Temat 6

advertisement
Temat 6
ROZWINIĘCIE TEORII PRODUKCJI
1. KRÓTKOOKRESOWE I DŁUGOOKRESOWE KRZYWE KOSZTÓW
KRÓTKI OKRES
Prawo nieproporcjonalnych przychodów
Rezultatem działania prawa nieproporcjonalnych przychodów jest kształt krótkookresowej
krzywej kosztów. Krzywa kosz-tów całkowitych wychodzi z punktu reprezentującego okreś-lony
poziom kosztów stałych (tych elementów kosztów, które są ponoszone bez względu na wielkość
produkcji).
Prawo nieproporcjonalnych przychodów odzwierciedla krót-kookresowa funkcja produkcji
oraz krótkookresowa funkcja kosztów całkowitych, przedstawiona w rozdziale 5. Dodat-kową
ilustracją jest poniższy rysunek. Rosnącym przychodom odpowiada malejący koszt krańcowy, a
malejącym przycho-dom – rosnący koszt krańcowy.
k’
rosnące
przychody
malejące
przychody
Q
Rys. 6.1
Krótkookresowa krzywa kosztów krańcowych
Uwaga: W tym miejscu określenie „przychody” oznacza przy-rosty produkcji uzyskiwane z
dodatkowej jednostki nakładów.
Koszty stałe i zmienne
Kształt krzywej kosztów całkowitych Kc jest określony wyłącznie przez kształtowanie się
kosztów zmiennych Kz; koszty stałe Ks mają jedynie wpływ na odległość krzywej Kc od osi
odciętych.
Krzywa kosztu krańcowego odzwierciedla wyłącznie zmiany kosztów zmiennych. Krzywa kosztu
przeciętnego zależy zarówno od wielkości kosztów zmiennych, jak i kosztów stałych:
k c = ks + k z .
k’
kc
Rys. 6.2
Krótkookresowe krzywe kosztów przeciętnych i krańcowych
ks maleje cały czas ze wzrostem pro-dukcji, gdyż ta sama kwota kosztów
stałych rozkłada się na coraz większą ilość jednostek produkcji. Przeciętny koszt zmienny k z
Przeciętny koszt stały
do pewnego punktu maleje, a następnie rośnie. W rezultacie krzywa przeciętnego kosztu
k
całkowitego c leży po-wyżej krzywej przeciętnego kosztu zmiennego
litery U, lecz nie są do siebie równoległe.
DŁUGI OKRES
k z ; obie mają kształt
Wybór wielkości zakładu
Długookresową krzywą kosztów przeciętnych wyprowadzamy z krótkookresowych krzywych
kosztów przeciętnych, odpo-wiadających różnym rozmiarom zakładu produkcyjnego.
Oznaczając dla każdego wariantu wielkości zakładu mini-malny poziom krótkookresowych
kosztów jednostkowych, otrzymujemy zbiór punktów, który wyznacza długookresową krzywą
kosztów przeciętnych.
k1
A
B
k2
k4
k3
D
k5
E
Rys. 6.3
Długookresowa krzywa kosztów przeciętnych
C
Długookresowe krzywe kosztów przeciętnych przyjmują różną postać (rys. 6.4).
Q
Korzyści i niekorzyści skali
Długookresowa krzywa kosztów przeciętnych jest podstawą do określenia korzyści bądź
niekorzyści osiąganych ze zwiększania skali produkcji.
Jeżeli koszt przeciętny maleje ze wzrostem rozmiarów produkcji, to występują korzyści skali.
Jeżeli koszt przeciętny rośnie w miarę zwiększania rozmiarów produkcji, to występują
niekorzyści skali.
Jeżeli koszt przeciętny jest stały bez względu na skalę produkcji, to występują stałe przychody ze
skali.
k
k
a) rosnące przychody ze skali
(korzyści skali)
Q
Q
b) malejące przychody ze skali
(niekorzyści skali)
k
Rys. 6.4
Korzyści i niekorzyści skali
Korzyści ze skali wiążą się głównie z pełniejszym wy-korzystaniem niepodzielnych składników
aparatu wytwór-czego, oszczędnościami na kosztach ogólnych oraz głębszym podziałem
(specjalizacją) pracy w dużym przedsiębiorstwie. Źródłem niekorzyści ze skali mogą być np.
trudności za-rządzania i kontroli w rozbudowanym, wielozakładowym przedsiębiorstwie, zatory
korzyści
niekorzyści
informacyjne, wysokie koszty maga-zynowania i transportu wewnętrznego.
k
skali
skali
Występowanie korzyści ze skali stwarza zachętę do rozbudowy przedsiębiorstwa i zwiększania
rozmiarów produkcji (ograni-czeniem jest jednak pojemność rynku zbytu, czyli popyt). W
gałęziach, w których korzyści ze skali faworyzują wielkie przedsiębiorstwa, powstają tzw.
c) stałe
przychody
ze skali
d) zmienne
przychody
ze skali
monopole
naturalne:
warunki
techniczno-ekonomiczne sprzyjają
koncentracji
produkcji.
Q
(brak efektów skali)
Q
(korzyści i niekorzyści skali)
Przykładem gałęzi, w której występują ewidentne korzyści ze skali produkcji, jest przemysł
samochodowy. Wielkoseryjna, zautomatyzowana produkcja pozwala obniżyć do minimum koszt
produkcji samochodu bez szkody dla jakości.
W przemyśle przetwórczym długookresowa krzywa kosztu przeciętnego często przyjmuje
kształt opadający z tendencją do stabilizacji kosztu przeciętnego od pewnej wielkości pro-dukcji.
W wielu przedsiębiorstwach przemysłowych, handlo-wych i usługowych długookresowe koszty
przeciętne zmieniają się zgodnie z krzywą w kształcie litery „U”. Przedsiębiorstwa te mają
ograniczone możliwości osiągania korzyści ze skali. Najczęściej działają one w warunkach
niekorzyści skali. Przy próbach zwiększania produkcji spotykają się one ze wzrostem kosztów
jednostkowych.
Konkurencja oraz rachunek ekonomiczny wymusza na długą metę racjonalne kształtowanie
rozmiarów przedsiębiorstw, a na krótką metę – wybór optymalnej wielkości produkcji przy
danych rozmiarach przedsiębiorstwa.
2. KRZYWE POPYTU I PODAŻY
KRZYWA POPYTU
Cenę zakupu i sprzedaży rozumiemy zwykle jako średnią cenę jednostkową z całej zakupionej
(sprzedanej) partii. Tak rozu-miana cena jest tożsama z utargiem przeciętnym:
pu.
Linia ceny (utargu przeciętnego) pokazuje zależność uzyski-wanej przez sprzedawcę ceny od
sprzedawanej ilości. Tę samą linię możemy także interpretować odwrotnie – jako zależność
sprzedanej ilości od żądanej ceny.
Ponieważ ilość sprzedana przez sprzedawcę jest równa ilości zakupionej przez nabywców, linia
ceny jest jednocześnie linią popytu względem ceny.
 Krzywa
popytu rynkowego na produkt przedsiębiorstwa lub gałęzi to linia ceny,
interpretowana odwrotnie.
u
Krzywą utargu przeciętnego możemy więc oznaczać jako
lub p (gdy interesuje nas zależność
ceny od sprzedawanej ilości) bądź też jako d lub D (gdy interesuje nas zależność sprzedanej
ilości, czyli popytu, od ceny).
p
p
Konkurencja doskonała
Konkurencja niedoskonała
p = f(Q)
p = f(Q)
d = (p)
Rys. 6.5
Krzywa popytu na produkt przedsiębiorstwa
Krzywa popytu na produkt przedsiębiorstwa (podobnie jak linia ceny) zależy od jego pozycji
rynkowej. W przypadku doskonałej konkurencji jest to linia pozioma: przedsię-biorstwo może
sprzedać dowolną ilość wytwarzanego wyrobu po danej cenie rynkowej. W przypadku
niedoskonałej konku-rencji jest to linia nachylona w dół: przedsiębiorstwo może sprzedać
więcej, jeżeli obniży cenę. Krzywa popytu na produkt określonej gałęzi, tj. rynkowa krzywa
popytu, jest malejącą funkcją ceny (pomijając przypadki szczególne).
d = (p)
Q
Q
p
D = F(p)
Rys. 6.6
Krzywa popytu na produkt gałęzi (rynkowa krzywa popytu)
Uwaga:
Gałęzią nazywamy zbiór przedsiębiorstw wytwarza-jących to samo dobro.
KRZYWA PODAŻY
Krzywa kosztów krańcowych pokazuje zależność poziomu kosztów krańcowych k’ od
wytwarzanej ilości Q. Odwracając tę zależność, mamy oferowaną podaż jako funkcję kosztów
krańcowych bądź ceny równoważącej koszt ostatniej sprzedanej jednostki.
Założenie p = k’ jest spełnione jedynie w modelu doskonałej konkurencji, gdzie ceny sprzedaży
oparte są na kosztach krańcowych. W przypadku monopolu nie jest możliwe odtworzenie
funkcji podaży na podstawie krzywej kosztów.
 W warunkach doskonałej konkurencji krzywe podaży przedsiębiorstwa i gałęzi oparte są na
kosztach krańcowych.
Przy wyznaczaniu funkcji podaży należy odrzucić „pustą” część krzywej kosztów krańcowych,
która reprezentuje kom-binacje ceny i kosztów nie dające się tolerować w przed-siębiorstwie
opartym na rachunku ekonomicznym. W krótkim okresie dotyczy to sytuacji, gdy cena nie
pokrywa jednost-kowych kosztów zmiennych, a w długim okresie, gdy cena nie pokrywa pełnego
kosztu jednostkowego.
k’ = f(Q)
s =(p) = k’
kc
kz
B
A
krótki okres
długi okres
-
od punktu A
od punktu B
Q
Rys. 6.7
Krzywa podaży przedsiębiorstwa
Przypadek rosnących
kosztów krańcowych
Przypadek stałych
kosztów krańcowych
S
S
Rys. 6.8
Krzywa podaży gałęzi
Krzywą podaży gałęzi uzyskujemy przez zsumowanie podaży wszystkich przedsiębiorstw
Q
Q
wytwarzających dany produkt przy każdym poziomie
ceny.
3. OPTYMALNA WIELKOŚĆ PRODUKCJI
WARUNKI PODJĘCIA PRODUKCJI
Przedsiębiorstwo musi wybrać najkorzystniejszą wielkość produkcji, zapewniającą
maksymalizację zysku lub mini-malizację doraźnej straty. Gdy realizowany zysk nie spełnia
oczekiwań, trzeba zastanowić się, czy warto produkować.
W krótkim okresie cena musi pokryć przynajmniej koszty zmienne. Koszty zmienne (głównie
koszty robocizny oraz surowców i materiałów) reprezentują bowiem tę część wydatków
związanych z działalnością przedsiębiorstwa, które na bieżąco trzeba ponosić. Jeżeli uzyskiwana
cena nie równoważy nawet przeciętnego kosztu zmiennego, należy wstrzymać produkcję.
Można tolerować przez pewien czas taką sytuację, w której cena nie pokrywa całości kosztów,
lecz pokrywa koszty zmienne. Występuje wtedy strata, ale wstrzymanie produkcji prowadziłoby
do jeszcze większych strat, gdyż koszty stałe trzeba ponieść bez względu na to, czy się produkuje,
czy nie.
W długim okresie uzyskiwana cena musi pokryć cały koszt przeciętny. Na długą metę
przedsiębiorstwo kierujące się motywem zysku nie może tolerować strat i wpływy ze sprze-daży
muszą zrównoważyć wszelkie ponoszone koszty.
Warunkiem podjęcia lub kontynuowania produkcji jest:
kz ,
p> k .
w krótkim okresie: p >
w długim okresie:
CENA ZAMKNIĘCIA
Cena zamknięcia 
minimalny poziom ceny, przy którym przedsiębiorstwo
może funkcjonować.
W krótkim okresie przedsiębiorstwo musi pokryć przynaj-mniej bieżące wydatki, równe w
przybliżeniu kosztom zmien-nym (robocizna, surowce itp.). Ceną zamknięcia jest cena równa
minimalnej wielkości przeciętnych kosztów zmiennych:
k
pmin = min z .
W długim okresie przedsiębiorstwo musi pokryć wszelkie po-noszone koszty. Ceną zamknięcia
jest cena równa minimalnej wielkości pełnych kosztów przeciętnych:
pmin = min
k
.
Długookresowa cena zamknięcia jest również nazywana ceną wejścia/wyjścia. Wyższa cena
rynkowa zachęca do podjęcia produkcji, a cena niższa – do jej zaprzestania.
k’
p1
k
kz
p1 – długookresowa cena zamknięcia
(cena wejścia/wyjścia)
p2 – krótkookresowa cena zamknięcia
OPTIMUM EKONOMICZNE I OPTIMUM TECHNICZNE
Optymalna dla przedsiębiorstwa jest taka skala produkcji, która zapewnia maksymalną
wielkość zysku lub minimalną wielkość nieuniknionej straty.
Optimum ekonomiczne to wielkość produkcji zapewniająca przedsiębiorstwu najlepszy wynik
ekonomiczny (maksymalny zysk lub minimalną stratę):
max Z  u’ = k’.
Optimum techniczne to wielkość produkcji zapewniająca przedsiębiorstwu minimalizację kosztu
przeciętnego:
k = min.
Optimum ekonomiczne nie musi pokrywać się z technicznym.
Producent kierujący się motywem zysku wybiera taką wielkość produkcji, która zapewnia mu
największy zysk, a w przypadku nieuniknionych strat – najmniejszą stratę. Działa więc wedle
zasady optimum ekonomicznego. Zasada ta orzeka, że najlepsza jest taka wielkość produkcji,
przy której nastę-puje zrównanie utargu krańcowego z kosztem krańcowym. Zysk na ostatniej
jednostce produkcji staje się wówczas zerowy, a suma zysku osiąga maksimum.
Istotnie, opłaca się zwiększać produkcję tak długo, dopóki każda dodatkowa jednostka produktu
przynosi choćby 1 zł zysku: powiększa to sumę osiąganego zysku. Nie warto nato-miast
zwiększać produkcji, gdy ostatnia jednostka produktu przynosi choćby 1 zł straty: pomniejsza
ona bowiem sumę zysku. Tak więc optymalna z ekonomicznego punktu widzenia jest taka skala
produkcji, przy której znika zysk na ostatniej sprzedanej jednostce, tzn. gdy u’ = k’.
DECYZJE PRODUKCYJNE
 Gdy u’ > k’, należy zwiększyć produkcję.
 Gdy u’ < k’, należy zmniejszyć produkcję.
 Gdy u’ = k’, wielkość produkcji jest optymalna.
Wnioski decyzyjne są następujące:
Krótki okres
Długi okres
Optymalna wielkość produkcji
Wybrać wielkość produkcji, przy której u’ =
k’.
Wybrać wielkość produkcji, przy której u’ =
k’.
Czy produkować?
kz .
Można produkować, jeżeli p  k .
Można produkować, jeżeli p 
Uwaga: Wykresy ilustrujące wybór optymalnej wielkości pro-dukcji i uzyskiwany wynik w
przedsiębiorstwach działających w warunkach doskonałej i niedoskonałej konkurencji zostaną
przedstawione w rozdziale 7. Przykład algebraiczny zawiera dodatek A do niniejszego rozdziału.
RADY PRAKTYCZNE
1. Przy wyznaczaniu optymalnej skali produkcji zakładamy dla uproszczenia, że
przedsiębiorstwo wytwarza jeden pro-dukt. Podobnie definiujemy gałąź: jako zbiór
przedsię-biorstw wytwarzających ten sam produkt. Poszukiwanie optimum ekonomicznego
w przedsiębiorstwie wytwarzają-cym bądź sprzedającym różne wyroby lub usługi wymaga
zastosowania bardziej skomplikowanych narzędzi analizy. Omawiane zasady rachunku
ekonomicznego można jednak odnieść również do sytuacji przedsiębiorstwa wieloproduktowego przy założeniu, że stara się ono maksyma-lizować zysk na każdym produkcie
z osobna, nie zaś zysk łączny.
2. Omawiając zasady rachunku ekonomicznego w przed-siębiorstwie posługujemy się
wykresami lub równaniami. Jest to wygodny sposób ilustracji omawianych zagadnień. Ta
metoda nie ma zastosowania w praktyce gospodarczej. Służy ona jedynie do prezentacji
zasad wyboru ekonomicz-nego, które należy stosować przy podejmowaniu decyzji.
Nie należy sądzić, że główne problemy decyzyjne w przed-siębiorstwie rozwiązywane są, tak
jak w podręcznikach, na podstawie analizy wykresów przedstawiających krzywe utargów i
kosztów, popytu i podaży itp. lub rozwiązywania odpowiednich równań. Przedsiębiorstwo
najczęściej nie zna dokładnego przebiegu tych krzywych i opisujących je funkcji i nie może
ich empirycznie wyznaczyć. Ponadto warunki wewnętrzne i zewnętrzne określające
optymalne rozwiązania ulegają ciągłym zmianom. W praktyce podsta-wowym narzędziem
rachunku ekonomicznego w przed-siębiorstwie są różne zestawienia liczbowe, a nie
równania lub wykresy.
3. Przedsiębiorstwo na ogół nie jest w stanie określić precy-zyjnie, jaka wielkość i struktura
produkcji oraz jaka me-toda wytwarzania i technika marketingu jest w danych warunkach
najlepsza. Nie oznacza to jednak, że przed-stawiane w podręcznikach ekonomii podstawowe
zasady rachunku ekonomicznego są w praktyce nieprzydatne.
Przedsiębiorstwa poszukują optymalnych rozwiązań naj-częściej metodą prób i błędów. Na
przykład, jeżeli zwięk-szenie produkcji pogarsza osiągany wynik, przedsiębiorstwo powróci
do mniejszej produkcji. I na odwrót, jeśli zwięk-szenie produkcji pozwala zwiększyć sumę
zysku, przed-siębiorstwo nie omieszka wykorzystać tej szansy. Nawet przy takim
iteracyjnym sposobie poszukiwania optimum teoretyczne podstawy rachunku
ekonomicznego mogą do-pomóc w podejmowaniu właściwych decyzji.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards