możliwe jest też przedterminowe
warunkowe zwolnienie po odbyciu 25 lat kary (art. 78 § 3 k.k.).80
Kary dożywotniego pozbawienia wolności nie stosuje się wobec sprawcy, który
w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat.
Wymierzanie przez sądy kar karnych zależne jest przede wszystkim od stopnia
winy sprawcy przestępstwa i społecznej szkodliwości popełnionego przez niego czynu
80
Tamże, s. 159.
39
(funkcja sprawiedliwościowa). Może jednak spełniać inne funkcje, zwłaszcza
w zakresie prewencji indywidualnej i ogólnej.
O ile w ustawowym wymiarze kary decydującą rolę odgrywa niewątpliwie
mechanizm prewencji ogólnej, to w sądowym wymiarze kary splatają się wszystkie jej
cele (przez cele rozumie się zamierzone funkcje, które kara ma spełniać). Świadczy
o tym określenie w ustawie ogólnych dyrektyw wymiaru kary (art. 53 § 1 k.k.),
modyfikowanych w odniesieniu do niektórych kategorii sprawców, jak nieletni
i młodociani, przez dyrektywy szczególne (art. 54 k.k.)81
B/ Środki karne
K.k. z 1997 r. zrezygnował z pojęcia kar dodatkowych przemianowując je na
środki karne, do których zaliczył też nawiązkę. Katalog środków karnych znajduje się
w art. 39 k.k. Są to:
1. pozbawienie praw publicznych,
2. zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu
lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,
3. zakaz prowadzenia pojazdów,
4. przepadek przedmiotów,
5. obowiązek naprawienia szkody,
6. nawiązka,
7. świadczenie pieniężne,
8. podanie wyroku do publicznej wiadomości.82
Środki karne stosowane są jako modyfikacja lub uzupełnienie kary, bądź zamiast
kary, co następuje wówczas, gdy stopień winy sprawcy i szkodliwości jego czynu nie
wymaga orzeczenia kary.
81
A. Marek, S. Waltoś: Podstawy prawa i procesu karnego, Wydawnictwa Prawnicze, Warszawa 1999,
s. 114.
82
L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 161.
40
2. Wymiar kary za przestępstwa rozbójnicze
Rozbój
Przestępstwo określone w art. 280 § 1 kodeksu karnego zagrożone jest karą
pozbawienia wolności od 2 do 12 lat, zaś uprzywilejowany typ rozboju w postaci
wypadku mniejszej wagi (art. 280 § 1 w zw. z art. 283) zagrożony jest karą pozbawienia
wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Przestępstwo określone w art. 280 § 2 k.k. jest zbrodnią zagrożoną kara
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
W przypadku działania sprawcy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub w
sytuacji, gdy sprawca nie działał w takim celu, lecz korzyść majątkową osiągnął, sąd
może obok kary pozbawienia wolności wymierzyć grzywnę.
W wypadku złożenia wniosku przez pokrzywdzonego lub inną osobę
uprawnioną, sąd skazując sprawcę za przestępstwo rozboju jest zobowiązany do
orzeczenia obowiązku naprawienia w całości lub w części wyrządzonej przestępstwem
szkody (art. 46 § 1).83
Przepis art. 280 § 1 może pozostawać w kumulatywnej kwalifikacji z przepisem
art. 148 § 1. Kwalifikacja taka będzie miała miejsce w sytuacjach, w których sprawca
używając przemocy wobec osoby, doprowadza swoim zachowaniem do skutku
śmiertelnego, a z okoliczności wynika jednocześnie, że użyta przemoc przez sprawcę
wobec osoby była środkiem do zawładnięcia rzeczą należącą do ofiary.
Przepis art. 280 § 1 może również pozostawać w kumulatywnym zbiegu z
przepisem art. 156 lub 157. Zbieg taki ma miejsce w sytuacji, w której zastosowanie
wobec pokrzywdzonego przemocy jest w takim stopniu intensywne, że powoduje
ponadto określone następstwa dla zdrowia pokrzywdzonego, które samodzielnie
wyczerpują znamiona odrębnego typu przestępstwa.84
Przestępstwo określone w art. 280 kodeksu karnego jest przestępstwem
publicznoskargowym, ściganym z urzędu.
83
84
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 87.
Tamże, s. 88.
41
Kradzież rozbójnicza
Przestępstwo kradzieży rozbójniczej określone w art. 281 jest występkiem
zagrożonym karą pozbawienia wolności od 1 roku do lat 10.
Podobnie jak przy rozboju, w przypadku działania sprawcy w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej albo w wypadku, gdy sprawca nie działał w takim celu, lecz
korzyść majątkową osiągnął, sąd może wymierzyć obok kary pozbawienia wolności
grzywnę.
W przypadku złożenia przez pokrzywdzonego lub inną uprawnioną osobę
wniosku na podstawie art. 46 k.k., sąd, skazując sprawcę za przestępstwo z art. 281 k.k.
jest zobowiązany orzec obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości lub
w części.
Możliwe jest również zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary. Typ
uprzywilejowany
jest
występkiem
zagrożonym
karą
pozbawienia
wolności
od 3 miesięcy do lat 5.
Kradzież rozbójnicza stanowi kwalifikowany typ kradzieży, dlatego sprawca
kradzieży zwykłej, który następnie dopuszcza się gwałtu dla utrzymania mienia –
odpowiada za jedno przestępstwo z art. 281. Inaczej gdy sprawca najpierw dokonał
kradzieży z włamaniem, a następnie zastosował gwałt dla utrzymania mienia. W takim
wypadku mamy do czynienia ze zbiegiem dwóch kwalifikowanych typów kradzieży i
dla pełnego prawnokarnego obrazu czynu należy go zakwalifikować kumulatywnie.85
Możliwy jest kumulatywny zbieg przepisu art. 281 i 148, a także art. 281 i 256
lub 157.
Przestępstwo określone w art. 281 k.k. jest przestępstwem publicznoskargowym,
ściganym z urzędu.
Wymuszenie rozbójnicze
Przestępstwo przewidziane w art. 282 k.k. jest występkiem zagrożonym karą
pozbawienia wolności od 1 roku do 10 lat.
85
J. Wojciechowski: Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo., LIBRA, Warszawa 2002, s. 529.
42
Z uwagi na działanie sprawcy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej są może
na podstawie art. 33 § 2 obok kary pozbawienia wolności wymierzyć za to przestępstwo
grzywnę.
Wypadek mniejszej wagi określony w art. 282 k.k. w zw. z art. 283 k.k., jest
zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W odniesieniu do typu uprzywilejowanego sąd może zamiast przewidzianej za
to przestępstwo kary pozbawienia wolności wymierzyć grzywnę lub karę ograniczenia
wolności, w szczególności, jeżeli orzeka równocześnie środek kary wymieniony
w art. 39 k.k..
W przypadku pojednania się pokrzywdzonego ze sprawcą oraz naprawienia
przez sprawcę szkody lub uzgodnienia przez sprawce i pokrzywdzonego sposobu jej
naprawienia, sąd może w stosunku do sprawcy typu uprzywilejowanego zastosować
warunkowe umorzenie postępowania karnego, jeżeli spełnione są pozostałe przesłanki
zastosowania tej instytucji określone w art. 66.
Naprawienie przez sprawce szkody i pojednanie się z pokrzywdzonym może
stanowić również podstawę do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary na
podstawie art. 60 § 2 pkt 1 lub 2. Możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary odnosi
się zarówno do typu podstawowego, jak i typu uprzywilejowanego.
W przypadku złożenia przez pokrzywdzonego lub inną osobę uprawnioną
odpowiedniego wniosku, sąd skazując sprawce za przestępstwo określone w art. 282,
zobowiązany jest do orzeczenia obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem
szkody w całości lub w części (art. 46).86
Przestępstwo określone w art. 282 jako przestępstwo publicznoskargowe,
ścigane jest z urzędu.
Polecamy solidny serwis darmowe prace mgr z prawa – znajdziecie tam darmowe
fragmenty prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
86
M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 113.
43
BIBLIOGRAFIA
1. Andrejew I. „System prawa karnego, O przestępstwach w szczególności”, Zakład
Narodowy Imienia Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1985
2. Andrejew I., Świda W., Wolter W. „Kodeks karny z komentarzem”, Wydanie
Prawnicze, Warszawa 1973
3. Andrejew I. „Polskie prawo karne w zarysie”, PWN, Warszawa 1976
4. Bafia J., Miodulski K., Siewierski M. „Kodeks karny. Komentarz”, Wydanie
Prawnicze, Warszawa 1987
5. Bogdan G., Buchała K., Cwiąkalski Z., Dąbrowska-Kardas M., Kardas P.,
Majewskia J., Rodzynkiewicz M., Szewczyk M., Wróbel W., Zoll A. „Kodeks
karny, Część szczególna, Komentarz do art. 278-363 Kodeksu karnego”,
Zakamycze 1999
6. Buchała K., Zoll A. „Kodeks karny. Komentarz do Części ogólnej”, Warszawa 1998
7. Dąbrowska-Kardas M., Kardas P. „Przestępstwa przeciwko mieniu”,
Zakamycze 1999
8. Gardocki L. „Prawo karne”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998
9. Górniok O., Hoc S., Przyjemski S.M. „Kodeks karny. Komentarz. Tom III (art. 117363), Gdańsk 2001
10. Gutenkunst W., Chybiński O., Świda W. „Prawo karne, Część szczególna”,
Wrocław1971
11. Hołyst B. „Kryminalistyka”, Wydawnictowo Prawnicze PWN, Warszawa 2000
12. Kardas P., Satko J. „Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki,
Orzecznictwo (SN 1918-2000), Piśmiennictwo”, Zakamycze 2002
13. Kulicki M. „Kryminalistyka”, Toruń 1995
14. Lernell L., „Własność społeczna”
15. Łagodziński S. „Ustawowe znamiona kradzieży” Problemy Praworządności, nr 8, 9
z 1980 r
16. Marek A. „Prawo karne”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001
17. Marek A. „Komentarz do kodeksu karnego. Część szczególna”, Wydawnictwo
Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 2000
18. Marek A., Waltoś S. „Podstawy prawa i procesu karnego”, Wydawnictwo
Prawnicze PWN, Warszawa 1999
44
19. Michalski B. „Przestępstwa przeciwko mieniu”, Warszawa 1999
20. Piszczek P. „Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Prawo Karne”, Oficyna Prawnicza
IUSTITIA Sp. z o.o.
21. Wojciechowski J. „Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo”, LIBRA, Warszawa
2002
22. Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z uzasadnieniami „Kodeks karny”, Wydawnictwo
Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997
23. Uzasadnienie projektu kodeksu karnego z 1969 r., Warszawa 1968
24. Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16.07.1997 r.)
25. Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. (Dz. U. z dnia 14.05.1969 r., Nr 13, poz. 94
z późniejszymi zmianami)
26. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553
z późniejszymi zmianami)
27. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93
z późniejszymi zmianami)
28. Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. Nr 53, poz. 549)
29. Dekret z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U.
Nr 17, poz. 68)
30. Dekret z dnia 4 marca 1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi
kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69)
45
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards