BANK jest przedsiębiorstwem, które trudni się

advertisement
SYSTEM BANKOWY W
POLSCE, EUROPIE I W USA
Szczecin 2006
BANK jest przedsiębiorstwem, które trudni się zawodowo rożnego rodzaju operacjami
pieniężnymi. Główną jego rolą jest gromadzenie wolnych czasowo środków pieniężnych
pochodzących od przedsiębiorstw, instytucji oraz gospodarstw domowych. Banki także
udzielają kredytów i pożyczek producentom, gospodarstwom domowym oraz instytucjom.
SYSTEM BANKOWY obejmuje całokształt instytucji bankowych, a także normy określające
wzajemne powiązania i stosunki z otoczeniem.1
Podstawowe funkcje systemu bankowego to:
 emisja i regulacja podaży pieniądza za pomocą różnych instrumentów ekonomicznych
 gromadzenie oszczędności i ich alokacja efektywne przedsięwzięcie
 dokonywanie rozliczeń pieniężnych między różnymi podmiotami gospodarczymi
 dbałość o bezpieczeństwo i stabilność systemu bankowego
Na rozwój systemów bankowych wywierają wpływ takie czynniki jak:2
Bankowość - zagadnienia podstawowe; Władysław L. Jaworski, Zofia Zawadzka; Wyd. POLTEXT,
Warszawa 2005, s.20
1
 porządek społeczny i gospodarczy, określający społeczne wartości i cele gospodarcze
 struktura i wielkość popytu na usługi bankowe
 regulacje prawne działań bankowych
 skłonność banków do innowacji
Klasycznym modelem systemu bankowego w gospodarce rynkowej jest dwupoziomowa
struktura systemu bankowego która składa się z:
 banku centralnego, pełniącego funkcje
o banku państwa
o banku emisyjnego
o banku banków
 banków operacyjnych świadczących usługi finansowe dla klientów, których zakres
wynika ze specyfikacji ich działalności.
SYSTEM BANKOWY W POLSCE:
Funkcjonowanie systemu bankowego w Polsce opiera się na istniejącym prawie bankowym,
które jest ogółem norm regulujących strukturę systemu bankowego, ustrój prawny banków,
ich działalność oraz stosunki prawne powstające w związku z działalnością.
Polskie prawo bankowe nie formułuje bliżej pojęcia bank. Ustawa z 1 sierpnia 1997r Prawo
Bankowe i o NBP określa jedynie, że do podstawowych dziedzin jego działalności należy
gromadzenie środków pieniężnych, udzielanie kredytów, pożyczek pieniężnych oraz
prowadzenie rozliczeń pieniężnych.
System bankowy w Polsce jest zbiorem wszystkich banków prowadzących na terenie kraju
działalność. Tworzy go bank centralny z bankami operacyjnymi.
Do Polskiego systemu bankowego należy jeszcze zaliczyć:
 Komisję Nadzoru Bankowego, która sprawuje nadzór nad działalnością banków,
 Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który chroni wkłady pieniężne na rachunkach
bankowych,
 Krajową Izbę Rozliczeniową
 Związek Banków Polskich.
Radykalna zmiana zasad funkcjonowania polskiego systemu bankowego nastąpiła w 1989 r.
Ustawy z dnia 31.01.1989 r. Prawo Bankowe i o Narodowym Banku Polskim gruntownie
zreformowały istniejący do tej pory system bankowy.
Znowelizowana ustawa Prawo Bankowe łączyła w sobie elementy charakterystyczne dla
gospodarki planowej z regulacjami opartymi na wzorach zachodnioeuropejskich. Zawarte w
niej uregulowania miały służyć realizacji zasady samodzielności i samofinansowania
działalności banków, prowadzących działalność na względnie równych warunkach dla
wszystkich uczestników rynku świadczących usługi komercyjne.
Ustawowymi gwarancjami samodzielności i samofinansowania były, uregulowane w ustawie,
podstawy gospodarki finansowej banków. Zgodnie z nimi z uzyskanych przychodów banki
powinny pokrywać koszty swojej działalności oraz zobowiązania wobec budżetu państwa,
zobowiązania z tytułu zawartych umów, a także wydatki na rozwój i inne potrzeby.
Działalność banków, zgodnie z wprowadzoną ustawą, miała polegać na wykonywaniu
czynności bankowych oraz na innych formach aktywności gospodarczej.
Bankowość – podręcznik akademicki wydanie 2; Władysław L. Jaworski, Zofia Zawadzka; Wyd.
POLTEXT, Warszawa 2005, s.41
2
W ramach przyjętej ustawy uregulowane zostały także zasady i tryb tworzenia banków,
podstawowe elementy ich organizacji wewnętrznej i struktur organizacyjnych o charakterze
ponadbankowym.
W wyniku przeprowadzonej w Polsce reformy bankowej z 1989 r. ukształtowana w
poprzednich latach struktura bankowości zaczęła się przystosowywać do zadań i
mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej.
Ważnym elementem dokonanych zmian było wyodrębnienie ze struktury NBP dziewięciu
banków komercyjnych z centralami znajdującymi się w największych miastach Polski.
Rozpoczęło to etap tworzenia dwuszczeblowego systemu bankowego, w którym banki
państwowe zaczęły funkcjonować na zasadzie samodzielności i samofinansowania.
Po uchwaleniu w 1989 r. zmienionego prawa bankowego liczba banków gwałtownie wzrosła.
W 1993 r. było ich już prawie 85. Wartość wzrostu liczby banków przedstawia tabela 1.
Tabela 1. Wzrost liczby banków w Polsce w latach 1986 - 1995
Liczba banków rozpoczynających
Lata Liczba licencji
działalność
1986 ----1989 17
11
1990 47
21
1991 27
32
1992 5
11
1993 1
4
1994 1
0
1995 7
1
Całkowita
banków
4
18
39
71
82
85
84
84
liczba
Nowym elementem systemu bankowego, istniejącego w Polsce po 1989 r., stały się banki
prywatne. W krótkim czasie, dzięki niskiemu progowi wielkości kapitału założycielskiego,
powstało ich około osiemdziesięciu. Większość z nich była dostosowana się do wymagań
gospodarki rynkowej.
Rezultatem dokonanych przekształceń było powstanie dużej liczby coraz lepiej pracujących
banków. Sprawiło to, że banki zaczęły odgrywać bardziej istotną rolę w gospodarce Polski.
W latach 1995 – 1996 zaobserwowano stabilizację w sektorze banków spółdzielczych. Wiele
z nich upadło, ale jeszcze więcej, aby uchronić się przed upadkiem zgodziło się na
przyłączenie do banków znajdujących się w bardziej korzystnej sytuacji finansowej.
Dążąc do usprawnienia pracy banków, w 1997 r. uchwalono:
 ustawę z dnia 1 sierpnia 1997 r. – „Prawo Bankowe”,
 ustawę z dnia 1 sierpnia 1997 r. – „O Narodowym Banku Polskim”,
 ustawę z dnia 5 czerwca 1997 r. – „O kasach oszczędnościowo – budowlanych i
wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe”,
 ustawę z dnia 29 sierpnia 1997 r. – „O listach zastawnych i bankach hipotecznych”.
Znacznie później uchwalono ustawę z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków
spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających.
W 2001 r. znowelizowano także Prawo Bankowe. Nowelizacja ustawy dostosowała polskie
regulacje do unijnych dyrektyw.
Nowelizacja zawiera ponadto elementy, które są niezbędne do wprowadzenia w Polsce pełnej
swobody świadczenia usług bankowych, a w szczególności:
 definicje: instytucji kredytowej, oddziału instytucji kredytowej, oddziału banku krajowego,
świadczenia usług w ramach działalności transgranicznej,
 podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje finansowe w Polsce oraz banki
krajowe w krajach UE,
 określenie zasad nadzoru kraju macierzystego,
 określenie obowiązków Komisji Nadzoru Bankowego wynikających z przystąpienia Polski
do UE.
Wprowadzone zmiany ustawodawcze sprawiły, że polski system bankowy stał się bardziej
złożony i równocześnie bliższy wzorcom zachodnioeuropejskim.
W Polsce w 1985r podobnie jak w krajach o gospodarce rynkowej przyjęto dwuszczeblową
strukturę bankową.
NARODOWY BANK POLSKI
BANKI
OPERACYJNE
Dwupoziomowa struktura systemu oznacza, że na pierwszym poziomie znajduje się
Narodowy Bank Polski, pełniący funkcję banku centralnego. Natomiast drugi poziom tworzą
banki operacyjne, czyli wszystkie banki poza bankiem centralnym.3
FUNKCJE NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO:
a) bank emisyjny
- jest jedyną instytucją mającą wyłączne prawo do emitowania znaków pieniężnych
będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce.
- NBP określa wielkość emisji oraz moment wprowadzenia pieniądza gotówkowego do
obiegu, za którego płynność odpowiada.
- organizuje obieg pieniędzy i reguluje ilość pieniądza w obiegu.
b) bank banków:
- nadzoruje operacje banków komercyjnych, które są dokonywane w walucie krajowej i
obcej
- udziela pożyczek na rozszerzanie działalności kredytowej (kredyt refinansowy), a stopa
oprocentowania wyznacza pośrednio stopy oprocentowania kredytów i depozytów w
bankach komercyjnych, czyli podwyższenie oprocentowania kredytu refinansowego
powoduje wzrost stóp oprocentowania kredytów w bankach komercyjnych,
ograniczanie wartości udzielanych przez nie kredytów zmniejszanie podaży pieniądza
- ustala stopy rezerw obowiązkowych, regulując zgodnie z potrzebami gospodarki
aktywność kredytową banków komercyjnych
c) centralny bank państwa
- prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, rachunki bankowe rządu i centralnych
instytucji państwowych, oraz realizuje ich zlecenia
- zarządza długiem publicznym
- dokonuje operacji otwartego rynku (działania polegające na kupowaniu lub
sprzedawaniu rządowych papierów wartościowych, przede wszystkim weksli
skarbowych w celu regulacji podaży pieniądza krajowego w gospodarce poprzez
ograniczanie lub rozszerzanie zdolności kredytowej banków komercyjnych
- gromadzi rezerwy złota oraz dewiz
Wstęp do bankowości, wydanie wyższej szkoły bankowej w Poznaniu; M.Golec, B.Janik,
H.Nowomańska; Poznań 1998, s.72
3
 bank całej gospodarki narodowej – reguluje podaż pieniądza, utrzymując ją na
poziomie dostosowanym do aktualnych potrzeb gospodarki, zapewnia dostępność,
określa warunki kredytowania oraz reguluje wartość wymienną waluty. Działania te
zmierzają do zapewnienia wewnętrznej stabilizacji gospodarki i jej rozwoju
Podstawowym celem NBP jest zgodnie z ustawą utrzymanie stabilnego poziomu cen oraz
umacnianie polskiego pieniądza. Cel jest osiągalny poprzez:
 kształtowanie i realizację polityki pieniężnej
 tworzenie warunków instytucjonalnych dla zapewnienia niezbędnego poziomu
bezpieczeństwa finansowego i stabilności sektora bankowego
 regulacja zasad oraz mechanizmów w celu zapewnienia płynności rozliczeń
pieniężnych w gospodarce
BANKI OPERACYJNE: świadczą usługi finansowe dla klientów a ich zakres wynika ze
specyfikacji ich działalności.
Wśród banków operacyjnych wyróżniamy:
 banki uniwersalne: są najbardziej rozpowszechnioną formą instytucji bankowej. Są to takie
banki komercyjne, których celem jest dążenie do zaspokojenia potrzeb klientów w zakresie
usług bankowych przy jednoczesnym dążeniu do wypracowania zysku4. Oferują one
swoim klientom wiele różnych usług świadczonych przez współczesną bankowość.
 banki specjalistyczne: mają ograniczoną działalność, specyfikują się w dziedzinie
określonych operacji bankowych, w zakresie współpracy z określoną grupą klientów czy
też do wybranego obszaru.
o banki hipoteczne: zajmują się udzielaniem kredytów zabezpieczonych hipoteką
nieruchomości. Środki na udzielenie tych kredytów banki gromadzą w drodze
sprzedaży tzw. listów zastawczych, których zabezpieczeniem jest zastawiona ziemia lub
nieruchomość.
o banki inwestycyjne: dzięki ich pomocy inwestorzy, zamiast lokować posiadane środki
w bankach komercyjnych, lokują je bezpośrednio na rynku papierów wartościowych.
Banki te wyszukują fundusze inwestycyjne, które wykupują gwarantowane akcje.
Liczba banków w Polsce oraz udział wyróżnionych grup banków w systemie bankowym:
wyszczególnienie
1996
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
Banki komercyjne, z tego:
*Z
przewaga
kapitału 81
państwowego
24
*z
przewagą
kapitału
prywatnego
57
83
15
83
13
77
7
74
7
71
7
62
8
60
7
68
70
70
67
64
54
53
Banki spółdzielcze
1394
1295
1189
781
680
642
605
600
Sektor bankowy
1475
1378
1272
858
754
713
667
660
Źródło: opracowanie własne na podstawie: Bankowość – podręcznik akademicki wydanie 2;
Władysław L. Jaworski, Zofia Zawadzka; Wyd. POLTEXT, Warszawa 2005, s.61
Wstęp do bankowości, wydanie wyższej szkoły bankowej w Poznaniu; M.Golec, B.Janik,
H.Nowomańska; Poznań 1998, s.74
4
Największe banki komercyjne w Polsce:
1. PKO BP
2. PKO S.A.
3. BPH
4. Bank Śląski ING
5. BRE Bank
6. Bank Zachodni WBK
7. Millenium
8. BEŻ
9. Raifaissen Bank Polska
10. Bank Gospodarstwa Krajowego
Największe banki spółdzielcze w Polsce:
1. Krakowski Bank Spółdzielczy
2. Bank Spółdzielczy Brudnica
3. Polski Bank Spółdzielczy w Sanoku
4. Bank Spółdzielczości Regionalnej w Krakowie
5. Bank Spółdzielczy Kielcach
6. Bank spółdzielczy w Gliwicach
7. Bank Spółdzielczy Mikołowski
8. Spółdzielczy Bank Oszczędnościowy w Warszawie
9. Bank Spółdzielczy we Węchowej
10. Bank Spółdzielczy w Piasecznie
Banki hipoteczne w Polsce:
1. BRE Bank Hipoteczny
2. Hypo Vereinsbank Hipoteczny
3. Śląski Bank Hipoteczny
4. Nykredit Banki Hipoteczny
Na początku 2004r w Polsce było 659 banków, z czego 55 to spółki akcyjne, 1 bank
państwowy, 1 oddział banku zagranicznego, 598 banków spółdzielczych spółdzielczych 4
banki hipoteczne. Na giełdzie papierów wartościowych notowane są akcje 13 banków w tym
1 zagranicznego (Credit Austain). Liczba banków komercyjnych systematycznie spada, w
1998r wynosiła 836 a obecnie tylko 55. Liczba banków spółdzielczych również spada, w
1998r wynosiła 1189 a obecnie 598. Banki komercyjne mają 94,7% udziału w aktywach
całego sektora bankowego, natomiast 5,3% to banki spółdzielcze.
EUROPEJSKI SYSTEM BANKOWY:
Europejski sektor bankowy ulega zasadniczym przeobrażeniom. Istota i tempo zmian
wynikają z kilku nakładających się w czasie działań i tendencji. Z jednej strony, od końca lat
osiemdziesiątych sektor bankowy krajów Unii Europejskiej poddawany był działaniom
prowadzącym do utworzenia, po 31 grudnia 1992 r Wspólnego Rynku. 7 lutego 1992r
natomiast Maastrich został podpisany Traktat natomiast Unii Europejskiej, który jest
podstawą prawną do utworzenia Unii Gospodarczej i Walutowej (instytucja Unii Europejskiej
do spraw funduszów walutowych, zrzeszająca 12 państw –Austria, Belgia, Finlandia, Francja,
Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia i Włochy). Jednolity
rynek finansowy w ramach Unii Europejskiej funkcjonuje od połowy 1994r. 5 Został on
ustanowiony w wyniku kilkudziesięcioletniego procesu dostosowywania ustawodawstwa
krajów członkowskich do wspólnie uzgodnionych zasad. Dyrektywy wydawane przez Radę
Unii Europejskiej umożliwiły realizację zapisanych jeszcze w Traktacie Rzymskim (będącym
podstawą funkcjonowania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, a następnie Wspólnoty
Europejskiej) trzech swobód kluczowych dla funkcjonowania rynku finansowego w obrębie
Unii Europejskiej:
1. swobody osiedlania się
2. swobody świadczenia usług
3. swobody przepływu kapitałów.
Systemy bankowe w krajach Unii Europejskiej wywodzą się z odmiennych kultur, co
powoduje różnice i dostosowanie do specyfiki kulturowej i ekonomicznej poszczególnych
krajów, czy też regionów.
Część systemów bankowych Europy, szczególnie Włoch, Hiszpanii, Portugalii, Francji, a
także Niemiec, charakteryzowała się znacznym rozdrobnieniem instytucji finansowych. Duży
udział w bankowości miały (i częściowo mają do tej pory) kasy oszczędnościowe. Jednak w
wyniku konieczności dostosowań do regulacji wspólnotowych, jak również w obliczu
rosnącej konkurencji, kasy i drobne banki zaczęty łączyć się w grupy lub zostały wchłonięte
przez duże banki komercyjne.
Europejski System Banków Centralnych składa się z Banku Centralnego(EBC-European
Central Bank) oraz narodowych banków centralnych wszystkich krajów Unii Europejskiej.
ESBC zarządzany jest przez Radę Zarządzającą, która odgrywa nadrzędną rolę w systemie
decyzyjnym (zajmuje się kształtowaniem polityki pieniężnej), oraz Zarząd, do którego
obowiązków należy praktyczna realizacja polityki pieniężnej.
Podstawowym celem polityki pieniężnej ESBC, zgodnie z Traktatem w Maastricht, jest
stabilność cen, czyli możliwie najniższa inflacja. Obecnie cel ten jest interpretowany jako
roczna stopa inflacji wynosząca nie więcej niż 2% w perspektywie średnioterminowej.6
Mimo wciąż utrzymującego się spadku znaczenia banków, system finansowy krajów obszaru
euro w dalszym ciągu jest silnie powiązany z funkcjonowaniem banków.
W UE rozwinęła się bankowość uniwersalna, co oznacza, że poza tradycyjną działalnością
depozytowo-kredytową oraz rozliczeniową banki mogą angażować się w bankowość
inwestycyjną. Banki z krajów Unii Europejskiej coraz częściej będą musiały angażować się w
świadczenie usług z zakresu bankowości inwestycyjnej a wynika to z konieczności
znalezienia nowych źródeł przychodów.
Opłaty i prowizje pobierane przez banki z tytułu różnych usług stanowią około 60%
dochodów osiąganych przez nie z tytułu innej działalności niż przyjmowanie depozytów
udzielanie kredytów.
W roku 1999 pojawiła się jednolita waluta euro co zlikwidowało ryzyko kursowe, ale także
skłoniło banki do modernizacji wyposażenia a także nawiązywania porozumień o współpracy
oraz angażowania się w proces fuzji i przejęć. Struktura systemów bankowych krajów Unii
Europejskiej jest zróżnicowana.
Tabela 2 Struktura systemów bankowych Francji, Niemiec i Wielkiej Brytanii (stan na koniec
1999r)
Wyszczególnienie Francja
Niemcy
Wielka Brytania
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.87
6
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.92
5
61,4%
-„wielka
czwórka“:
58%
25,3%
Commerzbank HSBC
-BNP,
Credit -w tym: Deutsche Bank,
(Midland), Barclaya,
Banki komercyjne Lyonnais,
Societe Dresdner
Bank,
Lloyds,
National
Generale
Bayerische
Hypo-und
Westminister
-inne, w tym AFB
Vereinsbank
-Clearing banks
-Merchant banks
18%
13,1%
- Credit Agricole
- Spółdzielnie kredytowe 35,9%
Banki spółdzielcze - Banques Populaires - Regionalne instytucje Towarzystwa
- Credit Mutuel
spółdzielni kredytowych budowlane (9,4%)
- Credit Cooperatif
(3,7%)
Banki
oszczędnościowe
7%
-Kasy „Ecureuil”
36,3%
- Sparkassen (16,2%)
- Landesbanken (20,1%)
1,9%
- National
Bank
Saving
25,3%
17%
Inwestycje
- banki hipoteczne
-Poczta
wyspecjalizowane
kasy
pożyczkowo- 0,8%
- wyspecjalizowane
i inne
budowlane (2,5%)
instytucje finansowe
- inne
Źródło: Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior.
Pod red. L. Oręziak, B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.99
Biorąc pod uwagę udział poszczególnych grup banków w ogólnej sumie aktywów bankowych
szczególnie wyraźna różnica występuje z jednej strony między Niemcami, a z drugiej strony
Wielką Brytanią i Francją.7 We Francji i Wielkiej Brytanii rola banków komercyjnych w
systemie bankowym jest znacznie większa niż w Niemczech. W niemieckim systemie
bankowym kluczowa pozycja przypadła kasom oszczędnościowym oraz bankom regionalnym
krajów związkowych (Landensbanken). Wśród tych trzech europejskich krajów banki
spółdzielcze mają największy udział w Wielkiej Brytanii.
Niemiecki system bankowy: Charakterystyczną cechą tego systemu jest przewaga
finansowania przedsiębiorstw za pomocą kredytów bankowych nad finansowaniem za
pomocą instrumentów rynku kapitałowego. Silne są związki między bankami a przemysłem
niemieckim, co widać w udzielanych kredytach przedsiębiorstwom oraz znaczącym udziałem
banków w kapitale firm. Banki udzielają firmom kredytów ale także realizują ich publiczne
emisje akcji oraz papierów dłużnych.
Wielka czwórka niemieckich banków to:
1. Deutsche Bank
2. Dresdner
3. Commerzbank
4. Bayerische Hypo-und Vereinsbank.
7
: Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red.
L. Oręziak, B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.98
Banki spółdzielcze działają w Niemczech na szczeblu lokalnym, krajów związkowych, jak i
ogólnokrajowym, prowadząc obsługe głownie rolnictwa i drobnego przemysłu.
Francuski system bankowy: W latach dziewięćdziesiątych sytuacja francuskich banków była
trudna, gdyż znalazły się one w kryzysie, którego przyczyną było między innymi
uprzywilejowanie banków znajdujących się pod kontrolą państwa oraz załamanie się rynku
nieruchomości. Banki francuskie w latach dziewięćdziesiątych należały do najmniej
rentownych w krajach uprzemysłowionych. Zła sytuacja spowodowała, że banki francuskie
brały udział w procesie fuzji i przejęć w kraju i za granicą. W 1999r doszło do przejęcia
banku Parias przez Banque Nationale de Paris. Połączenie to doprowadziło do wyłonienia się
wiodących banków narodowych (national champions) W 1999 bank Credit Lyonnais został
sprywatyzowany co przywróciło wysoką pozycję rynkową tego banku. Do najważniejszych
aktualnie zjawisk we francuskim systemie bankowym należy postępujący ciągle spadek
liczby instytucji kredytowych a także dalsza koncentracja działalności bankowej.
System bankowy Wielkiej Brytanii: charakteryzuje go występowanie przez dłuższy czas
wyraźnej specyfikacji i podziału funkcji między bankami. W Wielkiej Brytanii mniejsze
zaangażowanie banków w finansowanie i obsługę przemysłu krajowego zmusiło
przedsiębiorstwa do poszukiwania funduszy na rynku kapitałowym.8 Regulacje które dotyczą
sektora bankowego Unii Europejskiej stworzyły warunki do rozwoju bankowości
uniwersalnej, z czego korzystają również banki Wielkiej Brytanii. W Bankowości tego kraju
jest widoczny podział na bankowość detaliczną (retail banking) oraz bankowość hurtową
(wholesale banking).
Tak zwana wielka szóstka banków detalicznych to:
1. HSBC
2. Barclaya
3. Lloyds TSB
4. NatWest
5. Abeby National
6. Halifax
Na szczególną uwagę zasługuje coraz silniejsze zaangażowanie banków w sektorze
ubezpieczeniowym, poprzez swoje filie będące towarzystwami ubezpieczeniowymi,
prowadząc marketing i dystrybucję produktów ubezpieczeniowych w okienkach bankowych
oraz wchodząc w różne porozumienia z ubezpieczycielami. Przykładem takiego banku jest
Bank Lloyds TSB, którego aż 22% zysku (w 1998r) pochodziło z działalności
ubezpieczeniowej.
W ramach bankowości hurtowej działają między innymi tzw. banki kupieckie, które
przyjmują depozyty i lokują je w instrumenty rynku pieniężnego lub duże kredyty.
Działalność ta obejmuje także pełną obsługę finansową dużych przedsiębiorstw, w tym w
szczególności doradztwo w dziedzinie zarządzania finansami oraz udział w przeprowadzaniu
fuzji i przejęć firm.9
W brytyjskim systemie bankowym istnieją również tzw. domy dyskontowe (jest ich 7), które
pełnią rolę pośrednika między bankiem centralnym czyli Bankiem Anglii. Londyn od dawna
odgrywa wiądącą rolę w świecie, nie tylko jako centrum międzynarodowych operacji
bankowych, ale także w dziedzinie ubezpieczeń, obrotu papierami wartościowymi oraz
instrumentami pochodnymi. Pełnieniu tej funkcji sprzyja zarówno funkcjonowanie w
londyńskim centrum licznej rzeszy banków, ale również innych instytucji finansowych,
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.112
9
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.114
8
finansowych tym towarzystw ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych, firm
audytorskich oraz doradców finansowych.10
W latach dziewięćdziesiątych upadło wiele banków jednym z nich był Bank of Credit and
Commerce International (BCCI), który działał w ponad 60 krajach świata. Jednak jak wynika
z raportu opublikowanego w marcu 2000r przez komitet powołany przez Ministerstwo Skarbu
brytyjskie banki należą do najbardziej rentownych. W latach 1993-1999 dziesięć
największych banków w Wielkiej Brytanii osiągało rentowność rentowność wysokości ponad
25%.
Systemy bankowe w krajach Unii Europejskiej wciąż znajdują się w fazie wielkich przemian,
które powinny w przyszłości zaowocować zwiększeniem międzynarodowej konkurencyjności
tych instytucji.
SYSTEM BANKOWY W USA:
Stany Zjednoczone odgrywają kluczową rolę w gospodarce światowej i handlu
międzynarodowym a jednym z najważniejszych czynników mających na to wpływ jest
sprawnie funkcjonujący system bankowy tego kraju. Banki amerykańskie uznawane są na
ogół za instytucje innowacyjne i elastycznie dostosowujące się do nowych wyzwań stojących
przed gospodarką.11 Wiele amerykańskich banków działa aktywnie na rynkach
międzynarodowych. Podstawową rolę w systemie bankowym USA odgrywają banki
komercyjne, które konkurują z instytucjami niebankowymi czyli oszczędnościowymi i uniami
kredytowymi, które nazywane są instytucjami depozytowymi.
Nadzór nad bankami sprawuje bank centralny czyli System Rezerwy Federalnej, a także
agencja rządowa.
Funkcje i cechy Systemu Rezerwy Federalnej:12
 odpowiada za kształtowanie i realizację polityki pieniężnej
 sprawuje nadzór nad bankami-wspólnie z agencją rządową
 posiada szerokie kompetencje, m.in. ustala stopę rezerw obowiązkowych od
depozytów, reguluje stopy procentowe, określa warunki operacji otwartego rynku
realizowanych przez Federalny Komitet Operacji Otwartego Rynku
 posiada pełną niezależność, również ekonomiczną-jest instytucją samofinansującą się
 siedmioosobowy Zarząd Systemu Rezerwy Federalnej ustanawiany jest na okres 14
lat, a przewodniczący Zarządu uważany jest za drugą-po prezydencie- najbardziej
wpływową osobę w USA
Strukturę banków komercyjnych w USA charakteryzuje istnienie dużej liczby banków różnej
wielkości, które działają w tysiącach społeczności lokalnych. Pod koniec 1998r komercyjnych
USA istniało 9000 banków komercyjnych, jednak dominują małe banki.
Spośród działających 1997r w USA 9143 banków komercyjnych 6545 to banki stanowe, czyli
działające na bazie zezwolenia władz stanowych, natomiast pozostałe 2598 to banki
narodowe, które prowadzą działalność na podstawie zezwolenia rządu federalnego.
Cechy bankowości komercyjnej:13
1. duża liczba baków komercyjnych-stanowych o różnej wielkości, działająca w tysiącach
społeczności lokalnych; aktywa pojedynczego banku nie przekraczają 100 mln. dolarów
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.116
11
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.37
12
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.39
13
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.41
10
2. mała liczba banków komercyjnych-narodowych, dysponujących aktywami rządu 1 mld
dolarów i więcej; pełnią rolę wiodącą
3. stały wzrost liczby oddziałów banków narodowych, jak i stanowych, szczególnie w latach
dziewięćdziesiątych, dzięki liberalizacji oraz na skutek podążania banków za
przemieszczającymi się dużymi klientami
4. niski odsetek bankructw w sektorze bankowym, dzięki surowym regulacjom prawnym
oraz ostrożnemu zarządzaniu bankami; nasilanie się bankructw w latach osiemdziesiątychgłównie na skutek nadmiernego ryzyka kryzysu giełdowego
5. stosunkowo wysoki stopień ochrony pieniędzy depozytariuszy przez system ubezpieczeń
depozytów bankowych (znacznie wyższy niż w Unii Europejskiej)
USA są atrakcyjnym miejscem działania także dla banków z innych krajów, a w
szczególności Nowy Jork, który jest międzynarodowym ośrodkiem finansowym. Obecnie
banki zagraniczne mogą rozwijać w Stanach Zjednoczonych praktycznie taką samą
działalność, jeśli chodzi o zakres czynności, jak banki krajowe. W 1999r na amerykańskim
rynku działały 284 banki zagraniczne, w tym 39 były to banki japońskie, 15 włoskie, 15
niemieckie, 13 koreańskie, 10 francuskie i 10 brytyjskie.14
Największe banki na świecie:
1. City Group
2. JP Morgan Case
3. HSBC Holdings
4. Bank of America Comporation
5. Credit Agricole Groupe
6. Rogal Bank of Scotland
7. Mitsubishi Tokio Finantial Group
8. Mizuko Finantial Group
9. HBOS
BIBLIOGRAFIA:
1.
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior.
Pod red. L. Oręziak, B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa
2000/2001,
2.
Bankowość – podręcznik akademicki wydanie 2; Władysław L. Jaworski, Zofia
Zawadzka; Wyd. POLTEXT, Warszawa 2005,
3.
Wstęp do bankowości, wydanie wyższej szkoły bankowej w Poznaniu; M.Golec,
B.Janik, H.Nowomańska; Poznań 1998
Bankowość na świecie i w Polsce, stan obecny i tendencje rozwojowe; praca zbior. Pod red. L. Oręziak,
B.Pietrzak; wyd. OLYMPUS Centrum,, Warszawa 2000/2001, s.54
14
4.
Bankowość - zagadnienia podstawowe; Władysław L. Jaworski, Zofia Zawadzka;
Wyd.
POLTEXT,
Warszawa
2005x60
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards