Stosunki wyznaniowe w Krolestwie Polskim w%09latach 1815

advertisement
Stosunki wyznaniowe w Krolestwie Polskim w%09latach 18151820.doc
(778 KB) Pobierz
1
Wykład I:
Powstanie KRWRiOP
KRWRiOP wyłoniła się ona z istniejących w okresie Księstwa Warszawskiego
analogicznych instytucji centralnych. W Komisji Wyznań Religijnych zasiadało aż 11
członków Dyrekcji Edukacji Narodowej z jej dyrektorem, a zarazem prezesem Rady Stanu
Księstwa Warszawskiego - Stanisławem Kostką Potockim na czele[1]. Rzutowało to w
ogromnym stopniu na przyszłe relacje łączące Komisję z Kościołami i wspólnotami
wyznaniowymi.
Wiosną 1813 r. nastąpiła reorganizacja organów administracji cywilnej. Powołana do
istnienia na mocy ukazu carskiego z 14 marca tego roku Rada Najwyższa Tymczasowa
Księstwa Warszawskiego stała się nadrzędną instytucją podporządkowującą funkcjonujące
dotychczas urzędy centralne. Jesienią 1813 r. przybył do stolicy Stanisław Staszic, przywożąc
ze sobą upoważnienie S. K. Potockiego do kierowania w jego zastępstwie resortem oświaty.
Nowa sytuacja skłoniła Staszica do zmiany dotychczasowych preferencji politycznych.
Wyrazem tego było wygłoszenie przez niego na forum Towarzystwa Przyjaciół Nauk Myśli o
równowadze politycznej w Europie, w której wysunął koncepcję zjednoczenia Słowian pod
berłem Aleksandra I. W ten sposób jednoznacznie określił swoją postawę prorosyjską, co
przyszło mu tym łatwiej, że nigdy nie był zagorzałym zwolennikiem Napoleona i sceptycznie
odnosił się do możliwości odbudowy niezależnego bytu państwowego w oparciu o Francję[2].
Podobna reorientacja dokonywała się w dużej części środowisk politycznych
zaangażowanych w czasach Księstwa Warszawskiego po stronie Napoleona. Kongres
wiedeński dawał podstawy nowego ładu europejskiego, w którym znacząca rolę odgrywała
Rosja, o czym szybko przekonywali się członkowie obozu profrancuskiego. S. K. Potocki już
w lipcu 1814 r. skłonny był poszukiwać możliwości powrotu na scenę polityczną, na której
przygotowywano grunt pod budowę Królestwa Polskiego[3]. W liście do Józefa Wybickiego
z 22 VII 1814 r. dawał wyraz swej wiary w wielkoduszność cara Aleksandra I[4].
Ukaz Aleksandra I z 20 V 1815 r. rozwiązywał Radę Najwyższą Tymczasową Księstwa
Warszawskiego, a na jej miejsce ustanawiał Rząd Tymczasowy Królestwa Polskiego [5].
Artykuł 12 tego dokumentu powoływał do istnienia Departament Oświecenia Narodowego w
następującym składzie: Andrzej Horodyski, Kajetan Koźmian, Julian Ursyn Niemcewicz,
Ludwik Plater, Stanisław Kostka Potocki, ks. Adam Prażmowski i Stanisław Zamoyski.
Przewodnictwo i organizację Wydziału Oświecenia Narodowego powierzono S. K.
Potockiemu[6].
Zmianę orientacji politycznej zadeklarował Potocki 30 IX 1815 r. w sposób
jednoznaczny, podczas uroczystości zakończenia naboru uczniów do Liceum Warszawskiego,
połączonej z pożegnaniem profesora tegoż liceum ks. Rafała Skolimowskiego, który udawał
się na studia zagraniczne w celu przygotowania się do objęcia katedry matematyki w
Uniwersytecie Warszawskim. Udział w tej uroczystości wzięli książę Adam Czartoryski i
minister skarbu Matuszewicz. Prezes Wydziału Oświecenia wygłosił wówczas przemówienie,
w którym zawarł apologię „wskrzesiciela” Królestwa Polskiego - cara Aleksandra I,
porównanego do wzorca doskonałego monarchy, sformułowanego przez starożytnego mówcę
greckiego Temisa[7].
Objęcie przez byłego prezesa Rady Stanu podrzędnej funkcji przewodniczącego
Wydziału Oświecenia Narodowego wzbudziło w elitach warszawskich duże zdziwienie.
Poważnie bowiem liczono się z możliwością powierzenia mu urzędu namiestnika Królestwa
Polskiego. Nominacja Józefa Zajączka, a nie jak się wydawało S. K. Potockiego, wywołała w
środowiskach politycznych niemałe zaskoczenie[8]. Aleksander I odsuwając w cień osobę
Adama Czrtoryskiego, mógł wprawdzie poszukiwać odpowiedniego kandydata do godności
namiestnikowskiej w środowisku arystokratycznym. Powierzenie jej Potockiemu, który
uchodził za cichego antagonistę Czartoryskiego, wzbudziłoby tym większe jego
rozgoryczenie. Prawdopodobnie tymi motywami kierował się car, nominując na namiestnika
Józefa Zajączka - osobę, której na tym urzędzie najmniej się spodziewano[9].
Objęcie przez Potockiego mało znaczącej funkcji prezesa Wydziału Oświecenia
Narodowego odpowiadało jednak jego predyspozycjom. Potocki zmęczony był wydarzeniami
okresu napoleońskiego, nie cieszył się też w opinii najbliższej rodziny dobrym zdrowiem[10]
i narzekał w tym czasie na dolegliwości związane ze wzrokiem[11].
Realizacja ukazu carskiego z 20 maja 1815 r. dokonała się w pierwszych dniach lipca.
6 lipca tego roku rozwiązano Dyrekcję Edukacji Narodowej, a następnego dnia odbyło
się
pierwsze konstytucyjne posiedzenie
nowoutworzonego Wydziału Oświecenia
Narodowego[12]. Jego przejściową organizację określił 19 lipca Rząd Tymczasowy,
zezwalając jednocześnie, aby w pracach tego organu administracyjnego brali udział również
inni członkowie Dyrekcji Edukacji Narodowej, nie wymienieni w ukazie z 20 maja.
Ostatecznie strukturę organizacyjną oraz zakres władzy Wydziału Oświecenia
Narodowego określiło rozporządzenie rządowe z 4 listopada 1815 r. W ramach tej instytucji
powstały cztery oddziały:
1. edukacji (urzędowali w nim: Andrzej Horodyski, Józef Kossakowski, Kajetan
Koźmian, Samuel Bogumił Linde, Józef Lipiński, Ludwik Plater, Stanisław Kostka Potocki,
Stanisław Staszic i Stanisław Zamoyski);
2. religii katolickiej (bp Jan Gołaszewski, ks. Józef Koźmian, Julian Ursyn
Niemcewicz, Stanisław Kostka Potocki, ks. Adam Prażmowski i Stanisław Zamoyski);
3. religii akatolickich (ks. Karol Diehl, Andrzej Horodyski, Samuel Bogumił Linde);
4. cenzury (Kajetan Koźmian, Julian Ursyn Niemcewicz i ks. Adam Prażmowski).
Stałymi referentami posiedzeń centralnych nominowani zostali: S. B. Linde, któremu
powierzono sprawy nauki i instrukcji oraz wszelkie zagadnienia odnoszące się do wyznania
augsburskiego; J. Kossakowski, kierujący funkcjonowaniem dozorów szkolnych i władz
oświatowych; J. Lipiński, któremu zlecono pieczę nad funduszami Wydziału; ks. A.
Prażmowski, zajmujący się sprawami religii katolickiej i cenzury oraz ks. K. Diehl, do którego
kompetencji należały sprawy wyznania augsbursko - reformowanego.
Innowacją wprowadzoną przez rozporządzenie rządowe z 4 listopada 1815 r. było
rozciągnięcie zakresu władzy Wydziału na zagadnienia wyznaniowe. Wyrazem tego stała się
też zmiana nazwy tegoż organu administracji państwowej, który w rozporządzeniu określony
został jako Wydział Oświecenia Narodowego i Wyznań Religijnych.
Modyfikacja ta została zasygnalizowana zresztą już wcześniej, bo 25 IX 1815 r., w
decyzji Rządu powołującej do istnienia osobną Komisję Oświecenia Narodowego i Wyznań
Religijnych. Rozporządzenie rządowe z 4 listopada określało rozdział kompetencji obu
instytucji. Do zadań Komisji należało opracowywanie projektów ustaw regulujących
zagadnienia oświatowe i wyznaniowe w celu uściślenia zasad konstytucyjnych państwa, gdy
tymczasem Wydział prowadzić miał administrację i zarządzanie szkolnictwem oraz
odpowiadał za kontakty władz świeckich z hierarchią poszczególnych wspólnot
wyznaniowych Królestwa Polskiego [13].
Zarówno Komisja, jak i Wydział Oświecenia Narodowego i Wyznań Religijnych
zostały określone w paragrafie 2 rozporządzenia rządowego z 4 listopada jako instytucje
tymczasowe. Tworzenie stałych organów administracji rządowej możliwe było bowiem
dopiero po ogłoszeniu ustawy zasadniczej. Wydane przez Aleksandra I 25 V 1815 r. Zasady
Konstytucji Królestwa Polskiego przewidywały utworzenie trzech kolegialnych ministerstw i
osobno traktowanej Komisji Oświecenia Narodowego[14]. Założenia te znalazły swoją
prawno - ustrojową artykulację w ogłoszonej 24 XII 1815 r. Ustawie Konstytucyjnej
Królestwa Polskiego. Art. 76 konstytucji wśród centralnych organów rządowych wymieniał
Komisję Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, nie precyzując jednak ani zakresu
jej władzy, ani też struktury organizacyjnej. W art. 79 ustawy zasadniczej zapowiadano
jedynie określenie składu personalnego i unormowanie atrybucji Komisji w statucie
organicznym, który miał zostać opracowany [15].
Po złożeniu władzy przez Rząd Tymczasowy, co nastąpiło 27 XII 1815 r., Rada
Administracyjna na pierwszym swoim posiedzeniu powierzyła wszystkim członkom byłego
Wydziału Oświecenia Narodowego oraz dawnym członkom Dyrekcji Edukacji Narodowej
kontynuowanie dotychczasowych prac w ramach Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i
Oświecenia Publicznego. Miała ona funkcjonować zgodnie z zasadami organizacyjnymi
Wydziału Oświecenia Narodowego, regulującymi strukturę i tryb urzędowania tej instytucji
przed ustawą rządowa z 19 VII 1815 r.[16] Pierwsze posiedzenie Komisji odbyło się 28 XII
1815 r. Podstawowym problemem, przed którym stanęli jej członkowie było sformułowanie
prawnych podstaw, szczegółowo określających zakres władzy i sposób jej sprawowania[17].
Wykład II:
Struktura organizacyjna i status prawny KRWRiOP
Opracowanie projektu statutu organicznego KRWRiIOP stało się tematem obrad
pierwszego posiedzenia Komisji 28 grudnia 1815 r. Wyłoniono wówczas deputację w
składzie: L. Plater, ks. A. Prażmowski, S. Staszic i W. Surowiecki. Zadaniem deputacji było
zredagowanie projektu prawnego, określającego status i tryb funkcjonowania KRWRiOP. W
trakcie prac redakcyjnych uwidoczniły się dwie przeciwstawne tendencje: forsowana przez
namiestnika Zajączka koncepcja centralistycznej konstrukcji administracji państwowej, której
zwolennikiem był w KRWRiOP Stanisław Kostka Potocki, oraz model zdecentralizowanej
struktury władz państwowych, opierający się na zasadzie kolegialności - popierany w
KRWRiOP przez Stanisława Staszica.
Zredagowany przez deputację Staszica projekt przyjęto na posiedzeniu Komisji 13 I
1816 r.. Podobne dokumenty przygotowywane były również przez inne komisje rządowe.
Statut organiczny KRWRiOP jako pierwszy wpłynął do Rady Administracyjnej. Zachowano
w nim zasadę decentralizacji władzy i kolegialności podejmowania decyzji. W następnej
kolejności przedłożony został projekt Komisji Rządowej Wojny. Specyfika tego resortu
zadecydowała o przyjęciu zupełnie innych kryteriów, zgodnie z którymi władza została w nim
scentralizowana w rękach ministra, a rola członków Komisji ograniczała się wyłącznie do
funkcji referentów. Wielki książę Konstanty uznał, że takimi samymi zasadami kierować
powinny się również inne komisje rządowe. Stanowisko takie zajął również Józef Zajączek.
Zadecydowało to o odrzuceniu projektu zredagowanego przez deputację Staszica[18].
Na kolejnym posiedzeniu Komisji 6 III 1816 r. przedstawiono nowy projekt, który miał
być punktem wyjścia do dalszych dyskusji. Ostatecznie jednak do Rady Stanu wpłynął
zupełnie inny tekst, opracowany przez S. K. Potockiego, z pominięciem członków Komisji.
Stanisław Staszic po zapoznaniu się z nim wyrażał zdziwienie i oburzenie, zarzucając
Potockiemu arbitralne przejęcie inicjatywy w pracach nad statutem organicznym swojego
resortu, wbrew stanowisku pozostałych członków KRWRiOP. Kajetan Koźmian, który
wyznaczony zosta na referenta tegoż projektu w Radzie Stanu stwierdza w swoich Pamiętnich,
że „Stanisław Potocki także zapragnął mieć w Komisji Oświecenia nielegalnie tyle przewagi,
ile koledzy jego innych komisji bez ubliżenia konstytucji sobie wyrobili”. Pomimo nalegań
Staszica i Koźmiana Potocki nie wycofał swojego projektu, obawiając się reakcji namiestnika
[19]. Podczas debaty w Radzie Stanu został on poddany miażdżącej krytyce w referacie
wygłoszonym przez Koźmiana, który postawił wniosek o jego odrzucenie i powołanie
kolejnej deputacji do opracowania statutu organicznego KRWRiOP[20]. Ostatecznie projekt
jego został odrzucony, a namiestnik wyznaczył 19 kwietnia inną deputację, której zadaniem
było dokonanie analizy projektu Komisji z 6 marca oraz wprowadzenie niezbędnych zmian.
W skład deputacji wchodzili: S. K. Potocki - jako minister Wyznań religijnych i Oświecenia
Publicznego, T. Matuszewicz - jako minister Przychodów i Skarbu, radcy stanu - S. Staszic i
K. Kossecki oraz referendarze stanu - K. Koźmian, ks. A. Prażmowski i K. Woyda[21].
Deputacja ta uchwaliła 6 V 1816 r. projekt, który uzyskał akceptacje namiestnika i 17
X 1816 r. został wraz ze statutami organicznymi innych resortów podpisany przez cara.
Uznając jednak jego tymczasowy charakter, postanowiono nie publikować go w Dzienniku
Praw[22].
Artykuł 1 Organizacji Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia
Publicznego określał jej skład osobowy. Obejmowała ona, oprócz ministra, 16 członków,
wśród których 3 reprezentowało w Komisji wyznanie rzymskokatolickie, a dwóch zasiadało
w Radzie Stanu. Na wniosek ministra król lub namiestnik Królestwa Polskiego nominował
spośród członków Komisji wizytatora generalnego oraz czterech referentów stałych: 1)
referenta czynności duchownych, 2) czynności „administracji funduszów, 3) wykonywania
urządzeń szkolnych, 4) cenzury[23].
Król lub namiestnik mianował, również na wniosek ministra Wyznań Religijnych i
Oświecenia Publicznego, sekretarza generalnego. Do jego obowiązków należało
odpieczętowywanie i rozdzielanie korespondencji, prowadzenie protokołów posiedzeń,
utrzymywanie archiwum tajnego oraz nadzór nad kancelarią[24].
Prace KRWRiOP prowadzone były w ramach tzw. Dyrekcji Wykonawczej i
Ogólnego Zgromadzenia Naradczego. W skład Dyrekcji Wykonawczej wchodzili: minister,
wizytator generalny oraz referenci czynności duchownych, czynności administracji
funduszów i wykonywania urządzeń szkolnych. Do jej kompetencji należały wszystkie
kwestie, których podjęcia statut nie zarezerwował dla Ogólnego Zgromadzenia
Naradczego[25].
Ogólne Zgromadzenie Naradcze obejmowało wszystkich członków Komisji i
obradowało pod przewodnictwem ministra. Artykuł 11 Organizacji KRWRiOP precyzował
zakres jego uprawnień i kompetencji. Należały do nich:
1. opracowywanie projektów regulujących prace i ustalających atrybucje Komisji,
2. przeznaczanie, na wniosek ministra, pensji emerytalnych z funduszów
edukacyjnych,
3. zatwierdzanie podręczników szkolnych,
4. rozpatrywanie rozporządzeń i ustaw Komisji,
5. ogólne zarządzanie funduszami,
6. rozpatrywanie uchybień i wykroczeń urzędników podporządkowanych KRWRiOP
(z wyjątkiem pracowników i urzędników szczebla niższego od wojewódzkiego),
7. zapobieganie nadużyciom wolności druku,
8. erygowanie szkół wyższych i troska o należyte funkcjonowanie szkół już
istniejących.
Na uwagę zasługują punkty e), i) oraz k) artykułu 11. Odnosiły się one do
problematyki wyznaniowej i przyznawały Ogólnemu Zgromadzeniu Naradczemu prawo
„stanowienia nowych parafii” (art. 11 punkt e), prezentowania kandydatów na biskupów
diecezjalnych i pomocniczych do nominacji przez rząd (art. 11 punkt k) oraz rozstrzyganie
sporów międzywyznaniowych (art.. 11 punkt i)[26].
Prerogatywy Dyrekcji Wykonawczej i Ogólnego Zgromadzenia Naradczego
określone w artykułach 8 i 11 były rozwinięciem bardziej ogólnych norm artykułu 7, w którym
stwierdzano, że „KRWRiOP:
a) ma dozór i opiekę nad obrzędami i duchowieństwem wszelkiego wyznania,
b) czuwa nad wykonaniem przepisów rządowych dotyczących duchowieństwa i
funduszów temuż przeznaczonych, [...]
g) podaje kandydatów na godności i urzędy duchowne oraz szkolne do nominacji
Naszych, lub Naszego Namiestnika zachowane, tudzież mianuje na urzędy do jej nominacji
należące.”
Minister, podejmując decyzje dotyczące wyznania niekatolickiego, miał prawo
wzywać na posiedzenie KRWRiOP reprezentanta tego wyznania, w celu konsultacji i
wyjaśnień spraw nastręczających wątpliwości[27].
Do innych zadań wymienionych w artykule 7 należało:
1. udoskonalanie systemu edukacji narodowej,
2. sprawowanie nadzoru nad instytucjami oświatowymi, liceami i szkołami,
3. dysponowanie funduszami edukacyjnymi,
4. prezentowanie do nominacji króla lub namiestnika wyższych urzędników
oświatowych.
Decyzje Zgromadzenia zapadały większością głosów[28]. Minister miał jednak
prawo zawiesić te decyzje, gdyby wydawały mu się one niezgodne z konstytucją,
postanowieniem królewskim, normami prawnymi lub dobrem publicznym, o czym musiał
jednak poinformować rząd[29]. Artykuł 25 stwierdzał, iż każdy członek Komisji „odpowiada
za opór i spóźnienia w dopełnianiu poleceń Ministra.”
Pierwsze posiedzenie KRWRiOP według nowej organizacji odbyło się 5 listopada
1816 r. Tydzień później Ogólne Zgromadzenie Naradcze, zgodnie z artykułem 32 Organizacji
KRWRiOP, w którym zapowiadano szczegółowe unormowanie wewnętrznej organizacji
Komisji w odrębnym akcie prawnym, uchwaliło Organizacje Wewnętrzną Komisji Rządowej
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego[30].
Ustanawiała ona w ramach Komisji cztery wydziały:
1. Wydział Czynności Wyznaniowych,
2. Wydział Czynności Administracji Funduszów,
3. Wydział Wykonywania Urządzeń Szkolnych,
4. Wydział Cenzury.
Kierowane były one przez poszczególnych referentów stałych, a prace ich zorganizowano w
osobnych biurach[31].
Biuro
Wydziału
Religijnego
zajmowało
się
wszelkimi
czynnościami
administracyjnymi, wynikającymi z norm prawnych, odnoszących się do wszystkich wyznań
oraz do osób tych wyznań. Biuro to posiadało poza tym osobne archiwum.
Organizacja Wewnętrzna Komisji rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia
Publicznego ustalała liczbę zatrudnionych w poszczególnych wydziałach urzędników
kancelaryjnych:
1. Wydział Wyznań Religijnych - 1 sekretarz, 1 archiwista i kalkulator;
2. Wydział Administracji Funduszów:
a) Oddział Funduszów - 1 sekretarz i 1 kancelista,
b) Oddział Kas i Rachunkowości - 1 kasjer generalny, 1 kontroler generalny,
1 adiunkt i 1 kancelista;
3. Wydział Szkolny - 1 sekretarz i 1 kancelista;
4. Sekretariat Generalny - 1 sekretarz generalny, 1 archiwista, 1 protokolant (pełniący
jednocześnie funkcję dziennikarza), 1 tłumacz języka francuskiego, 2 kancelistów.
W zależności od potrzeb i okoliczności liczbę zatrudnionych w poszczególnych
wydziałach urzędników mogła ulec zmianie. Sekretarz generalny zgodnie z artykułem 23
Organizacji Wewnętrznej mógł też w przypadkach koniecznych zatrudniać pracowników
kancelaryjnych jednego biura w czynnościach urzędowych innego wydziału[32]. Biuro
Wydziału Religijnego według danych z 1820 r. dysponowało aż pięcioma etatami i
zatrudniało następujące osoby: Mikołaja Kubalskiego - jako adiunkta, Jana Łubę - jako
kancelistę, Stanisława Porzyckiego - jako rachmistrza, Jana Żochowskiego - jako referenta
Wydziału oraz Kulkiewicza - jako sekretarza[33].
Status prawny KRWRiOP określony w omówionych powyżej dokumentach
determinował stosunek tejże Komisji wobec religijnych wspólnot Królestwa Polskiego.
Instytucja ta została postawiona ponad wszystkimi wyznaniami, stawała się arbitrem w
sporach międzywyznaniowych, posiadała prawne instrumenty ingerowania w wewnętrzne
sprawy poszczególnych wspólnot religijnych. Niektóre prerogatywy Komisji charakteryzują
się wyraźnymi znamionami józefinizmu. Należały do nich prawo do zakładania nowych
parafii (art. 11 punkt e Organizacji KRWRiOP) oraz do prezentacji kandydatów na biskupstwa
(art. 7 punkt g oraz art. 11 punkt k tegoż dokumentu). Deklarowany w punkcie a) artykułu 7
dozór i opieka „nad obrzędami” należały do typowych postulatów i roszczeń józefinizmu.
Pamiętać należy, że powyższe normy prawne zostały ustanowione przed zatwierdzeniem
Statutu organicznego duchowieństwa katolickiego (co nastąpiło ostatecznie 18 marca 1817 r.),
bez żadnych konsultacji z upoważnioną do tego władzą kościelną.
Organizacja KRWRiOP ograniczała też wpływ episkopatu na decyzje dotyczące
Kościoła katolickiego. Budziło to wśród biskupów duże rozgoryczenie, tym bardziej, że
późniejsza praktyka prowadzonej polityki wyznaniowej uwidoczniła pomijanie stanowiska
władz kościelnych, a nawet ingerowanie KRWRiOP w wewnętrzne sprawy Kościoła, w
dziedzinę przepowiadania słowa Bożego i posługi sakramentalnej. W memoriale
przekazanym Potockiemu 20 X 1820 r. biskupi oprócz innych postulatów zgłosili też żądanie
reorganizacji Komisji i powołania w jej ramach osobnej sekcji katolickiej, kierowanej przez
prymasa. W jej skład wchodziłyby inne osoby duchowne, posiadające znajomość prawa
kanonicznego. Biskupi mieli przedstawiać ich kandydatury do zatwierdzenia władz
państwowych[34].
Na taką reorganizację Komisji zgodził się Aleksander I, o czym 17 X 1820 r.
poinformowany został przez ministra sekretarza stanu I. Sobolewskiego namiestnik Królestwa
Polskiego - J. Zajączek[35]. W dołączonym do tego reskryptu załączniku znalazły się
wskazówki, którymi władze Królestwa powinny kierować się dokonując reorganizacji
KRWRiOP. Zgodnie z nimi w ramach Komisji powstać miał osobny wydział do spraw
wyznania katolickiego, składający się z prymasa oraz dwóch biskupów, „którzy zastępować
się będą na przemian w czasie oznaczonym”. W okoliczności choroby lub śmierci prymasa
lub też jednego z biskupów, wchodzących w skład wydziału, na jego miejsce wezwany miał
być inny z grona episkopatu. W sytuacji nieobecności prymasa, przewodniczenie wydziału
należało do najstarszego spośród biskupów.
Do wydziału, zgodnie z zaleceniami Aleksandra I, wchodzić miały również inne
osoby duchowne, jako referenci z głosem doradczym, wybrani spośród kandydatów
zaprezentowanych przez biskupów i nominowanych przez rząd. Ich kadencja trwać miała
cztery lata, lecz faktyczne urzędowanie dwa lata, zgodnie z zamieszczonym w załączniku do
reskryptu Sobolewskiego stwierdzeniem, że „referenci odnawiają się w połowie co dwa lata;
pierwszy raz los oznaczy tych, którzy będą mieli wchodzić”. Do obowiązków biskupów i
kapituł należało wypłacanie dla nich pensji. Biskupi wyznaczyć mieli też osoby zarządzające
beneficjami referentów i pełniące ich obowiązki w placówkach związanych z tymi
beneficjami.
Reorganizacja KRWRiOP zwiększała wpływ episkopatu na prowadzoną wobec
Kościoła katolickiego politykę wyznaniową. Zgodnie z załącznikiem dołączonym do listu
sekretarza stanu, decyzje wydziału zapadały większością głosów, a minister był jedynie o nich
powiadamiany. Poza tym minister miał obowiązek informowania wydziału o posiedzeniach
Rady Stanu poświęconych sprawom Kościoła katolickiego, na które delegowany miał być
jeden z referentów[36].
Zmiany w organizacji KRWRiOP dokonywały się w atmosferze towarzyszącej
dymisji S. K. Potockiego. Oznaczały one nie tylko fiasko prowadzonej dotychczas przez niego
polityki wyznaniowej, szczególnie wobec Kościoła katolickiego, ale były też zamknięciem
pewnego etapu funkcjonowania tejże Komisji Rządowej.
Wykład III:
Członkowie KRWRiOP
Wyznaniową politykę KRWRiOP realizowano w konkretnych uwarunkowaniach
personalnych. Nie bez znaczenia była formacja światopoglądowa i ideologiczna członków
Komisji, przyjęta przez nich wizja ładu społeczno - religijnego oraz miejsce, jakie
przyznawano w niej poszczególnym wspólnotom wyznaniowym. Czynniki te stanowiły
pewną metapolitykę wyznaniową Komisji.
Nominacja członków Komisji, jak to
zapowiadała jej Organizacja Wewnętrzna, nastąpiła 7 stycznia 1817 r.[37] Zgodnie z
artykułem 1 Organizacji KRWRiOP z 17 października 1816 r. zasiadało w niej, oprócz
ministra 16 osób, a wśród nich dwóch członków Rady Stanu i trzech duchownych
rzymskokatolickich[38]. W skład Komisji weszły następujące osoby: Stanisław Kostka
Potocki (jako minister prezydujący), ks. Karol Diehl (członek nominat), P Głuszyński
(sekretarz generalny), bp J. Gołaszewski (członek nominat), J. Kossakowski (Wizytator
Generalny), ks. J. Koźmian (członek nominat)[39], J. U. Niemcewicz (referent do czynności
cenzury), S. B. Linde (członek nominat), J. Lipiński (referent do wykonywania urządzeń
szkolnych), L. Plater (członek nominat), ks. A. Prażmowski (referent do czynności
duchownych)[40], J. Sierakowski (członek nominat)[41], S. Staszic (członek nominat), W.
Surowiecki (referent do czynności administracji funduszów)[42], J. Węgleński (członek
nominat)[43], S. Zamoyski (członek nominat)[44] i ks. J. Żochowski (członek nominat).
Oprócz członków nominatów zasiadali również w Komisji członkowie wiryliści. Do grona
tego wchodzili: rektor Uniwersytetu Warszawskiego Wojciech Szweykowski[45] oraz
prowincjał pijarów ks. Stefan Sawicki[46], a po jego śmierci w 1818 r. ks. Kajetan Kamiński
(oficjalnie objął on funkcję członka Komisji 19 marca 1818 r.)[47].
Decydująca rolę w funkcjonowaniu Komisji posiadał jej minister - Stanisław Kostka
Potocki[48]. Zgodnie z art. 17 Organizacji KRWRiOP on kierował obradami, miał zwierzchnią
władze w wykonywaniu ustaw rządowych i był odpowiedzialny za wszelkie działania
podległej mu instytucji[49]. Pod jego też adresem kierowano zastrzeżenia i uwagi związane z
polityką powierzonego mu resortu. Należał przy tym do osobistości nieprzeciętnych. W
okresie Księstwa Warszawskiego pełnił przecież naczelne funkcje państwowe. Wielu innych
członków Komisji jemu zawdzięczało swoją karierę. On też nadawał ton prowadzonej polityki
wyznaniowej. Należał przy tym do typowych przedstawicieli epoki Oświecenia, którzy z
rezerwą, jeśli nawet nie z niechęcią, interpretowali społeczne i kulturotwórcze funkcje religii.
Wychowany został w duchu oświeceniowego racjonalizmu. Jego matka - Marianna
z Kątskich Potocka, była pierwszą w Polsce tłumaczką dzieł Moliera. Dom rodzinny gościł
czołowych przedstawicieli polskiego Oświecenia, takich jak Szymon Konarski, czy bp Ignacy
Krasicki. Naukę szkolną pobierał od 1762 r. w Collegium Nobilium, która uchodziła za
najbardziej postępową placówkę oświatową w tych czasach [50]. Atmosfera panująca w szkole
pijarów odbiegała zdecydowanie od wychowawczego stylu szkolnictwa tradycyjnego. W
bibliotekach pijarskich znajdowały się dzieła Leibniza, Newtona, Kartezjusza, a nawet
Woltera[51].
O wiele większy jednak wpływ na kształtowanie postawy światopoglądowej
późniejszego ministra Wyznań Religijnych miały jego studia zagraniczne. W 1772 r. podjął
naukę w Akademii Turyńskiej, uzupełnianą częstymi podróżami po Italii, Szwajcarii,
Nadrenii i Francji. Wolterianizm,
libertynizm, swoboda obyczajów paryskich elit
arystokratycznych w latach siedemdziesiątych XVIII w...
Plik z chomika:
chomik235
Inne pliki z tego folderu:


Dzieje emigracji polskiej w XIX i XX w.doc (494 KB)
Dzieje emigracji polskiej w XIX i XX w.rtf (880 KB)
 Stosunki wyznaniowe w Krolestwie Polskim w%09latach 1815-1820.doc (778 KB)
 Stosunki wyznaniowe w Krolestwie Polskim w%09latach 1815-1820.rtf (899 KB)
 Historia Polski XX wieku skrypt - 1945 - 1989.doc (440 KB)
Inne foldery tego chomika:



Zgłoś jeśli naruszono regulamin





Strona główna
Aktualności
Kontakt
Dział Pomocy
Opinie


Regulamin serwisu
Polityka prywatności
Copyright © 2012 Chomikuj.pl
Dane
Galeria
Książki
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards