Czyżew Osada dn

advertisement
GMINA CZYŻEW-OSADA
PROGRAM
OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA GMINY
CZYŻEW-OSADA
NA LATA 2004 - 2011
Kwiecień 2004 r.
Wykonawca:
Instytut Zrównoważonego Rozwoju Sp. z o.o.
Biuro: Białystok, ul. E. Orzeszkowej 32 lok. 417
Telefon / fax: (085) 732 17 61
e-mail: [email protected]
www.izr.pl
SPIS TREŚCI
1. Wprowadzenie ....................................................................................................................... 4
1.1. Podstawa prawna opracowania ......................................................................................... 8
1.2. Treść dokumentu .............................................................................................................. 8
2. Ogólna charakterystyka gminy Czyżew-Osada ............................................................... 10
2.1. Sytuacja geograficzna ..................................................................................................... 10
2.2. Sytuacja demograficzna.................................................................................................. 12
2.3. System komunikacyjny, infrastruktura ........................................................................... 13
2.3.1 Transport kolejowy i drogowy .................................................................................. 13
2.3.2 Sieć gazowa, energetyczna oraz zaopatrzenie w energię cieplną ............................. 13
2.4. Rynek pracy .................................................................................................................... 13
2.5 Przedsiębiorstwa .............................................................................................................. 14
2.6. Finanse ............................................................................................................................ 15
3. Stan środowiska przyrodniczego gminy Czyżew–Osada ................................................ 16
3.1. Krajobraz i rzeźba terenu ................................................................................................ 16
3.2 Budowa geologiczna........................................................................................................ 16
3.3 Warunki klimatyczne ....................................................................................................... 17
3.4 Gleby ............................................................................................................................... 17
3.5 Zasoby surowców mineralnych ....................................................................................... 18
3.6 Zasoby wód powierzchniowych i podziemnych ............................................................. 18
3.7 Środowisko przyrodnicze ................................................................................................ 19
3.7.1 Lasy ........................................................................................................................... 19
3.7.2 Świat zwierząt ........................................................................................................... 20
3.8 Obszary chronione oraz system powiązań przyrodniczych ............................................. 20
4. Infrastruktura techniczna ochrony środowiska............................................................... 21
4.1 Ujęcia, wodociągi i stacje uzdatniania wody................................................................... 21
4.2 Oczyszczalnie ścieków wraz z systemem kanalizacji ..................................................... 21
4.3 Gromadzenie i unieszkodliwianie odpadów .................................................................... 22
5. Zagrożenia środowiska przyrodniczego ........................................................................... 27
5.1 Zanieczyszczenia wód ..................................................................................................... 27
5.1.1 Zanieczyszczenia wód powierzchniowych ............................................................... 27
5.1.2 Zanieczyszczenia wód gruntowych........................................................................... 28
5.1.3 Zanieczyszczenia wód podziemnych ........................................................................ 29
5.2 Zanieczyszczenia powietrza ............................................................................................ 30
5.3 Zanieczyszczenia powierzchni ziemi .............................................................................. 32
5.4 Inne zagrożenia ................................................................................................................ 33
5.4.1 Hałas i wibracje ......................................................................................................... 33
5.4.2 Awarie ....................................................................................................................... 33
6. Analiza SWOT .................................................................................................................... 36
6.1. Czynniki wewnętrzne ..................................................................................................... 36
6.1.1 Atuty.......................................................................................................................... 36
6.1.2 Słabości ..................................................................................................................... 37
6.2 Czynniki zewnętrzne ....................................................................................................... 38
6.2.1 Szanse........................................................................................................................ 38
6.2.2 Zagrożenia ................................................................................................................. 39
6.3 Wnioski z analizy SWOT ................................................................................................ 40
7. Zamierzenia samorządu w zakresie ochrony środowiska ............................................... 42
8. Program ochrony środowiska gminy Czyżew–Osada ......... Error! Bookmark not defined.
8.1. Cel strategiczny i cele ogólne ......................................... Error! Bookmark not defined.
8.2. Cele i zadania realizacyjne ............................................. Error! Bookmark not defined.
8.2.1. Ochrona przyrody i krajobrazu ................................ Error! Bookmark not defined.
8.2.2. Ochrona środowiska naturalnego ............................. Error! Bookmark not defined.
8.2.3. Racjonalne gospodarowanie zasobami naturalnymi Error! Bookmark not defined.
8.2.4. Działania o charakterze systemowym ...................... Error! Bookmark not defined.
8.3. Program ochrony środowiska w latach 2004 – 2007 ...... Error! Bookmark not defined.
9. Zarządzanie programem ochrony środowiska..................... Error! Bookmark not defined.
9.1. Instrumenty polityki ochrony środowiska ...................... Error! Bookmark not defined.
9.2. Finansowanie zadań ........................................................ Error! Bookmark not defined.
Literatura .................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Załączniki .................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Załącznik nr 1. ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Załącznik nr 2. ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Załącznik nr 3. ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Załącznik nr 4. ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
1. Wprowadzenie
Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, przyjęta w 1997 roku stwierdza, że Polska –
kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju – zapewnia ochronę środowiska naturalnego.
Nakłada ona również na władze publiczne obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa
ekologicznego współczesnemu i przyszłym pokoleniom.
W 2000 roku sporządzony został dokument programowy II Polityka ekologiczna
państwa, który w 2001 roku został zaakceptowany przez Sejm. Ustala on cele ekologiczne
do 2010 i 2025 roku. II Polityka ekologiczna państwa zakłada, że niepodważalnym kryterium
obowiązującym na każdym szczeblu jej realizacji – także regionalnym i lokalnym – jest
człowiek, jego zdrowie oraz komfort środowiska, w którym żyje i pracuje.
Człowiek jest ściśle związany w swojej działalności z systemem przyrodniczym
(ziemia, woda, powietrze, zasoby i różnorodność biologiczna, ekosystemy). Zachowanie
równowagi w tym związku wymaga spójnego zarządzania wieloma czynnikami
oddziaływującymi na środowisko, w tym:
 dostępem do zasobów środowiska,
 racjonalnym użytkowaniem zasobów przyrodniczych,
 zapobieganiem powstawaniu negatywnych skutków działalności gospodarczej,
 likwidacją negatywnych skutków działalności gospodarczej.
Głównym celem II Polityki ekologicznej państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa
ekologicznego kraju, przy założeniu, że właściwa regulacja korzystania ze środowiska
przyczyni się do eliminacji zagrożeń dla jakości i trwałości zasobów przyrodniczych. Przy
jej realizacji powinny obowiązywać zasady:
 zrównoważonego rozwoju – jako zasada podstawowa,
 przezorności – przewidująca, że rozwiązywanie pojawiających się problemów
powinno następować po stronie bezpiecznej oraz związana z nią zasada wysokiego
poziomu ochrony środowiska,
 integracji polityk: ekologicznej i sektorowych,
 równego dostępu do środowiska przyrodniczego, w kategoriach równoważenia szans
człowieka i przyrody oraz sprawiedliwości międzypokoleniowej, międzyregionalnej
i międzygrupowej,
 regionalizacji w ramach ekosystemów europejskich oraz regionalizacji w stosunku
do obszarów o zróżnicowanym stopniu przekształcenia i degradacji z równoczesnym
rozszerzeniem uprawnień samorządu terytorialnego i wojewodów,
 uspołecznienia,
 „zanieczyszczający płaci”,
 prewencji – przeciwdziałanie negatywnym skutkom dla środowiska powinno być
podejmowane na etapie planowania i realizacji przedsięwzięć,
 stosowania najlepszych dostępnych technik (BAT),
 klauzul zabezpieczających, umożliwiających państwom członkowskim stosowanie
ostrzejszych kryteriów w porównaniu z wymogami prawa wspólnotowego,
 skuteczności ekologicznej i efektywności ekonomicznej.
Proces osiągania bezpieczeństwa ekologicznego kraju podzielono na trzy etapy:
 I etap - realizacja celów krótkookresowych (lata 2000 – 2002) w trakcie ubiegania
o członkostwo w UE,
 II etap - realizacja celów średniookresowych (lata 2003 – 2010) w pierwszym okresie
członkostwa,
zakładającym
okresy
przejściowe
i
realizacje
programów
dostosowawczych,
 III etap - realizacja celów długookresowych w ramach Strategii zrównoważonego
rozwoju Polski do 2025 roku.
Głównymi zadaniami polityki ekologicznej I etapu były:
 pełna realizacja postanowień „Układu Europejskiego”, ustalającego dziesięcioletni
okres dla harmonizacji polskiego prawa ekologicznego z wymogami Unii
Europejskiej (1994 – 2004),
 pełna realizacja Narodowego programu przygotowania do członkostwa w Unii
Europejskiej, ustalającego zadania szczegółowe dla okresu przedakcesyjnego
i zakładającego gotowość integracji w roku 2002.
Wymienione zadania były realizowane poprzez:

harmonizację polskich przepisów prawnych z regulacjami obowiązującymi w Unii
Europejskiej,

reformę mechanizmów zarządzania ochroną środowiska, dostosowującą ją do
wymogów związanych z integracją europejską,

stworzenie warunków prawnych i organizacyjnych do realizacji międzynarodowych
konwencji ekologicznych,

pełne wdrożenie reformy zarządzania państwem we wszystkich ogniwach związanych
z ochroną środowiska,

sukcesywne wdrażanie rozwiązań prawnych w sferze ekologicznej, przyjętych w latach
2000 – 2002 przez Unię Europejską,

zmniejszenie negatywnego oddziaływania na środowisko i zdrowie człowieka
tak zwanych „gorących punktów”, tzn. miejsc intensywnego zagrożenia ekologicznego
oraz zmniejszenie ich liczby,

usprawnienie systemu przeciwdziałania powstawaniu nadzwyczajnych zagrożeń
środowiska (poważnych awarii) oraz rozbudowę systemu ratownictwa ekologicznego
i likwidacji skutków takich zagrożeń,

podjęcie działań zmierzających do zintegrowania celów polityki sektorowej z polityką
ekologiczną,

rozpoczęcie
wdrażania
do
realizacji
polityki
ekologicznej,
nowoczesnych
i skutecznych mechanizmów, metod i procedur, których pełne wdrożenie powinno
nastąpić w okresie dostosowawczym.
Cele średniookresowe II etapu (2003 – 2010) przewidują istotną poprawę stanu
środowiska, praktyczne wdrożenie unijnych przepisów i standardów ekologicznych oraz
postanowień konwencji międzynarodowych i umów dwustronnych, a także wzmocnienie
instytucjonalne podejmowanych działań.
Cele długookresowe III etapu (do 2025 roku) wiążą się z perspektywą zrównoważenia
społeczno – gospodarczych procesów rozwojowych i pełną rewitalizacją zniszczonych
ekosystemów. Zakładają one:

ugruntowanie konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju,

utrwalenie zasady skutecznej kontroli państwa nad strategicznymi zasobami
przyrodniczymi,

pełną integrację polityk – przestrzennej, ekologicznej i sektorowych,

dokonanie przebudowy modelu produkcji i konsumpcji w kierunku poprawy
efektywności
surowcowo-energetycznej
oraz
minimalizacji
negatywnego
oddziaływania na środowisko wszelkich form działalności człowieka i rozwoju
cywilizacyjnego,

zachowanie obszarów o wysokich walorach turystyczno – rekreacyjnych,

utrzymanie i ochronę istniejących ekosystemów o cennych wartościach przyrodniczych
i kulturowych,

odbudowę zniszczeń powstałych w środowisku przyrodniczym i renaturalizację
cennych przyrodniczo obszarów,

efektywny wzrost wartości produkcji w rolnictwie i leśnictwie poprzez lepsze
wykorzystanie potencjału biologicznego oraz podnoszenie jakości zdrowotnej
produktów przy przeciwdziałaniu nadmiernej intensywności procesów produkcyjnych
oraz metod upraw i chowu zwierząt,
 rezygnację z niektórych osiągnięć nauki i techniki, które mogłyby negatywnie
oddziaływać na środowisko,
 wypracowanie mechanizmów reagowania na nowe wyzwania pojawiające się wraz
z postępującym rozwojem cywilizacji.
Zakres szczegółowy celów II Polityki ekologicznej państwa przedstawia załącznik nr 1.
W 2002 roku opracowany został Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej państwa,
na lata 2002 - 2010, który jest dokumentem o charakterze operacyjnym tj. wskazującym
wykonawców i terminy realizacji konkretnych zadań lub pakietów zadań przewidzianych
do realizacji, a także szacującym niezbędne nakłady i źródła ich finansowania.
W związku z koniecznością dokonania harmonizacji polskiego prawa ochrony
środowiska z prawem Unii Europejskiej, przepisy zawarte w unijnych aktach prawnych
w tym zakresie są automatycznie transponowane do prawa krajowego. Listę ustaw
transponujących prawo Unii Europejskiej w obszarze „środowisko” wraz z wykazem
odpowiednich aktów prawa wspólnotowego transponowanych przez daną ustawę zawiera
załącznik nr 2.
Polska jest obecnie sygnatariuszem 33 konwencji, porozumień międzynarodowych
oraz protokołów w dziedzinie ochrony środowiska, z których 21 ratyfikowała. Postanowienia
większości konwencji mają odzwierciedlenie w przepisach Unii Europejskiej, natomiast
postanowienia konwencji ratyfikowanych przez Polskę, do których nie przystąpiły kraje Unii
Europejskiej, zgodnie z zasadą klauzul zabezpieczających, mają odzwierciedlenie
w postanowieniach polskich przepisów prawnych. Wykaz konwencji i porozumień zawiera
załącznik nr 3.
1.1. Podstawa prawna opracowania
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627
z późn. zm.) nakłada na zarządy gmin obowiązek opracowania programów ochrony
środowiska w celu realizacji polityki ekologicznej państwa. Z kolei ustawa o odpadach z dnia
27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. Nr 62 poz. 628 z późn. zm.) wprowadza obowiązek opracowania
planu gospodarki odpadami. Do opracowania Gminnego Programu Ochrony Środowiska dla
Gminy Czyżew-Osada przystąpiono w oparciu o wynik postępowania prowadzonego przez
Urząd Gminy w Czyżewie-Osadzie, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r.
o zamówieniach publicznych (tekst jednolity z 2002 r. Dz. U. Nr 72 poz. 664 z późn. zm.).
Na jego podstawie w dniu 6.01.2004 roku zawarto umowę pomiędzy Urzędem Gminy
w Czyżewie–Osadzie, reprezentowanym przez Wójta a Instytutem Zrównoważonego
Rozwoju Sp. z o.o. z siedzibą w Narewce.
Zamówienie zostało zrealizowane w postaci dokumentu, którym jest Program
Ochrony Środowiska dla Gminy Czyżew–Osada na lata 2004 – 2011. W programie tym
zawarte są także zagadnienia gospodarki odpadami, opracowane w oparciu o Gminny Plan
gospodarki odpadami.
Przy opracowywaniu Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Czyżew-Osada na
lata 2004 – 2011 posłużono się aktualnie obowiązującymi przepisami prawnymi w zakresie
ochrony środowiska. Wykaz aktualnie obowiązujących przepisów przedstawia załącznik nr 4.
1.2. Treść dokumentu
Naczelną zasadą przyjętą w programie gminnym jest zasada zrównoważonego
rozwoju, umożliwiająca harmonizację rozwoju gospodarczego i społecznego gminy z ochroną
jego walorów środowiskowych. Przedstawiono w nim cele i zadania, zgodne z Programem
Ochrony Środowiska Województwa Podlaskiego na lata 2003 - 2006, Programem Ochrony
Środowiska dla Powiatu Wysokomazowieckiego na lata 2004 - 2011, oraz z Wojewódzkim
Planem Gospodarki Odpadami, jak również Planem Gospodarki Odpadami dla Powiatu
Wysokomazowieckiego. Wszystkie te dokumenty wskazują kierunki do stworzenia regionu
realizującego podstawowe zasady zrównoważonego rozwoju, czystego we wszystkich
wymiarach środowiska naturalnego oraz o pełnej infrastrukturze ochrony środowiska,
radzącego sobie z problemami zanieczyszczenia pochodzących z różnych źródeł oraz
odtwarzającego wartości środowiska naturalnego.
W niniejszej pracy opisano aktualny stan środowiska oraz zasobów naturalnych,
zagrożenia środowiska wynikające z rozwoju gospodarczego, infrastrukturę techniczną
ochrony środowiska, krótkoterminową (2004 – 2007) i długoterminową (2008 – 2011)
politykę ochrony środowiska dla jego poszczególnych elementów, cele i zadania realizacyjne,
oraz szacunkowe koszty wdrożenia działań na rzecz jego ochrony.
2. Ogólna charakterystyka gminy Czyżew-Osada
2.1. Sytuacja geograficzna
Gmina Czyżew-Osada położona jest w południowo-zachodniej części województwa
podlaskiego, w zachodniej części powiatu wysokomazowieckiego. Analizowany obszar
stanowi część mezoregionu Wysoczyzny Wysokomazowieckiej, wchodząc w skład
makroregionu Niziny Północnopodlaskiej.
Gmina od północy graniczy z gminą Wysokie Mazowieckie, od północnego –
wschodu z gminą Szepietowo, od wschodu z gminą Klukowo, od południa z gminą BogutyPianki i Nur, od południowego – zachodu z gminą Szulborze-Wielkie, od zachodu z gminą
Andrzejewo, oraz od północnego zachodu z gminą Zambrów.
Rysunek 1 Mapa powiatu wysokomazowieckiego
Źródło: http://www.gminy.pl
Powierzchnia gminy Czyżew-Osada wynosi 123,4 km2 (9,6 % powierzchni powiatu
wysokomazowieckiego). Analizowany obszar na koniec 2003 roku zamieszkiwało 6902 osób,
zamieszkujących w 46 miejscowościach. Strukturę użytkowania powierzchni gminy
przedstawia tabela nr 1.
Tabela 1 Struktura użytkowania terenu na obszarze gminy Czyżew-Osada
O
gółem
1
2340
Powierzchnia w hektarach
Użytki rolne:
Grunty
ł
L
W
g
zabudowane i
s ąki i
asy
ody
runty
zurbanizowane
ady pastwis
orne
ka
9
3
1
8
6
749
381
6
236
31
4
Nie
użytki
43
Źródło: Ankieta wypełniona przez Urząd Gminy w Czyżewie-Osadzie
Gmina Czyżew-Osada jest obszarem typowo rolniczym. Największą część gminy
stanowią grunty orne (76%) – rysunek nr 2. Łącznie, użytki rolne zajmują 86% powierzchni
analizowanego obszaru.
Rysunek 2
Struktura użytkowania powierzchni w gminie
Czyżew-Osada
0,3%
6,1%
grunty orne
0,5%
sady
6,7%
10,0%
łąki i pastwiska
0,3%
lasy
wody
76,0%
grunty zabudowane i
zurbanizowane
nieużytki
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Gminy Czyżew-Osada
2.2. Sytuacja demograficzna
Według danych Urzędu Gminy w Czyżewie-Osadzie, analizowany obszar, na koniec
2003 r. zamieszkiwało 6902 osób. Na 100 mężczyzn w gminie przypada 100 kobiet, co jest
wskaźnikiem
korzystnym,
w
porównaniu
z
terenami
wiejskimi
w
powiecie
wysokomazowieckim, gdzie na 100 mężczyzn przypada 97 kobiet. Gęstość zaludnienia
w gminie
jest
zdecydowanie
wyższa
do
średniej
terenów
wiejskich
powiatu
wysokomazowieckiego (37 osób/km2) i wynosi 56 osób/km2. W celu prześledzenia tendencji
zmian liczby ludności gminy użyto danych statystycznych (tabela nr 2).
Tabela 2 Liczba ludności gminy Czyżew-Osada w odniesieniu do powiatu
wysokomazowieckiego według danych statystycznych
Liczba ludności
Lokalizacj
a
1999 r.
2001 r.
2002 r.
2003 r.
gmina
6686
6620
6468
6902
Czyżew-Osada
Źródło: Rocznik statystyczny województwa podlaskiego, US w Białymstoku, Białystok 2003 r.
Na przestrzeni kilku ostatnich lat zauważalne jest sukcesywne zmniejszanie się liczby
ludności wiejskiej i starzenie się tej części populacji. Do ujemnych zjawisk demograficznych
zaliczyć należy również: nadmierną migrację ze wsi do miast młodzieży wykształconej.
Struktura wieku ludności gminy Czyżew-Osada, według danych GUS na koniec roku
2002, przedstawia się następująco:

ludność w wieku przedprodukcyjnym – 1713 osób

ludność w wieku produkcyjnym – 3585 osób

ludność w wieku poprodukcyjnym – 1184 osób.
Udział procentowy poszczególnych grup wiekowych na terenie gminy przedstawia
rysunek nr 3.
Rysunek 3
Struktura wieku ludności w gminie
Czyżew-Osada
18%
26%
56%
ludność w wieku
przedprodukcyjnym
ludność w wieku
produkcyjnym
ludność w wieku
poprodukcyjnym
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Rocznika Statystycznego..., op. cit.
2.3. System komunikacyjny, infrastruktura
2.3.1 Transport kolejowy i drogowy
Przez południową część gminy przebiega linia kolejowa Warszawa-Białystok.
Przez obszar gminy Czyżew-Osada przebiegają również:

6,46 km drogi krajowej nr 63 Łomża – Zambrów – Siedlce,

5,0 km drogi wojewódzkiej nr 690 Siemiatycze – Ciechanowiec – Czyżew
Osada,

62,8 km dróg powiatowych, w tym 42,5 km to drogi utwardzone,

61 km dróg gminnych, w tym 39,6 km to drogi utwardzone.
2.3.2 Sieć gazowa, energetyczna oraz zaopatrzenie w energię cieplną
Gmina Czyżew-Osada nie jest zgazyfikowana. Istniejący system gazociągów
wysokiego ciśnienia na terenie województwa podlaskiego nie pozwala na bezpośrednie
zaopatrzenie gminy w gaz przewodowy.
Zaopatrzenie obiektów w energię elektryczną wynosi 100%. Niezbędny jest jednak
remont i modernizacja części istniejących urządzeń elektroenergetycznych.
Na analizowanym obszarze budynki ogrzewane są węglem (97,3%), olejem (2,6%)
i gazem (0,1%).
2.4. Rynek pracy
Gmina Czyżew-Osada jest gminą typowo rolniczą. Niemal 81% mieszkańców gminy
zajmuje się rolnictwem i leśnictwem. Według ankiet wypełnionych przez Urząd Gminy
w Czyżewie-Osadzie, na analizowanym obszarze zatrudnionych jest 5895 osób. Ilość osób
pracujących w poszczególnych sektorach przedstawia tabela nr 3.
Tabela 3 Liczba osób zatrudnionych według rodzajów działalności w 2003 r.
Liczba osób
SEKTOR
zatrudnionych
Rolnictwo i leśnictwo
4510
Przemysł
930
Budownictwo
30
Handel
102
Transport, składowanie,
21
łączność
Administracja, edukacja,
294
zdrowie
Usługi hotelarskie,
finansowe, obsługa
8
nieruchomości i inne
RAZEM
5895
Źródło: Ankieta wypełniona przez Urząd Gminy w Czyżewie-Osadzie
2.5 Przedsiębiorstwa
Największe przedsiębiorstwa na terenie gminy Czyżew-Osada to:

SOKOŁÓW S.A. Zakłady Mięsne w Czyżewie – przetwórstwo mięsa wieprzowego,
wołowego i drobiowego,

Zakład Mięsny „NETTER” – Czyżew-Osada – przetwórstwo mięsa wieprzowego
i wołowego,

„GODAGRO” Sp. z o.o. Czyżew – produkcja oleju zimnotłoczonego rzepakowego, skup
i sprzedaż hurtowa skór,

„CLOWIN” PPH Czyżew – produkcja środków czystości, chemii gospodarczej i środków
czystości do mycia urządzeń w rolnictwie.
Według danych GUS na koniec roku 2002, na terenie gminy Czyżew-Osada
znajdowały się 84 sklepy, z czego 34 to sklepy ogólno-spożywcze, 1 sklep mięsny, 8 sklepów
z odzieżą, 1 sklep z meblami i sprzętem oświetleniowym, 1 z obuwiem i wyrobami
skórzanymi, 2 z artykułami RTV i AGD, 1 z pojazdami, oraz 2 stacje paliw.
2.6. Finanse
W 2003 roku wydatki gminy Czyżew-Osada, były wyższe od przychodów. Gmina
planuje, że w roku 2004 przychody będą kształtowały się na podobnym poziomie
do ponoszonych kosztów. Przychody i wydatki gminy przedstawia tabela nr 4.
Tabela 4 Sytuacja finansowa gminy Czyżew-Osada [tys. zł.]
2
2
2
Wyszczególnienie
000 r.
001 r.
002 r.
PRZYCHODY
7
8
9
OGÓŁEM
327,6
236,7
304,4
w tym przychody
2
2
2
własne
630,7
877,923,6
WYDATKI
7
8
9
OGÓŁEM
579,028,9
013,4
w tym inwestycje
1
1
1
bieżące:
435,8
379,1
846,5
3
8
 na inwestycje służące
3,6
1,9
ochronie środowiska
9
5
3
 na inwestycje służące
9,9
1,7
9,6
gospodarce wodnej
2
003 r.
9
646,3
2
994,8
1
0833,2
034,1
170,5
1
30,-
Pla
n 2004 r.
116
95,3
962,
6
116
25,3
408
7,2
886,
850,
-
Źródło: Ankieta wypełniona przez Urząd Gminy w Czyżewie-Osadzie
Przychody i wydatki gminy w latach 2001-2003 oraz ich prognozę do roku 2007
przedstawiono na rysunku 5.
Rysunek 4
Przychody i wydatki gminy Czyżew-Osada w latach 2001-2003, plan na
rok 2004 oraz prognoza do 2007 r.
14000
y = 2657,4Ln(x) + 7763,8
12000
y = 2183,3Ln(x) + 7986
10000
przychody
8000
wydatki
6000
Log. (przychody)
Log. (wydatki)
4000
2000
0
2001
2002
2003
plan 2004
2005
2006
2007
Źródło: Opracowanie własne na podstawie ankiety wypełnionej przez Urząd Gminy
w Czyżewie-Osadzie
3. Stan środowiska przyrodniczego gminy Czyżew–Osada
3.1. Krajobraz i rzeźba terenu
Gmina Czyżew-Osada pod względem fizyczno-geograficznym leży w obrębie
mezoregionu Wysoczyzna Wysokomazowiecka, wchodzącego w skład makroregionu Nizina
Północnopodlaska.
Teren
gminy
jest
obszarem,
który
był
objęty
zasięgiem
stadiału
północnomazowieckiego zlodowacenia środkowopolskiego.
Wysoczyzna Wysokomazowiecka stanowi lekko falistą powierzchnię wysoczyzny
moreny dennej, gliniastej, położoną na wysokościach 125-150 m n.p.m. Jest ona rozcięta na
kilka części przez głębokie doliny Broku i jego dopływów Siennicy i Stróżynki. Ponad
monotonną powierzchnią wysoczyzny wznoszą się niewielkie, zdenudowane wzgórza
i pagórki morenowe o wysokości około 5 m. Występują one w okolicy Michałowa Wielkiego,
Czyżewa-Siedlisk i Zarębów-Skórek. We wschodniej części gminy, na zachód od Dąbrowy
Wielkiej i na południowy wschód od Siennicy–Szymanek, znajdują się pojedyncze wzgórza
i pagórki kemowe o wysokościach do 145 m n.p.m. W obniżeniach, w okolicach Dąbrowy,
Rosochatych, Dmochów-Woch i w sąsiedztwie doliny Broku i Stróżynki, niewielkie obszary
zajmują równiny sandrowe.
3.2 Budowa geologiczna
Gmina Czyżew-Osada pod względem tektonicznym znajduje się w obrębie Obniżenia
Podlaskiego, wchodzącego w skład platformy wschodnioeuropejskiej. Na prekambryjskich
granitoidach zalegają osady paleozoiczne i mezozoiczne. Czwartorzęd reprezentowany jest
przez osady zlodowaceń, począwszy od podlaskiego do środkowopolskiego, przedzielone
utworami
interglacjalnymi.
na powierzchni,
są
gliny
Najstarszym
zwałowe
utworem
stadiału
czwartorzędowym,
występującym
północnomazowieckiego
zlodowacenia
środkowopolskiego. Budują one strefę przypowierzchniową na przeważającej części gminy.
Piaski, żwiry i głazy moren czołowych, oraz martwego lodu, budują wzgórza w okolicach
Michałowa Wielkiego, Rosochatych, Czyżewa-Siedlisk, Czyżewa i Zrębów-Skórek. Piaski,
podrzędnie piaski ze żwirami kemów występują na zachód od Dąbrowy Wielkiej,
na południowy wschód od Dąbrowy-Kit i na południowy wschód od Siennicy – Szymanek.
Piaski, podrzędnie piaski ze żwirem wodnolodowcowe (sandrowe), pochodzą z recesji
lądolodu stadiału północnomazowieckiego. W holocenie, w dolinach rzecznych następowała
akumulacja piasków i mułków, budując tarasy zalewowe.
3.3 Warunki klimatyczne
W podziale klimatycznym Polski (według Okołowicza), gmina Czyżew-Osada
zaliczana jest do dzielnicy mazurskiej, o średniej temperaturze rocznej powietrza (6,5ºC),
z najcieplejszym miesiącem lipcem (17,3ºC) i najzimniejszym styczniem (-6,2ºC). W ciągu
roku, średnio 65 dni jest mroźnych, z temperaturą poniżej 0ºC, oraz 26 dni gorących,
z temperaturą powyżej 25ºC. Przeciętnie obserwuje się tu 127 dni z przymrozkiem. Okres
wegetacji trwa około 210 dni (IV-X). Lato trwa średnio 85 dni, a zima 110 dni.
Średni opad roczny, na analizowanym obszarze wynosi 573 mm, z czego 361 mm
opadu przypada na okres wegetacyjny. Najwięcej opadów obserwuje się w sierpniu (82 mm),
a najmniej w lutym (27 mm). Pokrywa śnieżna zalega tu średnio przez 94 dni.
Na analizowanym obszarze dominują wiatry zachodnie (20,7%), południowozachodnie i południowe (po 14,5%). Najrzadsze są wiatry północno-wschodnie (5,6%),
wschodnie (8,7%) i północno-zachodnie (9,5%). Średnia prędkość wiatru wynosi 3,2 m/s.
3.4 Gleby
Gleby gminy Czyżew-Osada odznaczają się dość dobrą jakością. Analizowany obszar
odznacza się najwyższym ogólnym wskaźnikiem jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej
w całym powiecie wysokomazowieckim, który wynosi tu 76,1.
Na analizowanym obszarze dominują gleby IV klasy bonitacyjnej, zajmując ponad
64% powierzchni gruntów ornych. Podobna sytuacja przedstawia się przypadku użytków
zielonych, gdzie prawie 60% powierzchni użytków stanowią gleby IV klasy bonitacyjnej.
Tabela 5 Klasy bonitacyjne gleb gminy Czyżew-Osada
KLASY BONITACYJNE
Użytki zielone [ha]
Grunty orne [ha]
I
IIa
30
I
IIb
I
Va
I
V
Vb
2
2
4
031
492
571
1
94
V
I
9
V
Iz
8
1
I
I
1
I
I
II
-
V
3
6
V
26
7
01
V
I
4
Iz
7
3
Źródło: Wojewódzki Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Wydział Gleboznawstwa
Na analizowanym obszarze najwięcej jest gleb kompleksu 2 pszennego bardzo
dobrego (54%). Ponadto duży obszar zajmowany jest przez gleby kompleksu 8 (21%).
W przypadku użytków zielonych, największy obszar zajmują gleby kompleksu 2z
(59%). Resztę obszaru stanowią gleby kompleksu 3z. Kompleksy glebowe gruntów ornych
i użytków zielonych przedstawia tabela nr 6.
Tabela 6 Kompleksy gleb gminy Czyżew-Osada
V
2
KOMPLEKSY GLEBOWE
Użytki
Grunty orne [ha]
1
128
2
5
3
-
76
zielone [ha]
4
5
6
7
8
9
z
8
4
5
1
1
3
04
93
22
994
11
1
2
z
16
3
z
7
4
94
Źródło: Wojewódzki Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Wydział Gleboznawstwa
Powierzchnia gleb marginalnych na obszarze gminy jest niewielka – wynosi 1,5%
powierzchni użytków rolnych, przy średniej dla powiatu wysokomazowieckiego 6,4%.
3.5 Zasoby surowców mineralnych
Gmina Czyżew-Osada ma niekorzystną, z punktu widzenia zasobów złóż, budowę
geologiczną. Obszar gminy pokrywają gliny moreny dennej, wyściełające wysoczyznę,
z nielicznymi ostańcowymi wzgórzami morenowymi i kemowymi. Gmina Czyżew-Osada nie
posiada udokumentowanych zasobów złóż kopalin.
3.6 Zasoby wód powierzchniowych i podziemnych
Wody powierzchniowe
Sieć rzeczną na terenie gminy stanowią Brok z dopływami: Siewnicą, Stróżynką
i kilkoma bezimiennymi ciekami. Głównym ciekiem wodnym przepływającym przez teren
gminy jest rzeka Brok. Jest ona prawobrzeżnym, IV–rzędowym dopływem Bugu, do którego
uchodzi na 87,4 km biegu, na terenie województwa mazowieckiego. Długość całkowita rzeki
wynosi 72,0km, a powierzchnia zlewni 819,8km2. Ciek charakteryzuje się małym
przepływem, jest uregulowany i posiada mało zasobną w wodę zlewnię. Na terenie
województwa podlaskiego leży górna część zlewni z odcinkiem rzeki o długości 34,5km.
Wody podziemne
Na obszarze gminy Czyżew–Osada wody podziemne są głównym źródłem
zaopatrzenia ludności w wodę. Gmina posiada dobre warunki hydrogeologiczne
z jednorodnymi warstwami wodonośnymi. Do zaopatrzenia ludności w wodę pitną i do celów
gospodarczych ujmowana jest woda z plejstoceńskiego poziomu użytkowego, zalegającego
na głębokości 110-126 m w Rosochatem Kościelnym i 72-73 m w Czyżewie, pod grubą
warstwą gliny zwałowej. Jakość ujmowanych wód, poza zwiększonym stężeniem związków
żelaza i manganu, charakteryzuje się dobrą jakością.
3.7 Środowisko przyrodnicze
3.7.1 Lasy
Gospodarka leśna
Lesistość gminy Czyżew-Osada jest bardzo niska, w porównaniu z lesistością powiatu
wysokomazowieckiego (18,6%), oraz województwa (29,6%) i wynosi 6,7%. W strukturze
własności przeważają lasy prywatne.
Gospodarka
produkcyjna
w
lasach
państwowych
polega
na
bilansowaniu
przeprowadzonych zrębów odnowieniami, natomiast w lasach prywatnych drewno pozyskuje
się na potrzeby budownictwa indywidualnego i na opał.
Prowadzeniem gospodarki leśnej, na terenie gminy Czyżew-Osada zajmuje się
Nadleśnictwo Rudka, natomiast gospodarka w lasach prywatnych należy do kompetencji
starosty. Gospodarka leśna, prowadzona jest na podstawie planów urządzeniowych lasów.
Typy siedliskowe lasów i roślinność
W okolicach wsi Zalesie Stare występuje kompleks leśny na siedlisku boru świeżego
na glebach brunatnych wyługowanych. Dominującym gatunkiem jest tu sosna, z jałowcem,
jarzębiną i podrostem drzew w podszycie, oraz mchami, wrzosem i borówką w runie.
W pobliżu wsi Dąbrowa Wielka występują kompleksy leśne na siedliskach boru
mieszanego świeżego, lasu mieszanego świeżego i lasu mieszanego.
W borze mieszanym świeżym drzewostan buduje sosna, brzoza, topola osika i olsza,
natomiast w podszycie występuje jałowiec, czeremcha i leszczyna, a w runie poziomka,
malina i konwalia.
Kompleksy leśne na typach siedliskowych lasów wykształciły się na glebach
brunatnych, zasobnych w składniki pokarmowe. W lasach mieszanych drzewostan buduje
dąb, sosna i brzoza z domieszką grabu, modrzewia i topoli osiki, z jarzębiną, tarniną
i leszczyną w podszycie, oraz poziomką, zawilcem i szczawikiem zajęczym w runie.
W lasach świeżych w drzewostanie dominuje dąb z domieszką brzozy, topoli i sosny,
natomiast w podszycie występuje kruszyna, leszczyna i jarzębina. W runie można spotkać
szczawik zajęczy i gwiazdnice.
Olsy zajmują siedliska w dolinach cieków wodnych, oraz w obniżeniach terenowych
o wysokim poziomie wód gruntowych, głównie na torfowiskach niskich. Na terenie gminy
Czyżew-Osada, lasy olsowe występują głównie w dolinie Broku oraz w lokalnych
obniżeniach terenowych. Drzewostan buduje tu głównie olsza czarna z domieszką brzozy
omszonej. W podszycie występuje kruszyna, porzeczka, bez czarny oraz juwenilne formy
olszy i brzozy. W warstwie ziół najliczniej występują turzyce, psianka słodkogórz, zachylnik
błotny, wiązówka błotna, oraz trzcina pospolita. Ponadto, na skutek degradacji siedlisk lasów
olsowych, coraz częściej w lasach tych można spotkać pokrzywę.
3.7.2 Świat zwierząt
Na obszarze gminy Czyżew-Osada, występuje większość gatunków zwierząt,
zamieszkujących teren powiatu wysokomazowieckiego. Najliczniej występujące gatunki
zwierząt przedstawia tabela nr 7.
Tabela 7Gatunki zwierząt występujące na terenie gminy Czyżew-Osada
SSAKI
łoś, jeleń, lis, bóbr europejski, wydra, łasica, wiewiórka pospolita, jenot, jeż
wschodni, kret, ryjówka aksamitna, ryjówka malutka
PTAKI
bocian biały, gęś krótkodzioba, gęś mała, kania mała, myszołów włochaty, sokół
wędrowny, cietrzew, kukułka, płomykówka, puchacz, sowa uszata, zimorodek, kraska,
skowronek borowy, dymówka, oknówka, pliszka, strzyżyk, słowik szary, drozd, kos,
cierniówka, muchołówka szara, remiz, szpak, wróbel, zięba, szczygieł, czyż, gil
PŁAZY I GADY
żaba trawna, żaba wodna, żaba śmieszka, traszka zwyczajna, jaszczurka zwinka,
jaszczurka żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny
Źródło: Urząd Miejski w Białymstoku, Białystok 2003 r.
3.8 Obszary chronione oraz system powiązań przyrodniczych
Na terenie gminy nie ma obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych prawnie
chronionych, oraz elementów krajowej sieci ekologicznej – ECONET.PL. Cieki wodne
i rowy melioracyjne pełnią funkcję korytarzy ekologicznych, tworząc tu lokalny system
powiązań przyrodniczych.
4. Infrastruktura techniczna ochrony środowiska
4.1 Ujęcia, wodociągi i stacje uzdatniania wody
Na terenie gminy występuje łącznie 7 ujęć wody podziemnej (tabela nr 8).
Tabela 8 Ujęcia wody podziemnej komunalne i inne o znaczeniu gospodarczym
L
Rodzaje ujęć
iczba
[szt.]
Lokalizacja
Zasoby
eksploatacyjne
[m3/godz.]
Czyżew-Osada i
Rosochate
2
Kościelne
“FARM FOOD”
przemysłowe,
S.A. w Warszawie
2
zakładowe
Zakłady Mięsne w
Czyżewie
niezaewidencjo
GS
1
nowane
Czyżew-Osada
Ogółem
7
X
Źródło: Ankieta wypełniona przez Urząd Gminy w Czyżewie-Osadzie
komunalne i
gminne
Pobó
r wody
[m3/dobę]
2
244
1780
60
500
10
35
314
2315
Istniejące ujęcia wód, oraz stacje wodociągowe pokrywają potrzeby zapotrzebowania
na wodę.
Na analizowanym obszarze nie ma ujęć wody powierzchniowej.
Prawie 100% obszaru gminy jest zwodociągowana. Długość sieci wodociągowej
na analizowanym terenie wynosi 129,6 km.
4.2 Oczyszczalnie ścieków wraz z systemem kanalizacji
Długość sieci kanalizacyjnej na terenie gminy wynosi 12,6 km. Systemem sieci
kanalizacyjnej objęte jest około 70% mieszkańców miejscowości Czyżew-Osada.
Podstawowym systemem odprowadzania ścieków z gospodarstw domowych na terenie
gminy, jest gromadzenie ich w szambach. Często zdarza się, iż szamba są nieszczelne i ścieki
mogą przesączać się wgłąb profilu glebowego, stwarzając zagrożenie dla środowiska.
Gmina planuje rozbudowę sieci kanalizacyjnej, która ma trwać do 2015 roku.
Oczyszczalnia komunalna gminy Czyżew-Osada jest oczyszczalnią mechanicznobiologiczną ze złożem biologicznym i osadem czynnym o przepustowości 267 m 3/dobę.
Rocznie oczyszcza się tu 49,5 tys. m3 ścieków bytowo-gospodarczych i 7,8 tys. m3 ścieków
przemysłowych pochodzących z Zakładu Mięsnego „NETTER” w Czyżewie-Osadzie.
Według danych statystycznych, oczyszczalnia obsługuje 1534 mieszkańców
miejscowości gminnej (23,8% ogółu ludności w gminie, ok. 70% mieszkańców CzyżewaOsady). Rocznie, powstaje tu około 8 Mg osadów ściekowych rocznie. Problem
zagospodarowywania osadów ściekowych na terenie gminy jest ciągle nierozwiązany.
Obecnie, osady ściekowe w stanie uwodnionym (nieustabilizowane) są wywożone na grunty
gminy, do przyrodniczego wykorzystania.
Ponadto, na terenie gminy występuje oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna
z osadem czynnym, należąca do przedsiębiorstwa “FARM FOOD” S.A. w Warszawie
Zakłady Mięsne w Czyżewie, o przepustowości 1050 m3/d. W oczyszczalni funkcjonuje
instalacja PIX do redukcji związków biogennych. Przefermentowane osady z oczyszczalni
są wykorzystywane rolniczo.
Według danych statystycznych na koniec roku 2003, na terenie gminy Czyżew-Osada
powstaje 281 dam3 ścieków przemysłowych rocznie, które po oczyszczeniu biologicznym
trafiają do wód powierzchniowych lub do ziemi.
W 2002 roku gmina przystąpiła do modernizacji komunalnej oczyszczalni ścieków,
polegającej na wymianie powierzchniowego systemu napowietrzania osadu czynnego, na
system przydennych napowietrzaczy drobnopęcherzykowych, zasilanych powietrzem przez
sprężarki.
4.3 Gromadzenie i unieszkodliwianie odpadów
Odpady komunalne i ich składowanie
Na terenie gminy Czyżew-Osada, w związku z jej rolniczym charakterem, powstają
głównie odpady komunalne, których ilość szacowana jest na 2250 m3/rok. Ponadto, znajdują
się tu trzy zakłady mięsne, które posiadają rozwiązaną gospodarkę odpadami.
Na analizowanym obszarze, w miejscowości Czyżew-Siedliska, zlokalizowane jest
gminne składowisko odpadów, obsługujące wyłącznie omawianą gminę. Składowisko to jest
ujęte w planie zagospodarowania przestrzennego, lecz nie spełnia wymagań nowej ustawy
o odpadach, gdyż jego konstrukcja nie gwarantuje ochrony wód podziemnych (bez
uszczelnienia podłoża). Ekranizację składowiska stanowią jedynie warstwy mineralne.
Składowisko zajmuje powierzchnię 0,626 ha, z czego powierzchnia wykorzystana stanowi 0,4
ha. Pojemność całkowita składowiska wynosi 18500 m3 i jest wypełniona w około 75%.
Przewidywany
termin
zakończenia
eksploatacji
składowiska
został
przedłużony
do roku 2008. Po tym terminie planowane jest rozwiązanie gospodarki odpadami powiatu na
poziomie ponadgminnym poprzez utworzenie Międzygminnego Centrum Recyklingu
Odpadów (MCRO), docelowo Międzygminnego Zakładu Utylizacji Odpadów Komunalnych
(MZUOK).
Na analizowanym obszarze nie wykonywano analiz ilościowych i jakościowych
składu powstających odpadów komunalnych, można jednak analogowo, opierając się na
wynikach badań odpadów dla gmin o podobnym charakterze, określić ich przybliżony średni
skład morfologiczny (tabela nr 9).
Tabela 9 Szacunkowy skład morfologiczny odpadów komunalnych w gminie CzyżewOsada
Udział
Skład odpadów
procentowy
[%]
Odpady organiczne
9,8
Metale
8,5
Papier + Tektura
3,5
Tworzywa sztuczne
8,0
Materiały tekstylne
3,0
Szkło
11,5
Pozostałe nieorganiczne
55,7
+ frakcja 0-10mm
Źródło: Plan Gospodarki Odpadami dla Gminy Czyżew-Osada
Ilość odpadów powstających na terenie gminy Czyżew-Osada, obliczono na podstawie
szacunkowego składu odpadów komunalnych dla gmin o podobnym charakterze przedstawia
rysunek nr 5.
W skład odpadów komunalnych, powstających na analizowanym terenie, wchodzą
głównie odpady z gospodarstw domowych, oraz obiektów użyteczności publicznej.
W odpadach komunalnych można znaleźć wiele składników zaliczanych do odpadów
niebezpiecznych,
zawierających
substancje
toksyczne,
palne,
wybuchowe
lub
mikroorganizmy chorobotwórcze (m. in. zużyte baterie, akumulatory, świetlówki,
termometry,
opakowania
po
farbach,
rozpuszczalnikach,
lakierach,
smary,
oleje
przepracowane, niewykorzystane leki, przeterminowane środki i opakowania po środkach
chemicznych, oraz nawozach stosowanych w rolnictwie). Szacuje się, że wyżej wymienione
odpady stanowią około 0,5% ogólnej masy odpadów.
Rysunek 5
Skład morfologiczny i ilość odpadów
komunalnych
Pozostałe nieorganiczne
+ frakcja 0-10mm
Szkło
Materiały tekstylne
rodzaj
odpadów
Tworzywa sztuczne
Papier+tektura
0
500
1000
ilość odpadów [m3/rok]
1500
Metale
Odpady organiczne
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Planu Gospodarki Odpadami dla Gminy CzyżewOsada
Odpady niebezpieczne
Wytwórcą odpadów niebezpiecznych, na terenie gminy Czyżew-Osada jest
przedsiębiorstwo „SOKOŁÓW” S.A. Oddział Zakłady Mięsne FARM FOOD w Czyżewie.
Ilość wytworzonych odpadów niebezpiecznych i sposób ich zagospodarowania przedstawia
tabela nr 10.
Tabela 10 Ilości odpadów niebezpiecznych wytworzonych w gminie Czyżew-Osada
w roku 2002.
wytworzone
1,653
Ilość odpadów [Mg]
magazynowane
przekazane do
tymczasowo
odzysku
-
1,275
unieszkodliwione
0,378
Źródło: Informacja Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Białymstoku
o stanie środowiska na terenie powiatu wysokomazowieckiego w roku 2002.
Odpady niebezpieczne to odpady zawierające w swoim składzie substancje toksyczne,
palne, wybuchowe itd. Z wyżej wymienionych odpadów, na analizowanym obszarze
występują: zużyte baterie, akumulatory, odpady zawierające rtęć (lampy rtęciowe,
termometry), pozostałości oraz opakowania po farbach i lakierach, rozpuszczalniki
organiczne ( w tym chlorowcoorganiczne), środki czyszczące, pestycydy oraz opakowania po
nich, zbiorniki po aerozolach, pozostałości domowych środków do dezynfekcji i dezynsekcji,
odpady zawierające oleje, częściowo wykorzystane leki, materiały budowlane zawierające
azbest (np. eternit), odpady wielkogabarytowe – przede wszystkim agregaty chłodnicze
(lodówki), w których znajdują się freony, wraki samochodowe, w których znajdują się oleje
czy płyny hamulcowe.
Największe zagrożenie dla środowiska naturalnego, wśród odpadów powstających na
terenach wiejskich stanowią opakowania po nawozach oraz opakowania po pestycydach
i innych środkach stosowanych powszechnie w produkcji rolnej. Takie odpady często są
składowane w bezpośrednim sąsiedztwie gruntów, na których były stosowane, co stanowi
źródło skażenia gleby, oraz produktów rolnych pozyskiwanych z tego terenu. Jednak o wiele
większe zagrożenie dla środowiska stanowi niekontrolowane spalanie tego typu odpadów
w ogniskach, piecach węglowych lub centralnego ogrzewania na terenie gospodarstw.
Skutkiem takiego postępowania jest tak zwane zjawisko niskiej emisji, m. in. dioksyn
i furanów,
powstających
wskutek
spalania
związków
chemicznych
w
trakcie
niekontrolowanych procesów w niskich temperaturach. Problemem są również zużyte baterie
i akumulatory, pochodzące z maszyn rolniczych.
Ilość składników niebezpiecznych w odpadach komunalnych z rejonów wiejskich
stanowi 0,3-0,5% ogólnej masy odpadów, a wskaźnik wytwarzania odpadów niebezpiecznych
wynosi 0,3-0,7 kg/M·rok. Odpady te nie powinny trafiać do odpadów komunalnych –
powinny być selektywnie zbierane w gospodarstwach domowych, następnie odbierane od
mieszkańców i przechowywane okresowo, np. w specjalnym hermetycznym kontenerze typu
KP-7, do czasu uzyskania partii wysyłkowej. Istnieje również możliwość czasowego
magazynowania tych odpadów w komorach żelbetowych obudowanych konstrukcją z dachem
z blach trapezowych.
Na analizowanym obszarze nie ma zakładów unieszkodliwiających odpady
niebezpieczne, dlatego też odpady te należy kierować do unieszkodliwienia w zakładach
specjalistycznych, posiadających odpowiednie zezwolenia.
Odpady zawierające azbest
Od 1997 roku istnieje zakaz stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. nr 161
poz. 628). W maju 2002 roku Rada Ministrów przyjęła „Program usuwania azbestu
i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium Polski”. Uwzględniając
żywotność wyrobów cementowo – azbestowych program zakłada realizację usuwania tych
wyrobów z budynków i budowli do 2032 r. Do chwili obecnej około 90% obiektów
zawierających azbest pozostaje niezinwentaryzowana.
W związku z koniecznością usunięcia materiałów zawierających azbest z dziedziny
komunalnej i gospodarczej należy w bliższej i dalszej perspektywie liczyć się ze wzrostem
ilości tego typu odpadu. Jego ilości na terenie gminy będą możliwe do oszacowania w wyniku
realizacji gminnego programu inwentaryzacji wyrobów azbestowych.
Odpady zawierające azbest są unieszkodliwiane przez składowanie. Ten sposób
postępowania jest zgodny z obecnymi wymogami prawnymi oraz środowiskowymi. Należy
więc rozpatrzyć możliwość zorganizowania miejsc do składowania tego typu odpadów
niebezpiecznych.
Nielegalne wysypiska odpadów
Na obszarze gminy Czyżew-Osada, znajdują się 2 wiejskie, nielegalne wysypiska
odpadów, ujętye w planie zagospodarowania przestrzennego gminy. Wysypiska tego typu
określane są mianem „dzikich” wysypisk odpadów. Zjawisko występowania „dzikich”
wysypisk odpadów jest negatywne i niekorzystnie wpływa na estetykę krajobrazu oraz stan
sanitarny środowiska. Obiekty te należy objąć rekultywacją.
Gnojowica i obornik
Według danych statystycznych na koniec roku 2002, na terenie gminy Czyżew-Osada
1659 gospodarstw rolnych utrzymuje zwierzęta gospodarskie, w tym 1555 gospodarstw
posiada bydło, trzodę chlewną i drób. Ogółem, na terenie gminy znajduje się 9254 szt. bydła,
oraz 10780 szt. trzody chlewnej. Występują tu dwa większe (powyżej 100 szt.) gospodarstwa
hodowlane. Główne odpady powstające na terenie ferm zwierzęcych to gnojowica i obornik,
które mogą stanowić wartościowy nawóz organiczny. Problem powstaje, gdy na danym
terenie produkcja odpadów zwierzęcych przewyższa możliwość ich wykorzystywania, gdyż
nadmierne nawożenie gnojowicą powoduje trwałe, nieodwracalne zmiany w środowisku
glebowym. Ponadto źle składowana gnojowica może prowadzić do skażenia wód
powierzchniowych i gruntowych. Z tych względów odpady zwierzęce stanowią duży
problem, wynikający z braku rozwiązań ich utylizacji. Obornik i gnojowica, powstające na
obszarze gminy, wywożone są do rolniczego wykorzystania na grunty rolne.
5. Zagrożenia środowiska przyrodniczego
5.1 Zanieczyszczenia wód
Gmina Czyżew-Osada jest terenem typowo rolniczym, w związku z tym zagrożenie
wód powierzchniowych stanowią tu przede wszystkim spływy powierzchniowe z pól
(głównie nawozów), oraz niekontrolowane zrzuty ścieków. Bardzo dużym zagrożeniem
środowiska gminy jest mało rozwinięta sieć kanalizacyjna. Problemem są nieszczelne
szamba, z których zanieczyszczenia mogą dostawać się do wód gruntowych, lub powodować
skażenie gleb. Ponadto zagrożenie stanowi możliwość skażenia wód gnojowicą,
wykorzystywaną rolniczo lub usuwaną bezpośrednio do ziemi w pobliżu ujęć wody lub
w niewielkiej odległości od powierzchniowych zbiorników wodnych. Bardzo ważnym
czynnikiem, który w przyszłości powinien zmniejszyć zagrożenie dla jakości wód, jest
planowana przez gminę rozbudowa sieci kanalizacyjnej.
5.1.1 Zanieczyszczenia wód powierzchniowych
Jak już wcześniej wspominano, głównym zagrożeniem dla wód powierzchniowych na
terenach rolniczych, takich jak obszar gminy Czyżew-Osada, są spływy powierzchniowe z
pól oraz zrzuty ścieków bytowo - gospodarczych. Poważne zagrożenie stanowi gnojowica,
która źle składowana, może prowadzić do skażenia tych wód.
Główną rzeką, przepływającą przez obszar gminy Czyżew-Osada jest rzeka Brok. Jest
ona prawobrzeżnym, IV–rzędowym dopływem Bugu, do którego uchodzi na 87,4 km biegu,
na terenie województwa mazowieckiego. Długość całkowita rzeki wynosi 72,0 km,
a powierzchnia zlewni 819,8 km2. Ciek charakteryzuje się małym przepływem, jest
uregulowany i posiada mało zasobną w wodę zlewnię. Na terenie województwa podlaskiego
leży górna część zlewni, z odcinkiem rzeki o długości 34,5 km.
Głównymi
źródłami
zanieczyszczeń
rzeki
Brok,
na
terenie
powiatu
wysokomazowieckiego, są miejscowości Wysokie Mazowieckie, Czyżew i Szepietowo.
Rzeka ta jest objęta systemem monitoringu regionalnego. Na rzece zlokalizowane są dwa
punkty pomiarowo-kontrolne: w miejscowości Michałki (po przyjęciu zanieczyszczeń
z Wysokiego Mazowieckiego), oraz w miejscowości Ołdaki (po przyjęciu zanieczyszczeń
komunalnych i przemysłowych z Czyżewa).
Po przyjęciu zanieczyszczeń z Wysokiego Mazowieckiego, rzeka prowadziła wody
wykluczone
poza
obowiązującą
klasyfikację.
W
punkcie
pomiarowo-kontrolnym,
zlokalizowanym poniżej Czyżewa, Brok cechował się nadal wartościami pozaklasowymi
(przewodnictwo właściwe, tlen rozpuszczony, azot azotynowy, związki fosforu). Wysokie
stężenia biogenów, wzmagają w rzece proces eutrofizacji. Poprawiła się natomiast jakość
rzeki
pod
względem
zanieczyszczeń
organicznych.
Nie
stwierdzono
przekroczeń
obowiązujących norm wskaźnika zanieczyszczenia sanitarnego.
Tabela 11 Wykaz źródeł zanieczyszczeń w zlewni rzeki Brok na terenie gminy Czyżew –
Osada – dane z kontroli za rok 2002
Ilość
Ładunek
Typ oczyszczalni ścieków
dobowy
Uwagi
3
[m /d]
[kg/d]
m. Czyżew - odbiornik bezpośredni – rzeka Brok
mechanicznoStwierdzono przekroczenia stężeń
BZT5 0,9
Gmina Czyżew-Osada
biologiczna,
dopuszczalnych fosforu ogólnego.
130,0 zawiesina 2,7
oczyszczalnia
złoże biologiczne
Prowadzona jest modernizacja
fosfor og. 1,1
i osad czynny
obiektu.
m. Czyżew - odbiornik bezpośredni - rzeka Siennica
Miejscowość,
nazwa zakładu
mechaniczno„SOKOŁÓW” S.A.
BZT5 4,6
biologiczna,
Dobra praca oczyszczalni, nie
Oddział
827,0 zawiesina 8,3
osad czynny, PIX
stwierdzono przekroczeń.
Zakłady Mięsne „Farm
fosfor og 0,24
Food” w Czyżewie
Źródło: Informacja Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Białymstoku
o stanie środowiska na terenie powiatu wysokomazowieckiego w roku 2002.
Ze względu na mały przepływ rzeki i liczne punktowe, oraz obszarowe zrzuty
zanieczyszczeń, wody Broku są silnie zanieczyszczone, na całej długości uznane
za pozaklasowe. Stan sanitarny rzeki jest wyraźnie lepszy w przekroju Ołdaki (za
Czyżewem), niż w przekroju Michałki (za Wysokim Mazowieckim), gdzie wszystkie
zmierzone wartości mieszczą się w granicach określonych dla klasy II i III.
W 2002 r. nie stwierdzono przypadków zdarzeń o charakterze poważnych awarii
powodujących zanieczyszczenie wód rzeki Brok.
Gmina Czyżew-Osada przystąpiła do realizacji przedsięwzięcia polegającego na
wymianie powierzchniowego systemu napowietrzania osadu czynnego na system
przydennych napowietrzaczy drobnopęcherzykowych zasilanych powietrzem przez sprężarki.
Według harmonogramu prac, w 2002 roku prowadzono:

bieżący nadzór technologiczny nad pracą oczyszczalni celem ograniczenia negatywnego
wpływu systemu odprowadzania ścieków w występujących warunkach eksploatacyjnych,

prace badawcze i analityczne, zbierano dane niezbędne do określenia warunków
funkcjonowania zmodernizowanej oczyszczalni.
5.1.2 Zanieczyszczenia wód gruntowych
Na obszarach rolniczych, takich jak gmina Czyżew-Osada, główne zagrożenie dla
wód gruntowych stanowi nieracjonalne nawożenie mineralne i organiczne, jak również zły
sposób przechowywania nawozów, zwłaszcza gnojowicy. Ponadto duże zagrożenie stanowią
nieszczelne szamba, z których ścieki mogą przedostawać się do gleby, zanieczyszczając wody
gruntowe.
5.1.3 Zanieczyszczenia wód podziemnych
Wody podziemne płytkiego krążenia to wody zasilane głównie przez wody
deszczowe, płytko zalegające w profilu glebowym. Wody te są bardzo podatne na
zanieczyszczenia antropogeniczne. Zagrożenie dla wód płytkiego krążenia, na terenie gminy
Czyżew-Osada stwarza:

występowanie „dzikich” wysypisk odpadów,

nie posiadające odpowiednich zabezpieczeń stacje paliw, magazyny produktów
ropopochodnych oraz innych substancji chemicznych,

sieć szlaków komunikacyjnych (szczególnie droga krajowa nr 63 i droga wojewódzka
nr 690),

nieracjonalne nawożenie nawozami mineralnymi i organicznymi (gnojowicą), oraz
stosowanie pestycydów i herbicydów,

fermy zwierząt,

wprowadzanie do gleb surowych lub niedostatecznie oczyszczonych ścieków,

rolnicze wykorzystywanie ścieków,

występowanie cmentarzy,

złe zabezpieczanie nieeksploatowanych studni wierconych,

emisja zanieczyszczeń gazowych i pyłowych.
Zanieczyszczenia pochodzące z wyżej wymienionych źródeł, wraz z opadami
atmosferycznymi przemieszczają się wgłąb profilu glebowego, powodując zanieczyszczenia
wód podziemnych płytkiego krążenia.
Długotrwały dopływ zanieczyszczeń (szczególnie toksycznych i o dużych ładunkach)
może stanowić zagrożenie dla wód podziemnych wgłębnych. Tego typu zagrożeniem są:

„dzikie” wysypiska odpadów,

fermy zwierząt

nie posiadające odpowiednich zabezpieczeń stacje paliw, magazyny produktów
ropopochodnych oraz innych substancji chemicznych,

wprowadzane do gleb surowe lub niedostatecznie oczyszczone ścieki,

nieeksploatowane, źle zabezpieczone studnie wiercone.
W ramach monitoringu regionalnego, WIOŚ w Białymstoku Delegatura w Łomży
przeprowadziła badania piezometrów przy składowiskach odpadów. Oceniając skalę
oddziaływania odpadów gromadzonych na składowiskach odpadów komunalnych, na jakość
wód podziemnych, skontrolowano w roku 2002 składowisko odpadów w gminie CzyżewOsada.
Na składowisku odpadów komunalnych dla gminy Czyżew-Osada zbadano wodę
z trzech piezometrów. Wszystkie próby oceniono jako nie odpowiadające klasyfikacji, jednak
na uwagę zasługuje fakt stwierdzenia nieznacznych stężeń metali ciężkich, kwalifikujących
próbki do wód najwyższej i wysokiej jakości. Tylko chrom we wszystkich trzech próbach
mieścił się w II klasie czystości.
5.2 Zanieczyszczenia powietrza
Na jakość powietrza atmosferycznego gminy Czyżew-Osada, bardzo duży wpływ ma
tzw. niska emisja, czyli emisja z lokalnych kotłowni oraz gospodarstw indywidualnych.
Stanowi ona duży problem, ponieważ źródłem tego rodzaju emisji jest niekontrolowane
spalanie odpadów, w trakcie którego powstają silnie toksyczne związki chemiczne.
Na analizowanym obszarze, oraz w całym powiecie wysokomazowieckim, dominują
niewielkie źródła emisji zanieczyszczeń powietrza. Są to głównie kotłownie grzewcze
i przemysłowe, które emitują do powietrza zanieczyszczenia powstające w wyniku spalania
węgla, gazu ziemnego i paliw płynnych. Największe z nich zlokalizowane są na terenie
miasta Wysokie Mazowieckie.
Na jakość powietrza atmosferycznego na danym obszarze wpływa kierunek
przeważających wiatrów (zachodnie), gdyż mogą one przenosić zanieczyszczenia z dalszych,
bardziej uprzemysłowionych, a co za tym idzie – bardziej zanieczyszczonych obszarów
w Polsce i Europie.
Emisja zanieczyszczeń z danego obszaru zależy od stosowanych źródeł energii
cieplnej. Strukturę oraz ilość zużywanych paliw na terenie gminy przedstawia tabela nr 12.
Tabela 12 Zużycie paliw [kg] w małych źródłach spalania paliw w gminie Czyżew –
Osada w 2002 r.
Olej opałowy o zawartości siarki
Węgiel
kamienny
do 0,5%
0,5-1%
1-1,5%
221196
73089,75
27102
0
Źródło: Dane Urzędu Marszałkowskiego w Białymstoku.
Na podstawie ilości i rodzaju paliw spalanych w tzw. małych źródłach spalania,
obliczono wielkość emisji zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza (tabela nr 13).
Tabela 13 Emisja zanieczyszczeń do powietrza ze spalania paliw w gminie CzyżewOsada w 2002 r.
Emisja zanieczyszczeń w kg
Olej opałowy o zawartości
Wyszczeg
ólnienie
Węgiel
do
kamienny
0,5%
Dwutlenek
siarki
Tlenki
azotu
Tlenek
węgla
Dwutlenek
węgla
Razem
gazy
Pył
całkowity
Łączni
siarki
0,5
-1%
1-
e w Mg
1,5%
106
69
5
-
0,2
221
365
136
-
0,7
9954
44
16
-
10,0
120
447
-
607,7
-
618,6
-
0,6
442392
452673
442
598
18
121
077
448
75
132
49
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Marszałkowskiego w Białymstoku.
Ponadto, na obszarze gminy zachodzi emisja z liniowych źródeł zanieczyszczeń, tj.
trasy komunikacyjne.
Na obszarze gminy Czyżew-Osada, największe źródła emisji zanieczyszczeń,
powstających w procesach energetycznego spalania paliw, znajdują się w Czyżewie –
„SOKOŁÓW” S. A. Oddział Zakłady Mięsne „Farm Food” w Czyżewie (kotłownia olejowa)
i Zakłady Mięsne „NETTER” w Czyżewie (kotłownia węglowa).
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku Delegatura w Łomży
kontroluje w zakresie przestrzegania norm ochrony powietrza największe obiekty z obszaru
powiatu wysokomazowieckiego. W 2002 roku, na obszarze gminy Czyżew-Osada
przeprowadzono kontrole w przedsiębiorstwie „SOKOŁÓW” S.A. Oddział Zakłady Mięsne
„FARM FOOD” w Czyżewie, gdzie dokonano pomiaru emisji zanieczyszczeń.
Na terenie „FARM FOOD” w Czyżewie zlokalizowanych jest szereg źródeł
emitujących zanieczyszczenia do powietrza. Są to zarówno źródła energetyczne, emitujące
zanieczyszczenia powstające w procesie spalania paliw, jak i źródła technologiczne związane
z przetwórstwem mięsnym. Głównym źródłem emitującym zanieczyszczenia do powietrza
jest kotłownia zakładowa wyposażona w 3 kotły parowe, zasilane olejem opałowym lekkim.
Kotły pracują cyklicznie (1-2 kotły równocześnie). Zużycie paliwa kształtuje się na poziomie
około 3000-3500 m3 rocznie. Pomiary kontrolne przeprowadzone przez WIOŚ Delegatura
w Łomży nie wykazały przekroczeń emisji dopuszczalnych.
Obok źródeł energetycznych takich jak kotłownia oraz opalarka gazowa zasilana
propanem technicznym (ok. 50 m3 rocznie) i kocioł do podgrzewania instalacji do produkcji
biogazu, zasilany biogazem (z fermentacji beztlenowej osadów ściekowych), w zakładzie
eksploatowane są też komory wędzarnicze (19 szt.) zasilane dymem wytwarzanym z drewna
drzew liściastych.
Na analizowanym obszarze, ze względu na brak większych źródeł emisji
zanieczyszczeń, panują dobre warunki aerosanitarne.
5.3 Zanieczyszczenia powierzchni ziemi
Zanieczyszczenia powierzchni ziemi stanowią odpady stałe i płynne, osady ściekowe,
oraz odcieki ze składowisk. Szczególnie niebezpieczne są odpady niebezpieczne. Wytwórcą
tych odpadów na terenie gminy Czyżew-Osada jest przedsiębiorstwo „SOKOŁÓW” S.A.
Oddział Zakłady Mięsne FARM FOOD w Czyżewie. Ilość wytworzonych odpadów
niebezpiecznych i sposób ich zagospodarowania przedstawia tabela nr 14.
Tabela 14 Ilości odpadów niebezpiecznych wytworzonych w gminie Czyżew-Osada
w roku 2002.
wytworzone
1,653
Ilość odpadów [Mg]
magazynowane
przekazane do
tymczasowo
odzysku
-
1,275
unieszkodliwione
0,378
Źródło: Informacja Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Białymstoku
o stanie środowiska na terenie powiatu wysokomazowieckiego w roku 2002.
Na terenie gminy Czyżew-Osada znajduje się składowisko odpadów komunalnych,
zlokalizowane w miejscowości Czyżew-Siedliska, które nie ma uszczelnionego podłoża,
przez co nie gwarantuje ochrony wód podziemnych. Ponieważ ekranizację omawianego
składowiska stanowi jedynie warstwa gliny, stąd też istnieje większe prawdopodobieństwo
skażenia gleby odciekami, niż w przypadku składowisk nowoczesnych, spełniających normy
ochrony środowiska.
Dużym problemem są „dzikie” wysypiska odpadów, z których odcieki, wraz
z wodami opadowymi, bez żadnych przeszkód mogą infiltrować wgłąb profilu glebowego.
Jednym z głównych odpadów powstających w oczyszczalniach ścieków są osady
ściekowe. Odpady te są bardzo groźne dla środowiska i człowieka, ze względu na obecność
w ich składzie mikroorganizmów chorobotwórczych oraz jaj pasożytów. Osady ściekowe
muszą być odpowiednio unieszkodliwione w celu zmniejszenia ich zagniwalności
(stabilizacja osadu), wyeliminowania organizmów chorobotwórczych (higienizacja osadu)
oraz zmniejszenia ich objętości i masy (odwadnianie, suszenie i/lub spalanie).
W oczyszczalni ścieków powstaje 8 Mg osadów ściekowych rocznie. Problem
zagospodarowywania osadów ściekowych na terenie gminy jest ciągle nierozwiązany.
Obecnie, osady ściekowe w stanie uwodnionym (nieustabilizowane) są wywożone na grunty
gminy, do przyrodniczego wykorzystania.
Największym zagrożeniem, powodującym degradację powierzchni ziemi na terenie
gminy, była nielegalna eksploatacja kopalin, prowadzona bez rozpoznania geologicznego
złóż, oraz planów rekultywacji powstałych wyrobisk. W wyniku tej eksploatacji, dewastacji
uległo kilkanaście hektarów użytków rolnych i leśnych.
5.4 Inne zagrożenia
5.4.1 Hałas i wibracje
Na terenie gminy za hałas odpowiadają głównie środki transportu. Większość
pojazdów emituje hałas na poziomie 85 – 94 dB, przy czym dopuszczalne natężenie hałasu
w środowisku i w otoczeniu budynków mieszkalnych w porze dziennej wynosi od 40 do
65 dB, natomiast w porze nocnej od 35 do 55 dB. Najbardziej uciążliwe są pojazdy ciężkie,
z których ponad ¾ emituje hałas o poziomie dźwięku większym od 80 dB.
Największym źródłem hałasu jest ruch drogowy odbywający się na drodze krajowej
nr 63 Łomża – Zambrów – Siedlce i drodze wojewódzkiej nr 690 Siemiatycze –
Ciechanowiec – Czyżew-Osada. Źródłem hałasu jest również linia kolejowa WarszawaBiałystok. Ponadto, w okresie prac żniwnych i wykopów, hałas emitują maszyny rolnicze.
Hałas przemysłowy na terenie gminy stanowi zagrożenie o charakterze lokalnym,
punktowym i dotyczy jedynie nielicznych obiektów produkcyjno-usługowych, tj. np. tartaki,
czy zakłady blacharskie.
5.4.2 Awarie
Awarie mogące zagrozić środowisku gminy Czyżew-Osada, mogą powstać w wyniku
wypadków kolejowych i drogowych z udziałem cystern i autocystern przewożących materiały
niebezpieczne, oraz na skutek rozszczelnień rurociągów transportujących gaz ziemny.
Zdarzenia te charakteryzują się specyficznymi cechami takimi jak: niepewność ich
wystąpienia, złożoność przyczyn, różnorodność bezpośrednich skutków, indywidualnym
i niepowtarzalnym przebiegiem.
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białymstoku Delegatura w Łomży
prowadzi „Rejestr potencjalnych sprawców poważnych awarii”. W rejestrze tym znajduje się
jeden podmiot położony na terenie gminy Czyżew-Osada – „SOKOŁÓW” S.A. Zakłady
Mięsne „FARM FOOD” w Czyżewie.
Na terenie przedsiębiorstwa „SOKOŁÓW” S.A. Zakłady Mięsne „FARM FOOD”
w Czyżewie znajdują się następujące niebezpieczne związki chemiczne:

amoniak w instalacji chłodniczej ok. 4000 kg,

propan techniczny ok. 20000 kg,

olej opałowy ok. 90000 kg.
Podstawowym źródłem zagrożenia na terenie zakładu jest amoniakalna instalacja
chłodnicza. W przypadku wystąpienia awarii z udziałem amoniaku, w zależności od jej
miejsca oraz wielkości emisji, może nastąpić zanieczyszczenie powietrza, również poza
granicami zakładu, co może stanowić zagrożenie dla mieszkańców kilku najbliżej położonych
zabudowań. Główne zagrożenie dotyczy jednak pracowników zakładu oraz innych osób,
przebywających na tym terenie.
Przedsiębiorstwo „SOKOŁÓW” S.A. Zakłady Mięsne „FARM FOOD” w Czyżewie
posiada rozpoznanie zagrożeń, jakie stanowią eksploatowane w nim materiały niebezpieczne.
Posiada również operacyjne plany likwidacji nadzwyczajnych zagrożeń środowiska
w przypadku ich wystąpienia. Plany te są uzgodnione z Komendantem Powiatowym
Państwowej Straży Pożarnej w Wysokiem Mazowieckiem.
Stacje paliw
Na terenie gminy Czyżew-Osada znajdują się dwie stacje paliw. Główne zagrożenie
dla środowiska z ich strony, stanowi transport paliw na zaopatrzenie. Również
eksploatacja stacji, związana jest z zagrożeniem dla środowiska, gdyż zawsze istnieje
możliwość wystąpienia awarii zbiorników, pożaru, czy wycieku paliw.
Transport
Istotnym źródłem zagrożeń na analizowanym obszarze, ze względu na możliwość
wystąpienia katastrofy kolejowej, czy wypadku, są środki transportu przewożące materiały
niebezpieczne. Szczególnie niebezpieczne mogą być awarie na mostach, gdyż grożą one
bezpośrednim skażeniem rzek.
Linią kolejową Warszawa – Białystok przewozi się chlor, gaz propan-butan, paliwa
płynne i inne chemikalia, natomiast drogą wojewódzką nr 690 Czyżew-Osada – Siemiatycze
przewozi się głównie paliwa płynne.
Przewoźników materiałów niebezpiecznych, obowiązuje zgłaszanie do Komend
Wojewódzkich Państwowej Straży Pożarnej, przewozów kolejowych i drogowych
przewozów autocysternami tzw. „śledzonych” substancji niebezpiecznych. Ponieważ
obowiązek ten nie zawsze jest przestrzegany, stąd też nie są dokładnie znane ilości
transportowanych materiałów.
W roku 2002, na obszarze gminy Czyżew-Osada nie wystąpiły żadne poważne
awarie, ani nadzwyczajne zanieczyszczenia środowiska.
6. Analiza SWOT
6.1. Czynniki wewnętrzne
6.1.1 Atuty
Stan przyrody i środowiska
1. położenie gminy w obszarze „Zielonych Płuc Polski” stwarza możliwość promocji
ekologicznej gminy,
2. czyste środowisko przyrodnicze –niski poziom chemizacji środowiska naturalnego,
3. dobra jakość gleb; dominują tu gleby 2 kompleksu pszennego bardzo dobrego 54%
powierzchni gruntów ornych,
4. niski
odsetek
gleb
marginalnych
1,5%
w
porównaniu
z
powiatem
wysokomazowieckim, gdzie odsetek gleb marginalnych wynosi 6,4%,
5. korzystne
warunki
geośrodowiskowe
(niewielkie
zagrożenie
powodziowe,
stosunkowo nieduża erozja).
Stan infrastruktury służącej ochronie środowiska
1. gminna i zakładowa oczyszczalnia ścieków, wpływająca na poprawę stanu sanitarnego
wód powierzchniowych i podziemnych,
2. skanalizowana wieś Czyżew-Osada (sieć kanalizacyjna o długości 12,6 km),
3. opracowany program kanalizacji gminy Czyżew-Osada,
4. planowana rekultywacja „dzikich” wysypisk odpadów.
Sfera gospodarcza
1. brak dużych zakładów przemysłowych szczególnie degradujących środowisko,
2. tradycyjna gospodarka rolna, nie ingerująca w środowisko przyrodnicze, rozwój form
gospodarowania przyjaznych środowisku,
3. wdrażanie zasad gospodarki leśnej, które sprzyjają zachowaniu bioróżnorodności,
stopniowa „ekologizacja” gospodarki leśnej,
4. sprzyjające warunki dla rozwoju rolnictwa ekologicznego, predyspozycje do
produkcji zdrowej żywności,
5. niski stopień urbanizacji, obszar stanowi teren wiejski.
Sfera społeczna
1. rosnące kwalifikacje oraz doświadczenie administracji obszarów chronionych, lasów
państwowych oraz kadr ochrony środowiska,
2. działalność edukacyjna prowadzona przez pracowników obszarów chronionych oraz
członków prośrodowiskowych organizacji pozarządowych (akcje prośrodowiskowe –
sprzątanie świata, „Dzień Ziemi”, itp.), jak również edukacja ekologiczna w szkołach
podstawowych.
6.1.2 Słabości
Stan przyrody i środowiska
1. bardzo niska lesistość gminy wynosząca 6,7% w porównaniu z lesistością powiatu
wysokomazowieckiego (18,6%), oraz województwa (29,6%),
2. konflikty przestrzenne między przyrodą a działalnością człowieka, w postaci
przerwania ciągłości korytarzy ekologicznych przez linię kolejową, ekspansję
zabudowy w dolinki rzeczne itp.,
3. brak obszarów prawnie chronionych,
4. niska jakość wód rzeki Brok (wody pozaklasowe),
5. niska odporność drzewostanów, w kompleksach leśnych silnie przekształconych
gospodarczo, na działanie czynników biotycznych, w szczególności na gradacje
owadów,
6. zanikanie oraz dewastacja drobnych zbiorników wodnych na obszarach użytkowanych
rolniczo, oraz cennych przyrodniczo enklaw śródpolnych,
7. wpływ tras komunikacyjnych na dużą śmiertelność zwierząt, zwłaszcza na odcinkach
dróg przebiegających przez tereny leśne.
Stan infrastruktury służącej ochronie środowiska
1. brak rozwiązanej gospodarki ściekowej na terenie gminy,
2. dysproporcja sieci wodociągowej (129,6 km) w stosunku do sieci kanalizacyjnej
(12,6 km),
3. brak składowiska odpadów urządzonego zgodnie z normami ochrony środowiska,
4. występowanie „dzikich” składowisk odpadów (2 szt.),
5. brak składowiska przystosowanego do składowania odpadów niebezpiecznych,
6. brak poprawnie działającego systemu segregacji i zagospodarowania odpadów,
7. brak w większości zakładów urządzeń do neutralizacji zanieczyszczeń gazowych.
Sfera gospodarcza
1. ograniczony dostęp do środków na rozbudowę i modernizację infrastruktury służącej
ochronie środowiska,
2. brak środków własnych do wykorzystania przyszłych programów pomocowych,
3. niedostateczny
stan
infrastruktury
komunikacyjnej
przyjaznej
środowisku
naturalnemu,
4. wzrost zanieczyszczeń komunikacyjnych, hałasu i wibracji, związany ze zwiększającą
się ilością samochodów na drogach Polski, oraz brakiem wyraźnej poprawy stanu
nawierzchni dróg.
Sfera społeczna
1. wysoka gęstość zaludnienia (56 osób/km2), w porównaniu do średniej gęstości
zaludnienia na terenach wiejskich powiatu wysokomazowieckiego (37 osób/km2),
2. zbyt wolno postępujący wzrost świadomości społecznej, dotyczącej konieczności
postępowania w sposób przyjazny dla przyrody i środowiska, brak indywidualnych
nawyków i postaw prośrodowiskowych tj. segregacja odpadów, oszczędność wody,
nie zaśmiecanie lasów itp.,
3. niedostatecznie rozpowszechniona wiedza na temat technicznych i organizacyjnych
rozwiązań służących ochronie środowiska (nowe prawo ochrony środowiska,
najlepsze dostępne techniki itp.),
4. niski poziom wykształcenia mieszkańców.
Sfera prawna i polityczna
1. brak inwentaryzacji i waloryzacji stanu przyrody gminy,
2. niepełny zakres monitoringu stanu środowiska (stanu czystości gleb, częstotliwości
badań stanu czystości wód powierzchniowych, stanu czystości powietrza),
3. niedostateczna ewidencja i monitoring gospodarki odpadami,
4. niedostateczne finansowanie czynnej ochrony przyrody oraz monitoringu środowiska,
6.2 Czynniki zewnętrzne
6.2.1 Szanse
Sfera prawna i polityczna
1. nowe przepisy ochrony środowiska, w tym przepisy związane z koniecznością
wykonywania ocen oddziaływania inwestycji na środowisko i monitoringu stanu
środowiska,
2. wdrożenie instrumentów prawno-ekonomicznych mobilizujących do realizacji
inwestycji proekologicznych wynikających ze strategii krajowych oraz przyjętych
zobowiązań międzynarodowych,
3. wprowadzenie nowych zasad finansowania inwestycji i działań prośrodowiskowych
(preferencyjne kredyty, ulgi podatkowe, dotacje z budżetu państwa),
4. możliwość uzyskiwania dotacji i pożyczek z funduszy krajowych i zagranicznych na
inwestycje zmniejszające uciążliwość gospodarki dla środowiska oraz na rozwój
infrastruktury,
5. wzrost uspołecznienia procesów podejmowania decyzji mających wpływ na stan
środowiska,
6. doskonalenie krajowego systemu formalnej edukacji środowiskowej,
7. realizacja zadań wynikających z Planu Gospodarki Odpadami.
Sfera przyrodnicza
1. możliwość wdrożenia programów rolno-środowiskowych Unii Europejskiej,
2. możliwość uzyskania zewnętrznego (krajowego i/lub zagranicznego) wsparcia
finansowego programów ochrony różnorodności przyrodniczej oraz realizacji
programu zalesiania gruntów o niskiej przydatności rolniczej,
3. wspieranie inicjatyw samorządów, organizacji i instytucji zmierzających do uzyskania
pomocy finansowej programów UE na rozwój infrastruktury ochrony środowiska,
4. wspieranie inicjatyw podmiotów gospodarczych zmierzających do uzyskania
dofinansowania inwestycji eliminujących zagrożenia dla środowiska i wspierających
rozwój zrównoważony ze środków krajowych i zagranicznych,
5. skoordynowanie działań prośrodowiskowych na wszystkich szczeblach administracji
rządowej i samorządowej,
6. wzrost zainteresowania ochroną środowiska.
Sfera społeczno – gospodarcza
1. wzrost popytu na zdrową żywność, agroturystykę i turystykę przyrodniczą,
2. bliskość dużych aglomeracji miejskich tj.: Warszawa i Białystok, które są centrami
edukacyjnymi, w tym szkolnictwa wyższego,
3. wzrost zainteresowania i popytu na produkty ekologiczne.
6.2.2 Zagrożenia
Sfera prawna i polityczna
1. brak
skutecznych
przepisów
z
zakresu
budownictwa
i
zagospodarowania
przestrzennego zabezpieczających krajobraz przed degradacją (np. wznoszeniem
budynków o formie niedostosowanej do krajobrazu),
2. silna konkurencja o środki na ochronę środowiska ze źródeł unijnych,
3. mała skuteczność egzekwowania obowiązujących przepisów, zwłaszcza w zakresie
gospodarki odpadami,
4. tolerancyjny
stosunek
wymiaru
sprawiedliwości
do
sprawców
przestępstw
i wykroczeń przeciwko przyrodzie i środowisku,
5. niedostateczna znajomość przepisów ochrony przyrody i środowiska,
Sfera przyrodnicza i społeczno - gospodarcza
1. brak racjonalnych rozwiązań utylizacji odchodów zwierzęcych w gospodarstwach
wysokotowarowych,
2. intensyfikacja produkcji rolnej prowadząca do wzrostu nawożenia, stosowania
pestycydów, homogenizacji użytków rolnych oraz zaniku lokalnych odmian roślin
uprawnych i ras zwierząt hodowlanych,
3. nieefektywne systemy gospodarki odpadami na terenach wsi,
4. mało rozwinięta infrastruktura techniczna regionu służąca ochronie środowiska.
6.3 Wnioski z analizy SWOT
Ustalenie oraz analiza mocnych i słabych stron gminy, oraz szans i zagrożeń
pojawiających się w jej otoczeniu, pozwala na budowę strategii, określenie celów i zadań
własnych gminy na przyszłość. Należy wzmacniać mocne strony i wykorzystywać szanse,
oraz eliminować słabe strony i omijać zagrożenia.
Najważniejszymi mocnymi stronami gminy jest czyste środowisko przyrodnicze (brak
zakładów przemysłowych znacząco zanieczyszczających środowisko), oraz położenie gminy
w obszarze „Zielonych Płuc Polski”. Atuty te mogą sprzyjać rozwojowi turystyki oraz
rolnictwa zintegrowanego i ekologicznego.
Bardzo ważną słabą stroną gminy jest brak rozwiązanej gospodarki ściekowej.
Na terenach nieskanalizowanych, ścieki gromadzone są często w nieszczelnych szambach,
skąd mogą przesączać się wgłąb profilu glebowego, prowadząc do zanieczyszczenia gleby
i wód
podziemnych.
Brak
kanalizacji
stanowi
również
zagrożenie
dla
wód
powierzchniowych, gdyż na terenach nieskanalizowanych często obserwowane są nielegalne
zrzuty surowych ścieków do odbiornika.
Dużą szansą, są nowe przepisy ochrony środowiska (obowiązek wykonywania ocen
oddziaływania inwestycji na środowisko i monitoringu stanu środowiska), jak również
wspieranie inwestycji prośrodowiskowych (instrumenty prawno-ekonomiczne mobilizujące
do realizacji inwestycji prośrodowiskowych wynikających ze strategii krajowych oraz
przyjętych zobowiązań międzynarodowych, nowe zasady finansowania inwestycji i działań
prośrodowiskowych, itp.).
Poważnym zagrożeniem jest brak skutecznych przepisów prawnych, które
zabezpieczałyby krajobraz przed degradacją, brak racjonalnych rozwiązań utylizacji
odchodów zwierzęcych w gospodarstwach wysokotowarowych, oraz intensyfikacja produkcji
rolnej (wzrost nawożenia i stosowania pestycydów), co zwiększa prawdopodobieństwo
skażenia środowiska.
7. Zamierzenia samorządu w zakresie ochrony środowiska
Zamierzenia samorządu w zakresie ochrony środowiska analizowano na podstawie
następujących dokumentów:
-
Strategia rozwoju gminy Czyżew-Osada,
-
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy CzyżewOsada,
-
ankieta gminy, realizowana w listopadzie 2003 r. i styczniu 2004 r.,
-
Wojewódzki Program Ochrony Środowiska – załączniki 8.1, 8.6 WPGO,
W tabeli 15 przedstawiono zrealizowane i planowane inwestycje z zakresu ochrony
środowiska i gospodarki wodnej w latach 2001-2007 w gminie Czyżew-Osada.
Tabela 15 Zrealizowane i planowane inwestycje z zakresu ochrony środowiska
i gospodarki wodnej w gminie Czyżew-Osada w latach 2001-2007
(tys. PLN)
Wyszczególnien
Lata
ie
2
2
2
2
2
2
2
001
002
003
004
005
006
007
Sieć
2
5
2
wodociągowa
36
2
8
Sieć
2
1
8
7
kanalizacyjna
75
150
50
20
Oczyszczalnie
1
5
1
ścieków
20
0
50
Składowiska
3
odpadów
2
Zbiorniki wodne
3
1
60
20
Zbiorniki
1
8
8
wyrównawcze
4
30
60
Źródło: Ochrona ..., op. cit., Wojewódzki Program ..., op. cit. oraz informacje urzędu gminy.
Tabela 16 Wysokość planowanych nakładów na inwestycje z zakresu ochrony
środowiska w gminie Czyżew-Osada (w tys. zł)
Rodzaj
inwestycji
Nakłady
poniesione w
latach 19992004
2003
Nakłady planowane do
poniesienia w latach
2005
2006
2007
Nakłady w
latach 2004 2007
Sieć wodociągowa
288
28
Sieć kanalizacyjna
1425
850
720
1570
Oczyszczalnie ścieków
120
50
150
200
Zbiorniki wodne
28
360
Zbiornik wyrównawczy
14
Składowiska odpadów
32
830
120
480
860
1690
Razem gospodarka wodno-ściekowa
OGÓŁEM
1879
3968
1758
2090
120
3968
Źródło: Ochrona ..., op. cit., Wojewódzki Program ..., op. cit., informacje urzędu gminy w CzyżewieOsadzie.
Samorząd gminy Czyżew-Osada dysponuje środkami Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej. Wysokość środków do dyspozycji w latach 2001-2003 została
przedstawiona w tabeli 17.
Tabela 17 Środki gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej w latach
2001-2003 w gminie Czyżew-Osada (tys. zł)
Wyszczególnienie
Gminny Fundusz OŚiGW
Rok
2001
Czyżew-Osada
17,5
2002
24
2003
19,5
Źródło: Informacje Urzędu Gminy Czyżew-Osada
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards