POS dla gminy Dobrzen Wielki

advertisement
Gmina Dobrzeń Wielki
ul. Namysłowska 44
46-081 Dobrzeń Wielki
Tytuł opracowania:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem
Gospodarki Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
na lata 2005 – 2008 z uwzględnieniem perspektywy
na lata 2009 - 2012
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Wykonane przez:
ZAKŁAD SYSTEMÓW EKOLOGICZNYCH
CMG KOMAG
Skład zespołu autorskiego:
Prowadzący zadanie:
mgr inż. Marta Pyzik
Zespół współpracujący
mgr inż. Aneta Augustyn
mgr inż. Marek Jedziniak
dr inż. Ewa Pietrasik
mgr inż. Waldemar Salbert
mgr inż. Zbigniew Szkudlarek
Zatwierdził:
Kierownik Zakładu:
dr inż. Tomasz Zacharz
Gliwice, listopad 2005 r.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki na lata 2005 – 2008
z uwzględnieniem perspektywy na lata 2009 - 2012
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 3 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Spis treści:
Rozdział I. WSTĘP .................................................................................................................... 7
I.1.
Przedmiot i cel opracowania ........................................................................................ 7
I.2.
Zakres i metodyka wykonania opracowania ................................................................ 7
I.3.
Podstawy formalno – prawne ..................................................................................... 10
I.3.1. Krajowe przepisy prawne ...................................................................................... 10
I.3.2. Programy rządowe ................................................................................................. 11
I.3.3. Programy rangi regionalnej i lokalnej ................................................................... 17
I.4.
Materiały wejściowe................................................................................................... 18
Rozdział II.OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY DOBRZEŃ WIELKI ................... 19
II.1. Położenie administracyjne gminy .............................................................................. 19
II.2. Powierzchnia i zagospodarowanie terenu .................................................................. 21
II.3. Sytuacja demograficzna i stan zatrudnienia ............................................................... 22
II.4. Rolnictwo ................................................................................................................... 23
II.5. Przemysł ..................................................................................................................... 24
II.6. Infrastruktura techniczna ............................................................................................ 25
II.7. Transport i komunikacja ............................................................................................. 30
II.8. Turystyka i rekreacja .................................................................................................. 31
II.9. Przynależność do związków międzygminnych .......................................................... 32
II.10. Strategiczne założenia rozwoju Gminy ...................................................................... 33
Rozdział III. CHARAKTERYSTYKA I OCENA AKTUALNEGO STANU
ŚRODOWISKA W GMINIE DOBRZEŃ WIELKI ......................................... 35
III.1. Położenie geograficzne i typy środowiska przyrodniczego ....................................... 35
III.2. Klimat ......................................................................................................................... 35
III.3. Budowa geologiczna .................................................................................................. 36
III.4. Zasoby kopalin ........................................................................................................... 38
III.5. Rzeźba terenu i typy krajobrazu ................................................................................. 38
III.6. Gleby .......................................................................................................................... 40
III.6.1. Rodzaje i jakość gleb ........................................................................................ 40
III.6.2. Zagrożenia gleb i powierzchni ziemi ................................................................ 43
III.7. Wody powierzchniowe i podziemne .......................................................................... 44
III.7.1. Zasoby wód powierzchniowych ....................................................................... 44
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 4 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
III.7.2. Zasoby wód podziemnych ................................................................................ 45
III.7.3. Zaopatrzenie w wodę ........................................................................................ 47
III.7.4. Odprowadzanie ścieków ................................................................................... 53
III.7.5. Zagrożenia jakości wód powierzchniowych i podziemnych ............................ 67
III.7.6. Ochrona przed powodzią i suszą....................................................................... 70
III.8. Gospodarka odpadami ................................................................................................ 71
III.8.1. Odpady komunalne ........................................................................................... 71
III.8.2. Odpady pochodzące z podmiotów gospodarczych (przemysłowe) .................. 75
III.8.3. Odpady niebezpieczne ...................................................................................... 78
III.9. Powietrze atmosferyczne ............................................................................................ 80
III.9.1. Stan jakości powietrza atmosferycznego .......................................................... 80
III.9.2. Źródła zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego ......................................... 81
III.10.
Klimat akustyczny ............................................................................................ 90
III.10.1. Stan klimatu akustycznego ............................................................................... 90
III.10.2. Źródła hałasu ..................................................................................................... 91
III.11.
Promieniowanie elektromagnetyczne ............................................................... 93
III.12.
Ochrona przyrody ............................................................................................. 95
III.13.
Poważne awarie, bezpieczeństwo chemiczne i biologiczne oraz
klęski
żywiołowe ................................................................................................................ 103
Rozdział IV. CELE, PRIORYTETY I ZADANIA OCHRONY ŚRODOWISKA
W GMINIE DOBRZEŃ WIELKI .................................................................. 106
IV.1. Ochrona gleb i powierzchni ziemi............................................................................ 106
IV.1.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 106
IV.1.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony gleb i powierzchni ziemi .............. 108
IV.1.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku ................................................................ 109
IV.1.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 109
IV.2. Gospodarka wodno-ściekowa................................................................................... 109
IV.2.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 109
IV.2.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie gospodarki wodno-ściekowej .................... 114
IV.2.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku ................................................................ 118
IV.2.4. Cele średnioookresowe do 2012 roku ............................................................. 119
IV.3. Gospodarka odpadami .............................................................................................. 120
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 5 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.3.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 120
IV.3.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie gospodarki odpadami ................................. 123
IV.3.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku ................................................................ 124
IV.3.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 124
IV.4. Ochrona powietrza atmosferycznego ....................................................................... 125
IV.4.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 125
IV.4.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego ......... 127
IV.4.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku .............................................................. 130
IV.4.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 130
IV.5. Ochrona przed hałasem ............................................................................................ 131
IV.5.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 131
IV.5.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przed hałasem .............................. 133
IV.5.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku .............................................................. 134
IV.5.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 134
IV.6. Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym ........................................ 134
IV.6.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 134
IV.6.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przed promieniowaniem
elektromagnetycznym .......................................................................................... 135
IV.6.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku .............................................................. 135
IV.6.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 136
IV.7. Ochrona przyrody ..................................................................................................... 136
IV.7.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 136
IV.7.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przyrody ....................................... 137
IV.7.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku ................................................................ 138
IV.7.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 138
IV.8. Ochrona przed skutkami poważnych awarii oraz bezpieczeństwo chemiczne i
biologiczne ............................................................................................................... 138
IV.8.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 138
IV.8.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie poważnych awarii ...................................... 139
IV.8.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku .............................................................. 140
IV.8.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 140
IV.9. Edukacja ekologiczna ............................................................................................... 141
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 6 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.9.1. Regulacje prawne ............................................................................................ 141
IV.9.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie edukacji ekologicznej ................................ 142
IV.9.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku ................................................................ 147
IV.9.4. Cele średniookresowe do 2012 roku ............................................................... 147
Rozdział V.
PROGRAM WYKONAWCZY ...................................................................... 149
V.1. Instytucje odpowiedzialne ........................................................................................ 149
V.2. Narzędzia realizacji programu.................................................................................. 149
V.3. Źródła finansowania ................................................................................................. 153
V.3.1.
Finansowanie ochrony środowiska w gminie ................................................. 153
V.3.2.
Państwowe Fundusze Ekologiczne ................................................................. 156
V.3.3.
Instytucje i programy pomocowe.................................................................... 158
V.3.4.
Rynki finansowe ............................................................................................. 163
V.3.5.
Partnerstwo publiczno-prawne........................................................................ 166
V.3.6.
Fundusze Unii Europejskiej ............................................................................ 166
V.4. Harmonogram rzeczowo-finansowy wdrażania programu ...................................... 169
V.4.1.
Ochrona gleb i powierzchni ziemi .................................................................. 170
V.4.2.
Gospodarka wodno-ściekowa ......................................................................... 171
V.4.3.
Gospodarka odpadami .................................................................................... 174
V.4.4.
Ochrona powietrza atmosferycznego .............................................................. 176
V.4.5.
Ochrona przed hałasem ................................................................................... 179
V.4.6.
Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym .............................. 180
V.4.7.
Ochrona przyrody ........................................................................................... 181
V.4.8.
Ochrona przed skutkami poważnych awarii ................................................... 182
V.4.9.
Edukacja ekologiczna ..................................................................................... 183
V.5. Monitoring i ocena realizacji programu ................................................................... 185
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 7 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozdział I.
WSTĘP
I.1. Przedmiot i cel opracowania
Przedmiotem opracowania jest program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki
odpadami dla gminy Dobrzeń Wielki; powiat opolski; województwo opolskie.
Niniejszy program został sporządzony jako realizacja obowiązków gminy wynikających
z zapisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62,
poz. 627 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62,
poz. 628 z późn. zm.), dotyczących sporządzania gminnych programów ochrony środowiska
oraz gminnych planów gospodarki odpadami.
Gminny program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami służy realizacji
polityki ekologicznej państwa na szczeblu lokalnym. Przyjęte w programie priorytety oraz
zadania gminy Dobrzeń Wielki służyć będą realizacji obowiązujących wymogów
ustawowych w dziedzinie ochrony środowiska, zasad wynikających z programów rządowych,
zasad zrównoważonego rozwoju Polski oraz innych dokumentów strategicznych w gminie.
Efektem realizacji programu będzie poprawa stanu środowiska oraz wdrożenie efektywnego
zarządzania środowiskiem w gminie.
Podstawą wykonania programu jest umowa Nr B.Z.G./prog./2/04 – MR/BE/8979/2004/OR
zawarta w dniu 3.06.2004 r. pomiędzy Związkiem Gmin „DOLNA MAŁA PANEW”
w Turawie, ul. Opolska 39c i Gminą Dobrzeń Wielki, ul. Namysłowska 44, a CMG KOMAG
w Gliwicach, ul. Pszczyńska 37.
I.2. Zakres i metodyka wykonania opracowania
Przedmiotowe opracowanie „Program ochrony środowiska z planem gospodarki odpadami
dla gminy Dobrzeń Wielki” złożone jest z dwóch integralnych części ujętych w dwa tomy:
­ tom I. Program ochrony środowiska,
­ tom II. Plan gospodarki odpadami.
Tom I. Program ochrony środowiska składa się z pięciu rozdziałów:
­ Rozdział I: Wstęp,
­ Rozdział II: Ogólna charakterystyka gminy,
­ Rozdział III: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska w gminie Dobrzeń
Wielki,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 8 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozdział IV: Cele, priorytety i zadania ochrony środowiska w gminie Dobrzeń Wielki,
­ Rozdział V: Program wykonawczy.
Zakres opracowania spełnia wymagania określone w art. 14 i 17 ustawy Prawo ochrony
środowiska. Program obejmuje działania gminy na najbliższe cztery lata, tj. 2005 – 2008 oraz
obejmujące w perspektywie kolejne cztery lata, tj. 2009 – 2012.
Treść programu jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa (patrz punkt I.3.1),
programami rządowymi z zakresu ochrony środowiska (punkt I.3.2.) oraz odpowiednich
dokumentów programowych rangi regionalnej i lokalnej (punkt I.3.3).
Rozdział II i III programu zawiera ogólną charakterystykę gminy oraz charakterystykę i ocenę
aktualnego stanu środowiska, sporządzone na podstawie wnikliwej inwentaryzacji i analizy
zagadnień związanych z ochroną środowiska w gminie Dobrzeń Wielki. Analizę
przeprowadzono w oparciu o:
­
informacje uzyskane bezpośrednio z gminy,
­
studium zebranych materiałów wejściowych (punkt I.4),
­
dostępne wyniki monitoringu środowiska,
­
wyniki akcji ankietowej, przeprowadzonej w gminie Dobrzeń Wielki dla potrzeb
niniejszego opracowania.
W celu uzupełnienia i ujednolicenia przyjmowanych danych liczbowych, wykorzystano dane
zawarte w „Roczniku Statystycznym Województwa Opolskiego 2003 i 2004 (punkt I.4).
Rozdział IV opracowania zawiera cele, priorytety i zadania ochrony środowiska w zakresie:
ochrony gleb i powierzchni ziemi, gospodarki wodno-ściekowej, gospodarki odpadami,
ochrony powietrza
atmosferycznego,
ochrony
przed
hałasem
i
promieniowaniem
elektromagnetycznym, ochrony przyrody, ochrony przed skutkami poważnych awarii oraz
edukacji ekologicznej. Założone cele podzielono na cele krótkoterminowe, do realizacji
w latach 2005 – 2008 oraz średnioterminowe, do realizacji w perspektywie kolejnych czterech
lat, czyli do roku 2012.
Podstawą formułowania celów i priorytetów były wyniki przeprowadzonej analizy stanu
obecnego środowiska i identyfikacja potrzeb gminy w tym zakresie. Przy formułowaniu
priorytetów i celów ekologicznych kierowano się wytycznymi zawartymi w obowiązujących
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 9 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
przepisach prawa polskiego, obowiązujących dokumentów rządowych oraz innych
dokumentów strategicznych, które omówiono w punkcie I.3.
Rozdział V opracowania zawiera program wykonawczy tj. określa: instytucje odpowiedzialne
za realizację programu, narzędzia realizacji programu, źródła jego finansowania,
harmonogram rzeczowo-finansowy wdrażania programu oraz procedury kontroli realizacji
programu.
W części dotyczącej gospodarki odpadami (tom II opracowania) program spełnia wymagania
art. 14 ustawy o odpadach oraz Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 kwietnia
2003 r. w sprawie sporządzenia planów gospodarki odpadami (Dz. U. Nr 66, poz. 620)
i określa:
­ aktualny stan gospodarki odpadami,
­ prognozowane zmiany w zakresie gospodarki odpadami,
­ działania zmierzające do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami,
­ projektowany system gospodarki odpadami, w szczególności odpadami komunalnymi,
­ rodzaj i harmonogram realizacji przedsięwzięć oraz instytucje odpowiedzialne za ich
realizację,
­ sposoby finansowania, w tym instrumenty finansowe służące realizacji zamierzonych
celów, z uwzględnieniem harmonogramu uruchamiania środków finansowych i ich
źródeł,
­ system monitoringu i oceny realizacji zamierzonych celów.
Podczas sporządzania programu ochrony środowiska z planem gospodarki odpadami
kierowano się zaleceniami zawartymi w następujących opracowaniach:
­ „Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym
i lokalnym”, Ministerstwo Środowiska, grudzień 2003,
­ „Poradnik: powiatowe i gminne plany gospodarki odpadami”, Ministerstwo Środowiska,
wrzesień 2002,
­ Z. Kiedel, E. Mc Mahon, J. Jendrośka: „Zapobieganie i ograniczanie zanieczyszczeń. Tom
III Plany i programy ochrony środowiska”; publikacja konsultowana przez ministerstwo
Środowiska; Warszawa 2003.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 10 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
I.3. Podstawy formalno – prawne
I.3.1. Krajowe przepisy prawne
Prawo ochrony środowiska
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn.
zm.) w art. 17 nakłada na organ wykonawczy gminy, w celu realizacji polityki ekologicznej
państwa, obowiązek sporządzania gminnych programów ochrony środowiska. W myśl ustawy
projekty gminnych programów ochrony środowiska opiniowane są przez organ wykonawczy
wyższego szczebla - powiatu, a następnie uchwalane są przez radę Gminy.
Z wykonania programów organ wykonawczy gminy sporządza co dwa lata raporty, które
przedstawiane są Radzie Gminy w Dobrzeniu Wielkim, zwanej dalej Radą Gminy.
Ustawa określa zasady ochrony środowiska w Polsce oraz warunki korzystania z jego
zasobów, z uwzględnieniem wymagań zrównoważonego rozwoju.
Ustawa o odpadach
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.)
zobowiązuje gminy m.in. do opracowywania planów gospodarki odpadami i ich aktualizacji,
nie rzadziej niż co 4 lata.
Ustawa ta zawiera zasady postępowania z odpadami w sposób zapewniający ochronę życia
i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju,
a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości
odpadów
i
ich
negatywnego
oddziaływania
na
środowisko,
a
także
odzysku
i unieszkodliwiania odpadów.
Przy sporządzaniu programów ochrony środowiska oraz planów gospodarki odpadami należy
uwzględnić ponadto wymagania szeregu aktów prawnych z zakresu ochrony środowiska.
Zawierają one m.in. standardy środowiska, jakich należy dotrzymywać, wielkości
dopuszczalne emisji, jakich nie można przekraczać, obowiązki podmiotów korzystających ze
środowiska i organów administracji oraz szereg innych uregulowań z zakresu ochrony
środowiska we wszystkich jej aspektach: gospodarki wodno-ściekowej, gospodarki odpadami,
ochrony powietrza, ochrony przed hałasem i promieniowaniem, ochrony przyrody itp.
Wśród najważniejszych aktów prawnych należy wymienić ustawy:
 ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska,
ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 11 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2001, Nr 92, poz. 880),
 ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity - Dz.
U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266),
 ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U. Nr 11
z późn. zm.),
 ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U.
Nr 63, poz. 638 z późn. zm.),
 ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania
niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. Nr 63,
poz. 639 z późn. zm.),
 ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.),
 ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym
odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72 poz. 747 z późn. zm.),
 ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest
(tekst jednolity - Dz. U. z 2004 r. Nr 3 poz. 20),
 ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 27, poz. 96).
I.3.2. Programy rządowe
Polityka Ekologiczna Państwa
Obecnie w kwestii polityki ekologicznej państwa obowiązują w Polsce dwa dokumenty:
„II Polityka ekologiczna państwa”, przyjęta przez Sejm RP w 2001 roku, określająca cele
ekologiczne do 2010 i 2025 roku oraz uszczegóławiająca i aktualizująca ją „Polityka
ekologiczna państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 –
2010”, która jest polityką krótkookresową. Uwzględnia ona priorytetowe kierunki działań
określone w VI Programie działań Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska,
obowiązującym również do 2010 roku.
Opracowany w gminie Program ochrony środowiska powinien odzwierciedlać ogólne zasady
leżące u podstaw polityki ekologicznej naszego państwa oraz polityki ochrony środowiska
Unii Europejskiej tj.:
­ zasadę zrównoważonego rozwoju, która opiera się na założeniu, że polityka i działania
w poszczególnych sektorach gospodarki i życia społecznego powinny być prowadzone
w taki sposób, aby zachować zasoby i walory środowiska w stanie zapewniającym trwałe,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 12 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
nie doznające uszczerbku, możliwości korzystania z nich zarówno przez obecne, jak
i przyszłe pokolenia. Istotą zrównoważonego rozwoju jest równorzędne traktowanie racji
społecznych, ekonomicznych i ekologicznych,
­ zasadę równego dostępu do środowiska przyrodniczego, którą należy postrzegać
w następujących kategoriach:

sprawiedliwości
międzypokoleniowej
-
zaspokajanie
potrzeb
materialnych
i cywilizacyjnych obecnego pokolenia z równoczesnym tworzeniem i utrzymywaniem
warunków do zaspokajania potrzeb przyszłych pokoleń,

sprawiedliwości międzyregionalnej i międzygrupowej - zaspokajanie potrzeb
materialnych i cywilizacyjnych grup społecznych i jednostek ludzkich w ramach
sprawiedliwego dostępu do ograniczonych zasobów i walorów środowiska,

równoważenia szans pomiędzy człowiekiem a przyrodą - zapewnienie zdrowego
i bezpiecznego funkcjonowania w sensie fizycznym, psychicznym, społecznym
i ekonomicznym jednostek ludzkich przy zachowaniu trwałości podstawowych
procesów przyrodniczych wraz z ochroną różnorodności biologicznej,
­ zasadę przezorności, która przewiduje, że rozwiązywanie pojawiających się problemów
ekologicznych powinno następować już wtedy, gdy pojawia się uzasadnione
prawdopodobieństwo, że problem wymaga rozwiązania, a nie dopiero wtedy, gdy istnieje
pełne naukowe tego potwierdzenie,
­ zasadę uspołecznienia polityki ekologicznej, która powinna być realizowana w gminie
poprzez stworzenie warunków do udziału obywateli w procesie kształtowania modelu
zrównoważonego
rozwoju,
przy
jednoczesnym
rozwoju
edukacji
ekologicznej,
rozbudzaniu świadomości i wrażliwości ekologicznej oraz kształtowaniu nowej etyki
zachowań wobec środowiska naturalnego,
­ zasadę „zanieczyszczający płaci”, która nakłada pełną odpowiedzialność, w tym
materialną, za skutki zanieczyszczania i stwarzania innych zagrożeń dla środowiska na ich
sprawcę,
­ zasadę prewencji, która zakłada, że przeciwdziałanie negatywnym skutkom dla
środowiska naturalnego musi być podejmowane na etapie planowania przedsięwzięć
mogących negatywnie oddziaływać na środowisko,
­ zasadę skuteczności
ekologicznej
i
efektywności
ekonomicznej
przy wyborze
planowanych przedsięwzięć inwestycyjnych w zakresie ochrony środowiska - oznacza
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 13 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
ona potrzebę minimalizacji nakładów inwestycyjnych na jednostkę uzyskanego efektu
ekologicznego.
„II Polityka ekologiczna państwa” określa ważniejsze limity krajowe związane z racjonalnym
wykorzystaniem zasobów naturalnych i poprawą stanu środowiska, które powinny znaleźć
odzwierciedlenie w gminnych programach ochrony środowiska, w całości lub wybrane
spośród nich, w zależności od specyficznych warunków danej gminy, tj.:
­ zmniejszenie wodochłonności produkcji o 50% w stosunku do stanu z 1990 r.
(w przeliczeniu na PKB i wartość sprzedaną w przemyśle);
­ ograniczenie materiałochłonności produkcji o 50% w stosunku do 1990 r. w taki sposób,
aby uzyskać co najmniej średnie wielkości dla państw OECD (w przeliczeniu na jednostkę
produkcji, wartość produkcji lub PKB);
­ ograniczenie zużycia energii o 50% w stosunku do 1990 r. i 25% w stosunku do 2000 r.
również w przeliczeniu na jednostkę produkcji, wartość produkcji lub PKB);
­ dwukrotne
zwiększenie
udziału
odzyskiwanych
i
ponownie
wykorzystywanych
w procesach produkcyjnych odpadów przemysłowych w porównaniu ze stanem z 1990 r.;
­ odzyskanie i powtórne wykorzystanie co najmniej 50% papieru i szkła z odpadów
komunalnych;
­ pełna (100%) likwidacja zrzutów ścieków nieoczyszczonych z miast i zakładów
przemysłowych;
­ zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych,
w stosunku do stanu z 1990 r., z przemysłu o 50%, z gospodarki komunalnej (na terenie
miast i osiedli wiejskich) o 30% i ze spływu powierzchniowego – również o 30%;
­ ograniczenie emisji pyłów o 75%, dwutlenku siarki o 56%, tlenków azotu o 31%,
niemetanowych lotnych związków organicznych o 4% i amoniaku o 8% w stosunku do
stanu w 1990 r.;
­ do końca 2005 r. wycofanie z użytkowania etyliny i przejście wyłącznie na stosowanie
benzyny bezołowiowej.
Program Wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa
„Program wykonawczy II polityki ekologicznej państwa na lata 2002 – 2010” jest
dokumentem o charakterze operacyjnym, tj. wskazującym wykonawców i terminy realizacji
konkretnych zadań lub pakietów zadań, przewidzianych do realizacji, zgodnie z polityką
ekologiczną państwa w latach 2002 – 2010, a także szacującym niezbędne nakłady i źródła
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 14 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
finansowania. Przy formułowaniu poszczególnych zadań i pakietów zadań uwzględniono
następujące priorytety:
­ konieczność likwidacji związanych ze stanem środowiska bezpośrednich zagrożeń dla
życia i zdrowia ludzi (w tym likwidacji tzw. „gorących punktów”);
­ konieczność przeciwdziałania degradacji środowiska przyrodniczego na terytorium kraju,
zwłaszcza na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczych (w tym przestrzeni
rolniczej i leśnej);
­
konieczność partycypowania przez Polskę w przeciwdziałaniu zagrożeniom środowiska
o charakterze globalnym.
Proponowane w Programie wykonawczym zadania uwzględnia się przy formułowaniu zadań
w gminnych programach ochrony środowiska.
Długookresowa Strategia Trwałego i Zrównoważonego Rozwoju – Polska 2025
Strategia zakłada sukcesywne eliminowanie procesów i działań gospodarczych szkodliwych
dla środowiska i zdrowia ludzi, promowanie sposobów gospodarowania "przyjaznych
środowisku" oraz przyśpieszanie procesów przywracania środowiska do właściwego stanu,
wszędzie tam, gdzie nastąpiło naruszenie równowagi przyrodniczej. Realizacja tych
postulatów nie może jednak jednocześnie powodować niepożądanego zmniejszania tempa
wzrostu gospodarczego, ani poszerzać marginesu ubóstwa, czyli pogłębiania lub powstawania
nowych napięć społecznych i zagrożeń ekonomicznych.
Strategia zakłada pomoc państwa dla działalności proekologicznej, rekultywacji terenów
i zasobów skażonych, dla czynnej ochrony środowiska i różnorodności biologicznej.
Narodowy Plan Rozwoju
Narodowy plan Rozwoju na lata 2004 – 2006 został opracowany w celu zaprogramowania
pomocy wspólnotowej oraz zapewnienia efektywnego jej wdrażania. Podstawą jej
przygotowania jest Rozporządzenie Rady Nr 1260/1999 wprowadzające ogólne przepisy
odnośnie funduszy strukturalnych.
Polska, jako członek Unii Europejskiej, zostanie w latach 2004-2006 objęta w całości celem 1
wspólnotowej polityki regionalnej, którym jest wspieranie rozwoju i strukturalnego
dostosowania regionów słabo rozwiniętych. Polityka ta realizowana jest poprzez
współfinansowanie, za pomocą funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności, uzgodnionych
z Komisją Europejską krajowych programów i projektów rozwoju regionalnego.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 15 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Narodowy Plan Rozwoju 2004-2006 określa najważniejsze działania strukturalne, które
Polska jako członek Unii Europejskiej zamierza uruchomić w latach 2004-2006.
Celem strategicznym Narodowego Planu Rozwoju jest rozwijanie konkurencyjnej gospodarki
opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zdolnej do długofalowego, harmonijnego rozwoju,
zapewniającej wzrost zatrudnienia i poprawę spójności społecznej, ekonomicznej
i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym.
Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej
Odnawialne źródła energii, w myśl Strategii Rozwoju Energetyki Odnawialnej, stanowić
mogą istotny udział w bilansie energetycznym poszczególnych gmin, czy nawet województw
naszego kraju. Mogą przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego regionu,
a zwłaszcza do poprawy zaopatrzenia w energię na terenach o słabo rozwiniętej
infrastrukturze energetycznej. Potencjalnie największym odbiorcą energii ze źródeł
odnawialnych może być m.in. rolnictwo, a także mieszkalnictwo i komunikacja. Szczególnie
dla regionów, dotkniętych bezrobociem, odnawialne źródła energii stwarzają nowe
możliwości, w zakresie powstawania nowych miejsc pracy. Natomiast tereny rolnicze, które
z uwagi na silne zanieczyszczenie gleb, nie nadają się do uprawy roślin jadalnych, mogą być
wykorzystane do uprawy roślin przeznaczonych do produkcji biopaliw.
Racjonalne wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych tj. energii rzek, wiatru
promieniowania słonecznego, geotermalnej lub biomasy, jest jednym z istotnych
komponentów zrównoważonego rozwoju przynoszącym wymierne efekty ekologicznoenergetyczne. Wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie paliwowoenergetycznym, przyczynia się do poprawy efektywności wykorzystania i oszczędzania
zasobów surowców energetycznych, poprawy stanu środowiska poprzez redukcję
zanieczyszczeń do atmosfery i wód oraz redukcję ilości wytwarzanych odpadów.
Jako cel strategiczny określono zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych
w bilansie paliwowo-energetycznym kraju do 7,5% w 2010 roku i do 14% w 2020 roku
w strukturze zużycia nośników pierwotnych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 16 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Krajowy Program Zwiększania Lesistości (KPZL) – aktualizacja 2003 r.
KPZL zawiera założenia metodyczne i kryteria określania preferencji zalesieniowych, które
mogą być pomocne w tworzeniu oryginalnych rozwiązań regionalnych oraz lokalnych.
Zwiększanie lesistości kraju jest jednym z ważniejszych elementów polityki leśnej państwa
(1997). Konsekwentna realizacja celów tej polityki powinna zapewnić zwiększenie lesistości
kraju do 30% w roku 2020 i 33% po roku 2050.
Elementem KPZL jest ocena i oszacowanie potencjalnej podaży gruntów rolnych do
zalesienia.
Program przewiduje zróżnicowanie funkcji lasów i wymienia następujące funkcje:
­ ekologiczna (ochronna) zapewniająca stabilizację obiegu wody w przyrodzie,
­ produkcyjna (gospodarcza) polegająca na zachowaniu odnawialności i trwałego
użytkowania drewna,
­
społeczna, służąca kształtowaniu korzystnych warunków zdrowotnych i rekreacyjnych dla
społeczeństwa, a także zmierzająca do zagospodarowania terenów zdegradowanych
i marginalnych, wzmocnienia obronności oraz służąca rozwojowi kultury, oświaty, nauki
i edukacji ekologicznej społeczeństwa.
Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej
Podstawowe cele Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej „Przez edukację do
równoważonego rozwoju” to:
­ upowszechnianie idei ekorozwoju we wszystkich sferach życia, uwzględniając również
pracę i wypoczynek człowieka, czyli objęcie permanentną edukacją ekologiczną
wszystkich mieszkańców Rzeczypospolitej Polskiej,
­ wdrożenie edukacji ekologicznej jako edukacji interdyscyplinarnej na wszystkich
stopniach edukacji formalnej i nieformalnej,
­ tworzenie wojewódzkich, powiatowych i gminnych programów edukacji ekologicznej,
stanowiących rozwinięcie Narodowego Programu Edukacji Ekologicznej, a ujmujących
propozycje wnoszone przez poszczególne podmioty realizujące projekty edukacyjne dla
lokalnej społeczności,
­ promowanie dobrych doświadczeń z zakresu metodyki edukacji ekologicznej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 17 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Inne dokumenty rządowe, komplementarne z Polityką ekologiczną państwa, pomocne przy
opracowaniu programów ochrony środowiska to m.in.:
­ Program oczyszczania ścieków komunalnych,
­ Program ograniczania odpływu azotu ze źródeł rolniczych,
­ Krajowa strategia ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej,
­ Krajowa strategia ograniczania emisji metali ciężkich i trwałych zanieczyszczeń
organicznych,
­ Polityka leśna państwa,
­ Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju,
­ Założenia polityki energetycznej polski do 2020 r.,
­ Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, stosowanych na terytorium
Polski,
­ Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich,
­ Strategia rozwoju turystyki w latach 2001 – 2006.
I.3.3. Programy rangi regionalnej i lokalnej
Program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami dla gminy uwzględnia
postanowienia odpowiednich programów i planów opracowanych przez jednostki
administracyjne wyższego szczebla w myśl obowiązujących przepisów prawa ochrony
środowiska i ustawy o odpadach tj.:
­ Krajowego Planu Gospodarki Odpadami,
­ Kompleksowego programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski
południowej,
­ Programu Ochrony Środowiska Województwa Opolskiego na lata 2003 – 2006
z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010,
­ Planu Gospodarki Odpadami w Województwie Opolskim,
­ Program Ochrony Środowiska Powiatu Opolskiego na lata 2004 – 2007 z uwzględnieniem
perspektywy na lata 2008 – 2011,
­ Plan Gospodarki Odpadami w Powiecie Opolskim.
Ponadto założenia Programu ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami dla
gminy Dobrzeń Wielki są zgodne z obowiązującą „Strategią Rozwoju Gminy Dobrzeń Wielki
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 18 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
od roku 2000” oraz „Studium uwarunkowań i kierunkami zagospodarowania przestrzennego
gminy Dobrzeń Wielki” (patrz punkt II.10).
I.4. Materiały wejściowe
1) Studium uwarunkowań i kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy Dobrzeń
Wielki; mgr inż. arch. Maria Oleszczuk; Opole, lipiec 1996 r.,
2) Strategia Rozwoju Gminy Dobrzeń Wielki od roku 2000,
3) Program Ochrony Środowiska gminy Dobrzeń Wielki; Dobrzeń Wielki, listopad 2001.,
4) Inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza gminy Dobrzeń Wielki, Stowarzyszenie na
rzecz ochrony przyrody Stobrawskiego Parku Krajobrazowego; Opole, listopad 2001 r.,
5) Przegląd ekologiczny Składowiska Odpadów Komunalnych w Chróścicach; EKOBUD
Sp. z o.o.; Opole, czerwiec 2002 r.,
6) Aktualizacja projektu budowlanego - gminne składowisko odpadów komunalnych
w Chróścicach gmina Dobrzeń Wielki; ABRYS Technika Sp. z o.o.; Poznań, maj 2004 r.,
7) Stan środowiska w województwie opolskim w roku 2003; Biblioteka monitoringu
środowiska; Opole, maj 2004 r.,
8) Projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe
gminy Dobrzeń Wielki; FRODO Przedsiębiorstwo Prywatne; mgr inż. Tadeusz Łuszczek;
Winów, czerwiec 2002 r.,
9) Podstawowe informacje ze spisów powszechnych. Gmina wiejska Dobrzeń Wielki; Urząd
Statystyczny w Opolu, Opole 2003 r.,
10) Rocznik statystyczny województwa opolskiego, Urząd Statystyczny w Opolu; Opole,
październik 2003 r.,
11) Rocznik statystyczny województwa opolskiego 2004; Urząd Statystyczny w Opolu, Opole
2004 r.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 19 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozdział II. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY
DOBRZEŃ WIELKI
II.1. Położenie administracyjne gminy
Gmina Dobrzeń Wielki położona jest w centralnej części województwa opolskiego i powiatu
opolskiego. W skład gminy wchodzi 9 sołectw: Dobrzeń Wielki, Chróścice, Czarnowąsy,
Kup, Dobrzeń Mały, Borki, Świerkle, Krzanowice, Brzezie. Od południa gmina Dobrzeń
Wielki graniczy z miastem Opole, od południowego- zachodu, poprzez rzekę Odrę, z gminą
Dąbrowa, od północnego- zachodu z gminą Popielów, od północy z gminą Pokój, od
północnego- wschodu z gminą Murów oraz od wschodu z sołectwami gminy Łubniany.
Lokalizację gminy Dobrzeń Wielki wraz z granicami administracyjnymi przedstawiono na
rysunku 1.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 20 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
rys 1
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 21 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
II.2. Powierzchnia i zagospodarowanie terenu
Powierzchnia gminy Dobrzeń Wielki wynosi 9 142 ha (91,4 km2), co stanowi 0,97 % obszaru
województwa opolskiego.
Struktura użytkowania gruntów w gminie Dobrzeń Wielki przedstawia się następująco (wg
Rocznika Statystycznego Województwa Opolskiego 2003):
­ użytki rolne
4 544 ha,
w tym:
 grunty orne
3 422 ha,
 sady
8 ha,
 łąki
1 085 ha,
 pastwiska
29 ha,
­ lasy i grunty leśne
3 406 ha,
­ pozostałe grunty i nieużytki
1 192 ha.
W strukturze funkcjonalno-przestrzennej terenu gminy największą powierzchnię zajmują
użytki rolne, stanowią one 49,7 % powierzchni gminy. Wśród użytków rolnych największy
udział mają grunty orne (37,43 % powierzchni gminy). Lasy i grunty leśne stanowią 37,3 %
powierzchni gminy. Pozostałe 13 % stanowią tereny zainwestowane.
Tablica 1. Użytkowanie gruntów w gminie Dobrzeń Wielki na tle powiatu i województwa
Sposób
Gmina Dobrzeń Wlk.
Powiat Opolski
Woj. Opolskie
zagospodarowania
[%]
[%]
[%]
Powierzchnia ogółem,
100
100
100
w tym:
Razem użytki rolne,
49,70
41,49
59,92
w tym:
grunty orne,
37,43
32,99
52,84
sady,
0,09
0,10
0,18
łąki,
11,87
7,67
5,66
pastwiska.
0,31
0,73
1,24
Lasy i grunty leśne
37,26
45,49
26,94
Pozostałe grunty
13,04
13,02
13,14
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 22 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
II.3. Sytuacja demograficzna i stan zatrudnienia
Sytuacja demograficzna
Obszar gminy Dobrzeń Wielki zamieszkuje: 13 726 osób (wg stanu na dzień 31.12.2004 r.),
z czego ok.:
­ Dobrzeń Wielki
30 %,
­ Chróścice
22 %,
­ Czarnowąsy
21 %,
­ Kup
9 %,
­ Dobrzeń Mały
5 %,
­ Borki
4 %,
­ Świerkle
4 %,
­ Krzanowice
3 %,
­ Brzezie
2 %.
Średnia gęstość zaludnienia obszaru gminy wynosi 155 osób/km2.
W ostatnich latach liczba ludności w gminie Dobrzeń Wielki uległa niewielkim zmianom.
Spadek liczby ludności gminy w latach 2000 i 2002 spowodowany był w głównej mierze
migracją, natomiast przyrost liczby mieszkańców w 1999 r w znacznej części związany był
z budową Elektrowni OPOLE S.A.
Tablica 2. Zmiany liczby ludności w latach 1998-2004
Gmina Dobrzeń Wielki
1998
14 279
1999
14 366
2000
14 259
2001
14 283
2002
14 187
2003
14 193
2004
13 726
Stan zatrudnienia mieszkańców
Liczba bezrobotnych z terenu gminy Dobrzeń Wielki zarejestrowanych w Powiatowym
Urzędzie Pracy w Opolu na dzień 31.12.2002 r wynosiła 574.
Stopa bezrobocia wynosiła 6,5 %.
Liczba osób zatrudnionych z terenu gminy Dobrzeń Wielki, wynosiła ogółem ok. 8 600 osób.
Wg danych statystycznych nie obejmujących podmiotów gospodarczych, w których liczba
pracujących nie przekracza 9 osób oraz rolników indywidualnych, liczba zatrudnionych, wg
stanu na dzień 31.12.2003 r., wynosiła 3 725 osób, z czego w:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 23 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ rolnictwie, łowiectwie i leśnictwie
45 osób,
­ przemyśle i budownictwie
2 298 osób,
­ usługach rynkowych
723 osoby,
­ usługach nierynkowych
659 osób.
Gmina Dobrzeń Wielki należy do nielicznych na terenie województwa opolskiego gmin
wiejskich silnie uprzemysłowionych. W gminie dominuje przemysł, o czym świadczy duży
udział osób zatrudnionych w przemyśle i budownictwie- 62 %. Przemysł koncentruje się
głównie w miejscowości Brzezie, gdzie zlokalizowana jest Elektrownia OPOLE S.A.
o znaczeniu strategicznym dla państwa. Poprzez swoją działalność stwarza ona warunki do
rozwoju przemysłu związanego z produkcją materiałów budowlanych oraz innych zakładów
mogących z nią kooperować. Na dalszych miejscach pod względem generowanych miejsc
pracy znajdują się placówki usługowe, gdzie zatrudnionych jest 28 % osób, następnie
rolnictwo- 10 % oraz oświata, służba zdrowia i administracja- 8 %.
Ogółem w Gminie zarejestrowane są 814 prywatne podmioty gospodarcze i 34 państwowe
podmioty gospodarcze.
II.4. Rolnictwo
Gmina ma charakter przemysłowo-rolniczy. Widoczny jest wysoki stopień rozwoju drobnych
indywidualnych gospodarstw rolnych.
Liczba gospodarstw rolnych w gminie Dobrzeń Wielki wynosi ogółem 606, z czego ponad
połowę stanowią gospodarstwa o powierzchni od 1 ha do 3 ha.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 24 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 2.
Liczba gospodarstw rolnych w poszczególnych grupach obszarowych
Powierzchnia gospodarstw
Ilość
1-2
261
2-3
119
3-5
72
5-7
33
7-10
28
powyżej 10
93
Ogółem
606
W gminie Dobrzeń Wielki dominuje gospodarka indywidualna. Wysoki udział w uprawie
roślin mają zboża, które zajmują 55,1 % użytków rolnych.
Ogólny wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej, oceniający jednocześnie
warunki agroklimatyczne oraz warunki glebowe, daje gminie dopiero 38 miejsce w skali
województwa. Wynosi on 72,3 pkt i układa się poniżej średniej województwa opolskiego,
która wynosi 87,2 pkt. Ostatecznie pozwala to zakwalifikować gminę do obszarów o średnio
dobrych warunkach do produkcji rolnej.
Na terenie gminy występuje również produkcja zwierzęca, w której główny udział ma chów
bydła i trzody chlewnej. Mniejsze znaczenie ma produkcja pszczelarska, ryb konsumpcyjnych
oraz drobiarska.
II.5. Przemysł
Gmina Dobrzeń Wielki należy do gmin wiejskich silnie uprzemysłowionych. Na terenie
gminy działają ok. 863 podmioty gospodarcze, z których największa liczba znajduje się na
terenie sołectw Dobrzeń Wielki i Czarnowąsy. Największym zakładem przemysłowym
w gminie jest Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu, zajmująca się wytwarzaniem energii
elektrycznej, produkcją ciepła i jego dystrybucją.
Inne duże zakłady z terenu gminy, zatrudniające 50 – 250 pracowników, to:
 KNAUF Bełchatów Sp. z o.o. Fabryka w Brzeziu k/Opola (NORGIPS); produkcja płyt
kartonowo-gipsowych,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 25 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 P.U.H. Mercor w Dobrzeniu Wielkim; produkcja drzwi oraz ścianek przeciwpożarowych,
 Zespół Szpitali Pulmonologiczno-Reumatycznych w Kup,
 ELKOM Sp. z o.o. w Brzeziu; zbieranie i transport odpadów, letnie i zimowe utrzymanie
dróg, zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie ścieków,
 Międzygminny
Zakład
Wodociągów
i
Kanalizacji
„PROWOD”
Sp.
z
o.o.
w Czarnowąsach; zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie ścieków, usługi dla ochrony
środowiska, wykonawstwo inwestycji w zakresie rozbudowy infrastruktury technicznej,
 P.P.H.U. NAVISTOR – STOCZNIA DOBRZEŃ Sp. z o.o. w Dobrzeniu Wielkim;
remont i budowa jednostek pływających, budowa konstrukcji stalowych statki morskie
i śródlądowe, łodzie oraz pozostały sprzęt pływający, sprzęt okrętowy (export),
 ELTRANS Sp. z o.o. w Brzeziu; usługi transportowe, mechanika pojazdowa.
W gminie Dobrzeń Wielki zlokalizowane są ponadto mniejsze zakłady produkcyjne,
usługowe i handlowe.
II.6. Infrastruktura techniczna
Gmina Dobrzeń Wielki posiada w różnym stopniu rozbudowaną infrastrukturę techniczną
w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło, gaz, wodę i odprowadzania ścieków.
Wodociągi
Gmina Dobrzeń Wielki jest w pełni wyposażona w system dystrybucji wody wodociągowej.
Z sieci wodociągowej o długości 130,1 km wyposażonej w 2 962 przyłącza (stan na dzień
31.12.2004 r.) korzysta 100 % mieszkańców gminy.
Podstawowe źródło zaopatrzenia w wodę w gminie stanowią wody podziemne pochodzące
z utworów czwarto- i trzeciorzędowych
Woda dla terenu gminy Dobrzeń Wielki dostarczana jest z ujęć zlokalizowanych w:
 Chróścicach (2 studnie) – zasilające w wodę miejscowość Chróścice oraz niewielką część
wsi Dobrzeń Wielki,
 Czarnowąsach (3 studnie) – zasilające w wodę miejscowości Czarnowąsy, Krzanowice
i Borki,
 Brzeziu (2 studnie) – zasilającego w wodę miejscowości: Brzezie, Kup, Świerkle,
Dobrzeń Mały, Dobrzeń Wielki oraz wsie Ładza i Krzywa Góra w gminie Pokój.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 26 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Łączna zdolność produkcyjna ujęć wody wynosi 5 877 m3/dobę i całkowicie pokrywa
zapotrzebowanie wody w gminie.
Zagadnienia zaopatrzenia w wodę w gminie Dobrzeń Wielki omówiono w punkcie III.7.3.
opracowania.
Kanalizacja
Z sieci kanalizacji sanitarnej o długości ok. 112 km, wyposażonej jest w 2 483 przyłącza
kanalizacyjne (stan na dzień 31.12.2004 r.), korzysta ok. 85 % mieszkańców gminy Dobrzeń
Wielki.
Ścieki odprowadzane są do następujących oczyszczalni ścieków:
 mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach (o przepustowości 400
m3/d), zbierająca ścieki z miejscowości: Czarnowąsy, Krzanowice i Borki oraz
z miejscowości Kępa należących do gminy Łubniany,
 mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim (o przepustowości
800 m3/d), zbierającej ścieki z miejscowości: Dobrzeń Wielki, Dobrzeń Mały, Chróścice,
Kup oraz docelowo Brzezie i Świerkle.
Ponadto kilka podmiotów gospodarczych z terenu gminy eksploatuje własne oczyszczalnie
ścieków.
Zagadnienia związane z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków z terenu gminy
omówiono w punkcie III.7.4. niniejszego opracowania.
Ciepłownictwo
Sieć centralnego zaopatrywania w ciepło na terenie gminy posiadają jedynie sołectwa
Dobrzeń Wielki, Czarnowąsy oraz w niewielkim stopniu Brzezie. System ciepłowniczy
i gazowniczy pokrywa gminne zapotrzebowanie na ciepło w ok. 20 %, natomiast pozostałe
80 % zapotrzebowania pokrywane jest ze źródeł indywidualnych - kotłownie w domkach
jednorodzinnych, ogrzewania etażowe, lokalne kotłownie przemysłowe (wg „Projektu
założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy Dobrzeń
Wielki” maj 2002).
Wytwarzaniem energii cieplnej dla systemu ciepłowniczego zajmuje się Elektrownia OPOLE
S.A. w Brzeziu, natomiast przesyłem i dystrybucją ciepła zajmuje się „ELKOM” Sp. z o.o.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 27 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
w Dobrzeniu Wielkim, która jest głównym odbiorcą ciepła z kotłowni Elektrowni OPOLE
S.A.
Ciepło do Dobrzenia Wielkiego dostarczane jest za pomocą sieci magistralnej 250
wykonanej w technologii tradycyjnej oraz z rur preizolowanych. Sieci posiadają rezerwy
przesyłu wynoszące ok. 75%. Stan sieci preizolowanych jest dobry.
Dystrybucja ciepła na terenie Dobrzenia Wielkiego odbywa się za pomocą 70 węzłów
cieplnych:
 59 dwufunkcyjnych (pracujących na potrzeby c.o. i c.w.u.),
 11 jednofunkcyjnych (pracujących na potrzeby c.o.),
z czego 20 węzłów posiada systemy automatyki regulacji pogodowej, pozostałe regulowane
są ręcznie.
Węzły cieplne w Dobrzeniu Wielkim posiadają ok. 40% rezerwę przesyłową - moc
zainstalowana wynosi 8 MW, podczas gdy zapotrzebowanie wynosi 4,65 MW. Stan
techniczny węzłów jest dobry.
Dostawa ciepła do miejscowości Czarnowąsy odbywa się za pośrednictwem sieci przesyłowej
100 wykonanej w technologii rur preizolowanych. Sieć nie posiada rezerwy przesyłowej.
Stan sieci preizolowanej jest bardzo dobry.
Dystrybucja ciepła na terenie miejscowości Czarnowąsy odbywa się za pomocą 97 węzłów
cieplnych:
 65 dwufunkcyjnych (pracujących na potrzeby c.o. i c.w.u.),
 32 jednofunkcyjnych (31 pracujących na potrzeby c.o., 1 na potrzeby c.w.u.).
61% mocy zamówionej (1,33 MW) dostarczane jest węzłami wyposażonymi w systemy
automatyki regulacji pogodowej, pozostałe regulowane są ręcznie.
Węzły cieplne w Czarnowąsach posiadają ok. 53% rezerwę przesyłową - moc zainstalowana
wynosi 4,65 MW, podczas gdy zapotrzebowanie wynosi 2,16 MW. Stan techniczny węzłów
jest dobry.
Obecnie trwa modernizacja i budowa sieci cieplnych wraz z węzłami cieplnymi w
miejscowościach Dobrzeń Wielki i Czarnowąsy. Rozważana jest również koncepcja
uciepłowienia dla miejscowości Dobrzeń Mały, Brzezie i Borki.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 28 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Obecnie realizowany jest proces uciepłowienia terenów gminy. Wg stanu na miesiąc lipiec
2004r. do sieci cieplnej zostały już podłączone:
 w Dobrzeniu Wielkim: Osiedle „Energetyk”, Urząd Gminy, Gminny Ośrodek Kultury,
Ośrodek Zdrowia, Stacja Opieki CARITAS, Kościół, Bank Spółdzielczy, Salon Gier
„Stara Szwalnia”, Dom Pomocy Społecznej, Szkoła Podstawowa, Zakłady (Mercor,
Normet), 2 budynki komunalne wielorodzinne oraz ok. 300 domków jednorodzinnych,
 w Czarnowąsach: Zespół Szkół, Przedszkole, Sala Wiejska, Dom Pomocy Społecznej,
Klasztor, Kościół, Plebania, Zakłady (PROWOD, Hortus, Ciurex), Stacja Uzdatniania
Wody, Dom Nauczyciela, 4 budynki komunalne wielorodzinne oraz ok. 150 budynków
mieszkalnych jednorodzinnych,
 w Brzeziu: Stacja Uzdatniania Wody oraz 3 budynki mieszkalne jednorodzinne.
Gazownictwo
Gmina Dobrzeń Wielki jest zasilana w gaz ziemny wysokometanowy z gazociągu
wysokociśnienowego 200 6,3 Mpa, wpiętego do gazociągu relacji Kluczbork – Przywory.
Dystrybucją gazu na terenie gminy zajmuje się Górnośląska Spółka Gazownictwa Sp. z o.o.
w Zabrzu Oddział Zakład Gazowniczy w Opolu.
W skład infrastruktury gazowej gminy oprócz sieci wysokiego ciśnienia długości ok. 6 km
wchodzą:
 stacja redukcyjno-pomiarowa I-stopnia Brzezie – NORGIPS o przepustowości 6 000
Nm3/h,
oraz prowadzone z niej
 gazociągi średniego ciśnienia, obejmujące swym zasięgiem miejscowości: Dobrzeń
Wielki, Brzezie, Chróścice i Kup.
Obecnie realizowany jest proces gazyfikacji terenów gminy. Wg stanu na miesiąc lipiec
2004 r. do sieci gazowej zostały już podłączone:
 w Dobrzeniu Wielkim: Zespół Szkół, Klub Sportowy LZS „Tor” oraz ok. 150 budynków
mieszkalnych jednorodzinnych,
 w Chróścicach: Zespół Szkół, Szkoła Podstawowa, Biblioteka, Kościół, Plebania,
Ośrodek Zdrowia, Klub Sportowy LZS „Victoria”, Zakłady (PROTEC, Blach-Met), Dom
Nauczyciela, oraz ok. 100 budynków mieszkalnych jednorodzinnych,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 29 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 w Kup: Zespół Szpitali Pulmonologiczno-Reumatycznych, Ośrodek Zdrowia, Zakład
Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Biblioteka, Zespół Szkół, Nadleśnictwo Kup,
Kościół, budynek Parafialny, Sala Wiejska, Restauracja „Pod Dzikiem” oraz ok. 20
budynków mieszkalnych jednorodzinnych.
Oprócz ww. odbiorców gaz (bezpośrednio z sieci wysokiego ciśnienia) jest pobierany przez
KNAUF Bełchatów Sp. z o.o. Fabrykę w Brzeziu k/Opola. Spółka jest największym odbiorcą
gazu na terenie gminy - pobiera gaz do celów technologicznych w ilości 30 mln m3/rok.
Stan techniczny istniejącej sieci gazowej jest bardzo dobry.
Docelowo planuje się podłączenie odbiorców z terenu miejscowości:
–
Dobrzeń Wielki (do zasilania gazem przewiduje się tereny północnej części
miejscowości),
–
Kup, Świerkle i Chróścice (przewiduje się objąć siecią gazowniczą całe tereny
miejscowości),
–
Dobrzeń Mały, Czarnowąsy, Brzezie, Borki, Krzanowice (tereny przeznaczone do
zasilania
gazem
będą
rozpatrywane
wariantowo
wraz
z
rozwojem
systemu
ciepłowniczego).
Elektroenergetyka
Wszystkie miejscowości gminy Dobrzeń Wielki są zelektryfikowane.
Odbiorcy energii elektrycznej z terenu gminy obsługiwani są przez Rejon Energetyczny
Opole Zakładu Energetycznego Opole S.A. za pomocą dobrze rozwiniętej sieci 15 kV
z Głównych Punktów Zasilania GPZ Zakrzów (110/15kV) oraz GPZ Siołkowice (110/15kV),
zlokalizowanych poza terenem gminy.
Na terenie gminy znajduje się GPZ Borki (400/110kV), którego właścicielem jest
Elektrownia Opole S.A. i który pracuje na potrzeby zaplecza Elektrowni, firm
zlokalizowanych wokół Elektrowni oraz na potrzeby osiedla mieszkaniowego „Energetyk”
w Dobrzeniu Wielkim.
Stacja transformatorowa GPZ Borki stanowi węzeł sieciowy, z którego wyprowadzane są
linie wysokich napięć WN:
­ linia podwójna (2 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń - Ozimek,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Zakrzów,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 30 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń - Gosławice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – ul. Sudecka (Dobrzeń Wielki),
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Groszowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Siołkowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Hermanowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Borki
oraz biegnące przez teren gminy przesyłowe najwyższych napięć (400 kV) relacji:
­ Dobrzeń – Pasikurowice,
­ Dobrzeń – Wielkopole,
­ Dobrzeń – Rokitnica,
­ Dobrzeń – Ząbkowice.
Przesył mocy do użytkowników dokonywany jest liniami 15 kV, do których jest włączonych
ponad 70 stacji transformatorowych 15/0,4 kV.
Stan linii przesyłowych określany jest jako dobry. Wszystkie linie energetyczne posiadają
rezerwy przesyłowe.
II.7. Transport i komunikacja
Transport drogowy
Sieć
drogową
gminy
tworzą
drogi
wojewódzkie,
powiatowe
oraz
lokalne
i dojazdowe.
Najważniejszymi drogami na terenie gminy Dobrzeń Wielki są:
­ droga wojewódzka nr 454 relacji Opole-Pokój-Namysłów, długości 16,7 km
­ droga wojewódzka nr 457 relacji Brzeg – Dobrzeń Wielki, długości 5,5 km,
­ droga wojewódzka nr 461 relacji Kup – Jełowa, długości 1,3 km,
­ droga wojewódzka nr 464 relacji Narok – rz. Odra - Chróścice, długości 2,4 km,
­ droga wojewódzka nr 465 relacji (droga nr 459) – rz. Odra – Dobrzeń Mały (droga nr 454),
długości 0,5 km.
Sieć drogową w gminie uzupełniają drogi powiatowe o sumarycznej długości 34,2 km oraz
drogi gminne.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 31 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zły stan techniczny dróg na terenie gminy Dobrzeń Wielki wskazuje na konieczność
przeprowadzenia modernizacji i remontów. Na znacznych odcinkach dróg występują
zaniżone parametry techniczne w stosunku do pełnionych funkcji przez poszczególne ciągi
drogowe.
W zakresie rozbudowy układu drogowego przewiduje się modernizację drogi wojewódzkiej,
nr 454 w tym budowę obejścia miejscowości Czarnowąsy, Dobrzeń Wielki i Kup, natomiast
na drodze 457 planuje się budowę obwodnicy terenów zabudowanych miejscowości Dobrzeń
Wielki, Chróścice, Siołkowice Stare, Popielów.
Przez gminę przebiegają linie komunikacyjne PKS, które obsługują wszystkie miejscowości
gminy Dobrzeń Wielki. Autobusy zapewniają połączenia m.in. do Opola, Brzegu,
Kluczborka, Namysłowa. Gęstość połączeń w zakresie przewozów dom – praca, praca - dom
w dostatecznym stopniu zaspokaja potrzeby komunikacyjne gminy, jednak ilość pozostałych
połączeń jest niewystarczająca.
Transport kolejowy
Przez teren gminy przebiega linia kolejowa relacji Opole – Jelcz Miłoszyce – Wrocław.
Natężenie ruchu osobowego na ww. linii wynosi 6 pociągów/dobę. Gęstość połączenie nie
zapewnia dogodnych połączeń z terenami sąsiednimi, a szczególnie z Opolem. Dostępność do
linii kolejowej zapewniają stacje kolejowe: Czarnowąsy, Dobrzeń Wielki, Chróścice
i przystanek we wsi Borki
Transport rzeczny
Przez teren gminy przepływa rzeka Odra, która jest drogą wodną II klasy technicznej
międzynarodowej, nie jest ona jednak wykorzystywana przez
gminę w celach
transportowych. Obecnie rozważa się budowę portu śródlądowego na Odrze w rejonie wsi
Dobrzeń Mały, który umożliwi transport węgla do Elektrowni OPOLE S.A. drogą wodną,
ograniczając jednocześnie dotychczas do tego celu wykorzystywany transport kolejowy.
II.8. Turystyka i rekreacja
Gmina nie posiada, atrakcyjnych warunków dla rozwoju form wypoczynku pobytowego.
Istnieją jednak możliwości dla rozwoju form wypoczynku i rekreacji weekendowej.
Głównymi atutami gminy pod względem turystycznym są:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 32 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ duże powierzchnie leśne,
­ liczne cieki wodne i stawy,
­ falista rzeźba terenu,
­ lasy bogate w grzyby,
­ istniejące pomniki przyrody,
­ bogata fauna i flora,
­ zabytki architektury sakralnej.
Jako atrakcyjne dla celów wypoczynku i rekreacji w gminie Dobrzeń Wielki można uznać
tereny położone w północno-zachodniej części gminy, we wsi Chróścice (powyrobiskowe
zbiorniki wodne, zabytkowy młyn „Chróścicki”, malownicze tereny łąkowo-leśne), a także
tereny położone wzdłuż drogi prowadzącej z Kup do Świerkli oraz tereny łąk i lasów doliny
Brynicy, położone na zachód od drogi Opole-Namysłów.
Ponadto na terenie gminy aktywne formy wypoczynku i rekreacji umożliwiają kluby
sportowe: LZS "TOR" Dobrzeń Wielki, LZS "Victoria" Chróścice, LZS "Swornica"
Czarnowąsy, LZS Kup. Wszystkie kluby posiadają stadiony i boiska sportowe z zapleczem
sanitarno-socjalnym. Na terenie gminy działają drużyny: piłki nożnej, siatkowej i ręcznej oraz
tenisa ziemnego i stołowego, skata i szachowe. Kluby sportowe mają możliwość korzystania
z sal gimnastycznych, które są przy każdej szkole.
II.9. Przynależność do związków międzygminnych
Mając na uwadze realizację przedsięwzięć o zasięgu ponadgminnym, gmina Dobrzeń Wielki
przynależy do Związku Gmin „Dolna Mała Panew” w Turawie.
Na podstawie Uchwały Nr III/13/94 Rady Gminy Dobrzeń Wielki z dnia 10 listopada 1994 r.
w sprawie utworzenia Związku Gmin Dolna Mała Panew, Gmina Dobrzeń Wielki utworzyła
jako współzałożyciel Związek Gmin Dolna Mała Panew. Zasadniczym zadaniem związku są
działania
proekologiczne
poprzez
porządkowanie
gospodarki
wodno-ściekowej,
a w szczególności wspólną budowę, utrzymywanie, eksploatację i modernizację wodociągów,
oczyszczalni ścieków, budowę i rozbudowę sieci kolektorowej, budowę sieci gazowej na gaz
ziemny.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 33 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
II.10. Strategiczne założenia rozwoju Gminy
Kierunki rozwoju gminy Dobrzeń Wielki zostały określone w przyjętej Uchwałą
Nr XIV/159/2000 Rady Gminy Dobrzeń Wielki z dnia 24 lutego 2000 r. „Strategii rozwoju
gminy Dobrzeń Wielki od roku 2000”.
Strategia wyznacza m.in.
zadania gminy Dobrzeń Wielki, mające wpływ na ochronę
środowiska, tj.:
 w zakresie planowania przestrzennego:

uwzględnianie w m.p.z.p.: budownictwa mieszkaniowego na gruntach rolnych
o niskiej bonitacji, terenów pod przyszłe zakłady pracy (Brzezie, Dobrzeń Wielki,
Chróścice, Czarnowąsy), ochrony walorów klimatycznych (Kup), ochrony gleb
o wysokiej bonitacji (dorzecze Odry i Małej Panwi),

wskazanie w m.p.z.p. rozwiązań problemów komunikacyjnych,

wskazanie w m.p.z.p. gruntów do zalesiania,
 w zakresie transportu i komunikacji:

modernizacja dróg w tym budowa ścieżek rowerowych,

budowa nowych szlaków komunikacyjnych (obwodnic) celem wyeliminowania ruchu
tranzytowego z centrów miejscowości Dobrzeń Wielki, Dobrzeń Mały, Chróścice,
Czarnowąsy oraz częściowo Kup i Borki,

budowa portu rzecznego na Odrze w okolicy Dobrzenia Małego,

uporządkowanie nabrzeży Odry od ujścia Małej Panwi w kierunku Chróścic pod
kątem transportowym, p/powodziowym i rekreacyjnym,
 w zakresie rozwoju rolnictwa:

przeznaczanie gruntów słabych na potrzeby zalesiania,

poprawa i udoskonalenie systemu melioracyjnego gruntów w kierunku lepszej
regulacji stosunków wodnych,
 w zakresie rekreacji:

porządkowanie akwenów wodnych i brzegów rzek oraz budowanie infrastruktury
rekreacyjnej w celu wykorzystania zasobów leśnych i wodnych dla celów rekreacji
i wypoczynku,

tworzenie ścieżek rowerowych w lasach oraz nad rzekami i jeziorami,
 w zakresie ochrony środowiska i gospodarki komunalnej:

dokończenie kanalizacji wszystkich miejscowości gminy,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 34 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych

modernizacja oczyszczalni ścieków,

zmodernizowanie systemu gospodarki odpadami,

modernizacja systemów ogrzewań budynków, ukierunkowana na rozwój systemów
sieci ciepłowniczej i gazowej,

podjęcie działań minimalizujących szkodliwe oddziaływanie przemysłu na zdrowie
ludzi i środowisko naturalne,

objęcie ochroną naturalnych, małych cieków wodnych,

prowadzenie akcji zwiększających świadomość ekologiczną mieszkańców za
pośrednictwem placówek oświatowych i lokalnej prasy.
Analiza pozytywnych i negatywnych uwarunkowań rozwoju gminy opracowana w ramach
omawianej Strategii, jako uwarunkowania pozytywne gminy w zakresie dotyczącym ochrony
środowiska wskazuje:
­ korzystne położenie geograficzne, komunikacyjne i przyrodnicze,
­ walory klimatyczne miejscowości Kup,
­ dostęp do źródeł energii: elektrycznej, ciepła i gazu,
­ rozwiniętą infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną,
­ dobre warunki rozwoju budownictwa mieszkaniowego i przemysłu,
Natomiast do uwarunkowań negatywnych zaliczono:
­ brak obwodnic drogowych – ruch tranzytowy przebiega przez zabudowane centra
Czarnowąsów, Dobrzenia Wielkiego, Chróścic i Kup.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 35 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozdział III. CHARAKTERYSTYKA I OCENA AKTUALNEGO
STANU ŚRODOWISKA W GMINIE DOBRZEŃ WIELKI
III.1. Położenie geograficzne i typy środowiska przyrodniczego
Gmina Dobrzeń Wielki, pod względem podziału fizyczno- geograficznego Polski, położona
jest w makroregionie Niziny Śląskiej, z wyróżnieniem dwóch mezoregionów:
­ Pradoliny Wrocławskiej- obejmującej zachodnią część gminy.
Mezoregion obejmuje szeroką na około 10-12 km pradolinę wypełnioną osadami wyżej
położonych
nad
poziom
morza
piaszczysto-
żwirowych
teras
plejstoceńskich
i holoceńskich. W części Pradoliny Wrocławskiej, na południu gminy zlokalizowany jest
ostańcowy górnokredowy Garb Opola (Garb Groszowicko- Opolski), który jest podrzędną
jednostką podziału fizyczno- geograficznego,
­ Równiny Opolskiej- położonej we wschodniej i północnej części gminy.
Mezoregion obejmuje zalesione obszary zalegania utworów wodnolodowcowych. Ze
względu na zróżnicowanie geograficzne rozciągającej się od doliny Stobrawy do doliny
Małej Panwi wyróżniono jej części podrzędne w randze mikroregionów, wśród których
wyróżnia się:

Równinę Stobrawską,

Dolinę Małej Panwi.
Mezoregion Pradoliny Wrocławskiej i mikroregion Doliny Małej Panwi charakteryzuje
znaczne podobieństwo uwarunkowań fizyczno- geograficznych, związane z występowaniem
systemów teras rzecznych- piaszczysto- żwirowych plejstoceńskich i pokrytych madami
holoceńskich.
III.2. Klimat
Obszar gminy Dobrzeń Wielki charakteryzuje się łagodnymi warunkami klimatycznymi, co
związane jest z położeniem w centralnej części Niziny Śląskiej, która należy do
najłagodniejszych pod względem klimatu obszarów Polski. Klimat gminy Dobrzeń Wielki, za
sprawą migracji mas powietrza wzdłuż doliny Odry, charakteryzuje się przewagą wpływu
oceanicznego nad kontynentalnym. Średnia temperatura roczna wynosi 8°C, a rozkład
temperatur w poszczególnych porach roku jest korzystny. Średnia temperatura stycznia
wynosi – 2°C, lipca 17,5 °C. Biorąc po uwagę wieloletnie wskaźniki termiczne, zima w tym
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 36 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
regionie rozpoczyna się 17 grudnia, a wiosna 30 marca. Roczna suma opadów wynosi
638 mm. Największe miesięczne sumy opadów przypadają na lipiec i sierpień, najniższe na
luty i marzec. Wśród wiatrów przeważają zachodnie (17 %) i południowe (17 – 20 %).
Średnia roczna prędkość wiatru wynosi 2,5 - 3 m/s. Udział energetycznych prędkości wiatru
(4 – 15 m/s) wynosi 30 %, natomiast cisz atmosferycznych 10 %.
Łagodność klimatu Dobrzenia Wielkiego przejawia się niskimi amplitudami temperatur,
niezbyt dużą sumą opadów, szybko następującymi termicznymi porami w roku w I półroczu
i późno następującymi w II półroczu. Zimy w gminie Dobrzeń Wielki są łagodne i krótkie,
lata długie i ciepłe.
III.3. Budowa geologiczna
Budowa geologiczna utworów powierzchniowych gminy Dobrzeń Wielki charakteryzuje się
znacznym zróżnicowaniem. W utworach powierzchniowych występują zarówno formacje
kenozoiczne jak i mezozoiczne. Mezozoik reprezentowany jest przez skały węglanowe górnej
kredy, natomiast na kenozoik składają się iły i piaski miocenu (trzeciorzęd) oraz liczna grupa
utworów fluwioglacjalnych, eolicznych i fluwialnych czwartorzędu. Pod względem
najistotniejszego zasięgu powierzchniowych warstw geologicznych dominuje czwartorzęd,
w mniejszym stopniu ograniczone do południowej części gminy utwory starsze (górnej
kredy). Trzeciorzęd stanowi ciągłą pokrywę pomiędzy utworami górnej kredy i czwartorzędu.
W górnej kredzie terenów gminy wyróżnić można następujące ogniwa litostratygraficzne:
­ piaski i piaskowce,
­ margle ilaste dolne,
­ margle dolne,
­ wapienie margliste,
­ margle górne.
Dominującymi powierzchniowymi utworami geologicznymi gminy Dobrzeń Wielki są
formacje
czwartorzędowe,
plejstoceńskie,
związane
ze
stadiałem
maksymalnym
zlodowacenia środkowopolskiego oraz działalnością rzek. Podczas tego zlodowacenia na
terenie gminy doszło do akumulacji piasków i żwirów wodnolodowcowych. Pozostałości tych
utworów tworzą ciągłą pokrywę we wschodniej części gminy. Okres plejstocenu to również
okres tworzenia się wyższych teras piaszczystych i żwirowych dolin rzecznych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 37 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Plejstoceńskie utwory akumulacyjne wyścielają w zawartych zasięgach powierzchniowych
większość dolin, zwłaszcza Odry, Małej Panwi i Brynicy, których zasięgi zlokalizowane są
w zachodniej części gminy. W lasach na północ od Kup widoczne są pola piasków eolicznych
z wykształconymi wydmami, które wytworzyły się pomiędzy plejstocenem i holocenem,
poprzez odsłonięte pokrywy piasków wodnolodowcowych podlegających działalności wiatru.
Wśród utworów holoceńskich największe znaczenie mają mułki i piaski rzeczne oraz mady
rzeczne, które występują w obrębie den dolin rzecznych. Do najmłodszych utworów
geologicznych zalicza się namuły i torfy, których miąższość wynosi zazwyczaj 1-2 m.
Największe
obszary namuliskowo- torfowiskowe położone są w dużych zasypanych
starorzeczach Odry.
Głębiej
zalegające utwory geologiczne na terenie gminy Dobrzeń Wielki związane są
z dwiema dużymi jednostkami strukturalnymi budowy geologicznej Śląska Opolskiego:
Monokliną Przedsudecką i położoną na niej Depresją Śląsko- Opolską. Monoklinę
Przedsudecką stanowią kolejno następujące utwory:
­ iły margliste z wkładami piaskowców kajpru (trias górny),
­ wapienie i dolomity wapienia muszlowego (trias środkowy),
­ dolomity i wapienie pstrego piaskowca (trias dolny),
­ piaskowce i zlepieńce spągowca (perm).
Łączna miąższość znacznie zróżnicowanych utworów triasu zalegających pod Depresją
Śląsko- Opolską wynosi około 500 m. Zarówno te utwory jak i piaskowce oraz zlepieńce
permu nie występują na powierzchni. Depresję Śląsko- Opolską, stanowiącą bezpośrednie
podłoże geologiczne gminy, a częściowo jej utwory powierzchniowe, budują osady
węglanowe morza. Gmina położona jest w strefie granicznej dużej jednostki strukturalnej
budowy geologicznej Opolszczyzny. Wschodnia granica wyklinowujących się utworów
Depresji przebiega południkowo pomiędzy Dobrzeniem Małym i Świerklami, stąd
w kierunku zachodnim miąższość utworów Depresji wzrasta. Wypełnieniem litologicznym tej
jednostki są utwory węglanowe: koniaku w stropie, pod nimi turonu, a następnie w spągu
cenomanu. Na terenie gminy na powierzchni występują jedynie formacje turonu, które wraz
z zalegającymi pod nimi utworami cenomanu mają miąższość kilkudziesięciu metrów.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 38 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zróżnicowana budowa geologiczna gminy ma kluczowe znaczenie dla zróżnicowania
przyrodniczego obszaru. Zapewnia możliwość występowania dużej mozaikowatości siedlisk,
a tym samym dużej potencjalnej bioróżnorodności.
III.4. Zasoby kopalin
Głównymi surowcami zalegającymi na terenie całego powiatu opolskiego jest kruszywo
naturalne i surowce ceramiki budowlanej. Główne złoża tego terenu stanowią piaski, piaski ze
żwirem oraz iły, a także bazalt i margiel. Zasoby złóż surowców mineralnych na obszarze
gminy Dobrzeń Wielki zestawiono w tablicy 3.
Tablica 3.
Lp.
Złoża kopalin w gminie Dobrzeń Wielki
Nazwa złoża
Zasoby [tys. ton]
Stan
bilansowe
przemysłowe
353
331
93
18
1 613
-
18 033
-
5
-
Zasoby kruszywa naturalnego
1.
2.
3.
Brzezie (A) Elektrownia
Brzezie (B) Zachód
Chróścice (A)
złoże zagospodarowane,
eksploatowane okresowo
złoże eksploatowane
złoże zaniechane
Chróścice (B) - złoże o zasobach rozpoznanych
Siołkowice
szczegółowo
Zasoby surowców ilastych
4.
5.
Dobrzeń Wielki złoże zaniechane
III.5. Rzeźba terenu i typy krajobrazu
Obszary
gminy
Dobrzeń
Wielki
charakteryzują
się
niewielkim
zróżnicowaniem
geomorfologii terenu. Do czynników morfogenetycznych, które miały wpływ na dzisiejsze jej
ukształtowanie należą: zjawiska tektoniczne i neotektoniczne związane ze strefą uskoków
środkowej Odry, procesy denudacyjne, zjawiska erozji i akumulacji fluwialnej, a także
antropogeniczna działalność człowieka. Pod względem genetycznym form rzeźby
w geomorfologii gminy występują 4 rodzaje wielkopowierzchniowych struktur:
­ dolinne - obejmują wycięte w obszarach polodowcowych rynny dolin rzecznych Odry,
Brynicy, Małej Panwi oraz innych mniejszych cieków,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 39 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ polodowcowe - obejmują obszary zrównań polodowcowych stadiału maksymalnego
zlodowacenia środkowopolskiego pokrytych zakumulowaną przez wody z wytapiającego
się lodowca przemytą moreną denną i powierzchniową,
­ eoliczne - obejmują obszary występowania procesów wydmotwórczych,
­ ostańców denudacyjnych- obejmują słabo zaznaczone w krajobrazie łagodne wyniesienia
górnokredowego Garbu Opola pomiędzy Dobrzeniem Małym i Brzeziem oraz wyraźniej
wyniesione tereny na południe od Krzanowic. Oba obszary rozcięte są doliną Małej
Panwi.
Najwyżej wyniesione obszary gminy zlokalizowane są na południe od Krzanowic, na
wyniesieniu Garbu Opola - 170 m n.p.m. oraz na wydmach na północ od Kup - około 165 m
n.p.m. Najniżej wzniesione tereny występują w dolinie Odry, gdzie w części przykorytowej
sięgają 144 m n.p.m. Zróżnicowanie wysokości na terenie gminy jest niewielkie i wynosi
około 26 m, co świadczy o niewielkim zróżnicowaniu hipsometrycznym. Największe lokalne
deniwelacje terenu związane są z krawędziami teras rzecznych i wynoszą około 15 m.
Mniejsze deniwelacje związane są z pagórkami wydmowymi o wysokości do 8 m oraz
łagodnymi wzniesieniami ostańca górnokredowego- około 10 m. W dolinach rzecznych,
gdzie występują mniejsze deniwelacje, zróżnicowanie wysokości związane jest ze
starorzeczami. Większość z nich została w procesach zagospodarowania przestrzennego
zasypana.
Ze względu na typologię krajobrazu naturalnego Polski (Richling 1992), na terenie gminy
Dobrzeń Wielki występują następujące typy i gatunki krajobrazu:
 krajobrazy nizin:
 peryglacjalne- występują na terenach leśnych pomiędzy sołectwami,
 eoliczne- występują na północ od Kup,
 krajobrazy dolin i obniżeń:
 akumulacyjne- występują w dennej części dolin Odry, Małej Panwi i Brynicy,
 tarasów nadzalewowych- akumulacyjne, występują w wyższych częściach dolin Odry
i Małej Panwi,
 krajobrazy wyżyn i niskich gór - występują na południe od Krzanowic oraz między
Dobrzeniem Małym i Brzeziem.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 40 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
III.6. Gleby
III.6.1. Rodzaje i jakość gleb
Gleby na terenie gminy Dobrzeń Wielki są typologicznie zróżnicowane, z przewagą
piaszczystych, oraz ze znacznym udziałem gliniastych. Większość utworów pyłowych
i organicznych występuje pod trwałymi użytkami zielonymi. Na terenie gminy nie występują
większe skupiska gleb ilastych i żwirowych. Z typów gleb dominują mady rzeczne i czarne
ziemie. Rejony glebowe układają się analogicznie do jednostek morfologicznych. Najlepsze
gleby, wykształcone w postaci mad, występują w obrębie terasy zalewowej (dolina rzeki
Odry). Pod względem bonitacyjnym należą one do klas IIIa i IVa. Nieco gorsze glebyrędziny, występują na skłonach garbu groszowickiego, kwalifikowane do klas IVa i IVb.
Pozostałe gleby występujące w obrębie terasy nadzalewowej reprezentowane są przez bielice,
kwalifikujące się do V i VI klasy bonitacji. Użytki zielone dolin Odry i Brynicy należą do IV
i V klasy użytków zielonych. Pod względem klas bonitacyjnych gruntów ornych na terenie
gminy największy udział mają grunty klasy IV. Ogólnie najwięcej gruntów należy do klas
bonitacyjnych słabych. Tylko 13,1 % występujących gleb gruntów ornych należy do tzw. gleb
chronionych. Największe powierzchnie gleb o wysokich klasach bonitacyjnych zlokalizowane
są w dolinie Odry. Na obszarach wodnolodowcowych we wschodniej części gminy
zdecydowanie dominują gleby słabsze, co też stało się przyczyną zalesienia tego obszaru.
Wśród trwałych użytków zielonych, udział gleb poszczególnych klas wynosi:
I
-
0,0 %
II
-
1,1 %
III
-
10,4 %
IV
-
54,6 %
V
-
28,5 %
VI
-
5,4 %
Powyższe zestawienie wskazuje, że zdecydowaną dominację osiągnęły łąki i pastwiska klasy
IV. Większość obszarów łąkowych położona jest w dolinach rzecznych, wyróżnia się tu
dolina Brynicy.
Pod względem przydatności rolniczej gleb ornych na terenie gminy dominują kompleksy
żytnie i pszenne, co świadczy o umiarkowanym potencjale powierzchni gleb dla produkcji
rolnej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 41 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Wśród trwałych użytków zielonych dominację osiągnęły użytki zielone średnie o stosunkowo
korzystnych
walorach
produkcyjnych.
Strukturę
użytkowania
gruntów
w
gminie
przedstawiono w punkcie II.2.
Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu prowadzi również kompleksowe badania
zawartości mikroelementów w glebach gminy Dobrzeń Wielki. Wyniki uzyskane z serii
badań przeprowadzonej w 2002 i 2004 r. na obszarze użytków rolnych o łącznej powierzchni
908 ha, w tym 95% gruntów ornych i 5% użytków zielonych, wskazują, iż na obszarze gminy
większość gleb ma odczyn lekko kwaśny lub kwaśny (70% przebadanej powierzchni).
Konieczność wapnowania gleb stwierdzono w przypadku 32% przebadanych gruntów, tj. na
obszarze ok. 290 ha. Dla 39% przebadanych gleb, tj. na obszarze ok. 354 ha stwierdzono, iż
wapnowanie jest potrzebne lub wskazane.
Pod względem kategorii agronomicznych gleb wyodrębniono:
– gleby bardzo lekkie – 2%,
– gleby lekkie – 35%,
– gleby średnie – 40%,
– gleby ciężkie – 23 %.
Wyniki przeprowadzonych badań zestawiono w tablicy 4.
Wyniki badań odczynu gleb użytków rolnych w gminie Dobrzeń Wielki
wskazane
ograniczone
zbędne
konieczne
zasadowy
Potrzeby wapnowania
obojętny
lekko
kwaśny
kwaśny
bardzo
kwaśny
Odczyn (pH)
potrzebne
Tablica 4.
20
19
9
20
w % przebadanych prób
14
40
30
11
5
Źródło: dane Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Opolu
32
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 42 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Pod względem zawartości mikroelementów przeważają gleby o średniej zawartości potasu
(36% przebadanych gruntów), średniej zawartości magnezu (32% przebadanych gruntów)
oraz zawartości fosforu zarówno na niskim (26% przebadanych gruntów), jak i bardzo
wysokim poziomie (24% przebadanych gruntów). Wyniki przeprowadzonych badań
zestawiono w tablicy 5.
Tablica 5.
Wyniki badań zawartości przyswajalnych makroelementów w glebie użytków
rolnych w gminie Dobrzeń Wielki
Zawartość
Oznaczenie
bardzo niska
niska
średnia
wysoka
bardzo
wysoka
w % przebadanych prób
Zawartość fosforu
Zawartość potasu
Zawartość magnezu
16
19
9
26
26
21
20
36
32
14
10
23
24
9
15
Źródło: Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu
Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu w latach 1992 – 1997 przeprowadziła
badania zawartości metali ciężkich w glebie m.in. terenu gminy Dobrzeń Wielki, których
wyniki zestawiono w tablicy 6.
Tablica 6.
Zawartość metali ciężkich w glebach gminy Dobrzeń Wielki
Lp.
Metal
1.
2.
3.
4.
5.
Kadm
Miedź
Nikiel
Ołów
Cynk
średnie
Stężenie [mg/kg]
maksymalne
minimalne
0,40
9,6
8,7
20,1
40,5
1,20
16,6
17,4
36,5
85,4
0,10
4,7
2,2
11,3
8,7
Źródło „Raport o stanie środowiska w województwie opolskim w 2001 roku”
Procentowy udział próbek gleby (spośród 13 badanych prób) o wyższej niż naturalna
zawartości metali ciężkich wynosił:
­
Kadm
38,0 %,
­
Miedź
7,7 %,
­
Nikiel
7,7 %,
­
Ołów
7,7 %,
­
Cynk
7,7 %.
Analiza powyższych wyników wykazała, że:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 43 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych

zawartość wszystkich badanych pierwiastków w analizowanych glebach użytków rolnych
przekracza wartości naturalne,

najczęściej odnotowywane są przekroczenia poziomu naturalnego kadmu,

w przebadanych glebach użytków rolnych nie stwierdzono przekroczenia standardów
stężeń metali ciężkich w glebie, określonych Rozporządzeniem Ministra Środowiska
z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości
ziemi (Dz. U. Nr 165, poz. 1359).
III.6.2. Zagrożenia gleb i powierzchni ziemi
Gleby w gminie Dobrzeń Wielki charakteryzują się dużym udziałem frakcji piasku, co
powoduje, iż gleby te są wrażliwe na wpływ erozyjnych czynników zewnętrznych (np. woda,
wiatr), które mogą wywierać negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie gleb.
Istotnym aspektem ochrony gruntów przed degradacją jest kształtowanie właściwego odczynu
gleb, co wiąże się z potrzebą prowadzenia monitoringu stanu gleb pod względem kwasowości
zasobności w podstawowe składniki nawozowe (azot, fosfor, potas). Większość gleb ma
odczyn kwaśny, co wiąże się z potrzebą regulacji odczynu gleby przez stosowanie nawozów
wapniowych. Interwencji wymagają również stwierdzone niedobory przyswajalnego fosforu
i potasu (zawartość bardzo niską lub niską fosforu wykazało 42% przebadanych w 2004 r.
użytków rolnych oraz 45% bardzo niską lub niska zawartość potasu).
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki widoczny jest ponadto obszar zniszczenia powierzchni
ziemi, który pokrywa się z obszarem wydobycia odkrywkowego kopalin, dlatego istotnym
jest właściwe zrekultywowanie tych terenów. Na pozostałym obszarze gminy nie występują
obszary zdegradowane np. działalnością przemysłową, składowaniem odpadów lub inną
formą działalności ludzkiej, mogącej znacząco wpłynąć na degradację krajobrazu.
Czynnikiem wpływającym ujemnie na estetykę krajobrazu gminy Dobrzeń Wielki jest
położenie w północnej części gminy obiektów Elektrowni OPOLE S.A.
Obszar terenów zdegradowanych i zdewastowanych na terenie gminy Dobrzeń Wielki,
zgodnie z informacją zawartą w Programie Ochrony Środowiska Powiatu Opolskiego wynosi
18,55 ha, z czego 12,3 ha stanowi powierzchnia zdegradowana, natomiast 6,25 ha
zdewastowana. Zgodnie z informacją Urzędu Gminy w Dobrzeniu Wielkim, obszary
zdegradowane w gminie znajdują się w miejscowościach Brzezie i Chróścice. Na części tych
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 44 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
gruntów, ok. 30-40% prowadzona jest eksploatacja kruszywa naturalnego, natomiast na
pozostałych gruntach prowadzone są prace rekultywacyjne.
III.7. Wody powierzchniowe i podziemne
III.7.1. Zasoby wód powierzchniowych
Gmina Dobrzeń Wielki charakteryzuje się bogatym systemem wód powierzchniowych.
System ten tworzą trzy duże rzeki: Odra, Mała Panew i Brynica oraz liczne mniejsze rzeki
(Jemielnica, Swornica, Żydówka, Brzeziczanka) i potoki, zgrupowania stawów, wyrobiska
poeksploatacyjne, torfowiska, starorzecza, niewielkie oczka wodne, namuliska, niecki
bezodpływowe, tereny zalewowe oraz rozbudowana sieć kanałów i rowów melioracyjnych.
W odwadnianiu terenu gminy największy udział ma Odra – 60 %, następnie Brynica – 30 %
i Mała Panew – 10 %.
Gęstość sieci rzecznej na przestrzeni gminy jest zróżnicowana. Największą gęstością systemu
hydrograficznego charakteryzuje się część doliny Odry i Małej Panwi z otoczeniem, a także
dolina Brynicy w północnej części gminy. Gęstość sieci rzecznej dochodzi tu do 1,75
km/km2. Najniższą gęstością sieci charakteryzuje się rozległy, zalesiony obszar pomiędzy
Kup a Świerklami. Stanowi on wododział Odry, Małej Panwi i Brynicy. Gęstość sieci
rzecznej osiąga tu wielkość 0,50 – 0,75 km/km2.
Rzeki i potoki w większości przepływają równoleżnikowo i odprowadzają wody ze wschodu
na zachód.
Największa rzeka w gminie – Odra, stanowi południową granicę gminy. Koryto Odry na tym
odcinku jest w pełni uregulowane. Na wysokości gminy, w Dobrzeniu Wielkim
i Chróścicach, zlokalizowane są stopnie wodne piętrzące wodę dla potrzeb żeglugowych.
Na terenie gminy znajduje się również Mała Elektrownia Wodna (MEW) na rzece Brynicy
w Kup, w km 16+800 i 16+900.
Liczne zbiorniki wodne, lecz o niewielkiej powierzchni, zlokalizowane są głównie w dolinie
Odry i Brynicy oraz na terenach leśnych koło miejscowości Świerkle.
Występujące na terenie gminy cieki powierzchniowe są systematycznie badane w ramach
sieci monitoringu podstawowego i regionalnego Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony
Środowiska w Opolu, w przekrojach pomiarowych zlokalizowanych w gminie Dobrzeń
Wielki. W poniższej tablicy zestawiono wyniki klasyfikacji wód powierzchniowych
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 45 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
przepływających przez gminę Dobrzeń Wielki, wg badań przeprowadzonych w 2003 r.
(klasyfikacja wg Rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa z dnia listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim
powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi, Dz.U. Nr 116, poz. 503).
Wyniki klasyfikacji wód powierzchniowych przepływających przez teren gminy
Dobrzeń Wielki za 2003 r.
Lp. NAZWA CIEKU – przekrój
Wyniki klasyfikacji na podstawie stężeń
Tablica 7.
środkowych
ekstremalnych
1.
MAŁA PAMEW – Czarnowąsy
II
non
2.
JEMIELNICA – Czarnowąsy
II
III
3.
SWORNICA – Czarnowąsy
II
non
Z powyższego zestawienia wynika, że przeciętne stężenia wskaźników zanieczyszczeń wód
powierzchniowych przepływających przez teren gminy Dobrzeń Wielki klasyfikowały te
wody do II klasy czystości. Ekstremalne wielkości badanych zanieczyszczeń powodowały
natomiast spadki jakości wody w Jemielnicy do klasy III, natomiast w Małej Panwi
i Swornicy do pozaklasowych: w Małej Panwi ze względu na zawartość azotu azotynowego
i chlorofilu „a”, natomiast w Swornicy ze względu na zawartość azotu azotynowego.
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki nie ma ujęć wód powierzchniowych do celów pitnych.
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu prowadzi pobór wody powierzchniowej z rzeki Mała
Panew do celów przemysłowych elektrowni.
III.7.2. Zasoby wód podziemnych
Obszar gminy Dobrzeń Wielki należy do hydrogeologicznego rejonu Opola, z poziomami
wodonośnymi w czwartorzędzie, trzeciorzędzie, górnej kredzie i środkowym triasie.
Głębokość zalegania wód gruntowych jest zróżnicowana – w przykorytowych, zalewowych
częściach dolin rzek, w szczególności Odry, Małej Panwi i Brynicy poziom wód gruntowych
zlokalizowany jest bardzo płytko, nawet kilkadziesiąt cm pod powierzchnią terenu, na
obszarach starych teras akumulacyjnych Odry oraz utworów wodnolodowcowych poziom
waha się od 2 do 5 m, natomiast na wyniesieniach garbu Opolskiego, w południowej części
gminy 5 do 10 m.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 46 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Obszar gminy jest korzystnie położony w strukturze zalegania Głównych Zbiorników Wód
Podziemnych (GZWP) Polski, w zasięgu występowania czterech zbiorników, w tym dwóch
objętych najwyższą ochroną (ONO):
1) GZWP nr 333 Opole Zawadzkie:
Zbiornik zlokalizowany jest w utworach triasu środkowego, w ośrodku szczelinowo –
krasowym o szacunkowych zasobach dyspozycyjnych 200 000 m3/d i średniej głębokości
ujęć 120 - 140 m; wody zbiornika klasyfikowane są do Ib (Ic, Id) klasy czystości, czyli wód
bardzo czystych i czystych do użytku bez uzdatnienia; całkowita powierzchnia zbiornika
wynosi 750 km2; zbiornik objęty jest w całości Obszarem Najwyższej Ochrony,
2) GZWP nr 323 Subzbiornik rzeki Stobrawa:
Zbiornik zlokalizowany jest w utworach trzeciorzędowych, w ośrodku porowym
o szacunkowych zasobach dyspozycyjnych 27 000 m3/d i średniej głębokości ujęć 80 m;
wody zbiornika klasyfikowane są do klasy czystości Ic, czyli wód nieznacznie
zanieczyszczonych; całkowita powierzchnia zbiornika wynosi 180 km2; zbiornik objęty jest
w całości Obszarem Najwyższej Ochrony,
3) GZWP nr 335 Krapkowice – Strzelce Opolskie:
Zbiornik zlokalizowany jest w utworach triasu dolnego w ośrodku szczelinowo – porowym
o szacowanych zasobach dyspozycyjnych 50 000 m3/d i średniej głębokości ujęć 100 –
600 m; wody zbiornika klasyfikowane są do klasy czystości Ic, czyli wód nieznacznie
zanieczyszczonych, łatwych do uzdatnienia; całkowita powierzchnia zbiornika wynosi
2 050 km2; z czego 1 000 km2 objęte jest Obszarem Wysokiej Ochrony,
4) GZWP nr 336 Niecka Opolska:
Zbiornik zlokalizowany jest w utworach górnej kredy w ośrodku szczelinowo - porowym
o szacunkowych zasobach dyspozycyjnych 20 000 m3/d i średniej głębokości ujęć 50 - 80 m;
wody zbiornika klasyfikowane są do klasy czystości Ic i II, czyli wód nieznacznie
zanieczyszczonych, łatwych do uzdatnienie, częściowo nie przeznaczonych do celów pitnych
dla ludności; całkowita powierzchnia zbiornika wynosi 138 km2; z czego 58 km2 objęte jest
Obszarem Wysokiej Ochrony.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 47 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Dominujące kierunki przepływu wód podziemnych w zbiornikach są zgodne z kierunkiem
spadku terenu, tzn. przebiegają na południu gminy z południa na północ, a w centralnej
i północnej części gminy ze wschodu na zachód.
Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Opolu prowadzi badania ujęć wody
zlokalizowanych na terenie gminy Dobrzeń Wielki. W poniższej tablicy zestawiono
najwyższe otrzymane wyniki oznaczeń wskaźników jakości wód podziemnych, otrzymane
z badań przeprowadzonych w 2003 roku.
Wyniki badań jakości wód podziemnych w gminie Dobrzeń Wielki za 2003 r.
Najwyższe wyniki oznaczeń [mg/dm3]
Lp. Ujęcie
amoniak
azotyny
azotany
żelazo
mangan
1. Brzezie
0,19
0,70
1,44
0,09
2. Czarnowąsy
0,30
0,50
1,10
0,05
3. Chróścice
0,41
0,73
2,11
0,10
Tablica 8.
W większości przypadków najwyższe wyniki oznaczeń kwalifikują badane wody do I i II
klasy czystości. Jedynie w przypadku żelaza, jego stężenie powodowało spadek jakości wody
do klasy IV.
Wody podziemne ujmowane są z ww. ujęć na potrzeby zbiorowego zaopatrzenia w wodę
gminy Dobrze Wielki (patrz punkt III.7.3.).
Ponadto „Knauf Bełchatów” Fabryka w Brzeziu k/Opola, „MERCOR” S.A. Zakład
Produkcyjny w Dobrzeniu Wielkim oraz Ubojnia Drobiu w „PODLESIE” w Czarnowąsach
posiadają ujęcia wody dla celów bytowych i technologicznych.
III.7.3. Zaopatrzenie w wodę
Pobór wód powierzchniowych
Wody powierzchniowe na terenie gminy Dobrzeń Wielki nie są ujmowane do celów
zaopatrzenia ludności w wodę pitną.
Elektrownia OPOLE w Brzeziu prowadzi pobór wód powierzchniowych do celów
przemysłowych, na podstawie decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ.III/6210/103/92-7 z dnia
30.12.1992 r. (wraz z późniejszymi zmianami zawartymi w decyzji nr OŚ-III-6210/310/98bd
z dnia 29.12.1998 r.). Pozwolenie wodnoprawne zezwala na pobór wody powierzchniowej
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 48 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
z rzeki Mała Panew w ilościach uzależnionych od liczby uruchomionych bloków
energetycznych:
 dla czterech bloków energetycznych:

Qmaxd = 86 186 m3/d,

Q1maxd = 3 591,1 m3/h.
 dla sześciu bloków energetycznych:

Qmaxd = 112 320 m3/d,

Qmaxd = 4 680 m3/h.
Docelowa wartość poboru wody wynosi 40,996 mln m3/rok.
Pozwolenie wodnoprawne dopuszcza okresowy maksymalny pobór wody w ilości
6 480 m3/h, który nastąpić może po uprzednim powiadomieniu Wydziału Środowiska
i Rolnictwa Urzędu Wojewódzkiego w Opolu i Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska
w Opolu oraz pod warunkiem zachowania przepływu nienaruszalnego w rzece mała Panew,
który powinien wynosić poniżej jazu:
 3 600 m3/h w okresie od 1 września do 10 maja,
 5 400 m3/h w okresie 11 maja do 31 sierpnia.
Pozwolenie zachowuje ważność do dnia 31 grudnia 2015 r.
Ujmowana woda powierzchniowa wykorzystywana jest w Elektrowni do celów zamkniętego
układu chłodzenia turbozespołów, układu wodno-parowego bloków, Instalacji Odsiarczania
Spalin, układu ciepłowniczego Kotłowni Pomocniczej, układów transportu popiołu i żużla
oraz do celów przeciwpożarowych.
Pobór wód podziemnych
Źródło zaopatrzenia gminy Dobrzeń Wielki w wodę pitną stanowi pięć ujęć wód
podziemnych:
1)
Ujęcie wody Czarnowąsy zaopatruje w wodę miejscowości: Czarnowąsy, Krzanowice
i Borki
Ujęcie składa się z trzech studni wierconych:
 Nr I bis o głębokości H = 62,9,0 m i wydajności Q = 936 m3/d,
 Nr IIa o głębokości H = 76,0 m i wydajności Q = 936 m3/d,
 Nr III o głębokości H = 76,0 m i wydajności Q = 936 m3/d.
Ujmowana woda podlega uzdatnianiu przez odżelazianie i odmanganianie.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 49 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Właścicielem ujęcia jest Gmina Dobrzeń Wielki. Eksploatację prowadzi Międzygminny
Zakład Wodociągów i Kanalizacji PROWOD Sp. z o.o. w Czarnowąsach, na podstawie
decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-III/6210/148/97/mk z grudnia 1997 r.
Pozwolenie wodnoprawne zezwala na pobór wody podziemnej z utworów cenomanu (kredy
dolnej) z ww. studni (pracujących naprzemiennie) w ilości:
 Qśrd = 711 m3/d,
 Qmaxd = 1 205 m3/d,
 Qmaxh = 39 m3/h.
przy zasobach eksploatacyjnych q = 39,0 m3/h i depresji eksploatacyjnej s = 5,4 - 11,4 m.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2008 r.
2)
Ujęcie Chróścice zaopatruje w wodę miejscowość Chróścice oraz niewielką część wsi
Dobrzeń Wielki.
Ujęcie składa się z dwóch studni wierconych:
 Nr 1 (zasadnicza) o głębokości H = 56,0 m i wydajności Q = 1 205 m3/d,
 Nr 2 (awaryjna) o głębokości H = 56,0 m i wydajności Q = 1 205 m3/d.
Ujmowana woda podlega uzdatnianiu przez odżelazianie i odmanganianie.
Właścicielem ujęcia jest Gmina Dobrzeń Wielki. Eksploatację prowadzi Międzygminny
Zakład Wodociągów i Kanalizacji PROWOD Sp. z o.o. w Czarnowąsach, na podstawie
decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-III/6210/278/91 z dnia 20.11.1991 r.
Pozwolenie wodnoprawne zezwala na pobór wody podziemnej z utworów trzeciorzędowych
w ilości:
 Qmaxh = 90,1 m3/h,
 Qmaxd = 1 205 m3/d
przy ustalonej wydajności eksploatacyjnej ujęcia wynoszącej 90,1 m3/h.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
3)
Ujęcie Brzezie zaopatruje w wodę miejscowości: Brzezie, Kup, Świerkle, Dobrzeń
Mały, Dobrzeń Wielki oraz wsie gminy Pokój: Ładza i Krzywa Góra.
Ujęcie składa się z dwóch studni wierconych:
 Nr 1 o głębokości H= 34,0 m i wydajności Q = 80 m3/h,
 Nr 2 głębokości H = 42,0 m i wydajności Q = 50 m3/h.
Ujmowana woda podlega uzdatnianiu przez odżelazianie i odmanganianie.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 50 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Właścicielem ujęcia jest Elektrownia Opole S.A. Eksploatację prowadzi „ELKOM” Sp. z o.o.
w Brzeziu, na podstawie decyzji Starosty Opolskiego nr OŚ-II/7211/166/89 z dnia
22.11.1989 r. wraz ze zmianami wprowadzonymi decyzją nr OŚ-III-6210/310-1/98/bd z dnia
29.12.1998 r. Pozwolenie wodnoprawne zezwala na pobór wody podziemnej z utworów
trzeciorzędowych w ilości:
 Qh = 200 m3/h,
 Qśrd = 2 460 m3/h,
 Qmaxd = 3 736 m3/d.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
Łączna zdolność produkcyjna urządzeń do poboru i uzdatniania wody wynosi 5 877 m3/dobę,
tj. 2 133 060 m3/rok i całkowicie pokrywa zapotrzebowanie wody w gminie.
W 2004 r. łączna ilość wody pobranej z ujęć wynosiła 803 400 m3/rok, tj. średnio
ok. 2 200 m3/d, co stanowi 38 % całkowitej zdolności produkcyjnej czynnych ujęć wody.
Zużycie (sprzedaż) wody w tym samym okresie wyniosło 622 597 m3/rok, z czego wynika, że
straty wody w sieci wyniosły ok. 180 800 m3, co stanowi ok. 22 %.
Pobór wody z poszczególnych ujęć wynosił:
– Czarnowąsy
233 800 m3/rok,
– Chróścice
167 000 m3/rok,
– Brzezie
402 600 m3/rok.
Ujęcia objęte są kontrolą Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Opolu.
W 2004 r. badaniom podlegała woda uzdatniona pobrana ze wszystkich eksploatowanych
ujęć wód podziemnych. Zgodnie z wynikami przeprowadzonych badań, woda uzdatniona z
ujęć zlokalizowanych na terenie gminy odpowiada wymaganiom sanitarnym. Wyniki analiz
wody wprowadzanej do sieci zestawiono w poniższej tablicy.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 51 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Wyniki badań wody pitnej z ujęć w gminie Dobrzeń Wielki w 2004 r.
Wynik
Nazwa
Jednostka
Norma/*
oznaczenia
Czarnowąsy Chróścice
Brzezie
Tablica 9.
1
Mętność
2
mg/dm
3
3
4
0,29
0,87
0,99
1 NTU
Barwa
mgPt/dm3
5
10
10
15
Zapach
-
1R A
1R A
A
akceptowalny
Smak
-
A
A
A
akceptowalny
pH
7,3
7,2
7,6
6,5-9,5
μS/cm
478
219
-
2 500
mgCaCO3/dm3
224
92,0
86,0
60-500
mgN/dm3
0,05
0,05
0,05
0,5
Azotyny
mgN/dm3
< 0,017
< 0,017
-
0,5
Azotany
mgN/dm3
0,98
0,86
-
50
Chlorki
mgCl/dm3
9,8
3,0
3,2
250
Żelazo
mgFe/dm3
0,16
0,13
0,14
0,2
Mangan
mgMn/dm3
< 0,02
< 0,02
0,02
0,05
Odczyn
Przewodność
elektryczna
Twardość
ogólna
Amoniak
Ogólna
liczba bakterii
<1
<1
<1
20
w 37oC po
24 h w 1 ml
Bakterie
grupy coli
0
0
0
0
w 100 ml
Bakterie
grupy coli
0
0
0
0
typ kałowy
w 100 ml
/* zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie
wymagań dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr
203, poz. 1718)
Woda dostarczana jest do mieszkańców siecią wodociągową. Łączna długość sieci
wodociągowej wynosi ok. 127 km, z czego:
­ 86 % wykonane jest z PVC,
­ 5 % wykonane jest z PE,
­ 5 % wykonane jest z żeliwa,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 52 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ 3 % wykonane jest ze stali,
­ 1 % wykonane jest z azbesto-cementu.
Obecnie teren gminy jest zawodociągowany w 100 %. Sieć wodociągowa wyposażona jest
w 2 962 przyłączy.
W najbliższych latach planuje się w gminie modernizacje stacji uzdatniania wody
w Chróścicach oraz wymianę przestarzałych i awaryjnych odcinków sieci wodociągowej.
Szczegółowe plany dotyczące rozbudowy i modernizacji sieci wodociągowej i ujęć wody
przedstawiono w punkcie dotyczącym identyfikacji potrzeb w zakresie gospodarki wodnościekowej (punkt IV.2.3).
NORGIPS OPOLE Sp. z o.o. w Brzeziu (obecnie „Knauf Bełchatów” Fabryka w Brzeziu
k/Opola) posiada decyzję – pozwolenie wodnoprawne Starosty Opolskiego nr OŚ.BS-62239/2001
z
dnia
5.03.2001
r.
na
pobór
wody
podziemnej
z utworów kredowych za pomocą studni wierconej nr 1 „Józef” i nr 2 „Józef-bis”
zakładowego ujęcia w Brzeziu zaopatrującego zakład w wodę do celów technologicznych,
w ilości:
 Qśrd = 488,0 m3/d,
 Qmaxh = 30,5 m3/h,
 Qmaxd = 732,0 m3/d,
przy zastosowaniu zbiornika wyrównawczego, zgodnie z zatwierdzonymi zasobami
eksploatacyjnymi, w ilości Qekspl = 30,5 m3/h.
Decyzja zastrzega, z uwagi na fakt ujmowania wody podziemnej wyłącznie do celów
technologicznych zakładu, w przypadku zaistniałego deficytu wody w sąsiednich studniach
zabezpieczających potrzeby pitne i gospodarcze ludności, możliwość zakazania lub
ograniczenia pobierania wody.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.03.2011 r.
Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „MERCOR” Sp. z o.o. w Gdańsku Oddział
w Dobrzeniu Wielkim posiada decyzję – pozwolenie wodnoprawne Starosty Opolskiego
nr OŚ.BSz-6223-42/04 z dnia 17.12.2004 r. na pobór wody podziemnej z utworów
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 53 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
trzeciorzędowych, za pomocą studni wierconej o głębokości 55,5 m, zlokalizowanej na
terenie zakładu, dla potrzeb socjalno-bytowych pracowników zakładu, w ilości:
 Qmaxh = 1,5 m3/h,
 Qśrd = 3,5 m3/d,
 Qmaxd = 7,2 m3/d.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.01.2015 r.
Ubojnia Drobiu „PODLESIE” w Czarnowąsach, Pan Manfred Wośnica posiada decyzję
– pozwolenie wodnoprawne Starosty Opolskiego nr OŚ.BSz-6223-50/04 z dnia 28.12.2004 r.
na pobór wody podziemnej z utworów czwartorzędowych, za pomocą studni wierconej o
głębokości 24,0 m, zlokalizowanej na terenie zakładu, dla potrzeb własnych zakładu, w ilości:
 w okresie awarii wodociągu grupowego:

Qmaxh = 15,5 m3/h,

Qśrd = 33,0 m3/d,

Qmaxd = 50,0 m3/d,
 w okresie nieprodukcyjnym do celów porządkowych i bytowych oraz uzupełniania
godzinowych niedoborów wody ujmowanej z wodociągu:

Qmaxh = 0,9 m3/h,

Qśrd = 1,7 m3/d,

Qmaxd = 2,5 m3/d.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.01.2015 r.
III.7.4. Odprowadzanie ścieków
Kanalizacja sanitarna
W zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków gmina Dobrzeń Wielki posiada
kanalizację sanitarną o długości ok. 112,5 km, obsługującą ok. 85 % mieszkańców gminy.
Na pozostałym terenie ścieki gromadzone są w zbiornikach bezodpływowych i wywożone na
oczyszczalnię ścieków w Dobrzeniu Wielkim. Wywóz nieczystości płynnych z terenu gminy
prowadzi ELKOM Sp. z o.o. w Brzeziu. Ilość zbiorników bezodpływowych do gromadzenia
nieczystości w gminie jest odpowiednia do ilości gospodarstw domowych w zabudowie
jednorodzinnej, które nie są wyposażone w sieć kanalizacji sanitarnej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 54 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
W 2004 r. ze zbiorników bezodpływowych w gminie Dobrzeń Wielki wywieziono 6 527 m 3
ścieków.
Gmina Dobrzeń Wielki posiada opracowaną koncepcję realizacji zadania pt. „Kanalizacja
gminy Dobrzeń Wielki”, którego celem jest ochrona zasobów wód zbiornika GZWP 333.
Plany dotyczące rozbudowy i modernizacji sieci kanalizacyjnej przedstawiono w punkcie
dotyczącym identyfikacji potrzeb w zakresie gospodarki wodno-ściekowej (punkt IV.2.3).
Kanalizacja deszczowa
Gmina Dobrzeń Wielki nie jest w pełni wyposażona w system kanalizacji deszczowej. Na
terenie gminy istnieją lokalne systemy kanalizacji deszczowej, służące przede wszystkim do
odwodnienia dróg. Sieć kanalizacji deszczowej nie jest zinwentaryzowana. Poza terenem
objętym kanalizacją deszczową wody deszczowe z ulic spływają do przydrożnych rowów.
Pozwolenie wodnoprawne na oczyszczanie i odprowadzanie wód deszczowych posiadają
m.in.:
­ Elektrownia OPOLE S.A w Brzeziu,
­ Spółka Cywilna OKTAN w Krzanowicach (stacja paliw),
­ Międzygminny
Zakład
Wodociągów
i
Kanalizacji
„PROWOD”
Sp.
z
o.o.
w Czarnowąsach,
­ PROTEC Budowa Prototypów i Technika Wytłaczania Sp. z o.o. w Chróścicach.
Ścieki przemysłowe
Ścieki przemysłowe powstają w stacjach uzdatniania wody oraz zakładach produkcyjnych.
Międzygminny Zakład Wodociągów i Kanalizacji
„PROWOD” Sp. z o.o.
w Czarnowąsach posiada pozwolenia wodnoprawne na odprowadzanie popłuczyn ze stacji
uzdatniania wody ujęcia w Chróścicach, po ich oczyszczeniu w typowym osadniku do rowu
melioracyjnego RC w km 1+150. Decyzja Wojewody Opolskiego nr OŚ-III/6210/278/91
z dnia 20.11.1991 r. zezwala na odprowadzanie ścieków w ilości Qśr = 54,3 m3/co 4 dni
i Q = 18 m3/d każdego dnia, o stężeniach:
­ zawiesina ogólna
44 mg/dm3,
­ żelazo ogólne
20 mg/dm3.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 55 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
ELKOM Sp. z o.o. w Brzeziu posiada pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie
popłuczyn ze stacji uzdatniania wody ujęcia w Brzeziu, po ich oczyszczeniu w osadniku
popłuczyn, do potoku Brzeziczanka w km 0+512. Decyzja Wojewody Opolskiego nr OŚ.II7211/166/89 z dnia 22.11.1989 r. zezwala na odprowadzanie ścieków w ilości 48 m3/d przez
okres 10 godzin.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu posiada pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie
ścieków przemysłowych do rzeki Odry w km 161+800. Wszystkie ścieki przemysłowe
z terenu elektrowni odprowadzane są do kanalizacji przemysłowo-deszczowej i oczyszczane
w końcowej mechaniczno-chemicznej oczyszczalni ścieków, której charakterystykę
przedstawiono w dalszej części rozdziału, lub zagospodarowywane na terenie Elektrowni..
Tablica 10. Źródła powstawania i ilości ścieków przemysłowych doprowadzanych do
końcowej oczyszczalni ścieków Elektrowni OPOLE S.A.
Lp. Źródła
Maksymalna ilość [m3/h]
Sposób
Uwagi
powstawania
oczyszczania
Okres
Okres
Okres
ścieków
letni
jesienno- zimowy
przemysłowych
wiosenny
1. Odsalanie obiegu 1 711,2
1 461,6
1 115,0 zrzut do
chłodniczego
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
2. Instalacja
60,0
55,0
50,0
chemiczna
zrzut do
demineralizacji
oczyszczalnia
kanalizacji
wody
ścieków przem. przemysłowodeszczowej
3. Stacja regeneracji 30,0
30,0
30,0
chemiczna
zrzut do
jonitów
oczyszczalnia
kanalizacji
ścieków przem. przemysłowodeszczowej
4. Zaplecze
1,5
1,5
1,5
schładzanie,
okresowy zrzut do
elektrowni (np.
neutralizacja,
kanalizacji
NORGIPS)
odolejanie,
przemysłowosedymentacja
deszczowej
5. Rejon gospodarki 2,5
2,5
2,5
odolejanie
okresowy zrzut do
olejowej
kanalizacji
(przepływ średni)
przemysłowodeszczowej
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 56 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
6.
Gospodarka
0,7
transportowa
elektrowni
(przepływ średni)
Stacja sprężarek 40,0
(przepływ średni)
0,7
0,7
sedymentacja,
odolejanie
40,0
40,0
odolejanie
Woda
pochłodnicza z
kotłowni
pomocniczej
Mycie
obrotowych
podgrzewaczy
powietrza
11,5
11,5
11,5
schładzanie
5,0
5,0
5,0
-
10. Instalacja
odsiarczania
spalin
48,0
48,0
48,0
11. Mycie posadzek
w instalacji
odsiarczania
spalin (przepływ
średni)
12. Mycie posadzek
w kotłowni
pomocniczej
(przepływ średni)
13. Wody z drenażu
wód gruntowych
14. Wody z ujęcia
drenażowego
rozdzielni
4,0
4,0
4,0
chemiczna
oczyszczalnia
ścieków z inst.
odsiarczania
chemiczna
oczyszczalnia
ścieków z inst.
odsiarczania
4,0
4,0
4,0
-
50,0
70,0
50,0
-
10,0
10,0
10,0
-
7.
8.
9.
okresowy zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
sprężarki
chłodzone w
obiegu
zamkniętym
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowy zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej lub do
inst. hydraul.
odżużlania
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowy zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowy zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
do układu
hydroodżużlania
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 57 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
15. Instalacja
koagulacji wody:
- odmulanie
55,0
akcelatorów
obiegu
chłodzącego
- odmulanie
24,0
akcelatora
obiegu
chłodzącego i
płukania filtrów
żwirowych
obiegu
chłodzącego
16. Odwodnienie
30,0
obiegu parowo
wodnego
42,0
36,0
22,5
22,5
30,0
30,0
koagulacja
szlam do układu
hydroodżużlania,
woda nadosadowa
zawracana do
akcelatorów
-
zagosp. na terenie
elektrowni dla
potrzeb obiegu
kotłowego lub
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowo raz na
rok; ścieki
obecnie nie są
wytwarzane
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowo raz na
rok; ścieki
obecnie nie są
wytwarzane
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowo raz na
rok; ścieki
obecnie nie są
wytwarzane
17. Trawienie
pomontażowe
obiegu parowowodnego: Ścieki
z trawienia
pomontażowego
30
chemiczna
oczyszczalnia
ścieków przem.
18. Trawienie
pomontażowe
obiegu parowowodnego: Ścieki
z płukania
instalacji
1200/
operację
*
-
19. Ścieki z
chemicznego
czyszczenia
obiegu parowowodnego
30
chemiczna
oczyszczalnia
ścieków przem.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 58 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
20. Czyszczenie
chemiczne
obiegu parowowodnego: Ścieki
z płukania
instalacji
1200/
operację
*
-
21. Odmulanie
chłodni
1000/
operację
*
-
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej
okresowo raz na
rok; ścieki
obecnie nie są
wytwarzane
zrzut do
kanalizacji
przemysłowodeszczowej raz na
rok
22. Razem:
2147,3
1838,3
1460,7
*/ poz. 18, 20, i 21 nie wliczono do ogólnej ilości ścieków
Ponownemu wykorzystaniu w technologii produkcji energii podlegają takie ścieki, jak:
 woda nadosadowa z odstojników instalacji koagulacji: kierowana do akcelatorów obiegu
chłodzącego,
 szlamy z odstojników instalacji koagulacji: kierowane do instalacji hydrotransportu żużla
(alternatywnie do oczyszczalni końcowej).
Decyzja Wojewody Opolskiego nr OŚ.III-6210/103/92-7 z dnia 30.12.1992 r. (wraz
z późniejszymi zmianami zawartymi w decyzji nr OŚ-III-6210/310/98bd z dnia 29.12.1998 r.)
zezwala na odprowadzanie ścieków w ilości:
 Qśrd = 25 334 m3/d,
 Qśrh = 1 055,6 m3/h,
 Qmaxsek = 0,52 m3/s.
dla stanu obecnego, czyli po uruchomieniu III bloku energetycznego (etap III).
Po uruchomieniu IV, V i VI bloku energetycznego dopuszczalna średnia ilość
odprowadzanych ścieków ulegnie zwiększeniu odpowiednio do 32 004 m3/d, 36 324 m3/d
i 42 984 m3/d.
Ww. decyzja zezwala również Elektrowni OPOLE S.A. na odprowadzanie odcieku z pola
osadowego oraz ścieków z zaplecza socjalnego budynku ujęcia wody przemysłowe, po ich
oczyszczeniu w 3-komorowym osadniku, kolektorem DN = 600, do rzeki Mała Panew
w km 2+830, w ilości:
 Qmaxh = 36 m3/h,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 59 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 Qśrd = 170 m3/d
o stanie i składzie nie przekraczającym:
 zawiesina 50 mg/dm3,
 BZT5
30 mgO2/dm3.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2015 r.
Oczyszczalnie ścieków
Ścieki zbierane systemem kanalizacji sanitarnej z terenu gminy Dobrzeń Wielki oraz
dowożone wozami asenizacyjnymi ze zbiorników bezodpływowych oczyszczane są na
oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach i Dobrzeniu Wielkim.
Oczyszczalnia ścieków w Dobrzeniu Wielkim zbiera ścieki ze wsi Dobrzeń Wielki,
Dobrzeń Mały, Kup, a w przyszłości Świerkle, Brzezie oraz ze wsi Brynica z gminy
Łubniany. Oczyszczalnia została wybudowana i uruchomiona w 1993 r. Przepustowość
oczyszczalni wynosi 830 m3/d.
Ścieki oczyszczane są metodą mechaniczno-biologiczną, opartą na technologii osadu
czynnego. W skład oczyszczalni wchodzą następujące instalacje i urządzenia:
 piaskowniki pionowe – 2 szt.,
 kontenery BIOBLOK Wsm400 – 2 szt.,
 punkt zlewny 1 szt.,
 pompownia ścieków własnych,
 koryto pomiarowe,
 poletka osadowe.
Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rowu melioracji szczegółowej R-D i potoku
Żydówka.
Właścicielem oczyszczalni jest Gmina Dobrzeń Wielki. Eksploatację oczyszczalni prowadzi
PROWOD Sp. z o.o. w Czarnowąsy.
PROWOD Sp. z o.o. w Czarnowąsach posiada uregulowany stan formalno-prawny
w zakresie:
 pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków oczyszczonych do rowu
melioracji szczegółowej R-D na podstawie decyzji Starosty Opolskiego Nr OŚ.BSz-623346/05 dnia 24.10.2005r., w ilości:

Qśrd = 830 m3/d,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 60 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych

Qmaxd = 1 030 m3/d,

Qhśr = 16,25 m3/h,

Qhmax = 30 m3/h
o stanie i składzie:

BZT5
25,0 mg/dm3,

ChZT
78,0 mg/dm3,

zawiesina ogólna
30,0 mg/dm3.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
W 2004 r. ilość ścieków oczyszczonych na oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim
wyniosła 283 480 m3/rok, co stanowi średnio 776,7 m3/dobę. Z ogólnej ilości ścieków
oczyszczonych 2 261 m3/rok stanowiły ścieki dowożone ze zbiorników bezodpływowych.
Oczyszczalnia spełnia wymogi prawne oraz decyzyjne w zakresie ilości oraz jakości
odprowadzanych ścieków. W poniższej tablicy zestawiono średnie wyniki oznaczeń
substancji zanieczyszczających w ściekach dopływających i odpływających z oczyszczalni,
przeprowadzonych w 2004 r.
Tablica 11. Jakość ścieków doprowadzanych i odprowadzanych z oczyszczalni
w Dobrzeniu Wielkim w 2004 r.
Wartość
Lp. Oznaczenie
Jednostka
Dopływ
Odpływ
1.
BZT5
mg/dm3
219,10
14,97
2.
ChZTCr
mg/dm3
259,07
21,38
3.
Zawiesina ogólna
mg/dm3
324,23
22,65
Wielkości
łącznych
ładunków
zanieczyszczeń
w
ściekach
doprowadzanych
i odprowadzanych z oczyszczalni w Dobrzeniu Wielkim w 2004 r. zestawiono w tablicy 9.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 61 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 12. Wielkość ładunków zanieczyszczeń w ściekach doprowadzanych
i odprowadzanych z oczyszczalni w Dobrzeniu Wielkim w 2004 r.
W ściekach
Rodzaje zanieczyszczeń
dopływających do
oczyszczalni [kg/rok]
odprowadzanych do
odbiornika [kg/rok]
BZT5
62 111
4 244
ChZTCr
73 441
6 061
Zawiesiny
91 913
6 422
Oczyszczalnia ścieków w Czarnowąsach zbiera ścieki z miejscowości: Czarnowąsy,
Krzanowice, Borki oraz z miejscowości należących do gminy Łubniany (Kępa).
Oczyszczalnia została wybudowana w 1994 r. Jej przepustowość określono na 400 m3/d.
Oczyszczalnia stanowi mienie komunalne gminy Dobrzeń Wielki. Eksploatację oczyszczalni
prowadzi Międzygminny Zakład Wodociągów i Kanalizacji „PROWOD” Sp. z o.o.
w Czarnowąsach.
Technologia oczyszczania ścieków oparta jest na metodzie mechaniczno-biologicznej
z wykorzystaniem osadu czynnego.
W skład oczyszczalni wchodzą następujące urządzenia:
 krata ręczna,
 pompownia ścieków surowych z komorą czerpną i komorą zasuw,
 reaktor biologiczny Bioblok Bis – 400, a w nim:

krata łukowa,

komory oczyszczania: defosfatacji, denitryfikacji, nitryfikacji,

komora stabilizacji,

osadnik wtórny – 4 szt.,
 pompownia osadu nadmiernego,
 pompownia przewałowa ścieków oczyszczonych,
 poletka osadowe,
 wylot do rzeki mała Panew w km 1+635.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 62 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
W 2004 r. ilość ścieków oczyszczonych wyniosła 98 167 m3/rok, co stanowi średnio 269
m3/dobę. Z ogólnej ilości oczyszczonych ścieków 4 166 m3 stanowiły ścieki dowożone do
oczyszczalni.
Międzygminny Zakład Wodociągów i Kanalizacji „PROWOD” Sp. z o.o. w Czarnowąsach
posiada uregulowaną sytuację formalno prawną w zakresie:
­ pozwolenia wodnoprawnego na eksploatację urządzeń komunalnej mechanicznobiologicznej oczyszczalni ścieków typu Bioblok Bis 400 – decyzja Wojewody opolskiego
nr OS.III-6210/299/98/bs, z dnia 22.12.1998 r.,
­ pozwolenia wodnoprawnego na odprowadzanie ścieków bytowo-gospodarczych po ich
oczyszczeniu na mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach do
rzeki Małej Panwi w km 1+635 w ilości Qśrd = 957,84 m3/d o stężeniu zanieczyszczeń:

BZT5
19,0 mgO2/dm3,

ChZTD
25,0 mgO2/dm3,

zawiesina ogólna
25,0 mg/dm3,
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
W
poniższej
tablicy zestawiono
wyniki
oznaczeń
substancji
zanieczyszczających
w ściekach dopływających i odpływających z oczyszczalni, przeprowadzonych w 2004 r.
Tablica 13. Jakość ścieków doprowadzanych i odprowadzanych z oczyszczalni
w Czarnowąsach
Jednostka
Wartość
Lp. Oznaczenie
Dopływ
Odpływ
1.
BZT5
mg/dm3
475
73
2.
ChZTCr
mg/dm3
917
159
3.
Zawiesina ogólna
mg/dm3
249
42
4.
Substancje rozpuszczone
mg/dm3
861
720
5.
Sucha pozostałość
mg/dm3
1110
762
Ścieki
oczyszczone
charakteryzują
się
znacznym
chemicznym
i
biochemicznym
zapotrzebowaniem tlenu. Zawierają znacznie zwiększone ilości zawiesiny. Stopie redukcji
zanieczyszczeń wynosi:
 BZT5
84,6 %,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 63 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 ChZT
82,6 %,
 zawiesiny 83,1 %
i jest niski jak dla tego typu oczyszczalni. Stan techniczny oczyszczalni określa się jako słaby.
Wielkości
łącznych
ładunków
zanieczyszczeń
w
ściekach
doprowadzanych
i odprowadzanych z oczyszczalni w Czarnowąsach w 2004 r. zestawiono w tablicy 10.
Tablica 14. Wielkość ładunków zanieczyszczeń w ściekach doprowadzanych
i odprowadzanych z oczyszczalni w Czarnowąsach
W ściekach
Rodzaje zanieczyszczeń
dopływających do
oczyszczalni [kg/rok]
odprowadzanych do
odbiornika [kg/rok]
BZT5
46 629
7 166
ChZTCr
90 019
15 609
Zawiesiny
24 444
4 123
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu posiada oczyszczalnię ścieków tzw. końcową,
w której oczyszczane są wszystkie ścieki z terenu elektrowni oraz dwie oczyszczalnie
chemiczne, w których wcześniej oczyszczane są ścieki agresywne.
Oczyszczalnia końcowa składa się z dwóch niezależnych ciągów technologicznych:
­ oczyszczalni ścieków bytowo-gospodarczych,
­ oczyszczalni ścieków deszczowo-przemysłowych
oraz obiektów wspólnych:
­ pompowni ścieków,
­ kolektora zrzutowego ścieków do rzeki Odry.
Oczyszczalnia ścieków bytowo-gospodarczych jest oczyszczalnią mechaniczno-biologiczną,
w skład której wchodzą dwie jednakowe, niezależne nitki złożone z:
­ osadników Imhoffa,
­ komór napowietrzania,
­ osadników wtórnych,
­ poletek osadowych.
Przepustowość oczyszczalni wynosi 1 200 m3/d.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 64 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Oczyszczalnia
ścieków
deszczowo-przemysłowych
jest
oczyszczalnią
mechaniczno-
chemiczną złożoną z:
­ osadników poziomych,
­ pompowni osadów,
­ poletek osadowych.
Przepustowość oczyszczalni wynosi 259 200 m3/d.
W 2004 r. w oczyszczalni końcowej oczyszczono 145 111 m3 ścieków bytowogospodarczych i 6 731 276 m3 ścieków deszczowo-przemysłowych.
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu posiada pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie
ścieków oczyszczonych do rzeki Odry w km 161+800. Decyzja Wojewody Opolskiego
nr OS.III-6210/103/92-7 z dnia 30.12.1992 r. (wraz z późniejszymi zmianami zawartymi
w decyzji OŚ-III-6210/310/98bd z dnia 29.12.1998 r.) zezwala na odprowadzanie ścieków
w ilości:
 Qśrd = 25 334 m3/d,
 Qśrh = 1 055,6 m3/h,
 Qmaxsek = 0,52 m3/s.
dla stanu obecnego, czyli po uruchomieniu III bloku energetycznego (etap III).
Po uruchomieniu IV, V i VI bloku energetycznego dopuszczalna średnia ilość
odprowadzanych ścieków ulegnie zwiększeniu odpowiednio do 32 004 m3/d, 36 324 m3/d
i 42 984 m3/d, włącznie ze ściekami z mokrej instalacji odsiarczania spalin o stanie i składzie
nie przekraczającym:
 temperatura
30oC,
 odczyn
6,5 – 9,5,
 zawiesina ogólna
50 mg/dm3,
 BZT5
30 mgO2/dm3,
 ChZTMn
46 mgO2/dm3,
 ChZTMd
150 mgO2/dm3,
 chlorki
2 150 mgCl/dm3,
 siarczany
500 mgSO4/dm3,
 substancje rozpuszczone 6 055 mg/dm3,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 65 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 azot amonowy
6 mgNNH4/dm3,
 azot azotanowy
30 mgNNO3/dm3,
 azot ogólny
30 mgN/dm3,
 miedź
0,1 mgCu/dm3,
 cynk
2,0 mgZn/dm3,
 ołów
0,16 mgPd/dm3,
 kadm
0,06 mgCd/dm3,
 nikiel
1,3 mgNi/dm3,
 rtęć
0,02 mgHg/dm3,
 chrom3+
0,5 mgCr/dm3,
 chrom6+
0,15 mgCr/dm3,
 żelazo ogólne
5 mg Fe/dm3.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2015 r.
W
poniższej
tablicy zestawiono
wyniki
oznaczeń
substancji
zanieczyszczających
w ściekach dopływających i odpływających z oczyszczalni, przeprowadzonych w 2004 r.
Tablica 15. Jakość ścieków doprowadzanych i odprowadzanych z oczyszczalni końcowej
Elektrowni OPOLE S.A.
Wartość
Dopływ
Lp.
Oznaczenie
Jednostka
Ścieki
Odpływ
Ścieki bytowo
deszczowo-gospodarcze
przemysłowe
1. pH
7,17
8,17
7,95
2.
Utlenialność
mgO2/dm3
33,62
24,93
20,16
3.
ChZT
mgO2/dm3
128,00
51,67
51,49
4.
BZT5
mgO2/dm3
44,36
7,37
4,52
5.
Zawiesina ogólna
mg/dm3
74,16
25,30
23,27
6.
Chlorki
mg/dm3
59,0
1 187,2
960,62
7.
Siarczany
mg/dm3
60,67
311,32
316,56
8.
Fenol
mg/dm3
0,025
0,022
0,006
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 66 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Punktem kontroli jakości odprowadzanych ścieków jest pierwsza po oczyszczalni końcowej
studzienka na kolektorze zbiorczym odprowadzającym ścieki do rzeki Odry.
Zgodnie z wewnętrzną oceną stanu technicznego obiektów budowlanych. przeprowadzoną
w Elektrowni OPOLE S.A. w grudniu 2003 r., stan techniczny oczyszczalni określono jako
dobry. Jakość ścieków oczyszczonych spełnia wymagania określone w decyzji Wojewody
Opolskiego.
Ścieki przemysłowe oczyszczane dwustopniowo, przed ich ostatecznym oczyszczaniem
w oczyszczalni końcowej, podczyszczane są w dwóch oczyszczalniach mechanicznochemicznych:
 chemicznej oczyszczalni ścieków z mokrego odsiarczania spalin,
 chemicznej oczyszczalni ścieków agresywnych z procesów trawienia lub z regeneracji
złóż jonowymiennych.
Poza wymienionymi oczyszczalniami, na terenie zakładu prowadzone są procesy
podczyszczania ścieków w lokalnych neutralizatorach, odolejaczach i osadnikach.
Spółka Cywilna OKTAN w Krzanowicach eksploatuje, na podstawie pozwolenia
wodnoprawnego – decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-III-6210/325/96/97/ig z dnia
21.01.1997 r., mechaniczno-biologiczną oczyszczalnię ścieków, w skład której wchodzą
następujące urządzenia:
 Eurobloc 5000 – 2 szt.,
 drenaż rozsączający,
 filtr gruntowy,
 drenaż zbierający,
 studzienka kontrolna wraz z wylotem ścieków oczyszczonych.
Ww. decyzja zezwala na odprowadzanie oczyszczonych ścieków bytowo-gospodarczych do
rowu przydrożnego w ciągu ul. Armii Ludowej w ilości:
 Qśrd = 2,15 m3/d,
 Qmaxd = 2,37 m3/d
stanie i składzie:
 BZT5
20 mgO2/dm3,
 ChZTMd
5 mgO2/dm3,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 67 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 zawiesina ogólna
20 mg/dm3,
 azot ogólny
27 mgN/dm3,
 fosfor ogólny
5 mgP/dm3.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
Zespół Szpitali Pulmonologiczno-Reumatycznych
w Kup posiada mechaniczno-
biologiczną oczyszczalnię ścieków o przepustowości 900 m3/miesiąc. Eksploatacja
oczyszczalni prowadzona jest na podstawie pozwolenia wodnoprawnego Wojewody
Opolskiego nr OS.III-6210/8/96. Planowana jest modernizacja oczyszczalni i przejęcie przez
Międzygminny Zakład Wodociągów i Kanalizacji „PROWOD” Sp. z o.o. w Czarnowąsach.
Plany dotyczące rozbudowy i modernizacji urządzeń do odprowadzania i oczyszczania
ścieków omówiono w punkcie IV.2.2. dotyczącym identyfikacji potrzeb gminy w zakresie
gospodarki wodno-ściekowej.
III.7.5. Zagrożenia jakości wód powierzchniowych i podziemnych
Najważniejszymi czynnikami stwarzającymi zagrożenie dla jakości wód są:
­ zanieczyszczenia ze ścieków bytowo-gospodarczych, które na skutek braku kanalizacji
sanitarnej są odprowadzane do szamb lub bezpośrednio do rowów i potoków;
wprowadzają do wód głównie zanieczyszczenia wyrażone jako BZT 5, ChZT, azot
amonowy i fosforany,
­ ścieki deszczowe, przede wszystkim z dróg o dużym natężeniu ruchu oraz parkingów
i stacji paliw, mogą zanieczyszczać wody powierzchniowe i podziemne głównie
substancjami ropopochodnymi spłukiwanymi z nawierzchni,
­ zanieczyszczenia powierzchniowe pochodzenia rolniczego (nawozy naturalne i sztuczne)
niosą ze sobą głównie zanieczyszczenia w postaci związków azotu i fosforu,
­ składowiska odpadów komunalnych i przemysłowych.
Szczególne znaczenie ma zapobieganie zanieczyszczeniu gleb i wód podziemnych
w granicach stref ochronnych ujęć wód podziemnych:
1) Ujęcie w Czarnowąsach.
Na mocy decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-III/6210/184/97/mk ustanowiono strefy
ochrony bezpośredniej:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 68 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 dla studni nr III w granicach istniejącego ogrodzenia o wymiarach 18 x 16 m,
 dla studni nr IIa i Ibis w granicach istniejącego ogrodzenia o wymiarach 70 x 50 m.
Wewnętrznego i zewnętrznego terenu ochrony pośredniej nie wyznaczono z uwagi na
korzystną budowę geologiczną, wykluczającą możliwość bakteriologicznego skażenia wody.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2008 r.
2) Ujęcie w Chróścicach
Na mocy decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-III/6210/278/91 z dnia 20.11.1991 r.
ustanowiono strefę ochrony ujęcia:
 bezpośredniej, dla studni nr 1 i nr 2 w granicach istniejącego ogrodzenia,
 teren ochrony zasobów wodnych dla studni:

Nr 1 o promieniu 2R = 498 m,

Nr 2 o promieniu 2R = 744 m
licząc od osi każdej studni.
Terenu ochrony pośredniej nie wyznaczono z uwagi na korzystne warunki geologiczne.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
3) Ujęcie w Brzeziu
Na mocy decyzji Wojewody Opolskiego nr OŚ-II/7211/166/89 z dnia 22.11.1989 r.
ustanowiono strefy ochrony:
­ bezpośredniej dla studni Nr 1 i Nr 2 w granicach istniejącego ogrodzenia stacji
wodociągowej,
­ zasobów wodnych, o promieniu R = 1020 m licząc od osi studni.
Terenu ochrony pośredniej nie wyznaczono z uwagi na korzystne warunki geologiczne.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 31.12.2010 r.
4) Ujęcie wody P.U.H. „MERCOR” w Dobrzeniu Wielkim
Na mocy decyzji Starosty Opolskiego nr OŚ.BSz-6223-5/03 z dnia 28.03.2003 r. ustanowiono
strefę ochrony bezpośredniej dla studni wierconej w granicach istniejącego ogrodzenia na
terenie Przedsiębiorstwa.
Decyzja zachowuje ważność do dnia 30.04.2013 r.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 69 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zgodnie z art. 53 i 54 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 115,
poz. 1229 z późn. zm.) na terenie ochrony bezpośredniej ujęć wód zabronione jest
użytkowanie gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia wody.
Ponadto na terenie ochrony bezpośredniej należy:
­ odprowadzać wody opadowe w sposób uniemożliwiający przedostawanie się ich do
urządzeń służących do poboru wody,
­ zagospodarować teren zielenią,
­ odprowadzać poza granicę terenu ochrony bezpośredniej ścieki z urządzeń sanitarnych,
przeznaczonych do użytku osób zatrudnionych przy obsłudze urządzeń służących do
poboru wody,
­ ograniczyć do niezbędnych potrzeb przebywanie osób niezatrudnionych przy obsłudze
urządzeń służących do poboru wody.
Teren ochrony bezpośredniej należy ogrodzić, a jego granice przebiegające przez wody
powierzchniowe oznaczyć za pomocą rozmieszczonych w widocznych miejscach stałych
znaków stojących lub pływających; na ogrodzeniu oraz znakach należy umieścić tablice
zawierające informacje o ujęciu wody i zakazie wstępu osób nieupoważnionych.
Na terenach ochrony pośredniej może być zabronione lub ograniczone wykonywanie robót
oraz innych czynności powodujących zmniejszenie przydatności ujmowanej wody lub
wydajności ujęcia, a w szczególności:
­ wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
­ rolnicze wykorzystanie ścieków,
­ przechowywanie lub składowanie odpadów promieniotwórczych,
­ stosowanie nawozów oraz środków ochrony roślin,
­ budowa autostrad, dróg oraz torów kolejowych,
­ wykonywanie robót melioracyjnych oraz wykopów ziemnych,
­ lokalizowanie zakładów przemysłowych oraz ferm chowu lub hodowli zwierząt,
­ lokalizowanie magazynów produktów ropopochodnych oraz innych substancji, a także
rurociągów do ich transportu,
­ lokalizowanie składowisk odpadów komunalnych lub przemysłowych,
­ mycie pojazdów mechanicznych,
­ urządzanie parkingów, obozowisk oraz kąpielisk,
­ lokalizowanie nowych ujęć wody,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 70 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ lokalizowanie cmentarzy oraz grzebanie zwłok zwierzęcych.
Na terenach ochrony pośredniej ujęcia wody podziemnej, oprócz powyższych zakazów lub
ograniczeń, może być zabronione lub ograniczone:
­ wydobywanie kopalin,
­ wykonywanie odwodnień budowlanych lub górniczych.
Potencjalny wpływ na jakość wód powierzchniowych i podziemnych może mieć eksploatacja
takich obiektów infrastruktury komunalnej, jak oczyszczalnie ścieków i składowisko
odpadów.
Skład ścieków wprowadzanych do wód powierzchniowych z oczyszczalni zlokalizowanych
na terenie gminy jest systematycznie badany, zgodnie z obowiązującymi pozwoleniami
wodnoprawnymi.
Zgodnie z wynikami badań przeprowadzonych przez Wojewódzką Stację SanitarnoEpidemiologiczną w Opolu w 2001 r., jakość wód z piezometrów nie odpowiadała III klasie
czystości (wody o niskiej jakości), ze względu na obecność zwiększonej ilości azotu
amonowego, azotanów, azotynów, fosforanów oraz podwyższoną wartość utlenialności.
Odcieki ze złoża odpadów ujmowane są systemem drenażu, gromadzone w zbiornku
o pojemności 35 m3, a następnie wywożone do oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim.
III.7.6. Ochrona przed powodzią i suszą
Teren gminy posiada dobrze rozbudowaną sieć hydrograficzną, co wiąże się z możliwością
wystąpienia powodzi, jednocześnie stanowiąc zabezpieczenie przed suszą.
Podczas powodzi w 1997 r. zalane zostały tereny sołectw Chróścice, Dobrzeń Mały, Dobrzeń
Wielki, Czarnowąsy, Borki, Krzanowice i Brzezie.
Największa rzeka w gminie – Odra jest obecnie w pełni uregulowana.
Zabezpieczenie przed powodzią, poza wałami przeciwpowodziowymi stanowi polder
odrzański Czarnowąsy – Dobrzeń, inne poldery zlokalizowane w sąsiednich gminach oraz
zbiornik retencyjny Turawa. Polder Czarnowąsy – Dobrzeń zlokalizowany jest na prawym
brzegu Odry pomiędzy km 158,5 i 162,0, powierzchnia zalewu wody wynosi 220 ha,
a pojemność przy maksymalnej rzędnej zwierciadła wody 3,2 mln m3.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 71 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
III.8. Gospodarka odpadami
Szczegółową analizę stanu gospodarki odpadami w gminie Dobrzeń Wielki przedstawiono
w tomie II niniejszego opracowania - „Plan gospodarki odpadami”.
III.8.1. Odpady komunalne
Ilość odpadów
W 2004 r. w gminie Dobrzeń Wielki zebrano i zdeponowano na składowisku 6 247,75 Mg
odpadów komunalnych. Są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także inne,
niezawierające odpadów niebezpiecznych, pochodzące od innych wytwórców, tj. z handlu,
obiektów użyteczności publicznej, zapleczy socjalnych zakładów przemysłowych itp., które
ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających
w
gospodarstwach
domowych.
Jednostkowy
wskaźnik
nagromadzenia
wyniósł
455 kg/M x rok.
W gminie nie przeprowadzono badań składu morfologicznego oraz właściwości
wytwarzanych odpadów, dlatego dla celów planowania systemu gospodarki odpadami
przyjęto średni typowy skład odpadów na podstawie danych literaturowych.
Zbieranie i transport odpadów
Zorganizowanym systemem zbiórki odpadów komunalnych objętych jest 100% mieszkańców
gminy. Odpady komunalne niesegregowane na terenie gminy zbierane są w pojemnikach:
110 dm3 i 1100 dm3.
Zbiórka surowców wtórnych (szkło, papier i tworzywa sztuczne) na terenie gminy Dobrzeń
Wielki prowadzona jest w systemie worków foliowych oraz pojemników o pojemności 1100
dm3 każdy i obejmuje wszystkie sołectwa gminy.
Selektywna zbiórka odpadów prowadzona jest przez Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej
i Mieszkaniowej w Dobrzeniu Wielkim z/s w Kup.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 72 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 16. Zebrane ilości odpadów opakowaniowych w gminie Dobrzeń Wielki za lata
2003-2004
2003 r.
2004 r.
[Mg]
[Mg]
Rodzaj materiału
opakowaniowego
przekazana
przekazana
zebrana
zebrana
do odzysku
do odzysku
z papieru i tektury
17,8
15,89
17,3
15,98
wielomateriałowe
z tworzyw sztucznych
22,1
21,15
27,15
26,04
ze szkła
6,8
6,26
5,7
5,16
z blachy stalowej
1,22
z aluminium
z drewna i tekstyliów
Razem
46,7
43,3
51,37
47,18
Wywóz odpadów komunalnych z terenu gminy Dobrzeń Wielki, na podstawie stosownych
decyzji i umów, prowadzą następujące firmy:
 Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Sp. z o.o.,
 ELKOM Sp. z o.o.
Unieszkodliwianie
Odpady komunalne z terenu gminy Dobrzeń Wielki deponowane są na składowisku odpadów
innych niż niebezpieczne i obojętnych w Chróścicach.
Eksploatację obiektu rozpoczęto w roku 1994, uruchamiając kwaterę nr 1 o powierzchni
1,17 ha. i zakładanej pojemności użytkowej 63 300 m3. W ramach ogrodzenia pozostawiono
teren przewidziany pod kwatery nr 2, gdzie wykonano wstępne prace ziemne.
W założeniach wstępnych obiekt przewidziano jako podpoziomowe składowisko odpadów.
Niecka eksploatowanej kwatery izolowana jest od podłoża geomembraną z folii PEHD o
grubości 1,5 mm. Geomembrana jest doprowadzona do korony obwałowania kwatery, a jej
końcówki wywinięto na zewnątrz niecki i przykryto ziemią.
Pod dnem kwatery zainstalowano drenaż wód gruntowych w celu utrzymania stałego
poziomu wód gruntowych. Zrzut z sieci drenażowej wykonano do rowu melioracyjnego.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 73 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Odprowadzanie gazów ze złoża odbywa się za pośrednictwem studni pionowych z kręgów
betonowych perforowanych o średnicy 1000 mm. Studnie posadowione są na fundamentach
wbudowanych w dno składowiska, a ich wnętrze wypełnia tłuczeń i żwir.
Drogi wewnętrzne oraz place manewrowe posiadają szczelną nawierzchnię betonową,
a obrzeża wykonano z betonowych krawężników. Odprowadzenie wód opadowych odbywa
się za pośrednictwem kanalizacji deszczowej.
W pobliżu wyjazdu z terenu składowiska w ciągu komunikacyjnym zainstalowano brodzik
dezynfekcyjny dla pojazdów opuszczających obiekt.
Przy wjeździe na teren obiektu zlokalizowano budynek administracyjno-socjalny oraz
budynki zaplecza technicznego, a także wagę samochodową.
W tablicy 17 zestawiono rodzaje odpadów dopuszczone do unieszkodliwiania przez
składowanie na składowisku w Chróścicach.
Tablica 17. Rodzaje odpadów przeznaczonych do odzysku i unieszkodliwiania na
składowisku w Chróścicach
1.
Kod
odpadów
10 01 01
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
10 01 02
12 01 01
12 01 02
12 01 03
12 01 04
12 01 05
12 01 13
15 01 01
15 01 02
15 01 03
15 01 04
15 01 05
15 01 06
15 01 07
15 01 09
15 02 03
16 01 17
16 01 18
16 01 19
16 01 20
16 01 22
16 01 99
16 02 14
16 02 16
16 03 04
Lp.
Rodzaj odpadów
Żużle, popioły paleniskowe i pyły z kotłów (z wyłączeniem pyłów z kotłów
wymienionych w 10 01 04)
Popioły lotne z węgla
Odpady z toczenia i piłowania żelaza oraz jego stopów
Cząstki i pyły żelaza oraz jego stopów
Odpady z toczenia i piłowania metali nieżelaznych
Cząstki i pyły metali nieżelaznych
Odpady z toczenia i wygładzania tworzyw sztucznych
Odpady spawalnicze
Opakowania z papieru i tektury
Opakowania z tworzyw sztucznych
Opakowania z drewna
Opakowania z metali
Opakowania wielomateriałowe
Zmieszane odpady opakowaniowe
Opakowania ze szkła
Odpady z tekstyliów
Sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania i ubrania ochronne inne niż 150202
Metale żelazne
Metale nieżelazne
Tworzywa sztuczne
Szkło
Inne nie wymienione elementy
Inne nie wymienione odpady
Zużyte urządzenia inne niż wymienione w 16 02 09 do 16 02 13
Elementy usunięte ze zużytych urządzeń inne niż wymienione w 16 02 15
Nieorganiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 03 i 16 03 80
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 74 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
27.
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.
36.
Kod
odpadów
16 03 06
16 03 80
16 07 99
16 80 01
16 81 02
16 82 02
17 01 01
17 01 02
17 01 03
17 01 07
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.
49.
50.
51.
52.
53.
17 01 80
17 01 81
17 01 82
17 02 01
17 02 02
17 02 03
17 03 02
17 03 80
17 04 01
17 04 02
17 04 05
17 04 07
17 04 11
17 05 04
17 05 06
17 08 02
17 09 04
54.
55.
56.
57.
19 08 01
19 08 02
19 08 05
19 08 12
58.
19 08 14
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72
73.
74.
75.
19 08 99
19 09 01
19 09 02
19 09 03
19 09 04
19 09 99
20 01 01
20 01 02
20 01 08
20 01 10
20 01 11
20 01 25
20 01 38
20 01 39
20 01 40
20 01 41
20 01 99
Lp.
Rodzaj odpadów
Organiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 05 i 16 03 80
Produkty spożywcze przeterminowane lub nieprzydatne do spożycia
Inne nie wymienione odpady
Magnetyczne i optyczne nośniki informacji
Odpady inne niż wymienione w 16 81 01
Odpady inne niż wymienione w 16 82 01
Odpady betonu oraz gruz betonowy z rozbiórek i remontów
Gruz ceglany
Odpady innych materiałów ceramicznych elementów wyposażenia
Zmieszane odpady z betonu, gruzu ceglanego, odpadowych materiałów ceramicznych
i elementów wyposażenia inne niż wymienione w 17 01 06
Usunięte tynki, tapety, okleiny itp.
Odpady z remontów i przebudowy dróg
Inne nie wymienione odpady
Drewno
szkło
Tworzywa sztuczne
Asfalt inny niż wymieniony w 17 03 01
Odpadowa papa
Miedź, brąz, mosiądz
Aluminium
Żelazo i stal
Mieszaniny metali
Kable inne niż wymienione w 17 04 10
Gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03
Urobek z pogłębiania inny niż wymieniony w 17 05 05
Materiały konstrukcyjne zawierające gips inne niż wymienione w 17 08 01
Zmieszane odpady z budowy, remontów i demontażu inne niż wymienione w 17 09 01,
17 09 02 i 17 09 03
Skratki
Zawartość piaskowników
Ustabilizowane komunalne osady ściekowe
Szlamy z biologicznego oczyszczania ścieków przemysłowych inne niż wymienione
w 19 09 11
Szlamy z innego niż biologiczne oczyszczania ścieków przemysłowych inne niż
wymienione w 19 08 13
Inne nie wymienione odpady
Odpady stałe ze wstępnej filtracji i skratki
Osady z klarowania wody
Odpady z dekarbonizacji wody
Zużyty węgiel aktywny
Inne nie wymienione odpady
Papier i tektura
Szkło
Odpady kuchenne ulegające biodegradacji
Odzież
Tekstylia
Oleje i tłuszcze jadalne
Drewno inne niż wymienione w 20 01 37
Tworzywa sztuczne
Metale
Odpady zmiotek wentylacyjnych
Inne niewymienione frakcje zbierane w sposób selektywny
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 75 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Lp.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.
Kod
odpadów
20 02 01
20 02 02
20 02 03
20 03 01
20 03 02
20 03 03
20 03 04
20 03 06
20 03 07
20 03 99
Rodzaj odpadów
Odpady ulegające biodegradacji
Gleba i ziemia w tym kamienie
Inne odpady ulegające biodegradacji
Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne
Odpady z targowisk
Odpady z czyszczenia ulic i placów
Szlamy ze zbiorników bezodpływowych służących do gromadzenia
Odpady ze studzienek kanalizacyjnych
Odpady wielkogabarytowe
Odpady komunalne nie wymienione w innych podgrupach
Lokalizowane na terenie gminy dzikie składowiska odpadów są na bieżąco likwidowane.
Z informacji uzyskanych z Urzędu Gminy wynika, że w 2004 r. w gminie zlikwidowano
cztery „dzikie” wysypiska odpadów, z czego dwa zlokalizowane w miejscowości
Czarnowąsy, jedno w miejscowości Świerkle i jedno w Kup.
III.8.2. Odpady pochodzące z podmiotów gospodarczych (przemysłowe)
Odpady powstające w gminie w sektorze gospodarczym pochodzą głównie z działalności
zakładów i firm związanych z przemysłem energetycznym. W gminie funkcjonuje również
wiele placówek i zakładów świadczących różnego rodzaju usługi np. medyczne,
transportowe, naprawy pojazdów i inne.
Do oceny aktualnego stanu w gospodarce odpadami w sektorze gospodarczym wykorzystano
przede wszystkim materiały pochodzące z niepełnych sprawozdań niektórych podmiotów
gospodarczych. Informacje o ilości i rodzajach odpadów wytwarzanych przez sektor małych
i średnich przedsiębiorstw mają charakter szacunkowy lub wskaźnikowy.
Według danych uzyskanych z decyzji Starosty Opolskiego wydanych dla przedsiębiorstw
wytwarzających odpady oraz danych zebranych podczas przeprowadzonej w gminie akcji
ankietowej, na terenie gminy w 2004 roku, w sektorze gospodarczym wytworzono około
1 115 129 Mg odpadów.
Poniższe zestawienie opracowano w oparciu o ww. informacje.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 76 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 18. Gospodarka odpadami pochodzącymi z sektora gospodarczego w 2004 roku
w gminie Dobrzeń Wielki
Kod
Nazwa odpadu
odpadu
01 04
Odpady z fizycznej i
chemicznej przeróbki kopalin
innych niż rudy metali
Wytwarzanie
[Mg]
4
Odzysk
Unieszkodliwianie
składowanie
inne
Magazyno
wanie
-
-
-
x
02 01
Odpady z rolnictwa sadownictwa , upraw hydroponicznych, rybołówstwa, leśnictwa, łowiectwa, rybołówstwa
0,8
-
x
-
-
02 03
Odpady z przygotowania,
przetwórstwa produktów i
używek spożywczych oraz
odpady pochodzenia
roślinnego ....
Odpady z przetwóstwa
drewna oraz z produkcji płyt i
mebli
Odpady z produkcji oraz z
przetwórstwa masy celulozowej, papieru i tektury
Odpady z przeróbki ropy
316,5
-
-
-
x
282,1
x
-
-
x
320
x
-
-
-
0,8
x
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
tworzyw sztucznych.....
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
tłuszczów....
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
oraz usuwania farb i lakierów
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
farb drukarskich
Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania
klejów oraz szczeliw
Odpady z przemysłu
fotograficznego i usług
fotograficznych
Odpady z elektrowni i innych
zakładów energetycznego
spalania paliw
Odpady z produkcji spoiw
mineralnych (w tym cementu,
wapna i tynku) oraz....
Odpady z obróbki i
powlekania metali
6,6
-
-
-
x
2
-
x
-
-
4,52
-
-
x
-
1,1
-
-
x
-
4,1
-
-
x
-
0,34
-
-
x
-
1 027 259,5
x
-
-
x
13 000
x
-
-
x
21,8
x
03 01
03 03
05 01
07 02
07 06
08 01
08 03
08 04
09 01
10 01
10 13
11 01
x
x
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 77 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Kod
Nazwa odpadu
odpadu
12 01
Odpady z kształtowania oraz
fizycznej i mechanicznej
obróbki powierzchni metali i
tworzyw sztucznych
12 03
13 01
13 02
13 05
13 07
13 08
14 06
15 01
Odpady z odtłuszczania wodą
i parą
Odpadowe oleje hydrauliczne
Odpadowe oleje silnikowe,
przekładniowe i smarowe
Odpady z odwadniania
olejów w separatorach
Odpady paliw ciekłych
Odpady olejowe nie ujęte w
innych podgrupach
Odpady z rozpuszczalników
organicznych, chłodziw i
propelentów w pianach lub
aerozolach
Odpady opakowaniowe (włącznie z selektywnie
gromadzonymi komunalnymi
odpadami opakowaniowymi)
Wytwarzanie
[Mg]
309,15
Odzysk
x
Unieszkodliwianie
składowanie
inne
-
2
-
Magazyno
wanie
-
x
7,06
x
x
86,96
x
x
562,27
x
x
0,9
x
5,4
x
37,73
x
70,74
x
-
-
x
15 02
Sorbenty, materiały filtracyjne, tkaniny do wycierania i
ubrania ochronne
21,21
-
-
x
-
16 01
Zużyte lub nienadające się do
użytkowania pojazdy, odpady
z demontażu, przeglądu i
konserwacji pojazdów
10,31
x
-
x
-
16 02
6,58
x
-
-
x
16 03
Odpady urządzeń
elektrycznych i
elektronicznych
Partie produktów nie
odpowiadające wymaganiom
oraz produkty przeterminowane lub nieprzydatne do
użytku
3,7
x
-
-
x
16 06
Baterie i akumulatory
15,43
x
-
x
x
16 07
Odpady z czyszczenia
zbiorników magazynowych,
cystern transportowych lub
beczek
Odpady drewna, szkła i
tworzyw sztucznych
17 02
4,2
x
10,7
x
-
-
x
491,81
x
-
-
x
17 04
Odpady i złomy metaliczne
oraz stopów metali
17 05
Gleba i ziemia
44,3
x
x
-
x
17 09
Inne odpady z budowy,
remontów i demontażu
20,5
x
x
-
x
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 78 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Kod
Nazwa odpadu
odpadu
18 01
Odpady z leczenia,
diagnozowania i profilaktyki
medycznej
18 02
Odpady z leczenia,
diagnozowania i profilaktyki
weterynaryjnej
19 06
Odpady z beztlenowego
rozkładu odpadów
19 08
Odpady z oczyszczalni
ścieków nieujęte w innych
grupach
19 09
Odpady z uzdatniania wody
pitnej i wody do celów
przemysłowych
Wytwarzanie
[Mg]
15,63
Odzysk
Unieszkodliwianie
składowanie
inne
Magazyno
wanie
x
0,45
x
6
x
x
139
x
x
-
-
5
x
-
-
-
Głównymi wytwórcami odpadów pochodzących z sektora gospodarczego na terenie gminy są
następujące firmy:
-
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu k/Opola,
-
KNAUF Bełchatów Sp. z o.o., Fabryka w Brzeziu k/Opola,
-
MERCOR Sp. z o.o. z Gdańska, oddział w Dobrzeniu Wielkim,
-
Zakład Robót Ziemnych POWIS w Brzeziu k/Opola,
-
BEST-OPEBEL s.c. w Borkach,
-
NAVISTOR- Stocznia Dobrzeń Sp. z o.o.
W strukturze odpadów przemysłowych dominują odpady wytworzone przede wszystkim
przez ww. firmy. Są to odpady powstałe w trakcie procesów produkcyjnych oraz osady
z oczyszczalni ścieków, popioły lotne i żużle ze spalania paliw.
III.8.3. Odpady niebezpieczne
W ogólnej masie odpadów gospodarczych wytworzonych w 2004 r. znajdowały się również
odpady niebezpieczne. Odpady te poddawane są procesom odzysku lub unieszkodliwienia
przez specjalistyczne firmy, posiadające w tym zakresie odpowiednie pozwolenia. Na
podstawie danych uzyskanych z przeprowadzonej w gminie akcji ankietowej, danych
z decyzji wydanych przez Starostwo Opolskie oraz składanych w Starostwie informacji
oszacowano, że w 2004 r. w podmiotach gospodarczych z terenu gminy Dobrzeń Wielki
wytworzono ok. 192 Mg odpadów niebezpiecznych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 79 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 16 przedstawia ilość odpadów niebezpiecznych wytworzonych na terenie gminy
w sektorze gospodarczym w 2004 r.
Tablica 19. Masa odpadów niebezpiecznych w poszczególnych grupach odpadów w 2004 r.
w gminie Dobrzeń Wielki
Grupa
odpadu
Firmy zajmujące się
unieszkodliwianiem
odpadów
Nazwa
odpadu
Odpady z produkcji, przygotowa-
Ilość odpadów
[Mg/rok]
-
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
-
Mega Service
Recycling s.c.
Odpady z przemysłu
-
ARGENTCHEM
w Opalenicy
0,32
Odpady z kształtowania i obróbki
-
ZŁOMEX Opole
METALEX
0,30
12 03 parą
-
Ecol Sp. z o.o.
2,00
13 01 Odpadowe oleje hydrauliczne
-
08 01 nia, obrotu i stosowania oraz
usuwania farb i lakierów
Odpady z produkcji,
08 03 przygotowania, obrotu i
stosowania farb drukarskich
09 01 fotograficznego
12 01 powierzchni metali i tworzyw
Odpady z odtłuszczania wodą i
3,02
Odzysk
Unieszkodliwienie
Składowanie
-
x
x
-
x
x
1,1
RAN-PETROMEX
Opole
7,06
Odpadowe oleje silnikowe,
przekładniowe i smarowe
RAN-PETROMEX
w Opolu
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
71,96
x
x
x
Odpady z odwadniania olejów w
-
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
5,80
-
x
x
Odpady olejowe nieujęte w innych
-
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
5,40
-
x
x
-
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
32,73
-
-
x
21,21
-
x
x
0,56
-
x
x
2,82
-
x
x
13,72
-
x
x
-
13 02
13 05 separatorach
13 08 podgrupach
Odpady z rozpuszczalników orga-
14 06 nicznych, chłodziw i propelentów
w pianach lub aerozolach
Odpady opakowaniowe
15 01 (zanieczyszczone substancjami
niebezpiecznymi)
Sorbenty, materiały filtracyjne,
15 02 tkaniny do wycierania i ubrania
ochronne
16 01
Zużyte lub nie nadające się do
użytkowania pojazdy, odpady z
de-montażu, przeglądu i
konserwacji pojazdów
-
ELKOM Sp. z o.o.
APIS s.c.
-
ELKOM Sp. z o.o.
w Brzeziu
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
DAV w
Czarnowąsach
UTIMER Sp. z o.o.
w Warszawie
MAYA Sp. z o.o.
w Warszawie
DERTA Polska
oddział Hybie
PHU KUBI w
Czarnowąsach
OKTAN Sp. z o.o.
w Krzanowicach
-
Odpady urządzeń elektrycznych i
16 02 elektronicznych
-
16 06 Baterie i akumulatory
-
Odpady z czyszczenia zbiorników
16 07 magazynowych, cystern, beczek
-
Ecol Sp. z o.o.
3,60
4,20
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 80 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Grupa
odpadu
Firmy zajmujące się
unieszkodliwianiem
odpadów
Nazwa
odpadu
Odzysk
Unieszkodliwienie
Składowanie
0,50
-
x
x
15,63
-
x
x
-
x
x
Inne odpady z budowy, remontów
-
ELKOM Sp. z o.o.
w Brzeziu
Odpady z diagnozowania, leczenia
-
ECO-ABC Sp. z o.o.
w Bełchatowie
-
TEMIA s.c.
Stacja Termicznej
Utylizacji Odpadów
Medycznych, Łódź
0,45
-
INTEREKO Sp. z
o.o. w Opolu
0,10
17 09 i demontażu
18 01 i profilaktyki medycznej
18 02
Ilość odpadów
[Mg/rok]
Odpady z diagnozowania, leczenia
i profilaktyki weterynaryjnej
Odpady komunalne segregowane
20 01 i gromadzone selektywnie
(z wyłączeniem 15 01)
Razem
192,48
Sposób postępowania z wytwarzanymi odpadami niebezpiecznymi wynika z obowiązków
określonych w decyzjach Starosty Opolskiego. Odpady te w większości są czasowo
magazynowane w wyznaczonych miejscach, odpowiednio zabezpieczone, a następnie
przekazywane wyspecjalizowanym firmom (posiadającym stosowne zezwolenie) na
podstawie indywidualnie zawartych umów.
III.9. Powietrze atmosferyczne
III.9.1. Stan jakości powietrza atmosferycznego
Jakość powietrza atmosferycznego na terenie gminy Dobrzeń Wielki kształtowana jest przez
emisję pyłów i gazów, których źródłem są:
­ procesy energetyczne i przemysłowe,
­ emisja niska,
­ komunikacja samochodowa,
­ emisja niezorganizowana.
Dla celów oceny jakości powietrza w gminie Dobrzeń Wielki założono, że stopień
zanieczyszczenia powietrza kształtuje się na poziomie odniesionym do powiatu opolskiego.
Wg wyników rocznej oceny jakości powietrza dla kryterium ochrony zdrowia zawartej
w „Stanie Środowiska w Województwie Opolskim w roku 2003”, powiat opolski został
zaliczony do klasy B, ze względu na potencjalne zagrożenie pyłem zawieszonym
PM 10 (poziom stężeń osiąga wartości powyżej wartości dopuszczalnej z uwzględnieniem
dozwolonych częstości przekroczeń określonych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska
z dnia 6 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 87 poz. 798)), co oznacza konieczność określenia
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 81 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
obszarów przekroczeń wartości dopuszczalnych dla tej strefy w oparciu o pomiary. Dla
kryterium ochrony roślin klasę strefy określono jako A, co oznacza, że nie są wymagane
żadne działania związane z poprawą stanu powietrza. Marginesy tolerancji dla
dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu przedstawia tablica 17.
Tablica 20. Marginesy tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji
w powietrzu
Nazwa
substancji
Okres
uśredniania
wyników
Dopuszczalny
poziom substancji
[g/m3]
Dopuszczalna
Margines tolerancji [g/m3]
częstość
przekraczania 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Poziom dopuszczalny ze względu na ochronę zdrowia ludzi
Benzen
rok
kalendarzowy
Dwutlenek
1 godzina
azotu
rok
kalendarzowy
Dwutlenek
1 godzina
siarki
24 godziny
Ołów
rok
kalendarzowy
Ozon
8 godzin
Pył
24 godziny
zawieszony
rok
PM10
kalendarzowy
Tlenek
węgla
8 godzin
5
-
5
5
5
5
4
3
2
1
0
200
40
18 razy
-
80
16
70
14
60
12
50
10
40
8
30
6
20
4
10
2
0
0
24 razy
3 razy
-
90
0
0,3
60
0
0,2
30
0
0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
15
0
10
0
5
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
4,8
3,2
1,6
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
350
1501)
1252)
0,5
1203)
50
601)4)
252)4)
35
40
-
10 000
-
6000 4000 2000
Poziom dopuszczalny ze względu na ochronę roślin
Tlenki
rok
azotu
kalendarzowy
Dwutlenek
rok
siarki
kalendarzowy
Ozon5)
Okres
wegetacyjny
1.V-31.VII
30
-
0
0
0
0
0
0
0
0
0
20
-
0
0
0
0
0
0
0
0
0
24 000
18 000
0
0
0
0
0
0
0
g/m3h g/m3h
do
od
31.12.09 01.01.10
Wg załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 87 poz. 796)
0
0
1)
do 31.12.2004 r.
od 01.01.2005 r.
3) maksymalna średnia 8-godzinna obliczona spośród średnich kroczących, obliczonych ze średnich jednogodzinnych w ciągu
doby
4) liczba dni z przekroczeniem poziomu dopuszczalnego w roku kalendarzowym uśredniona w ciągu trzech lat
5) poziom dopuszczalny wyrażony jako AOT40, które oznacza sumę różnic pomiędzy stężeniem średnim jednogodzinnym a
wartością 80 g/m3 dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8 00 a 2000, dla której stężenie jest większe niż 80
g/m3.
2)
III.9.2. Źródła zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego
Procesy energetyczne i przemysłowe
Głównymi zanieczyszczeniami z procesów energetycznych i procesów przemysłowych na
terenie gminy Dobrzeń Wielki są zanieczyszczenia pyłowe i gazowe ze spalania paliw, pyły
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 82 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
mechaniczne, związki organiczne z procesów obróbki metali, procesów spawalniczych,
pochodzące ze stosowania farb i lakierów itp.
Największymi zakładami z terenu gminy Dobrzeń Wielki, emitującymi zanieczyszczenia do
powietrza są Elektrownia OPOLE S.A.w Brzeziu oraz Knauf Bełchatów Sp. z o.o. w Brzeziu.
1)
Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu k/Opola.
Elektrownia OPOLE S.A. jest kondensacyjną elektrownią cieplną złożoną z czterech bloków
o łącznej mocy 1506 MW (2x370 MW, 1x380 MW, 1x386 MW). Źródłem emisji
zanieczyszczeń w ramach wytwarzania energii elektrycznej są 4 kotły BP-1150 opalane
węglem kamiennym. Podstawowymi zanieczyszczeniami powstającymi podczas spalania
węgla są: dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenek węgla oraz pył. Odpylanie spalin odbywa się
na elektrofiltrach dwusekcyjnych, trzystrefowych o skuteczności odpylania 99,8 %.
Odsiarczanie spalin odbywa się metodą mokrą wapienno-gipsową firmy Saarberg HolterLurgi. Gwarantowana skuteczność odsiarczania wynosi 92 %. W celu ograniczenia emisji
tlenków azotu zastosowano palniki niskoemisyjne, obniżając nadmiar powietrza w procesie
spalania oraz różnicując ilość doprowadzanego pyłu do dysz palnika. Pozwoliło to na
redukcję tlenków azotu o ok. 50%.
Źródłem zanieczyszczeń są również 4 kotły rozruchowe (dwa kotły typu OR-35 i dwa typu
OR-32 opalane węglem) oraz awaryjny układ zasilania - 2 siłownie Diesla zasilane olejem
opałowym.
Łączna roczna emisja z Elektrowni OPOLE S.A. w 2004 r. (wg informacji Elektrowni) dla
poszczególnych zanieczyszczeń wynosiła:
 pył ogółem
335
 dwutlenek siarki
5 084 Mg/rok,
 dwutlenek azotu
11 923 Mg/rok,
 tlenek węgla
807
Mg/rok,
Mg/rok,
Źródłem zanieczyszczeń, oprócz procesów spalania paliw energetycznych w kotłach
głównych i rozruchowych, są procesy pomocnicze związane z pracami remontowokonserwatorskimi takie jak: spawanie, malowanie, hartowanie i odpuszczanie w oleju, mycie
rozpuszczalnikami, kucie, ładowanie wózków akumulatorowych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 83 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zanieczyszczeniami powstającymi podczas procesów pomocniczych, oprócz pyłu, dwutlenku
siarki, dwutlenku azotu i tlenków węgla, są substancje organiczne i kwasy, których emisję
określono na następującym poziomie (wg danych z „Wniosku o wydanie pozwolenia
zintegrowanego dla Elektrowni Opole S.A.”, wrzesień 2003 r.):
 akrylaldehyd
0,054 Mg/rok,
 butan-1-ol
0,216 Mg/rok,
 ksylen
1,98
 kwas siarkowy
0,298 Mg/rok,
 octan butylu
0,38
Mg/rok,
 octan etylu
0,31
Mg/rok,
 toluen
0,42
Mg/rok,
 węglowodory alifatyczne
2,853 Mg/rok,
 węglowodory aromatyczne
2,110 Mg/rok.
Mg/rok,
Przewiduje się budowę dwóch nowych bloków o mocy 470 MW (włączenie bloku 5
zaplanowano na dzień 01.06.2007 r., a bloku 6 na dzień 01.06.2008 r.), które będą
wyposażone w indywidualne instalacje odsiarczania spalin metodą mokrą wapienniczą,
o skuteczności zapewniającej stężenie SO2 w spalinach na poziomie 200 mg/mn3 (dla
warunków normalnych przy zawartości 6% O2 w spalinach). Odazotowanie spalin będzie
realizowane
metodami
pierwotnymi
oraz
przez
selektywną
redukcję
katalityczną
i niekatalityczną. Odpylanie spalin realizowane będzie w elektrofiltrach trzystrefowych,
dwusekcyjnych o skuteczności odpylania 99,83 %.
W wyniku przeprowadzonych modernizacji i rozbudowy Elektrowni OPOLE S.A.
w perspektywie do roku 2020 prognozuje się (wg „Projektu założeń do planu zaopatrzenia
w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy Dobrzeń Wielki” - maj 2002), że emisja
substancji szkodliwych z emitorów elektrowni będzie kształtowała się na poziomie:
 pył ogółem
660
 dwutlenek siarki
1540 Mg/rok,
 dwutlenek azotu
720
Mg/rok,
 tlenek węgla
60
Mg/rok.
Mg/rok,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 84 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
2)
„Knauf Bełchatów” Fabryka w Brzeziu k/Opola.
„Knauf Bełchatów” w Brzeziu k/Opola zajmuje się produkcją płyt gipsowo-kartonowych na
bazie
gipsu
przemysłowego,
uzyskiwanego
z
procesu
odsiarczania
spalin
z Elektrowni Opole.
Dla celów oszacowania emisji zanieczyszczeń z zakładu przyjęto, że emisja substancji
szkodliwych kształtuje się na poziomie określonym w decyzji Starosty Opolskiego
nr OŚ.KAH-7644/6/04 z dnia 1.04.2004 r. ustalającej dopuszczalne rodzaje i ilości substancji
do wprowadzania do powietrza. Łączna emisja dopuszczalna wynosi:
 dwutlenek azotu
177,1019 Mg/rok,
 dwutlenek siarki
11,2219 Mg/rok,
 pył zawieszony PM10
82,1022 Mg/rok,
 tlenek węgla
1612,7524 Mg/rok,
 węglowodory alifatyczne
3,2x10-5 Mg/rok,
 węglowodory aromatyczne
0,8231 Mg/rok,
 aldehydy (aldehyd octowy)
0,1561 Mg/rok,
 butan-2-on (metyloetyloketon) 0,2204 Mg/rok,
 amoniak
67,6716 Mg/rok,
 formaldehyd
0,0399 Mg/rok,
 glikol dwuetylowy (etylenowy) 0,4362 Mg/rok,
 akroleina
0,1561 Mg/rok,
 opad pyłu
168,10 Mg/rok,
 pył ogółem
86,247 Mg/rok.
Emisja niska
Źródła tzw. „emisji niskiej” stanowią w gminie indywidualne domowe systemy grzewcze
oraz niewielkie kotłownie pracujące na potrzeby zakładów produkcyjnych i budynków
użyteczności publicznej, opalane głównie paliwami stałymi (koks, węgiel kamienny).
Charakterystyczną cechą indywidualnych palenisk węglowych jest ich niska sprawność oraz
niepełny proces spalania powodujący nadmierną emisję zanieczyszczeń. Ponadto niewielka
wysokość emitorów powoduje koncentrację zanieczyszczeń w bezpośrednim otoczeniu
miejsc przebywania ludzi.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 85 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Najczęściej spalany w gospodarstwach domowych jest węgiel posiadający dobre parametry,
sortymentu orzech I i II (wartość opałowa 30 MJ/kg, zawartość popiołu 78 %, zawartość
siarki 0,60,8 %), część budynków opalana jest jednak miałem węglowym o złych
parametrach opałowych (wartość opałowa 22 MJ/kg, zawartość popiołu 2124 %, zawartość
siarki 0,80,9%). Należy również wspomnieć iż częstym zjawiskiem jest okresowe spalanie
przez mieszkańców (osoby fizyczne) odpadów z tworzyw sztucznych będących źródłem
substancji chlorowcopochodnych.
Dla typowego źródła niskiej emisji, jakim jest zwykle dom jednorodzinny, wartości
poziomów dopuszczalnych zanieczyszczeń pyłowych i gazowych mieszczą się w granicach
poziomów dopuszczalnych (ok. 10 % wartości dopuszczalnej). Przekroczenia notuje się
natomiast dla 99,8 percentyla ze stężeń maksymalnych benzo(a)pirenu w zasięgu do ok. 60 m
od emitora.
Z analizy struktury systemu ciepłowniczego (wg „Projektu założeń do planu zaopatrzenia
w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy Dobrzeń Wielki” - maj 2002”) w gminie
Dobrzeń Wielki wynika, że system ciepłowniczy i gazowniczy pokrywa gminne
zapotrzebowanie na ciepło w ok. 20 %, pozostałe 80 % zapotrzebowania pokrywane jest ze
źródeł indywidualnych - kotłownie w domkach jednorodzinnych, ogrzewania etażowe,
lokalne kotłownie przemysłowe. Wśród odbiorców zaopatrywanych w ciepło z kotłowni
indywidualnych 89 % stanowi budownictwo jednorodzinne, 5% przemysł i usługi oraz po 3%
budownictwo wielorodzinne i obiekty użyteczności publicznej. Zapotrzebowanie na paliwo w
91 % pokrywane jest przez paliwa stałe, 4 % stanowi olej opałowy, 3 % energia elektryczna i
2 % gaz płynny.
Emisja niska wg wyników obliczeń ujętych w „Projekcie założeń do planu zaopatrzenia
w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy Dobrzeń Wielki” - maj 2002”
kształtowała się na poziomie:
 pył ogółem
579,6 Mg/rok,
 dwutlenek siarki
248,5 Mg/rok,
 dwutlenek azotu
21,3
 tlenek węgla
1 930 Mg/rok.
Mg/rok,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 86 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
W obliczeniach emisji uwzględniono indywidualne źródła ciepła zasilające budynki
mieszkalne i użyteczności publicznej o łącznej mocy 32 MW oraz spalania paliw o mocy
zainstalowanej
mniejszej
niż
1
MWt
o
łącznej
mocy
cieplnej
2,87
MW
(12 zinwentaryzowanych źródeł m.in. fermy drobiu, placówki oświatowe, zakłady
produkcyjne).
Z uwagi na prowadzone od 2002 r. prace w zakresie rozbudowy i modernizacji systemów
ciepłowniczych i gazowych, w tym wymianę kotłowni węglowych na ekologiczne- gazowe
lub olejowe, należy się obecnie spodziewać niższych wartości emisji zanieczyszczeń.
Do roku 2020 przy założeniu, że:
 część kotłowni lokalnych opalanych węglem zostanie zlikwidowana, a odbiorcy zostaną
włączeni do sieci ciepłowniczej (łączna moc: 21,3 MW),część kotłowni indywidualnych
opalanych węglem zostanie zmodernizowanych; kotły węglowe zostaną zastąpione
kotłami gazowymi (łączna moc: 13,5 MW) lub olejowymi (łączna moc: 1,1 MW),
 na trenie gminy Dobrzeń Wielki powstanie co najmniej 186 domków jednorodzinnych co
spowoduje wzrost zapotrzebowania na ciepło o ok. 2,5 MW,
 zwiększy się zapotrzebowanie na ciepło obiektów użyteczności publicznej o 0,5 MW oraz
obiektów usługowych i przemysłowych o 0,35 MW,
 zapotrzebowanie na ciepło w gminie Dobrzeń Wielki, przy uwzględnieniu procesu
termomodernizacji i rozwoju gminy, wzrośnie i w roku 2020 będzie wynosić ok. 42,8
MW,
emisja substancji szkodliwych ze źródeł emisji niskiej wynosić będzie:

dla wariantu intensywnego rozwoju sieci gazowej (alternatywnie dla sieci ciepłowniczej):

pył ogółem
107,4 Mg/rok,

dwutlenek siarki
47,0
Mg/rok,

dwutlenek azotu
10,5
Mg/rok,

tlenek węgla
358,7 Mg/rok,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 87 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 dla wariantu intensywnego rozwoju sieci ciepłowniczej (alternatywnie dla sieci gazowej):

pył ogółem
107,4 Mg/rok,

dwutlenek siarki
46,9
Mg/rok,

dwutlenek azotu
8,6
Mg/rok,

tlenek węgla
358,2 Mg/rok.
Zanieczyszczenia z komunikacji samochodowej
Trasy
komunikacyjne
stanowią
liniowe
źródła
emisji
zanieczyszczeń
powietrza
atmosferycznego. Zanieczyszczenia powietrza tworzą produkty spalania benzyn, olejów
napędowych oraz w znacznie mniejszym stopniu gazu LPG. Do zanieczyszczeń atmosfery
pochodzących z komunikacji samochodowej zalicza się również pyły powstające podczas
zużywania się nawierzchni jezdni oraz podzespołów pojazdów (opony, klocki hamulcowe) –
mają one jednak marginalny udział w ogólnym bilansie zanieczyszczeń powietrza
pochodzących z transportu samochodowego.
Wpływ na wielkość emisji z transportu powierzchniowego mają stan jezdni, konstrukcja i stan
techniczny pojazdów, rodzaj spalanego paliwa, płynność ruchu.
Toksycznymi produktami spalania paliw są: tlenek węgla, tlenki azotu, dwutlenek siarki, pył
PM10 (zawierający sadzę oraz śladowe ilości związków ołowiu) oraz lotne związki
organiczne (głównie węglowodory alifatyczne).
W tablicy 21 przedstawiono zestawienie głównych dróg przebiegających przez teren gminy
Dobrzeń Wielki wraz ze średnim natężeniem ruchu pojazdów (wg danych z Zarządu Dróg
Wojewódzkich w Opolu oraz Zarządu Dróg Powiatowych w Opolu).
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 88 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 21. Zestawienie głównych dróg gminy Dobrzeń Wielki wraz ze średnim natężeniem
ruchu pojazdów.
Nr drogi
Długość odcinka trasy
komunikacyjnej na terenie
gminy Dobrzeń Wielki
Drogi wojewódzkie
454
457
461
464
465
Drogi powiatowe
1344 O
1702 O
1703 O
1707 O
1708 O
1723 O
1724 O
1725 O
1765 O
Średnie natężenie ruchu pojazdów
[km]
[poj./24h]
[poj./h]
16,7
5,5
1,3
2,4
0,5
4111
3207
786
350
350
171
134
33
15
15
2,6
5,1
0,2
2,2
4,3
4,9
2,6
10,9
1,3
1518
63
W celu szacunkowego wyznaczenia wielkości emisji ze źródeł liniowych (drogi) posłużono
się metodą zawartą w opracowaniu Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska
„Wskazówki dla wojewódzkich inwentaryzacji emisji na potrzeby ocen bieżących
i programów ochrony powietrza”.
Strukturę ruchu pojazdów na głównych drogach gminy Dobrzeń Wielki (przyjęto jak dla
powiatu opolskiego wg danych Zarządu Dróg Powiatowych w Opolu) przedstawia tablica 19.
Tablica 22. Struktura ruchu pojazdów na głównych drogach gminy Dobrzeń Wielki
Rodzaj drogi
Wojewódzka
Powiatowa
Samochody
osobowe
79
73
Udział pojazdów na drogach, %
Samochody
Samochody
Autobusy
dostawcze
ciężarowe
9
8
2
11
12
2
Motocykle
1
1
Opierając się na danych o natężeniu ruchu i długości dróg jak w tablicy 18 oraz założonej
prędkości średniej pojazdów poruszających się po terenie gminy Dobrzeń Wielki, a także na
strukturze ruchu wg tablicy 19, oszacowano roczną emisję zanieczyszczeń pochodzących
z ruchu samochodowego na głównych drogach gminy - tablica 20.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 89 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Tablica 23. Szacunkowa emisja zanieczyszczeń pochodząca z transportu samochodowego
na terenie gminy Dobrzeń Wielki
Rodzaj zanieczyszczenia
tlenek węgla
benzen
węglowodory i ich pochodne
węglowodory alifatyczne
węglowodory aromatyczne
tlenki azotu
pył całkowity zawieszony
związki ołowiu w przeliczeniu na ołów
tlenki siarki w przeliczeniu na dwutlenek siarki
Emisja roczna
[Mg/rok]
160,0
1,4
30,5
21,4
6,4
69,9
3,8
0,015
5,2
Emisja niezorganizowana
Źródłami emisji niezorganizowanej na terenie gminy Dobrzeń Wielki jest: oczyszczalnia
ścieków w Czarnowąsach, oczyszczalnia ścieków w Dobrzeniu Wielkim, składowisko
odpadów komunalnych w Chróścicach, wydobycie surowców mineralnych oraz procesy
wypalania traw, ściernisk oraz nieużytków.
Oczyszczalnie ścieków w Czarnowąsach i Dobrzeniu Wielkim
Proces oczyszczania ścieków komunalnych wiąże się z emisją do otoczenia zanieczyszczeń
gazowych, zanieczyszczeń mikrobiologicznych oraz odorów.
Produktami ubocznymi powstającymi podczas procesu oczyszczania ścieków w oczyszczalni
ścieków w Czarnowąsach (wydajność 400 m3/d) i Dobrzeniu Wielkim (wydajność 800 m3/d)
jest biogaz - głównie metan oraz dwutlenek węgla, a także substancje uciążliwe zapachowo
jak: siarkowodór, amoniak, związki organiczne - merakaptany, kwasy tłuszczowe. Ponadto na
urządzeniach technologicznych oczyszczalni ścieków rozwijają się mikroorganizmy (wirusy,
grzyby, bakterie i glony), które z pęcherzykami powietrza przedostają się do atmosfery.
Zagrożenie związane z rozprzestrzenianiem się aerozolu poza teren oczyszczalni jest silnie
ograniczone w wyniku bakteriobójczego działania promieni słonecznych oraz wysuszającego
działania wiatru.
Składowisko odpadów w Chróścicach
Źródłami zanieczyszczeń powietrza na składowisku odpadów w Chróścicach są procesy
pylenia podczas rozładunku odpadów, ich transport w obrębie składowiska, a także
działalność wiatru powodująca wtórne pylenie.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 90 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Do pozostałych składników zanieczyszczeń powietrza należy zaliczyć powstający podczas
fermentacji materii organicznej gaz wysypiskowy (metan, dwutlenek węgla oraz substancje
odorowe: siarkowodór, amoniak, związki organiczne - merakaptany i kwasy tłuszczowe) oraz
zanieczyszczenia o charakterze mikrobiologicznym (bakterie, wirusy, grzyby i glony).
Zasięg odczuwania odorów zależy od wielkości składowiska, wyniesienia terenu składowiska
ponad poziom terenu, grubości i rodzaju warstwy izolacyjnej. Szacunkowy zasięg odorów
może wynosić latem ok. 200-300 m od granic obiektu.
Dotychczas na składowisku nie były prowadzone działania związane ochroną powietrza tj.:
nie przeprowadzono badań jakości powietrza na składowisku, brak jest systemu odgazowania
składowiska, biogaz nie jest wykorzystywany do celów energetycznych ani spalany
w pochodniach. W chwili obecnej nie wyznaczono obszaru ograniczonego użytkowania
wokół składowiska. Decyzja o jego ewentualnym powstaniu zostanie podjęta po
przeprowadzeniu kompleksowych badań oddziaływania składowiska na wody, gleby
i powietrze.
Procesy wypalania traw, ściernisk oraz nieużytków
Procesy wypalania traw, ściernisk oraz nieużytków oprócz przyczyniania się do ogromnych
strat w świecie roślin i zwierząt są źródłem emisji do atmosfery pyłów, tlenków węgla,
tlenków azotu oraz powodują znaczne ograniczenie widoczności w miejscu występowania.
III.10.
Klimat akustyczny
III.10.1.
Stan klimatu akustycznego
Na klimat akustyczny gminy Dobrzeń Wielki decydujący wpływ ma hałas pochodzący
z transportu powierzchniowego oraz obiektów przemysłowych, z czego decydujący wpływ
ma emisja hałasu z transportu samochodowego. Przez południowo- zachodnią część gminy
przebiegają najbardziej uczęszczane szlaki komunikacyjne, które przecinają się w centrum
Dobrzenia Wielkiego. Poziom hałasu komunikacyjnego, szczególnie odczuwalnego w tych
miejscach wiąże się z kilkoma czynnikami, wśród których najważniejsze to stan i sposób
eksploatacji pojazdów oraz nawierzchni jezdni. Zły stan techniczny dróg powoduje
dodatkowe wstrząsy oraz zmniejsza płynność poruszających się pojazdów, co pośrednio
wpływa na klimat akustyczny gminy.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 91 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Pełna ocena stopnia zagrożenia środowiska hałasem nie jest możliwa ze względu na brak
prowadzonego monitoringu hałasu komunikacyjnego na terenie gminy.
III.10.2.
Źródła hałasu
Źródła hałasu występującego w środowisku podzielić można na dwie podstawowe kategorie:
hałas komunikacyjny oraz hałas przemysłowy.
Hałas drogowy
Sieć drogowa na terenie gminy tworzą drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe oraz gminne.
Do dróg o największym natężeniu ruchu, przebiegających przez teren gminy należą:
­ droga wojewódzka nr 454 relacji Opole-Pokój-Namysłów, (natężenie ruchu 4 111 poj./d),
­ droga wojewódzka nr 457 relacji Brzeg – Dobrzeń Wielki, (natężenie ruchu 3 207 poj./d),
­ droga wojewódzka nr 461 relacji Kup – Jełowa, (natężenie ruchu 786 poj./d),
­ droga wojewódzka nr 464 relacji Narok – rz. Odra - Chróścice, (natężenie ruchu 350
poj./d),
­ droga wojewódzka nr 465 relacji (droga nr 459) – rz. Odra – Dobrzeń Mały (droga nr 454),
(natężenie ruchu 350 poj./d),
 drogi powiatowe nr: 1344 O, 1702 O, 1703 O, 1707 O, 1708 O, 1723 O, 1724 O, 1725 O,
1765 O (średnie natężenie ruchu na tych drogach wynosi 1 518 poj./d).
Hałas kolejowy
Teren gminy Dobrzeń Wielki przecina zelektryfikowana linia kolejowa Opole- JelczLaskowice- Wrocław. Zagrożenie hałasem z transportu kolejowego ma charakter liniowy
i jest znacząco odczuwalne w najbliższym otoczeniu torowisk. Według Państwowej Inspekcji
Ochrony Środowiska (Raport PIOŚ „Stan środowiska w Polsce” Warszawa 1998) zagrożenie
hałasem kolejowym jest niższe od hałasu drogowego i utrzymuje się od dawna na tym samym
poziomie. Rozwój kolejnictwa w kraju związany z koniecznością osiągnięcia standardów
międzynarodowych wskazuje, że możliwe jest ograniczenie emisji hałasu poprzez
modernizację linii kolejowych, która powoduje zmniejszenie poziomów hałasu średnio o 4-6
dB. Do czynników sprzyjających ograniczeniu emisji hałasu, nawet o kolejne ok. 10 dB,
należą wymiana taboru kolejowego i właściwe utrzymanie torowisk.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 92 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Hałas przemysłowy
Największym zakładem przemysłowy na terenie gminy Dobrzeń Wielki jest Elektrownia
OPOLE S.A. W zakresie ochrony przed hałasem, zakład posiada kompleksowe
zabezpieczenie przed nadmierną emisją, w formie różnego rodzaju tłumików, ścian
przeciwhałasowych i izolacji dźwiękochłonnych. Na stan klimatu akustycznego na obszarze
będącym w zasięgu oddziaływania Elektrowni OPOLE S.A. mają również wpływ warunki
meteorologiczne oraz dodatkowe źródła dźwięku w granicach ustanowionej strefy ochronnej,
nie będące własnością elektrowni (rozdzielnia WN, linie energetyczne i NORGIPS).
Przeprowadzone w 2001 r. obliczenia propagacji hałasu wykazały, że dominującymi źródłami
hałasu na terenie elektrowni są chłodnie kominowe i wentylatory spalin. W mniejszym
stopniu na środowisko oddziałują: urządzenie nawęglania, transformatory blokowe,
wentylatory podmuchu i urządzenia instalacji spalin. Źródłem hałasu jest również proces
przetaczania, rozładunku wagonów w wywrotnicach i hałas ten jest zaliczany do hałasu
przemysłowego pochodzącego od elektrowni. Hałas, którego źródłem są przyjazdy, odjazdy
oraz formowanie składów na bocznicy kolejowej zalicza się do hałasu pochodzącego od linii
kolejowych.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu
w środowisku (Dz. U. Nr 66, poz. 436), dopuszczalne poziomy hałasu pochodzącego z
różnych źródeł z terenu Elektrowni wynoszą:
 bocznica kolejowa
pora dzienna 60 dB(A)
pora nocna 50 dB(A),
 pozostałe obiekty elektrowni
pora dzienna 50 dB(A)
pora nocna 40 dB(A).
Źródła hałasu na terenie Elektrowni OPOLE S.A. kwalifikuje się więc do różnych grup, ze
względu na dopuszczalny poziom emitowanego hałasu.
Dla przeprowadzonych obliczeń (bez uwzględnienia bocznicy kolejowej) izolinia poziomu
natężenie dźwięku 40 dB(A) zamyka się w granicach ustanowionej strefy ochronnej,
z wyjątkiem terenów położonych na wschód od elektrowni, które nie podlegają ochronie
akustycznej oraz niewielkiego obszaru wsi Dobrzeń Wielki, przylegającego bezpośrednio do
granicy strefy ochronnej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 93 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
III.11.
Promieniowanie elektromagnetyczne
Źródłami promieniowania elektromagnetycznego (PEM) na terenie gminy Dobrzeń Wielki
jest infrastruktura elektroenergetyczna na terenie Elektrowni Opole, a także przebiegające
przez teren gminy linie przesyłowe wysokich i najwyższych napięć. Źródłem promieniowania
elektromagnetycznego są również anteny nadawczo-odbiorcze telefonii komórkowej oraz
anteny nadawcze sygnału radiowego.
W szczególności źródłem promieniowania niejonizującego są następujące obiekty:
­ Główny Punkt Zasilania GPZ „Borki” (400/110kV) oraz linie bloków energetycznych 400
kV znajdujące się na terenie Elektrowni Opole,
wyprowadzone ze stacji transformatorowej GPZ „Borki” linie wysokich napięć:
­ linia podwójna (2 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń - Ozimek,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Zakrzów,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń - Gosławice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – ul. Sudecka (Dobrzeń Wielki),
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Groszowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Siołkowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Hermanowice,
­ linia pojedyncza (1 x 110 kV) o kierunku Dobrzeń – Borki
oraz biegnące przez teren gminy przesyłowe najwyższych napięć (400 kV) relacji:
­ Dobrzeń – Pasikurowice,
­ Dobrzeń – Wielkopole,
­ Dobrzeń – Rokitnica,
­ Dobrzeń – Ząbkowice.
Ponadto na terenie gminy znajduje osiem stacji bazowych telefonii komórkowej: dwie w
Dobrzeniu Małym, trzy w miejscowości Kup i po jednej w miejscowościach Brzezie,
Chróścice i Borki.
Wartości dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku określa
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie
dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów
sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. nr 192, poz. 1883):
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 94 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową składowa elektryczna
promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości 50 Hz nie może przekraczać
1 kV/m, natomiast składowa magnetyczna nie może przekraczać 60 A/m,
 dla miejsc dostępnych dla ludności składowa elektryczna promieniowania o częstotliwości
50 Hz nie może przekraczać 10 kV/m, natomiast składowa magnetyczna nie może
przekraczać 60 A/m.
Przeprowadzone na obszarach sąsiadujących za liniami blokowymi Elektrowni OPOLE S.A.
pomiary natężenia pola elektromagnetycznego wykonane w styczniu 2004 r. przez Zakład
Pomiarowo-Badawczy Energetyki ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA z Gliwic wykazały
brak przekroczeń dopuszczalnych wartości natężeń pola elektromagnetycznego. Największe
wartości pola elektromagnetycznego w otoczeniu stacji elektroenergetycznej (tereny
zaklasyfikowane jako miejsca dostępne dla ludności) nie przekraczały wartości 1,9 kV/m dla
składowej elektrycznej i 12 A/m dla składowej magnetycznej.
Zasięg oddziaływania pól elekromagnetycznych wytwarzanych przez linie przesyłowe
najwyższych (400 kV) i wysokich (110 kV) napięć jest ograniczony do stref znajdujących się
bezpośrednio pod liniami i w odległości ok. 35 m od osi linii 400 kV i ok. 10 m od osi linii
110 kV.
Pole elektromagnetyczne wytwarzają także znajdujące się na terenie gminy anteny nadawczoodbiorcze telefonii komórkowej. Obszar oddziaływania nadajnika telefonii komórkowej,
w którym gęstość strumienia energii przekracza wartość dopuszczalną przez przepisy polskie
- 0,1 W/m2, dla stosowanych obecnie mocy doprowadzanych do anten nadawczo-odbiorczych
(anteny rozsiewcze), wynosi od kilku do kilkunastu metrów od osi anteny. Przy zachowaniu
wymagań jakie musi spełniać instalacja stacji bazowej telefonii komórkowej w zakresie
promieniowania elektromagnetycznego, zgodnie z przepisami polskimi, przebywanie
w pobliżu anteny można uznać za bezpieczne.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 95 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
III.12.
Ochrona przyrody
Szata roślinna
Obszar gminy Dobrzeń Wielki w związku z dość znacznym zróżnicowaniem siedlisk, obfituje
w chronione i rzadkie gatunki roślin. Obecnie na terenie gminy stwierdzono występowanie 16
gatunków roślin prawnie chronionych, z czego 11 to gatunki ściśle chronione, a 5 to gatunki
objęte częściową ochroną Występują tu również gatunki rzadkie w skali województwa,
regionu i kraju. Gatunki występujące na terenie gminy znalazły się na wojewódzkiej
„Czerwonej liście roślin zagrożonych w województwie opolskim” (Spałek 1997) – [skrót
LW], „Czerwonej liście roślin naczyniowych Górnego Śląska” (Parusel i in. red. 1996) –
[skrót LR] a także „Liście zagrożonych gatunków chwastów segentalnych w Polsce”
(Warcholińska 1994) [skrót LC]. Rośliny podlegające ochronie w zależności od stopnia
zagrożenia podzielono na liście krajowej i regionalnej na 5 następujących kategorii:
Ex - wymarłe i prawdopodobnie wymarłe,
E – wymierające,
V – narażone,
R – rzadkie,
I - o nieokreślonym zagrożeniu,
nt – gatunki niezagrożone.
Natomiast na liście wojewódzkiej na kategorie:
EX – wymarłe,
EW - wymarłe w wolnej przyrodzie,
CE - krytycznie zagrożone,
EN – zagrożone,
VU – narażone,
LR - niższego ryzyka,
DD - o danych niedostatecznych.
W tablicy 24 podano gatunki roślin występujące na terenie gminy Dobrzeń Wielki objętych
prawną ochroną wraz z kategoriami zagrożenia.
Na
terenie
gminy
występują
również
gatunki
rzadkie
w
skali
województwa
i regionu. Najciekawsze z nich to: blekot pospolity, ciemiernik białokwiatowy, goździk
kropkowany, groszek bulwiasty, gruszyczka okrągłolistna, gruszyczka średnia, janowiec
ciernisty, kąkol polny, kokorycz pusta, korzeniówka pospolita, kosaciec żółty, krzywoszyj
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 96 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
polny, lnica jałowcowata, miłek letni, mysiurek drobny, nadwodnik trójpręcikowy, nasięźrzał
pospolity, okrężnica bagienna, osoka aloesowata, pałka wąskolistna, przetacznik trójlistkowy,
rdestnica stępiona, rdestnica sześciolistna, siedmiopalecznik błotny, szczodrzek czerniejący,
tojeść bukietowa, traganek pecherzykowaty, turzyca nitkowata, wierzba rokita, wąkrota
zwyczajna, wilczomlecz drobny, wyżlin polny, złoć łąkowa.
Tablica 24. Gatunki roślin występujących na terenie gminy Dobrzeń Wielki objętych
prawną ochroną
Lp.
Gatunek
Gatunki ściśle chronione
1.
Kruszczyk szerokolistny
2.
Kukułka szerokolistna
3.
Orlik pospolity
4.
Paprotka zwyczajna
5.
Pomocnik baldaszkowaty
6.
Widłak goździsty
7.
Widłak jałowcowaty
8.
Ziemowit jesienny
Gatunki chronione częściowo
9.
Bluszcz pospolity
10.
Bobrek trólistkowy
11.
Grążel żółty
12.
Grzybienie białe
13.
Kalina koralowa
14.
Konwalia majowa
15.
Kruszyna zwyczajna
16.
Wilżyna ciernista
Kategoria zagrożenia
LR- R, LW- LR
LR- V, LW –VU
LR- R, LW- VU
LR- R, LW- LR
LR- V, LW –VU
LR- R, LW- LR
LR- V, LW –VU
LR- V, LW- LR
Nt
LR- V, LW –VU
LR- R, LW- LR
LR- V, LW –VU
Nt
Nt
Nt
LR- V, LW –VU
Bogactwo roślinności gminy Dobrzeń Wielki jest odzwierciedleniem dużej ilości siedlisk,
jakie wykształciły się tu w wyniku zróżnicowanej rzeźby terenu, różnego typu gleb,
warunków klimatycznych i wilgotnościowych. Zróżnicowanie ww. warunków umożliwiło
rozwój wielu zbiorowiskom roślinnym, takim jak:
­ zbiorowiska wodne i szuwarowe,
­ łąki,
­ zbiorowiska leśne,
­ zbiorowiska polne,
­ zbiorowiska antropogeniczne związane z terenami zabudowanymi, okrajkami, zrębami
leśnymi, miejscami wydeptywanymi.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 97 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zagrożenia dla świata roślin
Zbiorowiska leśne obszaru gminy Dobrzeń Wielki są zagrożone głównie przez zmianę
warunków hydrologicznych siedlisk. Wszelkie zmiany w warunkach wodnych mogą
powodować nieodwracalne zmiany w składzie gatunkowym zbiorowisk roślinnych. Dla
zbiorowisk roślin wodnych i szuwarowych duże znaczenie mają zmiany chemizmu wód
(m.in. siedliska takich gatunków jak: osoka aloesowata, grążel żółty, okrężnica bagienna,
rdestnica sześciolistna i rdestnica stępiona). Bardzo niekorzystne są również zręby zupełne
oraz nasadzanie sosny na siedliskach lasów liściastych.
Świat zwierząt
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki stwierdzono występowanie następujących przedstawicieli
świata zwierząt objętych ochroną gatunkową:
Ssaki– jeż zachodni, kret, ryjówka aksamitna, ryjówka malutka, rzęsorek rzeczek, zębiełek,
nocek duży, nocek rudy, mroczek późny, borowiec wielki, gacek brunatny, badylarka,
wiewiórka, łasica, borsuk.
Ptaki – perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, bocian biały, trzmielojad, błotniak stawowy,
krogulec, pustułka, przepiórka, derkacz, kokoszka wodna, sieweczka rzeczna, kuliczek
piskilwy, turkawka, płomykówka, włochatka, lelek, zimorodek, dudek, krętogłów, dzięcioł
czarny, dzierlatka, lerka, świergotek polny, świergotek łąkowy, puleszka, poklaskawa,
klaskawka, białorzytka, paszkot, świerszczak, strumieniówka, trzciniak, remiz, gąsiorek,
srokosz, ortolan, potrzeszcz. Czernica i słonka są gatunkami łownymi.
Gady - jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny,
żmija zygzakowata.
Płazy - ropucha szara, ropucha zielona, rzekotka drzewna, żaba jeziorkowa, żaba trawna, żaba
wodna, traszka zwyczajna, traszka górska.
Bezkręgowce - tygrzyk paskowany, paź królowej, ogończyk ostrokrzewowiec, ogończyk
śliwowiec, czerwończyk nieparek, mieniak strużniak, ślimak winniczek.
Do miejsc cennych przyrodniczo, uznanych za ostoje fauny zalicza się następujące tereny:
­ dolina rzeki Odry od ujścia Małej Panwi,
­ stawy hodowlane 2 km na zachód od Świerkli, wraz z przylegającymi do nich podmokłymi
łąkami,
­ dolina Małej Panwi,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 98 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ wyrobiska położone w okolicach Chróścic i Dobrzenia Wielkiego,
­ kompleksy łąk i pól uprawnych na skraju Borów Stobrawsko – Turawskich,
­ kompleksy leśne wchodzące w skład Borów Stobrawsko – Turawskich.
Zagrożenia dla świata zwierząt
Do największych zagrożeń dla fauny występującej na terenie gminy Dobrzeń Wielki należą:
­ regulacja lub zwiększenie zanieczyszczenia Odry,
­ likwidacja starych, dziuplastych i martwych drzew w lasach,
­ zmiany stosunków wodnych prowadzące do osuszania terenów podmokłych,
­ zalesianie oraz samorzutne zarastanie przez drzewa śródleśnych łąk i bagien,
­ usuwanie pojedynczych i rosnących w grupach starych drzew na terenach otwartych,
­ likwidacja zbiorników wodnych,
­ likwidacja śródpolnych alei.
Jako najbardziej zagrożone gatunki z uwagi na zanikanie odpowiednich siedlisk (przesuszanie
terenów, melioracje, usuwanie śródpolnych zadrzewień i krzewów) należy uznać gatunki
związane z terenami wodno-błotnymi i krajobrazem rolniczym - ptaki i płazy.
Obszary o wysokich walorach przyrodniczych i krajobrazowych
Obszary bogate przyrodniczo na terenie gminy Dobrzeń Wielki skupione są wokół doliny
Odry będącej korytarzem ekologicznym o znaczeniu międzynarodowym oraz wokół dolin
Małej Panwi, Brynicy, a także kompleksów leśnych położonych we wschodniej i północnej
części gminy.
1) Strefy ekologiczne
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki wyróżnia się następujące strefy ekologiczne o dużych
walorach przyrodniczych:
­ kompleks leśny na północ od Kup – strefa leśna o znaczeniu regionalnym,
­ kompleks leśny pomiędzy dolinami Brynicy na północy i Małej Panwi na południu- strefa
leśna o znaczeniu regionalnym,
­ dolina Brynicy – wodno – łąkowa – leśno - rolna strefa krajobrazu mozaikowego na
niektórych odcinkach o dużych walorach przyrodniczych,
­ dolina Odry w międzywalu - mozaikowa strefa, której największymi walorami są: koryto
rzeki, nadrzeczne zadrzewienie i przyległe ekosystemy łąkowe i turzycowiskowe.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 99 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
2) Węzły ekologiczne
Węzłami ekologicznymi określa się ekosystemy naturalne o szczególnym znaczeniu dla
funkcjonowania środowiska przyrodniczego. Do węzłów ekologicznych na terenie gminy
Dobrzeń Wielki zalicza się:
­ koryto Odry wraz ze strefa przyległych łozowisk i turzycowisk,
­ koryto Małej Panwi wraz ze strefą nadrzecznych zadrzewień,
­ kompleks stawów w dolinie Brynicy przy granicy z gminą Popielów,,
­ starorzecze Odry na zachód od Dobrzenia Małego w lewostronnej części doliny,
­ starorzecze Odry na pólnocny- wschód od Niewodnik,
­ starorzecze Odry na zachód od Dobrzenia Wielkiego,
­ starorzecze Odry na południe od Chróścic.
Leśnymi węzłami ekologicznymi są również wszystkie kompleksy starodrzewi gatunkowo
zgodnych z warunkami siedliskowymi.
Węzły ekologiczne utrzymują równowagę ekologiczną gminy i powinny być chronione
w procesach zagospodarowania przestrzennego.
3) Korytarze ekologiczne
Korytarze ekologiczne to obszary mające szczególne znaczenie dla przemieszczania się
i występowania naturalnych form flory i fauny w przekształconym gospodarczo krajobrazie.
Głównymi korytarzami ekologicznymi gminy Dobrzeń Wielki są:
­ dolina Odry (korytarz o znaczeniu międzynarodowym),
­ dolina Małej Panwi (korytarz o znaczeniu regionalnym),
­ dolina Brynicy (korytarz o znaczeniu lokalnym).
Istniejące formy ochrony przyrody
W granicach gminy Dobrzeń Wielki występują następujące formy ochrony przyrody:
1) parki krajobrazowe: Stobrawski Park Krajobrazowy- jest jedynym w województwie
opolskim dobrze zachowanym strukturalnie i funkcjonalnie krajobrazem nizinnym,
z interesująca i bogatą siecią rzeczną, dużym odsetkiem powierzchni leśnych, budową
geologiczną, florą i fauną. Najciekawsze obiekty i obszary proponuje się objąć
dodatkową ochroną w postaci: 3 rezerwatów przyrody, 6 użytków ekologicznych,
4 zespołów przyrodniczo - krajobrazowych, 1 stanowiska dokumentacyjnego przyrody
nieożywionej i 19 pomników przyrody.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 100 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
2) pomniki przyrody: na terenie gminy znajdują się 2 pomniki przyrody: dąb szypułkowy,
nr rej. woj. 294, wiek około 170 lat, położony na podwórzu obok budynku nadleśnictwa
w Kup oraz cis pospolity, nr rej. woj. 290, wiek około 100 lat, położony na terenie
posesji prywatnej (Rynek 21) w Kup.
Proponowane formy ochrony przyrody.
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki proponuje się (zgodnie z „Inwentaryzacją i waloryzacją
przyrodniczą gminy Dobrzeń Wielki” wydaną w listopadzie 2001 r.) utworzenie
następujących form ochrony przyrody:
1) obszarowe formy ochrony przyrody:
 Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Odry,
2) pomniki przyrody:
 dąb szypułkowy w miejscowości Czrnowąsy, w pobliżu odejścia drogi na Świerkle,
 lipa drobnolistna w miejscowości Borki przy ul. Struga,
 dąb szypułkowy rosnący nad rowem odwadniającym na południe od wsi Otok.
 użytki ekologiczne:
 użytek ekologiczny „Nadwodnik” - obszar żwirowni w Chróścicach - liczne
występowanie rzadkiej w Polsce rośliny - nadwodnika trójpręcikowego,
 użytek
ekologiczny
„Ziemowit”
–
strefa
przyujściowa
Małej
Panwi
wraz
ze związanymi z doliną rzeki specyficznymi biocenozami starorzeczy, wilgotnych łąk
zalewowych i pastwisk,
 użytek ekologiczny „Osoka” – dobrze zachowane starorzecze Odry z typową roślinnością
wodną i szuwarową,
 użytek ekologiczny „Bobrek” - fragment łąk położony na północ od miejscowości
Czarnowąsy.
3) zespoły przyrodniczo krajobrazowe:
 zespół przyrodniczo – krajobrazowy „Stawki”- obiekt położony jest w sąsiedztwie linii
kolejowej Opole - Wrocław Nadodrze w pobliżu stacji PKP. Są to wypełnione wodą
wyrobiska surowców piaszczysto - gliniastych,
 zespół przyrodniczo - krajobrazowy „Podlesie” – zlokalizowany pomiędzy Świerklami
a Czarnowąsami. Proponowany obszar uzupełnia system ochrony krajobrazowej w rejonie
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 101 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
południowego skraju Stobrawskiego Parku Krajobrazowego. Proponowany zespół
obejmuje zbiorowiska leśne, łąkowe, pastwiskowe i upraw rolnych,
 zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Dolina Brynicy”- obszar położony na północnym
skraju gminy i obejmuje dolinę rzeki Brynicy na zachód od Kup,
4) stanowiska dokumentacyjne przyrody nieożywionej
 stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej „Wydma”- największa na terenie
gminy wydma położona w lasach na północny wschód od Kup,
 stanowisko
dokumentacyjne
przyrody
nieożywionej
„Terasa”
–
zróżnicowany
hipsometrycznie system teras doliny Odry koło miejscowości Czarnowąsy,
 stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej „Starorzecze koło Chróścic”,
 stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej „Starorzecze koło Dobrzenia
Wielkiego”,
 stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej „Starorzecze koło Niewodnik”,
 stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej „Starorzecze koło Żelaznej”.
Są to największe starorzecza doliny Odry na terenie gminy.
Projekt systemu NATURA 2000 (gminy)
Europejska sieć ekologiczna Natura 2000 to zaawansowany obszarowy systemem ochrony
przyrody, poparty społecznie i politycznie, wyposażony w specjalne instrumenty finansowe
mające wspierać działania ochronne, integrujące i promocyjne w poszczególnych ostojach.
Głównym celem systemu Natura 2000 jest zachowanie europejskiej różnorodności
biologicznej. Cel ten jest realizowany przez wprowadzanie systemu ochrony siedlisk oraz
bezpośredniej ochrony gatunków uznanych za ważne z punktu widzenia interesu
wspólnotowego. Na terenie województwa opolskiego zaproponowano koncepcję utworzenia
sieci Natura 2000 składającej się z 7 głównych obszarów, na których wyznaczono ostoje.
W granicach gminy Dobrzeń Wielki znajduje się fragment jednej projektowanej ostoi
przyrody Natura 2000- Grądów Odrzańskich. Fragment ten (o powierzchni 1264,2 ha)
obejmuje dolinę Odry na południowy- zachód od Chróścic (Babi Las), w zachodniej części
gminy.
Zieleń urządzona
Zieleń urządzona, w tym parki, zieleńce oraz zieleń towarzysząca zabudowie mieszkaniowej,
usługowej i przemysłowej, stanowi ważny składnik Ekologicznego Systemu Obszarów
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 102 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Chronionych (ESOCH) gminy, a dodatkowo – w trybie art. 10 ust. 1 pkt. 8 ustawy
o zagospodarowaniu przestrzennym – konieczne jest zachowanie przed zabudową terenów
zadrzewionych, łąk, ogrodów, ważnych dla prawidłowej gospodarki zasobami przyrody
w skali lokalnej. Szczególną rolę w strukturze zieleni spełniają obiekty objęte ochroną
konserwatorską na mocy ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie przyrody i muzeach.
Obszar gminy Dobrzeń Wielki objęty jest zasięgiem parków kulturowych o wysokich
walorach krajobrazu kulturowego: „Krajobraz Reliktów Puszczy Odrzańskiej” (w całości,
z wyjątkiem południowych i południowo-zachodnich krańców) oraz „Dolina Odry”
(południowe i południowo-zachodnie krańce).
Lasy
Obszary leśne położone są wzdłuż północno - wschodniej granicy gminy Dobrzeń Wielki.
Lasy gminy Dobrzeń Wielki należą do Parku Krajobrazowego Lasów Stobrawsko Turawskich. Park ten obejmuje węzeł o znaczeniu międzynarodowym - biocentrum,
europejskiej sieci ekologicznej ECONET (17M w systemie ECONET- PL) oraz położoną
w tym obszarze ostoję ptactwa o randze europejskiej.
Powierzchnia lasów na terenie gminy Dobrzeń Wielki, administrowanych przez Regionalną
Dyrekcję Lasów Państwowych (Nadleśnictwo Kup i Opole) wynosi: 3406 ha, co stanowi 37
% obszaru zajmowanego przez gminę. Lasy prywatne stanowią niewielką część ogólnej
powierzchni gminy – ich powierzchnia wynosi 79 ha (0,85 % gminy).
Na obszarze gminy Dobrzeń Wielki, cechującej się dużą lesistością, występuje większość
zbiorowisk leśnych charakterystycznych dla terenów nizinnych. W dolinie Odry oraz
miejscami w dolinach Małej Panwi i Brynicy występują lasy liściaste. Natomiast na
pozostałym terenie dominują lasy iglaste, głównie bory sosnowe i mieszane. Mają one
najczęściej niewielką wartość przyrodniczą, gdyż są to przeważnie zbiorowiska wtórne, ze
sztucznie nasadzaną sosną na siedliskach grądowych.
W lasach na terenie gminy Dobrzeń Wielki kumulują się różne negatywne zjawiska
pochodzenia biotycznego i antropogenicznego, wpływające na ogólne osłabienie istniejących
drzewostanów i całych ekosystemów leśnych. Głównym źródłem zagrożenia dla lasów są
przede wszystkim gazowe i pyłowe zanieczyszczenia powietrza emitowane przez przemysł
(dwutlenek siarki, związki azotu i fluoru), a także wiatry huraganowe i szkodniki. Te
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 103 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
wszystkie niekorzystne czynniki oddziałujące na lasy gminy Dobrzeń Wielki spowodowały
degradacje drzewostanu leśnego i zakwalifikowanie lasów do I kategorii uszkodzeń
przemysłowych („Operat urządzeniowy gospodarstwa leśnego Kup”).
Mimo pogarszającego się stanu zdrowotnego drzewostanu na rozpatrywanym obszarze
ekosystemy leśne nadal zachowują swoje najistotniejsze walory krajobrazowe, kulturowe
i społeczne. Spełniają one ważną rolę gleboochronną a także modyfikują klimat w skali
całego regionu. Walory zasobów leśnych stanowią naturalny potencjał rozwoju turystyki.
III.13.
Poważne awarie, bezpieczeństwo chemiczne i biologiczne oraz
klęski żywiołowe
W gminie Dobrzeń Wielki, rozpatrując potencjalne zagrożenia dla środowiska należy wziąć
pod uwagę:
­ zagrożenia pożarowe,
­ zagrożenia związane ze skutkami innych klęsk żywiołowych takich jak powódź,
huragany, śnieżyce itp.,
­ zagrożenia związane z magazynowaniem i transportem niebezpiecznych środków
chemicznych i toksycznych środków przemysłowych.
Nadleśnictwa Kup i Opole, do których należą lasy znajdujące się na terenie gminy Dobrzeń
Wielki zaliczają się do I kategorii zagrożenia pożarowego. Zlokalizowane na terenie
Nadleśnictw punkty czerpania wody są wystarczające do celów pożarowych. W pięciu
wsiach gminy: Dobrzeń Wielki, Chróścice, Czarnowąsy, Dobrzeń Mały i Kup znajdują się
jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej.
Obiekty budowlane na terenie
gminy Dobrzeń Wielki w większości wykonane są
z materiałów niepalnych. W budynkach mieszkalnych jednorodzinnych, wielorodzinnych lub
gospodarstwach rolnych korzystających z gazu może wystąpić zagrożenie związane
z wybuchem gazu. Do północnej części Dobrzenia Wielkiego, do Brzezia, Kup
i Chróścic doprowadzono gaz ziemny i obecnie trwa dalsza rozbudowa sieci. Część
gospodarstw domowych posiada również butle gazowe. Mogą one spowodować duże
zagrożenie w przypadku rozszczelnienia butli lub instalacji gazowych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 104 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zgodnie z obowiązującym Prawem ochrony środowiska tylko jeden zakład z terenu gminy
Dobrzeń Wielki został zakwalifikowany do kategorii zakładów o zwiększonym ryzyku
wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Jest to Elektrownia OPOLE S.A. w Brzeziu.
Substancje niebezpieczne stwarzające zagrożenie dla środowiska na terenie Elektrowni
zestawiono w tablicy 22.
Tablica 25. Substancje na terenie Elektrowni Opole stwarzające zagrożenie dla środowiska
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Nazwa substancji
Węgiel kamienny
Olej opałowy ciężki (mazut)
Propan – butan
Olej turbinowy
Olej transformatorowy
Wodór
Roztwór wodorotlenku sodu
Kwas solny
Roztwór amoniaku
Materiały promieniotwórcze (Se, Ir, Co, Cs)
Kwas mrówkowy
Silenal S
TMT- 15
FHM
Siarczan glinu
Rodzaj zagrożenia
Pożarowe
Pożarowe, ekologiczne
Pożarowe
Pożarowe, ekologiczne
Pożarowe, ekologiczne
Pożarowe
Ekologiczne
Ekologiczne
Pożarowe, ekologiczne
Ekologiczne
Pożarowe, ekologiczne
Ekologiczne
Ekologiczne
Ekologiczne
Ekologiczne
Elektrownia Opole zgodnie z art. 250 ustawy Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U.01.62.627)
w dniu 26.09.2002 roku przesłała do Państwowej Straży Pożarnej w Opolu swoje zgłoszenie
zakładu o zwiększonym ryzyku wystąpienia awarii przemysłowej wraz z programem
zapobiegania poważnym awariom przemysłowym. Elektrownia Opole posiada umowę z dn.
10.04.1998 roku z KWPSP w Opolu o operacyjne zabezpieczenie El. Opole w czasie powodzi
i innych zagrożeń a także uzgodniony pismem nr RZ-6516/13/94 z KWPSP w Opolu „Plan
postępowania na wypadek pożaru”.
Ryzyko wystąpienia awarii dotyczy również obiektów i terenów stacji z etyliną, olejem
napędowym i gazem propan-butan.
Ze względu na przebieg przez teren gminy ważnych arterii komunikacyjnych drogowych
i kolejowych, trasami tymi prowadzony jest również transport toksycznych środków
przemysłowych, niebezpiecznych substancji chemicznych oraz materiałów szczególnie
niebezpiecznych. Zagrożenie stanowi także tzw. „transport dziki”, czyli prowadzony
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 105 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
nieprzystosowanymi środkami transportu, bez odpowiednich zabezpieczeń, w ilościach ponad
normatywnych, przez kierowców nie posiadających stosownych uprawnień.
Szczegółowy schemat organizacyjny reagowania w przypadku wystąpienia omawianych
zagrożeń mógłby określać odrębny dokument taki jak np. „Plan reagowania kryzysowego
gminy Dobrzeń Wielki”.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 106 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozdział IV. CELE, PRIORYTETY I ZADANIA OCHRONY
ŚRODOWISKA W GMINIE DOBRZEŃ WIELKI
IV.1. Ochrona gleb i powierzchni ziemi
IV.1.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
­ Dyrektywa Rady 91/676/EWG w sprawie ochrony wód przed zanieczyszczeniami
wywołanymi azotanami ze źródeł rolniczych,
­ Dyrektywa Rady 86/278/EWG/ z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie ochrony środowiska
a szczególnie gleb, przy stosowaniu osadów ściekowych w rolnictwie,
­ Dyrektywa Rady 91/271/EWG w sprawie utylizacji miejskich ścieków,
­ Dyrektywa Rady 88/609/EWG w sprawie ograniczenia niektórych zanieczyszczeń do
powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania paliw,
­ Dyrektywa Rady 90/313/EWG z dnia 7 czerwca 1990 w sprawie swobodnego dostępu do
informacji o środowisku,
­ Dyrektywa Rady 96/61/WE z dnia 24 września 1996 w sprawie zintegrowanego
zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska,
­ Dyrektywa Rady 91/692/EWG z dnia 23 grudnia 1991 w sprawie standaryzacji
i racjonalizacji raportów z wprowadzania w życie postanowień niektórych dyrektyw
dotyczących środowiska,
­ Dyrektywa Rady 76/464/EWG w sprawie odprowadzania niebezpiecznych substancji do
wody oraz dyrektywy „córki” 82/176, 83/515, 84/156, 84/491, 86/280, 88/347, 90/415,
­ Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991r dotycząca ochrony wód przed
zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzące ze źródeł rolniczych,
­ Dyrektywa 72/306/EWG, 77/537/EWG – ustanawia normy dla maksymalnej ilości spalin
z silników Diesla w pojazdach samochodowych, ciągnikach używanych w rolnictwie
i leśnictwie,
­ Dyrektywa 80/779/EWG – w sprawie dopuszczalnych i zalecanych stężeń SO
i cząstek zawieszonych w powietrzu,
­ Dyrektywa
82/884/EWG
–
w powietrzu atmosferycznym
ustanowienie
maksymalne
wartości
stężeń
ołowiu
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 107 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Aktualny stan prawa polskiego - ustawy
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16,
poz. 78 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2003 r. Nr 178,
poz. 1749),
­ Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2004 Nr 11, poz. 94 z późn.
zm.),
­ Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 93, poz. 898),
­ Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92 poz. 880),
­ Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 112,
poz. 982 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U.
Nr 80, poz. 717),
­ Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2000 r. Nr 56, poz. 679 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.
z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków
pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
(Dz. U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991 z późn.
zm.),
­ Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr 27, poz. 96
z późn. zm.)
Rozporządzenia
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów
jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. Nr 165, poz. 1359),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów
wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych
(Dz. U Nr 241, poz. 2093),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 108 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie
wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 60 poz. 615),
­ Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2002 r.
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu i magazynowaniu środków
ochrony roślin oraz nawozów mineralnych i organiczno-mineralnych (Dz. U. Nr 99,
poz. 896),
­ Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie
szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich
stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).
IV.1.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony gleb i powierzchni ziemi
Jak wynika z analizy stanu aktualnego gleb w gminie Dobrzeń Wielki, charakteryzują się one
dużym udziałem frakcji piasku, co powoduje iż gleby te są wrażliwe na wpływ czynników
zewnętrznych (np. woda, wiatr), które mogą wywierać negatywny wpływ na prawidłowe
funkcjonowanie gleb. Poprawę jakości gleby w warunkach rolniczych możemy uzyskać
poprzez zwiększenie ilości masy organicznej, nawożąc nawozami organicznymi i stosując
okrycie gleb poplonami. Negatywny wpływ czynników erozyjnych można ograniczyć przez
zwiększenie ilości zadrzewień śródpolnych oraz przez przekształcenie gruntów ornych
w trwałe użytki zielone. Istotnym aspektem ochrony gruntów przed degradacją jest
kształtowanie właściwego odczynu gleb, co wiąże się z potrzebą wprowadzenia monitoringu
stanu gleb pod względem kwasowości (co 3- 5 lat), oraz zasobności w podstawowe składniki
nawozowe (azot, fosfor, potas). Koniecznością jest również przeprowadzenie waloryzacji
rolniczej w celu wyeliminowania zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem produktów
rolniczych z przeznaczeniem na cele spożywcze. Tereny, które nie mogą stanowić bazy do
produkcji rolniczej na cele konsumpcyjne, można przeznaczyć pod uprawę roślin
alternatywnych, które będą źródłem biomasy na cele opałowe.
Eksploatacja złóż surowców naturalnych powinna odbywać się zgodnie z obowiązującymi
przepisami, co zabezpiecza ich ochronę, ogranicza negatywny wpływ na środowisko podczas
wydobycia i gwarantuje naprawę powstałych zniszczeń. Dlatego też istnieje potrzeba stałego
monitorowania obiektów, w których prowadzona jest eksploatacja surowców naturalnych pod
kątem ochrony powierzchni ziemi i gleb.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 109 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.1.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku
Cele krótkoterminowe w zakresie ochrony ziemi i gleb obejmują następujące działania:
 aktualizacja map glebowych,
 zapobieganie degradacji i erozji gleb poprzez racjonalną gospodarkę zasobami
naturalnymi.
IV.1.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Cele średniookresowe w zakresie ochrony ziemi i gleb obejmują następujące działania:
 okresowa kontrola zawartości metali ciężkich, składników nawozowych oraz odczynu pH
w glebach użytkowanych rolniczo,
 coroczna aktualizacja rejestru zawierającego informacje o terenach, na których
stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby i ziemi,
 ochrona i wykorzystanie zespołów przyrodniczo-krajobrazowych w celach turystycznych,
 promocja agroturystyki i rolnictwa ekologicznego,
 organizacja cyklu szkoleń dla rolników obejmujących zasady kodeksu dobrych praktyk
rolniczych,
 wykorzystanie nieużytków na uprawy energetyczne,
 rekultywacja terenów zdegradowanych przez przemysł wydobywczy.
IV.2. Gospodarka wodno-ściekowa
IV.2.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
Przyjęte wspólne dla Unii Europejskiej regulacje prawa w zakresie gospodarki wodnościekowej zawarte są w następujących dyrektywach:
­ Dyrektywa Rady 75/440/EWG w sprawie wymaganej jakości wód powierzchniowych
przeznaczonych do pobierania wody pitnej w krajach członkowskich (zmieniona
Dyrektywą Rady 79/869/EWG i 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 76/160 dotycząca jakości wody w kąpieliskach,
­ Dyrektywa Rady 76/464/EWG w sprawie zanieczyszczenia powodowanego przez niektóre
substancje niebezpieczne odprowadzane do środowiska wodnego Wspólnoty (zmieniona
Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 110 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Dyrektywa Rady 78/659/EWG w sprawie jakości wód wymagających ochrony lub
poprawy dla zachowania życia ryb (zmieniona Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 79/869/EWG dotycząca metod badań i częstotliwości analiz wód
powierzchniowych przeznaczonych do poboru wody pitnej w krajach członkowskich
(zmieniona Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 79/923/EWG w sprawie jakości wód wymaganych dla hodowli
skorupiaków i mięczaków (zmieniona Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa
Rady
80/68/EWG
w
sprawie
ochrony
wód
podziemnych
przed
zanieczyszczeniem powodowanym przez niektóre substancje niebezpieczne (zmieniona
Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 82/176/EWG w sprawie wartości dopuszczalnych dla ścieków
i wskaźników jakości wód w odniesieniu do zrzutów rtęci z przemysłu elektrolizy
chlorków metali alkalicznych (zmieniona Dyrektywą Rady 91/692 EWG),
­ Dyrektywa Rady 83/513/EWG w sprawie wartości dopuszczalnych dla ścieków
wskaźników jakości wód w odniesieniu do zrzutów kadmu (zmieniona Dyrektywą Rady
91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 84/156/EWG w sprawie wartości dopuszczalnych dla ścieków
i wskaźników jakości wód w odniesieniu do zrzutów rtęci z sektorów innych niż przemysł
elektrolizy chlorków metali alkalicznych (zmieniona Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 84/491/EWG w sprawie wartości dopuszczalnych dla ścieków
i wskaźników jakości wód w odniesieniu do zrzutów sześciochlorocykloheksanu
(zmieniona Dyrektywą Rady 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 86/280/EWG w sprawie wartości dopuszczalnych dla ścieków
i wskaźników jakości wód w odniesieniu do zrzutów niektórych niebezpiecznych
substancji objętych wykazem I załącznika do dyrektywy 76/464/EWG (zmieniona
dyrektywą Rady 88/347/EWG, 90/415/EWG i 91/692/EWG),
­ Dyrektywa Rady 91/271/EWG w sprawie oczyszczania ścieków komunalnych,
­ Dyrektywa Rady 91/676/EWG w sprawie ochrony wód przed zanieczyszczeniami
spowodowanymi przez azotany ze źródeł rolniczych,
­ Dyrektywa Rady 93/481/EWG dotycząca formularzy dla prezentowania narodowych
programów przewidzianych w Art.17 Dyrektywy Rady 91/271/EWG,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 111 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Dyrektywa Rady 96/61/WE w sprawie zintegrowanego zapobiegania i kontroli
zanieczyszczenia (IPPC),
­ Dyrektywa Rady 98/83/WE w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez
ludzi,
­ Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE ustanawiająca ramy dla polityki
i działań Wspólnoty w dziedzinie gospodarki wodnej (zmieniona Decyzją Parlamentu
Europejskiego i Rady 2455/2001/WE).
Pozostałe zagadnienia związane z gospodarką wodno-ściekową nie ujęte w powyższych
dyrektywach, państwa członkowskie normują na poziomie krajowym.
Aktualny stan prawa polskiego
W Polsce sprawy związane z ochroną środowiska w zakresie gospodarki wodno-ściekowej
regulują ustawy wraz z rozporządzeniami, w szczególności:
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.)
­ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 2003 r. w sprawie opłat za korzystanie
ze środowiska (Dz. U. Nr 55, poz. 477 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów
instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. Nr 140, poz. 1585),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2002 r. w sprawie wzorów
wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska i sposobu
ich przedstawiania (Dz. U. Nr 100, poz. 920 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów instalacji
mogących
powodować
znaczne
zanieczyszczenie
poszczególnych
elementów
przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122, poz. 1055),
­ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 września 2002 r. w sprawie określenia
rodzajów
przedsięwzięć
mogących
znacząco
oddziaływać
na
środowisko
oraz
szczegółowych kryteriów związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzania
raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 179, poz. 1490),
­ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie wysokości
jednostkowych stawek kar za przekroczenie warunków wprowadzenia ścieków do wód lub
do ziemi (Dz. U. Nr 146, poz. 1640 z późn. zm.),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 112 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 20 lipca 2002 r. w sprawie sposobu
realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania
ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1108 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 stycznia 2003 r. w sprawie wymagań
w zakresie prowadzenia pomiarów poziomów w środowisku substancji lub energii przez
zarządzającego drogą, linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem, portem (Dz. U. Nr 35,
poz. 308)
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U.
Nr 132, poz. 622)
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 października 2002 r. w sprawie
warunków wprowadzania nieczystości ciekłych do stacji zlewnych (Dz. U. Nr 188,
poz. 1576)
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych
wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie
odpływu azotu ze źródeł rolniczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 4, poz. 44),
­ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie przebiegu granic
obszarów dorzeczy, przyporządkowania zbiorników wód podziemnych do właściwych
obszarów dorzeczy, utworzenia regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz podziału
obszarów dorzeczy na regiony wodne (Dz. U. Nr 232, poz. 1953),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 listopada 2002 r. w sprawie wymagań,
jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe wykorzystywane do zaopatrzenia
ludności w wodę przeznaczoną do spożycia (Dz. U. Nr 204, poz. 1728),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie metodyk
referencyjnych badania stopnia biodegradacji substancji powierzchniowoczynnych
zawartych w produktach, których stosowanie może mieć wpływ na jakość wód (Dz. U.
poz. 196, poz. 1658),
­ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 października 2002 r. w sprawie wymagań,
jakim powinna odpowiadać woda w kąpieliskach (Dz. U. Nr 183, poz. 1530),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań,
jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb
w warunkach naturalnych (Dz. U. Nr 176, poz. 1455),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 113 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie warunków,
jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie
substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 212, poz. 1799),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie kryteriów
wyznaczania wód wrażliwych na zanieczyszczenie związkami azotu ze źródeł rolniczych
(Dz. U. Nr 241, poz. 2093)
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym
odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 z późn. zm.)
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002 r. w sprawie określenia
przeciętnych norm zużycia wody (Dz. U. Nr 8, poz. 70),
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie określenia
taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe
zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257),
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 20 lipca 2002 r. w sprawie sposobu
realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania
ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1108 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie wymagań
dotyczących jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr 203,
poz. 1718),
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 112,
poz. 982 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy
o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.)
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie zakresu, czasu,
sposobu oraz warunków prowadzenia monitoringu składowisk odpadów (Dz. U. Nr 220
poz. 1858)
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 z późn.
zm.)
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. (Dz. U. Nr 75, poz. 690
z późn. zm.)
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 114 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991 z późn. zm.)
­ Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 czerwca 2001 r. w sprawie
szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich
stosowania (Dz. U. Nr 60, poz. 616).
IV.2.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie gospodarki wodno-ściekowej
Z analizy aktualnego stanu gospodarki wodno-ściekowej w gminie Dobrzeń Wielki wynika,
że potencjalne źródło zagrożenia jakości wód powierzchniowych i podziemnych stanowią
przede wszystkim:
­ ścieki bytowo-gospodarcze z zabudowy mieszkaniowej na obszarach nieskanalizowanych,
­ ścieki deszczowe spływające z dróg, placów i stacji paliw, brak urządzeń
podczyszczających,
­ zanieczyszczenia spływające z pól, szczególnie w okresach po nawożeniu gruntów
rolnych,
­ gminne składowisko odpadów w Chróścicach.
W związku z powyższym należy podjąć w gminie działania mające na celu wyeliminowanie
tych zagrożeń.
W gminie Dobrzeń Wielki ok. 85 % mieszkańców wyposażone jest w system kanalizacji
sanitarnej. Na pozostałym obszarze zabudowania wyposażone są w bezodpływowe zbiorniki
ścieków. Szamba te, jak wskazuje doświadczenie nie zawsze są szczelne. Zdarza się również,
że na obszarach nieskanalizowanych ścieki odprowadzane są bezpośrednio do rowów
i potoków. Ilość wywiezionych nieczystości płynnych w 2004 r. wyniosła 6 4270 m3.
Teren gminy Dobrzeń Wielki nie jest w pełni wyposażony w kanalizację deszczową,
a istniejąca sieć nie została zinwentaryzowana.
Priorytetowym zadaniem w zakresie gospodarki ściekowej w gminie Dobrzeń Wielki jest
objęcie systemem kanalizacji całego obszaru gminy oraz rozbudowa i modernizacja
oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach i w Dobrzeniu Wielkim, pod kątem dostosowania
efektów oczyszczania do obowiązujących wymogów, a także zwiększenia dopływu ścieków
w wyniku rozbudowy sieci kanalizacyjnej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 115 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Zgodnie z „Krajowym Programem Oczyszczania Ścieków Komunalnych” obszar gminy
Dobrzeń Wielki należy do dwóch aglomeracji (zgodnie z definicją określoną ustawą z dnia
18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.) Dobrzeń Wielki
i Czarnowąsy, o wielkości odpowiednio 8 507 i 4 233 RLM, z których ścieki odprowadzane
są do oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim i Czarnowąsach. Ze względu na wielkość
aglomeracji realizacja zadań własnych gminy w zakresie usuwania i oczyszczania ścieków
powinna zostać zakończona przed 31.12.2015 r. Ww. program przewiduje dla gminy Dobrzeń
Wielki (aglomeracja Dobrzeń Wielki i Czarnowąsy) m.in.:
─ rozbudowę oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim,
─ rozbudowę i modernizację oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach,
─ docelowy rodzaj oczyszczalni – biologiczne o przepustowości 1276 m3/d dla oczyszczalni
w Dobrzeniu Wielkim i 635 m3/d dla oczyszczalni w Czarnowąsach,
─ osiągnięcie w wyniku oczyszczania ścieków redukcji azotu ogólnego o 35% i redukcji
fosforu ogólnego o 30%.
Gmina posiada w tym zakresie opracowaną koncepcję przedsięwzięcia pod nazwą
„Kanalizacja gminy Dobrzeń Wielki”, którego podstawowym celem jest ochrona zasobów
wód GZWP nr 333.
Docelowo należy założyć również rozbudowę istniejącej kanalizacji deszczowej, tak aby
wszystkie ulice na terenach zurbanizowanych były w nią wyposażone. Przewidzieć należy
budowę kanalizacji deszczowej grawitacyjnej, z odprowadzeniem wód deszczowych do
lokalnych cieków.
Przy odprowadzaniu ścieków deszczowych z terenów zanieczyszczonych (stacje benzynowe,
parkingi itp.) należy przewidywać wykonanie podczyszczalni w celu usunięcia zawiesiny
i substancji ropopochodnych.
W rejonach, gdzie budowa kanalizacji sanitarnej jest nieuzasadniona ze względów
technicznych, bądź ekonomicznych należy przewidzieć budowę lokalnych, dostosowanych do
potrzeb oczyszczalni ścieków, bądź budowę przydomowych oczyszczalni ścieków.
Z analizy stanu istniejącego w zakresie zaopatrzenia w wodę wynika, że cały teren gminy jest
zwodociągowany.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 116 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Planowane na najbliższe lata inwestycje obejmują działania modernizacyjne i usprawniające
istniejący system zaopatrzenia w wodę, tj.: wymianę awaryjnych odcinków sieci,
modernizację stacji uzdatniania wody w Chróścicach i Brzeziu, ze względu na obniżoną
jakość wody oraz uzbrojenie w sieć wodociągową terenów pod budownictwo mieszkaniowe.
Do wymiany kwalifikuje się m.in. odcinki sieci wykonane z rur azbestowo-cementowych (ok.
1 300 mb).
Rozpoznania wymaga problem wyłączonych z eksploatacji studni gospodarskich, tj. ich
ewidencji oraz kontroli zabezpieczenia przed zanieczyszczeniem np. ściekami.
W celu ochrony jakości wód powierzchniowych i podziemnych należy ponadto monitorować
wpływ na jakość wód powierzchniowych i podziemnych obiektów mogących stanowić
potencjalne zagrożenie w tej kwestii, tj. składowiska odpadów oraz oczyszczalni.
Produkcję rolną należy prowadzić w sposób ograniczający i zapobiegający zanieczyszczeniu
wód związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych. Należy upowszechniać dobre
praktyki rolnicze, w szczególności na drodze organizowania szkoleń dla rolników.
Na terenie gminy brak jest kompleksowo rozpoznanego i sprecyzowanego zakresu
niezbędnych przedsięwzięć dotyczących ochrony przed powodzią i suszą.
W celu szczegółowego rozpoznania potrzeb związanych z ochroną przed powodzią należy
opracować program działań w tej dziedzinie, który powinien obejmować przede wszystkim
regulację rzek i potoków, budowę obiektów małej retencji oraz wyznaczenie terenów
zalewowych. Programy takie powinny być opracowane w układach zlewniowych, a gmina
powinna uczestniczyć w ich przygotowaniu.
Obiekty małej retencji lokalizuje się na terenach użytków zielonych (łąk, pastwisk), obniżeń
terenowych, które względnie dobrze znoszą krótkotrwałe okresy zalewowe. Lokalizacja tego
typu obiektów powinna być poprzedzona osobnym studium lokalizacyjnym i badaniami.
Zadaniem
gminy
jest
ponadto
identyfikacja
i
ujęcie
w
miejscowych
planach
zagospodarowania przestrzennego terenów zagrożonych powodzią. Na tych terenach powinna
być ograniczona możliwość budowy nowych i rozbudowy istniejących obiektów.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 117 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
W zakresie ochrony przed suszą, bogata sieć hydrograficzna gminy oraz zasoby wód
podziemnych stanowią wystarczające zabezpieczenie.
Program
ochrony
środowiska
województwa
opolskiego
na
lata
2003
–
2006
z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010” wśród wyznaczonych zadań
priorytetowych wskazuje ochronę wód przed zanieczyszczeniami i nadmierną eksploatacją
oraz zabezpieczenie środowiska przed zagrożeniami typu powódź, susza, poprzez realizację
zadań w zakresie m.in.:
­ kształtowania i racjonalizacji wykorzystania zasobów wodnych: ochrona GZWP,
wprowadzanie zamkniętych obiegów wody w przemyśle, wodooszczędnych technologii
produkcji, zmniejszanie strat wody w sieci,
­ ochrony przed powodzią: modernizacja i budowa obwałowań, polderów, zapobieganie
lokalizacji zabudowy na terenach zalewowych, zalesianie wododziałów,
­ zarządzania wodami: opracowanie bilansu wodno-gospodarczego, analiza stanu zasobów
wodnych, opracowanie warunków korzystania z wód regionu wodnego,
­ zaopatrzenia w wodę: zakończenie budowy sieci wodociągowych, modernizacja stacji
uzdatniania wody i sieci wodociągowych, ukształtowanie sieci studni awaryjnych,
likwidacja nieczynnych ujęć wody,
­ gospodarki ściekowej: budowa, rozbudowa i modernizacja systemów kanalizacyjnych z
oczyszczalniami ścieków, likwidacja zrzutu ścieków nieoczyszczonych, obniżenie
ładunków zanieczyszczeń w ściekach przemysłowych, budowa zbiorników na gnojowicę,
rozbudowa systemu monitoringu jakości wód.
Zgodnie z Projektem Programu Ochrony Środowiska Powiatu Opolskiego na lata 2003 –
2015 priorytetem w zakresie gospodarki wodno-ściekowej jest „Przywrócenie czystości wód
powierzchniowych,
ochrona
zasobów
wód
podziemnych
oraz
zmniejszenie
strat
i zapewnienie wysokiej jakości wody do picia”.
Zgodnie z założonymi celami dla województwa opolskiego i powiatu opolskiego działania
w zakresie gospodarki wodno-ściekowej w gminie Dobrzeń Wielki powinny być
podporządkowane następującym priorytetom:
­ ochrona zasobów wód powierzchniowych i podziemnych,
­ uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej w gminie,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 118 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ pełne wdrożenie idei zrównoważonej produkcji i konsumpcji w odniesieniu do zużycia
wody na cele przemysłowe, komunalne i rolnicze,
­ eliminowanie zagrożeń związanych z działalnością rolniczą,
­ maksymalne ograniczenie zanieczyszczonych spływów powierzchniowych,
­ zwiększanie retencji naturalnej,
­ zwiększanie małej retencji,
­ ochrona przed powodzią i suszą.
IV.2.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku
Realizacji przyjętych priorytetów ekologicznych w zakresie gospodarki wodno-ściekowej
służyć będą następujące cele krótkookresowe:
­ modernizacja stacji uzdatniania wody ujęć w Chróścicach i Brzeziu,
­ modernizacja i rozbudowa oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim,
­ modernizacja i rozbudowa oczyszczalni ścieków w Czarnowąsach,
­ budowa kanalizacji sanitarnej na obszarach nieskanalizowanych (miejscowości Kup,
Świerkle i Brzezie),
­ inwentaryzacja nielegalnych kolektorów i rowów służących do odprowadzania ścieków,
­ inwentaryzacja istniejących systemów kanalizacji deszczowych wraz z oceną ich stanu
technicznego,
­ wytypowanie odcinków do wykonania ochronnych barier roślinnych,
­ wykonanie roślinnych barier ochronnych wzdłuż wytypowanych odcinków wód
powierzchniowych,
­ kontrola istniejących zabezpieczeń wodnych i rozpoznanie potrzeb w zakresie
bezpieczeństwa przeciwpowodziowego,
­ opracowanie całościowego bilansu wodno-gospodarczego powiatu i województwa,
­ opracowanie i wdrożenie systemu monitoringu emisji zanieczyszczeń ze źródeł
punktowych do odbiorników,
­ opracowanie programu likwidacji nieczynnych ujęć wody bądź ich zabezpieczenia (w tym
weryfikacja pozwoleń wodnoprawnych),
­ współpraca przy opracowaniu programu ochrony przed powodzią w zlewni rzeki Odry,
­ współpraca przy opracowaniu programu ochrony przed powodzią w zlewni rzeki Mała
Panew,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 119 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ budowa ekologicznych stanowisk do magazynowania obornika i zbiorników na gnojowicę
w gospodarstwach rolnych.
IV.2.4. Cele średnioookresowe do 2012 roku
Do wytypowanych celów średniookresowych, do realizacji w perspektywie 2012 r.
w dziedzinie gospodarki wodno-ściekowej należą:
­ wymiana odcinków rurociągów żeliwnych i stalowych (ok. 10 km),
­ wymiana odcinków rurociągów azbestowo-cementowych (ok. 1,3 km),
­ uzupełniająca rozbudowa sieci wodociągowej na terenach przeznaczonych pod
budownictwo,
­ edukacja oraz propagowanie postaw i zachowań motywujących ludność do oszczędzania
wody,
­ propagowanie budowy oczyszczalni przydomowych i małych grupowych oczyszczalni
ścieków na terenach nie przewidzianych do skanalizowania,
­ budowa kanalizacji deszczowej wraz z urządzeniami podczyszczającymi,
­ prowadzenie monitoringu wpływu składowiska odpadów w Chróścicach na jakość wód,
­ prowadzenie akcji informacyjnej i propagowanie wśród rolników tzw. Kodeksu Dobrych
Praktyk Rolniczych,
­ utrzymanie przeciwpowodziowej funkcji terenów zalewowych, całkowite zaprzestanie
wszelkich nowych inwestycji, które mogą zmniejszyć rolę przeciwpowodziową terenów
zalewowych,
­ przebudowa i udrażnianie koryt rzecznych,
­ rozwój współpracy regionalnej w celu doprowadzenia wód Małej Panwi do I klasy
czystości,
­ stworzenie monitoringu wód podziemnych GZWP 333, 334, 336,
­ budowa oczyszczalni przydomowych i małych grupowych oczyszczalni ścieków na
terenach nie przewidzianych do skanalizowania,
­ budowa małych elektrowni wodnych (Kup, Dobrzeń Wielki, Chróścice),
­ stosowanie w zakładach przemysłowych tylko najlepszych dostępnych technik
produkcyjnych (BAT), sprzyjających ograniczeniu zużycia wody.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 120 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.3. Gospodarka odpadami
Zagadnienia dotyczące celów, priorytetów i zadań ochrony środowiska w zakresie gospodarki
odpadami omówiono szczegółowo w II tomie niniejszego opracowania „Plan gospodarki
odpadami”.
IV.3.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
Ramy prawne dla gospodarowania odpadami w Unii Europejskiej określa Dyrektywa Rady
75/442/EWG
z
15
lipca
1975
w
sprawie
odpadów
(z
późn.
zm.).
Ponadto
w zakresie gospodarki odpadami obowiązują:
­ Dyrektywa Rady 91/689/EWG z 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych
(z późn. zm.) odpadami,
­ Dyrektywa Rady 91/157/EWG z 18 marca 1991 r. w sprawie baterii i akumulatorów
zawierających szkodliwe substancje (z późn. zm.),
­ Dyrektywa Rady 1999/31/WE z 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów.
Aktualny stan prawa polskiego - ustawy
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska,
ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn.
zm.) – tzw. Ustawa wprowadzająca,
­ Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (Dz. U.
Nr 63, poz. 638 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie
gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej
(Dz. U. Nr 63, poz. 639 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku w gminach (Dz. U. Nr 132,
poz. 622 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest
(Dz. U. z 2004 r. Nr 3, poz. 20 z późn. zm.) – w zakresie odpadów zawierających azbest.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 121 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozporządzenia
Rozporządzenia i obwieszczenia wydane na podstawie upoważnień zawartych w ustawie –
Prawo ochrony środowiska:
­ Rozporządzenie z dnia 20 listopada 2001 r. w sprawie rodzajów instalacji, których
eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. Nr 140, poz. 1585),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 października 2002 r. w sprawie sposobu
udostępniania informacji o środowisku (Dz. U. Nr 176, poz. 1453 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowych
warunków jakim powinna odpowiadać prognoza oddziaływania na środowisko dotycząca
projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 197, poz.
1667).
Rozporządzenia i uchwały wydane na podstawie upoważnień zawartych w ustawie
o odpadach:
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu
odpadów (Dz. U. Nr 112 poz. 1206),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu
informacji podawanych przy rejestracji przez posiadaczy odpadów zwolnionych
z obowiązku uzyskania zezwoleń oraz sposobu rejestracji (Dz. U. Nr 152, poz. 1734),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie rodzajów
odpadów lub ich ilości, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów
oraz kategorii małych i średnich przedsiębiorstw, które mogą prowadzić uproszczona
ewidencje odpadów (Dz. U. Nr 152, poz. 1735),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie niezbędnego
zakresu informacji objętych obowiązkiem zbierania i przetwarzania oraz sposobu
prowadzenia
centralnej
i
wojewódzkiej
bazy
danych
dotyczącej
wytwarzania
i gospodarowania odpadami (Dz. U. Nr 152, poz. 1740),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie zakresu
informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i przekazywania
zbiorczych zestawień danych (Dz. U. Nr 152, poz. 1737),
­ Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie rodzaju
odpadów inne niż niebezpieczne oraz rodzajów instalacji i urządzeń, w których dopuszcza
się ich termiczne przekształcanie (Dz. U. Nr 18 poz. 176 z późn. zm.),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 122 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie wymagań
dotyczących prowadzenia procesu termicznego przekształcania odpadów (Dz. U. Nr 37,
poz. 339 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 maja 2002 r. w sprawie listy rodzajów
odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom
organizacyjnym, nie będącymi przedsiębiorcami, do wykorzystania na ich własne
potrzeby, (Dz. U. Nr 74, poz. 686),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie komunalnych
osadów ściekowych z późniejszymi zmianami (Dz. U. Nr 134, poz. 1140 z późn. zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 października 2002 r. w sprawie odpadów
pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych
odpadów, które nie mogą być unieszkodliwiane przez ich składowanie (Dz. U. Nr 180,
poz. 1513),
­ Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia
2003 r. w sprawie rodzajów odpadów, których zbieranie lub transport nie wymagają
zezwolenia na prowadzenie działalności (Dz. U. z 2004 r. Nr 16, poz. 154),
­ Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie rodzajów
odpadów, które mogą być składowane w sposób nieselektywny, (Dz. U. Nr 191,
poz. 1595),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 marca 2003 r. w sprawie szczegółowych
wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia jakim powinny
odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów (Dz. U. Nr 61, poz. 549),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 kwietnia 2003 r. w sprawie sporządzania
planów gospodarki odpadami (Dz. U. Nr 66, poz. 620).
Rozporządzenia i obwieszczenia wydane na podstawie upoważnień zawartych w tzw. Ustawie
o opłacie produktowej:
­ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 2003 r. w sprawie rocznych poziomów
odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (Dz. U. Nr 104, poz.
982).
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 123 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.3.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie gospodarki odpadami
Z analizy aktualnego stanu gospodarki w gminie oraz obowiązującego w tym zakresie
ustawodawstwa wynika, że priorytetem jest uporządkowanie w gminie gospodarki odpadami,
w szczególności komunalnymi. Zgodnie z wymaganiami obowiązującej ustawy o odpadach
wszelkie działania z zakresu gospodarki odpadami powinny zmierzać w pierwszej kolejności
do:
­ zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego
oddziaływania na środowisko przy wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu
użytkowania tych produktów,
­ zapewnienia zgodnego z zasadami ochrony środowiska odzysku surowców wtórnych,
jeżeli nie udało się zapobiec powstawaniu odpadów,
­ zapewnienia zgodnego z zasadami ochrony środowiska unieszkodliwiania odpadów,
których powstaniu nie udało się zapobiec, lub których nie udało się poddać odzyskowi.
Cele Planu Gospodarki Odpadami gminy Dobrzeń Wielki są zgodne z celami
krótkookresowymi i długookresowymi PGO dla Województwa Opolskiego odnoszącymi się
do:
­ objęcia wszystkich mieszkańców zorganizowaną zbiórką odpadów oraz podniesienia
skuteczności selektywnej zbiórki, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju selektywnej
zbiórki odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
­ intensyfikacji szkoleń i podnoszenia świadomości społecznej,
­ wdrażania nowoczesnych technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów.
Projektowany system racjonalnej gospodarki odpadami komunalnymi w gminie powinien
wykorzystywać następujące techniki i technologie gospodarki odpadów:
 selektywna zbiórka odpadów komunalnych,
 transport (wywóz) odpadów z selektywnej zbiórki,
 zbiórka, transport (wywóz) i utylizacja odpadów wielkogabarytowych,
 transport i utylizacja odpadów budowlanych,
 transport (wywóz) i unieszkodliwienie martwych zwierząt,
 waloryzacja surowców wtórnych,
 zagospodarowanie surowców wtórnych,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 124 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 zbiórka i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia
odpadów komunalnych,
 składowanie.
W koncepcji przewiduje się również zasady postępowania z odpadami niebezpiecznymi
pochodzącymi z jednostek służby zdrowia oraz innych jednostek prowadzących działalność
gospodarczą.
Proponowany system gospodarki odpadami nie obejmuje utylizacji wraków samochodowych.
Właściciele pojazdów wycofanych z ruchu, w myśl obowiązujących przepisów, mają
obowiązek oddania ich do punktów złomowania posiadających wymagane pozwolenia.
Proponowana koncepcja selektywnej zbiórki odpadów komunalnych dla gminy Dobrzeń
Wielki zakłada realizację celu w oparciu o następujące obiekty:
 Lokalny Punkt Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych,
 Lokalny Punkt Waloryzacji Surowców Wtórnych,
 Składowisko odpadów.
Celem wszystkich podejmowanych działań jest poprawa stopnia odzysku surowców wtórnych
z odpadów oraz związane z tym zmniejszenie ilości odpadów kierowanych na składowisko
oraz redukcja ilości odpadów biodegradowalnych.
IV.3.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku
Cele krótkoterminowe w zakresie gospodarki odpadami obejmują następujące zadania:
­ przeprowadzenie programu edukacji ekologicznej,
­ organizacja obwoźnego (ruchomego) systemu zbiórki odpadów opakowaniowych
(surowców wtórnych) przez podmiot spoza terenu gminy,
­ organizacja obwoźnego (ruchomego) systemu zbiórki odpadów niebezpiecznych przez
podmiot spoza terenu gminy,
­ rozwijanie i wspieranie indywidualnych form utylizacji odpadów organicznych.
IV.3.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Cele średnioterminowe w zakresie gospodarki odpadami obejmują następujące zadania:
­ zapobieganie powstaniu odpadów,
­ ograniczenie wytwarzanych odpadów,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 125 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ właściwa izolacja odpadów od środowiska,
­ wprowadzenie systemu zbiórki odpadów biodegradowalnych,
­ wdrożenie selektywnej zbiórki odpadów na terenie całej gminy,
­ bieżąca likwidacja dzikich wysypisk,
­ wdrażanie technologii niskoodpadowych (BAT),
­ zastąpienie niskiej jakości paliw stałych paliwami ekologicznymi,
­ wzrost świadomości społeczeństwa w zakresie postępowania z odpadami.
IV.4. Ochrona powietrza atmosferycznego
IV.4.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
W zakresie jakości powietrza w UE obowiązują:
­ Dyrektywa 96/62/WE”. Dyrektywa ramowa w sprawie oceny i zarządzania jakością
powietrza,
­ Dyrektywa 70/220/EWG i 94/12/WE – ustanawia wymogi techniczne i dopuszczalne
wartości dla CO i nie spalonych emisji węglowodorów z silników pojazdów
samochodowych,
­ Dyrektywa 72/306/EWG, 77/537/EWG – ustanawia normy dla maksymalnej ilości spalin
z silników diesla w pojazdach samochodowych, ciągnikach używanych w rolnictwie
i leśnictwie,
­ Dyrektywa 80/779/EWG – w sprawie dopuszczalnych i zalecanych stężeń SO i cząstek
zawieszonych w powietrzu,
­ Dyrektywa 82/884/EWG – ustanowienie maksymalne wartości stężeń ołowiu w powietrzu
atmosferycznym,
­ Dyrektywa 85/203/EWG – ustanawia obowiązujące dopuszczalne wartości tlenku azotu,
­ Dyrektywa 88/77/EWG
–
ustanawia wymogi
techniczne i
dopuszczalne CO,
węglowodorów, NOx dla samochodów ciężarowych,
­ Dyrektywa 85/210/EWG – w sprawie zawartości ołowiu w benzynie,
­ Dyrektywa 92/72/EWG – ustanawia wartości progowe ozonu,
­ Dyrektywa 93/12/EWG – w sprawie zawartości siarki w paliwach płynnych,
­ Dyrektywa 94/63/WE – ma na celu ograniczenie emisji lotnych związków organicznych
(VOC) pochodzących z magazynowania i dystrybucji benzyny,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 126 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Dyrektywa 99/30/WE w sprawie wartości granicznych stężenia SO2, NO2, NOx, pyłu
i ołowiu w powietrzu,
­ Dyrektywa
84/360/EWG
w
sprawie
ograniczania
zanieczyszczeń
powietrza
powodowanych przez zakłady przemysłowe,
­ Dyrektywa 96/61/WE w sprawie zintegrowanego zapobiegania i kontroli zanieczyszczeń,
­ Dyrektywa 88/609/EWG w sprawie ograniczenia emisji z niektórych zanieczyszczeń do
powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania paliw,
­ Dyrektywa 89/369/EWG w sprawie zapobiegania zanieczyszczaniu powietrza przez nowe
zakłady spalania odpadów komunalnych.
Aktualny stan prawa polskiego
Ochrona środowiska w zakresie ochrony powietrza realizowana jest w oparciu o następujące
przepisy prawne:
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz.627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska,
ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn.
zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie wartości
odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2003 r. Nr 1.poz. 12),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 06 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych
poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych
substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów
niektórych substancji (Dz. U. Nr 87, poz. 796),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 06 czerwca 2002 r. w sprawie oceny
poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 87, poz. 798 ),
­ Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2000 r. w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi
dalekosiężne do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz.
U. Nr 98, poz. 1067 z późn. zm.).
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 127 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.4.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego
Z analizy aktualnego stanu w zakresie ochrony powietrza na terenie gminy Dobrzeń Wielki
wynika, iż poprawy stanu powietrza należy wiązać przede wszystkim z działaniami
w zakresie ograniczania:
­ emisji niskiej,
­ emisji pochodzącej z procesów energetycznych i przemysłowych,
­ emisji pochodzącej z transportu powierzchniowego,
­ emisji niezorganizowanej.
Redukcji emisji z procesów spalania paliw energetycznych, w tym emisji niskiej należy się
spodziewać przede wszystkim z prowadzeniem działań na rzecz rozwoju i modernizacji
systemów sieci ciepłowniczej i gazu przewodowego w gminie, zgodnie z „Projektem założeń
do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe gminy Dobrzeń Wielki”,
w którym do roku 2020 przewidziano:
w zakresie rozwoju systemu ciepłowniczego:
 podłączenie do systemu ciepłowniczego istniejących obiektów w rejonie ul. Opolskiej w
Dobrzeniu Wielkim (budowa sieci ciepłowniczej i ok. 100 przyłączy),
 podłączenie do systemu ciepłowniczego planowanych do budowy 100 domków
jednorodzinnych w rejonie ul. Reymonta i 100 domków w rejonie ul. Opolskiej (budowa
ok. 100 przyłączy ciepłowniczych) w Dobrzeniu Wielkim,
 podłączenie do sieci ok 100 istniejących domków jednorodzinnych i budynku szkoły w
Dobrzyniu Małym oraz włączanie do sieci wszystkich nowobudowanych domów
(pokrycie zapotrzebowania na ciepło w Dobrzeniu Małym z sieci cieplnej będzie
wariantowo rozpatrywane z możliwością gazyfikacji),
 modernizację istniejącego ciepłociągu Czarnowąsach wraz z częściową zmianą trasy
przebiegu, która pozwoliłaby na objęcie zasięgiem sieci obiektów w obszarze ul. Jagiełły,
rejonie centrum oraz południowego rejonu miejscowości leżącej na drugim brzegu Małej
Panwi (modernizacja ciepłociągu będzie wariantowo rozpatrywana z gazyfikacją),
 uciepłowienie miejscowości Borki, Brzezie i Krzanowice i podłączenie do sieci ok. 75 %
mieszkańców (uciepłowienie będzie wariantowo rozpatrywane z gazyfikacją),
w zakresie rozwoju sieci gazowej:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 128 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 budowę sieci gazowej średniego ciśnienia (ok. 76-77 km) i podłączenie do niej odbiorców
(2350 przyłączy wraz z reduktorami) z terenów miejscowości: Brzezie, Dobrzeń Wielki,
Dobrzeń Mały, Kup, Czarnowąsy, Chróścice, Borki, Krzanowice oraz Świerkle (rozwój
sieci gazowej w miejscowościach Czarnowąsy, Borki, Brzezie, Krzanowice i Dobrzeń
Mały będzie rozpatrywana wariantowo z rozwojem systemu ciepłowniczego),
 rozbudowę stacji redukcyjnej I stopnia w Brzeziu na większą (5000-8000 m3/h) oraz
budowę nowej stacji redukcyjnej w Czarnowąsach (1000 m3/h)
Redukcji emisji ze spalania paliw energetycznych należy się spodziewać również
z prowadzeniem działań na rzecz obniżenia energochłonności obiektów.
Należy podjąć akcje zachęcające do wykonywania termomodernizacji budynków i instalacji
ciepłowniczych (docieplenia budynków, wymiana okien, wymiana kotłowni węglowych na
„ekologiczne” olejowe lub gazowe). Konieczne będzie również przeprowadzenie działań
edukacyjno-informacyjnych
w
zakresie:
korzyści
płynących
ze
stosowania
paliw
ekologicznych, poszanowania energii cieplnej i elektrycznej, szkodliwości spalania odpadów
z tworzyw sztucznych w paleniskach domowych. Punktem wyjścia do ograniczenia emisji
niskiej powinno być opracowanie „Kompleksowego Gminnego Programu Ograniczania
Emisji Niskiej”.
Znajdujące się na terenie gminy jednostki gospodarcze posiadające technologiczne lub
energetyczne źródła emisji powinny zostać zinwentaryzowane, a ich działalność powinna być
kontrolowana pod kątem zgodności z posiadanymi decyzjami na emisję zanieczyszczeń.
Elektrownia Opole S.A. powinna kontynuować działania mające na celu ograniczanie
szkodliwego oddziaływania na środowisko, przez dostosowanie się do dyrektywy IPPC
i uzyskanie pozwolenia zintegrowanego.
Zgodnie ze „Strategią rozwoju energetyki odnawialnej” przyjmującej jako cel strategiczny
zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowo-energetycznym do
7,5%
w
2010
r.
należy
wykonać
analizę
możliwości
wykorzystania
biomasy
(głównie drewna i słomy) jako źródła energii odnawialnej w zakładach produkcyjnych,
gospodarstwach rolnych, szklarniach, fermach znajdujących się na terenie gminy Dobrzeń
Wielki. W przypadku pozytywnych wyników analizy należy rozpocząć akcje promującą
wykorzystanie biopaliw jako źródła zastępczego dla tradycyjnych kotłowni węglowych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 129 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Wg wstępnej analizy ilość odpadów drzewnych i słomy oraz ilość energii jaką można z nich
uzyskać wynosi dla drewna:
 ilość odpadów drzewnych do zagospodarowania
559,9 Mg/rok (1 300 m3/rok)
(dane cytowane za „Programem Ochrony Środowiska dla Powiatu Opolskiego”),
 spodziewana ilość uzyskanej energii:
5,6 TJ/rok
(przy założeniu wartości opałowej drewna na poziomie 14 MJ/kg i sprawności kotła 70%),
dla słomy:
 ilość słomy odpadowej
2 612 Mg/rok
(dla powierzchni zasiewów zbóż w gminie 1306 ha, założeniu średniego uzysku słomy na
poziomie 4 Mg/ha, zużyciu słomy na potrzeby rolnictwa 50%),
 spodziewana ilość uzyskanej energii:
27,2 TJ/rok
(przy założeniu wartości opałowej słomy na poziomie 14 MJ/kg i sprawności kotła 75%).
W Gminie Dobrzeń Wielki istnieją również możliwości wykorzystania energii z cieków
wodnych, głównie rzeki Odry, poprzez budowę małych elektrowni wodnych (MEW), o mocy
do 5 MW. Program Ochrony Środowiska Województwa Opolskiego oraz Program Ochrony
Środowiska dla Powiatu Opolskiego przewidują budowę następujących obiektów:
 MEW w Dobrzeniu Wielkim, na rzece Odrze, w km 164 o potencjalnej mocy do
wykorzystania 1400 kW,
 MEW w Chróścicach, na rzece Odrze, w km 168 o potencjalnej mocy do wykorzystania
1400 kW,
 MEW w Kup, na rzece Brynicy, o potencjalnej mocy do wykorzystania 15 kW.
W ramach działań ograniczających emisję zanieczyszczeń z transportu powierzchniowego
należy przeprowadzić remonty dróg gminnych, wprowadzać do miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego (i aktualizacji) pasów zieleni pomiędzy drogami,
a zabudową mieszkaniową. Na ograniczenie emisji z transportu samochodowego wpłynie
usprawnienie komunikacji samochodowej, które nastąpi w wyniku modernizacji drogi
wojewódzkiej nr 454 i budowy obejścia miejscowości Czarnowąsy, Dobrzeń Wielki i Kup
oraz budowy obwodnicy terenów zabudowanych miejscowości Dobrzeń Wielki, Chróścice,
Siołkowice Stare, Popielów w ciągu drogi wojewódzkiej nr 457. Do ograniczenia emisji
zanieczyszczeń z transportu samochodowego przyczyni się również opracowanie gminnego
programu budowy ścieżek rowerowych i promocja komunikacji rowerowej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 130 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
W ramach ograniczania emisji niezorganizowanej należy rozpatrzyć pod względem
techniczno-ekonomicznym możliwość wykorzystania biogazu z komór fermentacyjnych
oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim. Należy również zainstalować na wysypisku
odpadów komunalnych w Chróścicach instalację spalania biogazu w celach energetycznych
lub spalać biogaz w pochodni.
Priorytetem w omawianej dziedzinie, zgodnie z programami ochrony środowiska wyższych
szczebli, jest ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami.
IV.4.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku
Cele krótkoterminowe, do realizacji w latach 2005 – 2008 w zakresie ochrony powietrza
atmosferycznego stanowią:
­ opracowanie gminnego studium wykorzystania energii niekonwencjonalnej w tym bilansu
biopaliw (w szczególności drewna i słomy), z uwzględnieniem możliwości ich pozyskania,
zainteresowania potencjalnych producentów produkcją biopaliw oraz analizy technicznoekonomicznej zastosowania w gminie kotłów na biomasę,
­ opracowanie „Kompleksowego gminnego programu ograniczania niskiej emisji”,
­ budowa instalacji spalania biogazu na składowisku odpadów w Chróścicach,
­ opracowanie gminnego programu budowy ścieżek rowerowych, tak by kontynuowane były
działania mające na celu ukształtowanie układu tras rowerowych o funkcjach
komunikacyjnych, turystycznych i rekreacyjnych, promocja komunikacji rowerowej,
­ opracowanie analizy techniczno-ekonomicznej możliwości wykorzystania biogazu
w celach energetycznych powstającego w otwartych komorach fermentacyjnych
oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim,
­ wzmocnienie monitoringu powietrza,
­ spełnienie wymagań Najlepszej Dostępnej Techniki (BAT) i uzyskanie Pozwolenia
Zintegrowanego (IPPC) przez Elektrownię Opole S.A. w Brzeziu oraz pozostałe jednostki
gospodarcze działające na terenie gminy Dobrzeń Wielki, wymagające takiego
pozwolenia.
IV.4.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Jako cele do realizacji do 2012 roku w zakresie ochrony powietrza przyjęto następujące
zadania:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 131 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ rozbudowa i modernizacja sieci ciepłowniczej w Dobrzeniu Wielkim, Czarnowąsach,
Dobrzeniu Małym, Borkach, Brzeziu i Chróścicach,
­ gazyfikacja miejscowości Brzezie, Dobrzeń Wielki, Dobrzeń Mały, Kup, Czarnowąsy,
Chróścice, Borki, Krzanowice oraz Świerkle
­ termomodernizacja budynków (docieplanie, wymiana okien, modernizacja instalacji
cieplnych),
­ dofinansowanie działań modernizacyjnych indywidualnych systemów grzewczych,
­ edukacja ekologiczna w zakresie poszanowania energii cieplnej i elektrycznej, korzyści
z termomodernizacji, zachęcania do stosowania paliw alternatywnych dla węgla
(proekologicznych), szkodliwości spalania odpadów w paleniskach domowych,
­ prowadzenie bieżących remontów dróg gminnych,
­ promowanie publicznych środków transportu,
­ tworzenie ścieżek rowerowych,
­ egzekwowanie zakazu wypalania traw i ściernisk,
 egzekwowanie przez policję wymagań dotyczących stanu technicznego pojazdów
i przestrzegania dozwolonej prędkości ruchu,
 zastosowanie przez jednostki gospodarcze paliw alternatywnych dla węgla,
 budowa małych elektrowni wodnych (Kup, Dobrzeń Wielki, Chróścice),
 zmniejszenie przez jednostki gospodarcze materiało- i energochłonności produkcji,
wprowadzanie
przyjaznych
środowisku
technologii,
modernizacja,
hermetyzacja
i automatyzacja procesów technologicznych,
 modernizacja dróg wojewódzkich i powiatowych, budowa obwodnic.
IV.5. Ochrona przed hałasem
IV.5.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
W zakresie jakości klimatu akustycznego w Unii Europejskiej prawo określają:
 Dyrektywa 2000/14/WE z dnia 8 maja 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstwa Państw
Członkowskich odnoszących się do emisji hałasu do środowiska przez urządzenia używane
na zewnątrz pomieszczeń,
 Dyrektywa 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego oraz Rady Unii Europejskiej z dnia 25
czerwca 2002 r. w sprawie oceny i kontroli poziomu hałasu w środowisku.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 132 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Aktualny stan prawa polskiego - ustawy
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska,
ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz.1085 z późn.
zm.),
­ Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 112,
poz. 982 z późn. zm.)
oraz
­ Ustawa z dnia 07 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U.
Nr 80, poz. 717 z późn. zm.).
Rozporządzenia
­ Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia
13 maja 1998 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66,
poz. 436),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 09 stycznia 2002 r. w sprawie wartości
progowych poziomów hałasu (Dz. U. Nr 8, poz. 81),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 stycznia 2003 r. w sprawie wymagań
w zakresie prowadzenia pomiarów poziomów w środowisku substancji lub energii przez
zarządzającego drogą, linią kolejową, linią tramwajową, lotniskiem, portem (Dz. U. Nr 35,
poz. 308),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 17 stycznia 2003 r. w sprawie rodzajów
pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii
tramwajowych, lotnisk oraz portów, które powinny być przekazywane właściwym
organom ochrony środowiska, oraz terminów i sposobów ich prezentacji (Dz. U. Nr 18,
poz. 164),
­ Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r.
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich
usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 133 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 20 maja 2000 r.
zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia odległości i warunków dopuszczających
usytuowanie drzew lub krzewów, elementów ochrony akustycznej, wykonywanie robót
ziemnych, budynków lub budowli w sąsiedztwie linii kolejowych oraz sposobu urządzania
i utrzymywania zasłon odśnieżnych i pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 52, poz. 627).
IV.5.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przed hałasem
W zakresie hałasu pochodzącego z transportu samochodowego, poprawy stanu akustycznego
należy spodziewać się w wyniku modernizacji i przebudowy tras komunikacyjnych,
właściwej dbałości o stan nawierzchni dróg oraz budowy obwodnic. Redukcję uciążliwości
hałasu komunikacyjnego można uzyskać również
poprzez
zastosowanie
ekranów
akustycznych oraz wymianę okien na dźwiękoizolacyjne. Ograniczenie ponadnormatywnego
oddziaływania hałasu kolejowego można osiągnąć poprzez modernizację torowisk, wymianę
taboru kolejowego i właściwe utrzymanie torowiska. W planach zagospodarowania
przewidzieć należy wydzielenie terenów zieleni izolacyjnej w obrębie terenów zabudowy
mieszkaniowej od strony linii kolejowej.
W zakresie ograniczenia hałasu ze źródeł przemysłowych pochodzących od każdego
pojedynczego zakładu przemysłowego, warsztatu czy placówki handlowo- usługowej, należy
kontrolować poszczególne jednostki pod względem posiadanych decyzji na emisję hałasu
i dotrzymania dopuszczalnych poziomów hałasu, określonych Rozporządzeniem Ministra
Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie
dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 66, poz. 436) lub stosownymi
decyzjami.
Pozwolenie na emitowanie hałasu do środowiska jest wymagane, gdy hałas w środowisku
przekracza dopuszczalne poziomy. Dopuszczalną emisję hałasu dla obiektów, mogących
znacząco oddziaływać na środowisko określonych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia
24 września 2002 r. w sprawie określenia rodzaju przedsięwzięć mogących znacząco
oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych kryteriów związanych z kwalifikowaniem
przedsięwzięć do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 179, poz.
1490) ustala na analizowanym terenie Wojewoda Opolski, w drodze indywidualnej decyzji.
Dla pozostałych obiektów emisję dopuszczalną określa Starosta Opolski.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 134 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Priorytetem w omawianej dziedzinie, zgodnie z programami ochrony środowiska jest więc
zmniejszenie uciążliwości hałasu komunikacyjnego i przemysłowego.
IV.5.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku
Cele krótkoterminowe w zakresie ochrony przed hałasem obejmują stworzenie i aktualizację
bazy danych o obiektach przemysłowych stwarzających zagrożenie akustyczne dla
środowiska.
IV.5.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Cele długoterminowe obejmują następujące działania:
 prowadzenie bieżących remontów dróg gminnych,
 pozyskiwanie danych o skali zagrożenia hałasem,
 ograniczenie uciążliwości akustycznej dróg i tras kolejowych do poziomu, wymaganego
normami, budowa ekranów dźwiękochłonnych, stosowanie od strony drogi i torów
kolejowych okien o zwiększonej izolacyjności akustycznej, lokalizacja ochronnych pasów
zieleni,
 egzekwowanie wymagań dotyczących stanu technicznego pojazdów i przestrzegania
dozwolonej prędkości ruchu,
 uwzględnianie w ewentualnych zamianach miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego
dopuszczalnych
wartości
poziomu
dźwięku
w
środowisku
dla
poszczególnych jednostek strukturalnych.
IV.6. Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym
IV.6.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
Unia Europejska dotychczas nie sformułowała jeszcze odpowiednich dyrektyw dotyczących
ochrony przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym.
Porównując
dopuszczalne
wartości
natężeń
pola
elektromagnetycznego
w
Polsce
z wartościami granicznymi obowiązującymi w innych krajach Europy można stwierdzić, że
polskie przepisy należą do jednych z najbardziej rygorystycznych w Europie.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 135 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Aktualny stan prawa polskiego
Ochrona środowiska przed elektromagnetycznym promieniowaniem niejonizującym w Polsce
realizowana jest w oparciu o następujące akty prawne:
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska,
ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn.
zm.),
­ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie
dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów
sprawdzania dotrzymania tych poziomów (Dz. U. Nr 192, poz. 1883),
­ Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75,
poz. 690 z późn. zm.).
IV.6.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przed promieniowaniem
elektromagnetycznym
W
celu
zapewnienia
ochrony
środowiska
przed
skutkami
elektromagnetycznego
promieniowania niejonizującego na terenie gminy Dobrzeń Wielki należy prowadzić
działania zapobiegawcze polegające na:
­ przestrzeganiu przepisów dotyczących dopuszczalnych poziomów promieniowania
niejonizującego, szczególnie na obszarach zabudowań mieszkalnych oraz na terenach
dostępnych dla ludności,
­ systematycznej kontroli poziomu promieniowania szczególnie na obszarach zabudowy
mieszkalnej i w miejscach dostępnych dla ludności.
IV.6.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku
Jako cel krótkoterminowy z zakresu ochrony przed elektromagnetycznym promieniowaniem
niejonizującym wyznaczono określenie aktualnego poziomu promieniowania w miejscach
jego potencjalnego oddziaływania.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 136 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.6.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Główny cel średnioterminowy, jaki przyjęto dla gminy Dobrzeń Wielki, jest kontrola
i ograniczenie emisji niejonizującego promieniowania elektromagnetycznego do środowiska
poprzez:
 uwzględnianie w przyszłych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego
(zmianach
planów)
zagrożeń
związanych
z
promieniowaniem
niejonizującym,
preferowanie mało konfliktowych lokalizacji źródeł promieniowania niejonizującego,
 stworzenie systemu monitoringu środowiska gminy ze względu na szkodliwe
oddziaływanie pól elektromagnetycznych,
 wyeliminowanie emisji promieniowania niejonizującego ze źródeł będących zagrożeniem
dla ludzi i środowiska.
IV.7. Ochrona przyrody
IV.7.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
Prawo europejskie w zakresie ochrony przyrody regulują następujące dyrektywy
i rozporządzenia:
­ Dyrektywa Nr 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych
oraz dzikiej fauny i flory (zmienionej dyrektywą 97/62/WE),
­ Dyrektywa Nr 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków
(zmienionej dyrektywą 81/854/EWG, 91/244/EWG i in.),
­ Rozporządzenie WE/338/97 – dot. uregulowania obrotu gatunkami dzikiej fauny i flory
(zobowiązania wynikające z „Konwencji Waszyngtońskiej” o międzynarodowym handlu
dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem), zmienionego
rozporządzeniami Rady: WE/2307/97; WE/2214/98,
Rozporządzenie WE/2080/92 z dnia 30 czerwca 1992 r., ustanawiającego wspólnotowy
program pomocy w związku z akcją przeznaczenia gruntów rolnych do zalesienia oraz innych
regulacji prawnych, wiążących system dopłat bezpośrednich dla rolników, realizujących
proekologiczny model produkcji rolniczej, sprzyjający wzrostowi różnorodności biologicznej.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 137 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Aktualny stan prawa polskiego
Prawo polskie w zakresie ochrony przyrody regulują następujące ustawy:
­ Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880),
­ Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2000 r. Nr 56, poz. 679 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
IV.7.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie ochrony przyrody
Podstawowymi działaniami w kierunku ochrony wartości środowiska przyrodniczego
i poprawy stanu aktualnego w tym zakresie na terenie gminy są:
 wdrażanie obszarów i obiektów chronionych istniejących i projektowanych na mocy
przepisów ustawy o ochronie przyrody (Ekologiczny System Obszarów Chronionych –
ESOCh),
 zachowanie ciągłości „węzłów”, „korytarzy” i „łączników” ekologicznych, zwłaszcza w
obrębie systemu dolin cieków wodnych i kompleksów leśnych w celu ochrony
zagrożonych siedlisk oraz gatunków roślin i zwierząt,
 ochrona krajobrazu kulturowego,
 powiększanie zasobów leśnych i zapewnienie ich kompleksowej ochrony.
Na terenie gminy Dobrzeń Wielki ochrona przyrody realizowana będzie przez ustanawianie
i obejmowanie ochroną prawną nowych obszarów cennych przyrodniczo jak również poprzez
pielęgnację i konserwację istniejących form ochrony przyrody. W celu zachowania
unikatowych naturalnych obszarów proponowane
jest utworzenie Obszaru Chronionego
Krajobrazu Dolina Odry, 3 pomników przyrody, 4 użytków ekologicznych, 3 zespołów
przyrodniczo- krajobrazowych oraz stanowisk dokumentacyjnych przyrody nieożywionej
(szczegółowo omówionych w punkcie III.12) Proponuje się również tworzenie ścieżek
przyrodniczo- dydaktycznych w obrębie obszarów przyrodniczo cennych i krajobrazowo
atrakcyjnych. Proponuje się wdrożyć program zalesiania gruntów porolne niskich klas
bonitacyjnych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 138 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
IV.7.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku
Do celów krótkookresowych w dziedzinie ochrony przyrody, do realizacji w latach 2005 –
2008 należą:
­ utworzenie użytków ekologicznych: „Nadwodnik”, „Ziemowit”, „Osoka”, „Bobrek”(patrz
punkt III.12)
­ objęcie ochroną prawną trzech pomników przyrody,
­ sformalizowanie ochrony prawnej zespołów przyrodniczo-krajobrazowych: „Stawki”,
„Podlesie”, „Dolina Brynicy”.
IV.7.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
Do celów średniookresowych w zakresie ochrony przyrody, do realizacji do roku 2012
należą:
 pielęgnacja i konserwacja istniejących na terenie gminy obiektów i form ochrony
przyrody, w tym zabytkowych założeń zieleni,
 zalesianie nieefektywnych gruntów porolnych niskiej klasy bonitacyjnej,
 ochrona czynna zieleni łęgowej (niskiej i wysokiej) w dolinach rzek,
 realizacja zieleni urządzonej w obiektach rekreacyjno – wypoczynkowych (istniejących
i projektowanych),
 tworzenie ścieżek przyrodniczo- dydaktycznych w obrębie obszarów przyrodniczo
cennych i krajobrazowo atrakcyjnych,
 realizacja form zieleni izolacyjno- osłonowej wzdłuż ciągów komunikacyjnych.
IV.8. Ochrona przed skutkami poważnych awarii oraz bezpieczeństwo
chemiczne i biologiczne
IV.8.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
Zagadnienia ochrony przed skutkami poważnych awarii w Unii Europejskiej reguluje
Dyrektywa Seveso II 96/82/WE – kontrola zagrożeń wypadkami z udziałem niebezpiecznych
substancji.
Aktualny stan prawa polskiego - ustawy
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 139 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147,
poz. 1290 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147,
poz. 1230 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U.
Nr 76, poz. 811 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (Dz. U.
Nr 11, poz. 84 z późn. zm.).
IV.8.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie poważnych awarii
Zgodnie z informacją Programu Ochrony Środowiska Województwa Opolskiego na terenie
gminy Dobrzeń Wielki znajduje się jeden zakład zakwalifikowany do kategorii zakładów
o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Jest nim Elektrownia
OPOLE
S.A., ze względu na magazynowanie substancji stwarzających zagrożenie dla
środowiska (wymienionych w tablicy 22, punkt III.13).
Ryzyko wystąpienia awarii dotyczy również obiektów i terenów stacji z etyliną, olejem
napędowym i gazem propan-butan oraz gazociągiem.
Ze względu na przebieg przez teren gminy ważnych arterii komunikacyjnych drogowych
i kolejowych, trasami tymi prowadzony jest również transport toksycznych środków
przemysłowych, niebezpiecznych substancji chemicznych oraz materiałów szczególnie
niebezpiecznych.
W związku z powyższym najważniejszym zadaniem i potrzebą w przedmiotowym zakresie
jest zapewnienie bezpieczeństwa przewozu, przechowywania i wykorzystania substancji
niebezpiecznych, w sposób zapewniający bezpieczeństwo ludzi i środowiska. Nowo
opracowywane miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego powinny uwzględniać
potencjalne strefy zagrożenia związane z ryzykiem wystąpienia poważnych awarii wokół
obiektów i tras komunikacyjnych.
Głównym celem wyznaczonym przez Program Ochrony Środowiska Województwa
Opolskiego w zakresie ochrony środowiska przed skutkami poważnych awarii jest
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 140 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
zapobieganie zagrożeniom i zmniejszenie skutków ekologicznych i społecznych poważnych
awarii.
Zapewnienie bezpieczeństwa biologicznego i chemicznego polega na pełnej kontroli zagrożeń
środowiskowych związanych z wytwarzaniem, przetwarzaniem, dystrybucją, składowaniem
oraz stosowaniem substancji i preparatów chemicznych oraz genetycznie modyfikowanych
organizmów.
Zgodnie z założonymi celami dla województwa opolskiego działania w zakresie ochrony
przed skutkami wystąpienia poważnych awarii w gminie Dobrzeń Wielki powinny być
podporządkowane następującym priorytetom:
­ zapobieganie ryzyku wystąpienia awarii przemysłowych,
­ ograniczanie zagrożeń związanych z transportem materiałów niebezpiecznych,
­ zapewnienie bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego społeczeństwa i środowiska,
­ edukacja i informowanie społeczeństwa w zakresie potencjalnych zagrożeń.
IV.8.3. Cele krótkoterminowe do 2008 roku
W celu realizacji zamierzonych priorytetów w zakresie ochrony przed skutkami poważnych
awarii, do realizacji w latach 2005 – 2008 wybrano cel, jakim jest informowanie zakładu
o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej o jego obowiązkach.
W zakresie bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego większość przewidywanych zadań
leży w kompetencji wojewody i jego służb zespolonych oraz organów centralnych,
w niewielkim zakresie do zadań koordynowanych i ma charakter pozainwestycyjny, stąd
zgodnie z programem powiatowym nie przewiduje się zadań do realizacji na szczeblu
gminnym, ani powiatowym.
IV.8.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
W dalszej perspektywie realizacji przyjętych priorytetów służyć będą następujące zadania:
­ działania dostosowawcze w zakładach przemysłowych ograniczające ryzyko wystąpienia
awarii,
­ działania dostosowawcze w zakładach przemysłowych mające na celu ograniczenie
potencjalnych skutków wystąpienia awarii,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 141 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ egzekwowanie wymogów dotyczących transportu substancji i odpadów niebezpiecznych,
­ instruowanie społeczeństwa o zasadach postępowania w wypadku wystąpienia awarii
przemysłowych i transportowych,
­ informowanie społeczeństwa o występujących zagrożeniach, podjętych środkach
zapobiegawczych i o działaniach, które będą podjęte w przypadku wystąpienia awarii
przemysłowej,
­ uwzględnianie w przyszłych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego
(zmianach planów) potencjalnych stref zagrożenia związanych z ryzykiem wystąpienia
poważnych awarii wokół obiektów i tras komunikacyjnych.
IV.9. Edukacja ekologiczna
IV.9.1. Regulacje prawne
Regulacje prawa wspólnotowego
­ Dyrektywa Rady 90/313/EWG z dnia 7 czerwca 1990 r. w sprawie swobodnego dostępu
do informacji o środowisku,
­ Dyrektywa Rady 96/62/WE z dnia 27 września 1996 r. w sprawie oceny i zarządzania
jakością powietrza,
­ Dyrektyw Rady 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. w sprawie zintegrowanego
zapobiegania zanieczyszczeniu środowiska,
­ Dyrektywa Rady 91/692/EWG z dnia 23 grudnia 1991 r. w sprawie standaryzacji
i racjonalizacji raportów z wprowadzania w życie postanowień niektórych dyrektyw
dotyczących środowiska.
Aktualny stan prawa polskiego
­ Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 112,
poz. 982 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U.
Nr 80, poz. 717 z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439 z późn.
zm.),
­ Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. 2000 r. Nr 56, poz. 679 z późn. zm.),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 142 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627
z późn. zm.),
­ Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ratyfikacji Konwencji o dostępie do informacji,
udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości
w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. Nr 89, poz. 970).
IV.9.2. Identyfikacja potrzeb w zakresie edukacji ekologicznej
Jednym z podstawowych warunków wprowadzania w życie zasad zrównoważonego rozwoju
i wdrażania w gminie zadań ujętych w programie ochrony środowiska jest aktywny udział
świadomego i dobrze wyedukowanego społeczeństwa.
W czerwcu 2004 r. przeprowadzono w gminie Dobrzeń Wielki za pośrednictwem Urzędu
Gminy Dobrzeń Wielki anonimową akcję ankietową pt.: „Nie wszystko co wyrzucamy na
śmietnik to odpady”. Celem akcji było zbadanie stanu świadomości ekologicznej
mieszkańców gminy oraz określenie postaw społecznych w stosunku do selektywnej zbiórki
odpadów.
Wzór ankiety został opracowany przez Zakład Systemów Ekologicznych
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 143 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Ankiety zostały rozprowadzone przez uczniów miejscowych szkół podstawowych,
gimnazjalnych i średnich. Tak przeprowadzona akcja ankietowa pozwoliła dotrzeć, relatywnie
niskim kosztem do największej liczby mieszkańców.
Ankietowani odpowiadali na cztery pytania:
Pytanie 1: Czy wiesz, jakie rodzaje odpadów należy segregować?
Pytanie 2: Czy wiesz, które z odpadów powstających w Twoim domu są odpadami
niebezpiecznymi i jaki jest ich wpływ na zdrowie Twojej rodziny?
Pytanie 3: Czy dbając o czystość naszej gminy zaangażujesz się w segregację odpadów?
Pytanie 4: Czy Twoja rodzina będzie uczestniczyła w akcjach edukacyjno-promocyjnych na
temat segregacji odpadów?
W wyniku przeprowadzonej akcji otrzymano 68 wypełnionych ankiet. Na poniższym
wykresie zilustrowano wyniki przeprowadzonej akcji.
100%
5,0
5,0
20,0
80%
16,0
14,0
41,0
20,0
60%
90,0
32,0
40%
64,0
66,0
20%
27,0
0%
PYTANIE 1
PYTANIE 2
TAK
NIE
PYTANIE 3
PYTANIE 4
TRUDNO POWIEDZIEĆ
Pozytywnym wnioskiem wynikającym z analizy ankiet jest fakt stosunkowo dużej wiedzy
mieszkańców gminy Dobrzeń Wielki na temat rodzajów odpadów, które należy segregować.
Większość ankietowanych (90 %) stwierdziła, że wie, które rodzaje odpadów nadają się do
segregacji.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 144 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Większość ankietowanych (66 %), chcąc dbać o czystość swojej gminy zadeklarowała chęć
wzięcia udziału w segregacji odpadów. Około 20 % osób biorących udział w akcji ankietowej
nie zadeklarowało chęci przystąpienia do segregacji odpadów, a około 14 % jest
niezdecydowana.
Rezultaty te świadczyć mogą o wysokiej świadomości ekologicznej mieszkańców gminy
dotyczącej gospodarowania odpadami, a także mogą sugerować powodzenie poprawnej
segregacji odpadów „u źródła”.
W odniesieniu do pytania 2 dotyczącego powstawania odpadów niebezpiecznych, około
16 % osób wypisujących ankiety nie wie, jakie odpady należą do grupy odpadów
niebezpiecznych i jaki jest ich wpływ na zdrowie, a około 20 % wyraziło zdanie, że nie jest
przekonane co do słuszności swojej opinii. Można zatem wnioskować, że około 36 % osób
zamieszkujących gminę Dobrzeń Wielki nie posiada wiedzy o odpadach niebezpiecznych,
groźnych dla życia i zdrowia ludzi oraz środowiska.
Negatywnej opinii w sprawie udziału w akcjach edukacyjno-promocyjnych udzieliło około
32 % ankietowanych, a około 41 % waha się. Zatem tylko pozostałe 41 % mieszkańców
gminy Dobrzeń Wielki wyraziło chęć wzięcia czynnego udziału w promocji segregacji
odpadów „u źródła”. Wpływ na ten wynik mógł mieć fakt, że mieszkańcy nie byli
zaznajomieni z zakresem działań planowanych w ramach programu edukacji ekologicznej.
Z powyższego wynika, że istnieje potrzeba dalszej edukacji mieszkańców gminy,
w szczególności w zakresie rozpoznawania odpadów niebezpiecznych w strumieniu odpadów
komunalnych. Wszelkie działania edukacyjne powinny być szeroko promowane, tak aby
zachęcić mieszkańców do czynnego udziału w akcjach edukacyjno-promocyjnych.
Poza edukacją ekologiczną mieszkańców dotyczącą ochrony środowiska w ich życiu
codziennym istotna jest również edukacja wśród właścicieli małych i średnich
przedsiębiorstw.
W ramach prowadzonej akcji ankietowej rozesłano do przedsiębiorstw z terenu gminy
Dobrzeń Wielki następujące rodzaje ankiet:

Ankieta wytwórcy odpadów (małe i średnie przedsiębiorstwa) – MSP – dla małych
i średnich przedsiębiorstw wytwarzających odpady,

Ankieta posiadacza odpadów – DP – dla dużych przedsiębiorstw wytwarzających odpady
oraz firm prowadzących działalność w zakresie zbierania, transportu, odzysku lub
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 145 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
unieszkodliwiania odpadów (z wyjątkiem odpadów komunalnych) zbierających
i transportujących odpady,

Ankieta dotycząca ochrony środowiska i gospodarki odpadami w podmiotach
gospodarczych – OS – dla podmiotów posiadających pozwolenia:


wodnoprawne,

na emisję pyłów i gazów do powietrza,

na emisję hałasu,

na emisję pól elektromagnetycznych,
Ankieta dla firm zajmujących się wywozem odpadów komunalnych i nieczystości
z terenu gminy Dobrzeń Wielki – W – dla firm zbierających i wywożących odpady
komunalne,

Karta składowiska (innych obiektów, w których są nagromadzone odpady) – KS – dla
zarządzającego składowiskiem odpadów.
Zebrane ankiety były przedmiotem szczegółowej analizy podczas inwentaryzacji i oceny
aktualnego stanu środowiska w gminie. Spośród adresatów ww. ankiet największe trudności
pojawiły się podczas uzyskiwania informacji od właścicieli małych i średnich
przedsiębiorstw, którzy w ogromnej większości nie są świadomi obowiązków wynikających
z przepisów prawa ochrony środowiska. Na otrzymane ankiety odpowiedziało ok. 50 %
przedsiębiorstw z grupy małych i średnich oraz wszystkie przedsiębiorstwa duże, do których
skierowano ankietę. Przedsiębiorstwa te prowadzą ewidencję wytwarzanych odpadów
i posiadają wymagane prawem pozwolenia (na wytwarzane odpadów, wodnoprawne,
o dopuszczalnej emisji itp.).
Organizacja edukacji ekologicznej powinna obejmować:
­ edukację ekologiczną w formalnym systemie kształcenia:
 wychowanie przedszkolne,
 szkoły podstawowe i gimnazja,
 szkolnictwo średnie i wyższe,
 edukację dorosłych,
­ pozaszkolny system edukacji ekologicznej:
 instytucje i urzędy centralne,
 edukację ekologiczną w samorządach,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 146 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
 administrację terenów cennych pod względem przyrodniczym,
 organizatorów wypoczynku i turystyki,
 organizacje społeczne,
 Kościoły i Związki Wyznaniowe,
 edukację ekologiczną w miejscu pracy,
 edukację ekologiczną w rodzinie,
 środki masowego przekazu.
Rola organów samorządowych w tym zakresie obejmuje:
­ współdziałanie przy opracowywaniu i realizacji lokalnych programów edukacji
ekologicznej z organizacjami, instytucjami, Kościołami i Związkami Wyznaniowymi,
zakładami pracy, przedstawicielami społeczności lokalnych,
­ utrzymywanie ścisłej współpracy ze szkołami, zapewniając im warunki do prowadzenia
edukacji ekologicznej,
­ zapewnienie społeczeństwu dostępu do niezbędnych informacji przydatnych w procesie
podejmowania decyzji dotyczących zarządzania środowiskiem.
Najważniejszymi celami działań w zakresie edukacji ekologicznej społeczeństwa, zgodnie
z Programem Ochrony Środowiska Województwa Opolskiego są:
­ realizacja
szkoleń,
kursów,
konkursów,
wydawnictw,
akcji
popularyzatorskich
podnoszących świadomość ekologiczną społeczeństwa, w szczególności rolników,
leśników, nauczycieli oraz dzieci i młodzieży,
­ gromadzenie pomocy dydaktycznej oraz rozpowszechnianie informacji dotyczącej ochrony
środowiska i edukacji ekologicznej, w szczególności przez biblioteki,
­ realizacja modelowych przedsięwzięć chroniących obiekty i obszary cenne przyrodniczo
wraz z ich wykorzystaniem dla celów naukowo-badawczych oraz promocji i rozwoju wsi,
gminy i województwa oraz wsparcie modelowych projektów realizowanych przez
organizacje pozarządowe,
­ rozwój
infrastruktury
turystyczno-dydaktycznej,
w
szczególności
w
parkach
krajobrazowych, Lasach Państwowych i przy rezerwatach,
­ realizacja cyklicznych prezentacji o treściach przyrodniczych w ramach publicznych
środków przekazu oraz instytucji kultury i wypoczynku,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 147 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ utworzenie w urzędach administracji publicznej systemu udostępniania informacji
o środowisku w oparciu o rejestry i interaktywne bazy danych o środowisku udostępniane
za pośrednictwem internetu,
­ zapewnienie bieżącego udziału przedstawicieli pozarządowych organizacji ekologicznych
w radach nadzorczych funduszy ekologicznych, ciałach doradczych i opiniodawczych itp.
Celem priorytetowym w omawianej dziedzinie jest podniesienie świadomości ekologicznej
społeczeństwa i wykształcenie postaw proekologicznych wśród mieszkańców gminy.
Działania zmierzające do realizacji tego celu
mają charakter działań ciągłych,
długookresowych i trudno jest tu wyznaczyć cele do osiągnięcia na najbliższe lata. W tym
okresie należy zainicjować działania organizacyjne, zmierzające do stworzenia sprawnego
systemu edukacji ekologicznej, którego zadaniem jest stały wzrost świadomości
mieszkańców.
W związku z powyższym celowym jest utworzenie w Urzędzie Gminy punktu
informacyjnego, w którym każdy zainteresowany uzyska informacje na temat ochrony
środowiska, obowiązków przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska, zasad segregacji
odpadów, otrzyma ulotkę informacyjną o segregacji odpadów oraz o punktach zbiórki
odpadów niebezpiecznych itp. Ponadto w punkcie tym prezentowane będą na bieżąco
rezultaty akcji selektywnej zbiórki odpadów w gminie. Punkt ten będzie czynny w godzinach
pracy Urzędu Gminy. Pełne konsultacje będą również udzielane telefonicznie.
IV.9.3. Cele krótkookresowe do 2008 roku
Edukacja ekologiczna społeczeństwa jest procesem ciągłym, w którym efekty działań
obserwuje się często po długim czasie. Celem krótkoterminowym jest więc organizacja
systemu i rozpoczęcie odpowiednich działań, w tym wdrożenie publicznie dostępnego
wykazu danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego ochronie.
IV.9.4. Cele średniookresowe do 2012 roku
W perspektywie działania związane z edukacją ekologiczną będą realizowane poprzez:
­ wytyczanie
i
realizacja
ścieżek
przyrodniczo-dydaktycznych,
szlaków
pieszych,
rowerowych, konnych, ,w rejonach przyrodniczo cennych,
­ promocja działań proekologicznych z przeznaczeniem dla dorosłej części społeczności
lokalnej - wydawnictwa ekologiczne, szkolenia,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 148 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ realizacja rekreacyjnych ścieżek rowerowych- broszury, mapy, tablice informacyjne,
­ promocja agroturystyki, rolnictwa ekologicznego (szkolenia, broszury, warsztaty),
­ opracowanie, wdrożenie i bieżąca realizacja wieloletnich, intensywnych szkoleń dla
rolników, w szczególności promujących dobre praktyki rolnicze oraz dla działkowców,
­ opracowanie, wdrożenie i bieżąca realizacja wieloletnich szkoleń dla leśników,
­ edukacja ekologiczna nauczycieli,
­ organizacja konkursów ekologicznych, akcji sprzątania, akcji edukacyjnych, festynów
ekologicznych i innych spotkań integrujących mieszkańców,
­ wspieranie edukacji dzieci i młodzieży szkolnej i przedszkolnej – wycieczki, warsztaty,
­ opracowanie i wydawanie folderów przyrodniczych, broszur informacyjnych, plakatów,
przewodników, materiałów promocyjnych,
­ organizowanie cyklicznych programów, wystaw, imprez, publikacji w prasie itp.,
­ doposażenie bibliotek w najnowsze pozycje w zakresie ochrony środowiska,
­ prowadzenie działalności informacyjnej w Urzędzie Gminy,
­ budowa systemu udostępniania informacji o środowisku.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 149 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Rozdział V. PROGRAM WYKONAWCZY
V.1. Instytucje odpowiedzialne
Głównym realizatorem Programu Ochrony Środowiska z Planem Gospodarki Odpadami dla
Gminy Dobrzeń Wielki jest Wójt Dobrzenia Wielkiego.
Proponuje się wyznaczenie przez Wójta osoby odpowiedzialnej za wdrażanie Programu
(Kierownika Programu). Osoba ta pełniłaby rolę koordynatora pomiędzy samorządem
lokalnym, przedsiębiorstwami, instytucjami monitorującymi stan środowiska oraz mogącymi
powstać w przyszłości w gminie organizacjami pozarządowymi. Kierownik programu byłby
także odpowiedzialny za monitorowanie efektów realizacji programu, sprawozdawczość
z realizacji Programu oraz uruchamianie procedur korygujących.
Uczestników realizacji programu można podzielić na grupy:
­ podmioty uczestniczące w organizacji i zarządzaniu programem (samorząd),
­ podmioty
realizujące
poszczególne
zadania
(samorząd,
podmioty
gospodarcze,
stowarzyszenia, organy i instytucje wyższego szczebla),
­ podmioty kontrolujące przebieg realizacji i efekty programu (Wójt Dobrzenia Wielkiego),
­ społeczność gminy – odbiorcy programu.
V.2. Narzędzia realizacji programu
Wśród instrumentów realizacji zadań programu i zarządzania ochroną środowiska wyróżnić
można
instrumenty prawne,
ekonomiczno-finansowe,
edukacyjno-informacyjne
oraz
organizacyjno-planistyczne.
Instrumenty prawne
Instrumenty prawne służące realizacji programu wynikają z zadań i kompetencji gminy
w zakresie ochrony środowiska, do których należą m.in.:
­ eliminowanie lub ograniczanie określonych zagrożeń powodowanych funkcjonowaniem
społeczności lokalnych, tj. zanieczyszczenia wód, powstawania odpadów komunalnych,
niszczenia gleby, powierzchni ziemi i terenów zielonych,
­ podejmowanie działań związanych z gospodarowaniem przestrzenią, tak aby w ich trakcie
realizowane były cele ochrony środowiska (zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń,
przywracanie środowiska do właściwego stanu, zachowanie walorów krajobrazowych),
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 150 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ ustala, w drodze uchwały, szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie
gminy,
­ zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków,
­ prowadzenie ewidencji zbiorników bezodpływowych (w celu kontroli częstotliwości
ich opróżniania) i lokalnych oczyszczalni ścieków (w celu kontroli częstotliwości
pozbywania się osadów ściekowych),
­ wydawanie pozwoleń na świadczenie określonych usług komunalnych,
­ wydawanie decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc
nie przeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania
tej decyzji,
­ przyjmowanie wyników pomiarów wielkości emisji z instalacji,
­ wydawanie decyzji zobowiązującej do prowadzenia dodatkowych (poza określonymi
ustawą) pomiarów wielkości emisji z instalacji oraz przyjmowanie wyników tych
pomiarów,
­ przyjmowanie zgłoszenia instalacji nie wymagającej pozwolenia emisyjnego,
­ wydawanie decyzji ustalającej wymagania dotyczące ochrony środowiska dla instalacji,
z której emisja nie wymaga pozwolenia,
­ przyjmowanie od wskazanych podmiotów i przekazywanie wojewodzie informacji
o wykorzystanych substancjach stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska,
­ podejmowanie uchwał wyznaczających miejsca wydobywania kamienia, żwiru, piasku
i innych materiałów z wód,
­ nakładanie w drodze decyzji obowiązku wykonania przez osobę fizyczną czynności
zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania instalacji lub urządzenia
na środowisko wraz ze wstrzymywaniem eksploatacji instalacji,
­ możliwość ustanawiania ograniczenia, co do czasu funkcjonowania instalacji lub
korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać
na środowisko,
­ wprowadzanie określonych form ochrony przyrody (obszary chronionego krajobrazu,
pomniki
przyrody,
stanowiska
dokumentacyjne
przyrody nieożywionej,
przyrodniczo-krajobrazowe, użytki ekologiczne),
­ wydawanie zezwoleń na usuwanie drzew i krzewów z terenu nieruchomości,
zespoły
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 151 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ kontrola przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym
kompetencjami gminy,
­ występowanie w charakterze oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia przeciw
przepisom o ochronie środowiska,
­ występowanie do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o podjęcie odpowiednich
działań będących w jego kompetencji, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono naruszenie
przez kontrolowany podmiot przepisów o ochronie środowiska lub występuje uzasadnione
podejrzenie, że takie naruszenie mogło nastąpić,
­ przyjęcie gminnego programu ochrony środowiska (wraz z planem gospodarki odpadami),
sporządzanie co 2 lata raportów z jego realizacji,
­ dysponowanie środkami gminnego funduszu ochrony środowiska.
Instrumenty ekonomiczno-finansowe
Do instrumentów finansowych należą przede wszystkim: opłaty za gospodarcze korzystanie
ze środowiska, administracyjne kary pieniężne, kredyty i dotacje z funduszy ochrony
środowiska i gospodarki wodnej oraz innych funduszy ekologicznych i unijnych, pomoc
publiczna na ochronę środowiska w postaci preferencyjnych pożyczek i kredytów, dotacji,
odroczeń, rozłożenia na raty i umorzeń płatności wobec budżetu i jednostek samorządu
terytorialnego, zwolnień i ulg podatkowych.
Opłaty pobierane są za:
­ wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ,
­ pobór wód i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
­ składowanie odpadów,
­ wyłączanie gruntów rolnych i leśnych z produkcji,
­ usuwanie drzew i krzewów.
System opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska skłania przedsiębiorstwa
do minimalizowania negatywnego oddziaływania na środowisko m.in. poprzez lokalizację
produkcji, dobór technologii, oszczędniejsze korzystanie z zasobów naturalnych czy
instalowanie urządzeń ochronnych. Gromadzone środki finansowe przekazywane są następnie
do Funduszy Ochrony Środowiska różnych szczebli oraz funduszu ochrony gruntów rolnych.
Osoby fizyczne, nie będące przedsiębiorcami ponoszą opłaty za korzystanie ze środowiska
w zakresie, w jakim to korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie substancji lub
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 152 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
energii do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód w rozumieniu
przepisów ustawy Prawo wodne.
Podobne opłaty pobiera się na podstawie przepisów prawa górniczego i geologicznego za
działalność koncesjonowaną.
Administracyjne kary pieniężne pobiera się w tych samych sytuacjach, co opłaty, lecz za
działania niezgodne z prawem. W odniesieniu do wód, powietrza, odpadów i hałasu karę
wymierza wojewódzki inspektor ochrony środowiska, a w odniesieniu do drzew i krzewów organ gminy. Stawki kar zwykle są kilkakrotnie wyższe niż opłaty i trafiają do funduszy
celowych. Ustawa Prawo ochrony środowiska przewiduje możliwość odraczania,
zmniejszania lub umarzania administracyjnych kar pieniężnych.
Źródła finansowania ochrony środowiska w gminie omówiono szczegółowo w punkcie V.3.
Instrumenty edukacyjno-informacyjne
Instrumenty te stanowią: edukacja ekologiczna dzieci, młodzieży i dorosłych, dostęp do
informacji o środowisku oraz włączenie obywateli i organizacji pozarządowych w procedury
decyzyjne, szeroko pojęta współpraca pomiędzy samorządem różnych szczebli, między
społeczeństwem i władzami, jak i władzami a podmiotami gospodarczymi. Współpraca ta jest
konieczna przy opracowywaniu i wdrażaniu programu ochrony środowiska.
Działania edukacyjne realizowane są w różnych formach i na różnych poziomach, począwszy
od szkół wszystkich stopni a skończywszy na tematycznych szkoleniach adresowanych
do poszczególnych grup zawodowych i organizacji.
Obowiązkiem samorządów jest umożliwienie dostępu społeczeństwa do informacji
o środowisku i jego ochronie, rozpowszechnianie informacji oraz umożliwienie udziału
w postępowaniu w sprawie ochrony środowiska. Obowiązek ten realizuje się poprzez rozwój
sprawnego systemu udostępniania i upowszechniania informacji, np. poprzez stworzenie
i udostępnienie komputerowej bazy danych, udział społeczeństwa w zarządzaniu poprzez
systemy konsultacji i debat publicznych, wprowadzanie mechanizmów tzw. budowania
świadomości (np. kampanie edukacyjne).
Wypracowane procedury i strategie działań powinny po ustaleniu i weryfikacji stać się rutyną
i podstawą współpracy pomiędzy partnerami różnych szczebli decyzyjnych.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 153 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Instrumenty organizacyjno-planistyczne
Na poziomie gminnym instrumentami organizacyjno-planistycznymi służącymi realizacji
zadań z zakresu ochrony środowiska są, poza gminnym programem ochrony środowiska
i planem gospodarki odpadami:
­ strategia rozwoju gminy,
­ studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy,
­ miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.
W powyższych dokumentach strategicznych powinny się znaleźć zapisy dotyczące zagadnień
ochrony środowiska. Dokumenty opracowane wcześniej niż Program Ochrony Środowiska
powinny zostać zaktualizowane i zweryfikowane pod względem zagadnień ochrony
środowiska.
V.3. Źródła finansowania
Środki finansowe na ochronę środowiska pochodzą z różnych źródeł i mają różne formy.
Dzielą się one na źródła publiczne, z których pochodzą środki z budżetu państwa,
samorządowe, oraz z pozabudżetowych instytucji publicznych.
V.3.1. Finansowanie ochrony środowiska w gminie
Obecnie na rynku finansowym dominują wewnętrzne źródła finansowania inwestycji
proekologicznych. Są one wykorzystywane m.in. do wspierania lokalnych programów
ochrony środowiska. Środki w ramach tych źródeł pozostają w dyspozycji jednostki
samorządu terytorialnego, a ich wykorzystanie jest niezależną decyzją jednostki.
Głównymi źródłami wewnętrznymi są:
-
budżet gminy,
-
powiatowe i gminne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (odpowiednio
PFOŚiGW oraz GFOŚiGW)
Gminny Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej działa na podstawie ustawy –
Prawo ochrony środowiska, nie jest wyodrębniony ze struktur samorządu terytorialnego i nie
posiada osobowości prawnej. Środkami zgromadzonymi na jego koncie dysponują władze
gminy.
Fundusz zasilają środki pochodzące z:
-
100% wpływów z opłat za usuwanie drzew i krzewów,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 154 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
-
50% wpływów z opłat i kar za składowanie odpadów na terenie gminy,
-
20% wpływów z pozostałych opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska
i wprowadzanie w nim zmian oraz za szczególne korzystanie ze środowiska, a także za
naruszanie tych warunków,
-
dobrowolne wpłaty, darowizny i zapisy oraz świadczenia rzeczowe i środki pochodzące
z fundacji, wpływy z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska
i gospodarki wodnej,
-
60% wpływów z opłat eksploatacyjnych za wydobytą kopalinę oraz kar pieniężnych
ustalonych na podstawie ustawy – Prawo geologiczne i górnicze.
Zgromadzone środki przeznaczone są na wsparcie inwestycji o charakterze lokalnym,
realizowanych na terenie gminy, tj.:
-
edukację
ekologiczną
oraz
propagowanie
działań
proekologicznych
i
zasady
zrównoważonego rozwoju,
-
wspomaganie zadań państwowego monitoringu środowiska,
-
wspomaganie innych systemów kontrolnych i pomiarowych oraz badań stanu środowiska,
a także systemów pomiarowych zużycia wody i ciepła,
-
realizowanie zadań modernizacyjnych i inwestycyjnych, służących ochronie środowiska
i gospodarce wodnej, w tym instalacji lub urządzeń ochrony przeciwpowodziowej
i obiektów małej retencji wodnej,
-
przedsięwzięcia związane z ochroną przyrody, w tym urządzanie i utrzymywanie terenów
zieleni, zadrzewień, zakrzewień oraz parków,
-
przedsięwzięcia związane z gospodarką odpadami i ochroną powierzchni ziemi,
-
przedsięwzięcia związane z ochroną powietrza,
-
przedsięwzięcia związane z ochroną wód,
-
profilaktykę zdrowotną dzieci na obszarach, na których występują przekroczenia
standardów jakości środowiska,
-
wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc przy
wprowadzaniu bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii,
-
wspieranie ekologicznych form transportu,
-
działania z zakresu rolnictwa ekologicznego bezpośrednio oddziałujące na stan gleby,
powietrza i wód, w szczególności na prowadzenie gospodarstw rolnych produkujących
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 155 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
metodami ekologicznymi, położonych na obszarach szczególnie chronionych na
podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody,
-
inne zadania ustalone przez radę gminy, służące ochronie środowiska i gospodarce
wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju, w tym na programy ochrony
środowiska.
Powiatowy fundusz ochrony środowiska przeznacza środki na wspomaganie ww. działań oraz
analogicznie – zadań ustalonych przez radę powiatu, służących ochronie środowiska
i gospodarce wodnej, wynikających z zasad zrównoważonego rozwoju, w tym na programy
ochrony środowiska.
W poniższej tablicy przedstawiono zestawienie wydatków ponoszonych w gminie Dobrzeń
Wielki na ochronę środowiska ze środków budżetowych, GFOŚ, środków zagranicznych oraz
pożyczek i kredytów, w tym bankowych, w latach 2001-2003.
Tablica 26. Zestawienie wydatków ponoszonych na ochronę środowiska w gminie Dobrzeń
Wielki
Źródło
Budżet Gminy 

Zakres rzeczowy wydatków
Rok 2000
budowa sieci kanalizacji sanitarnej
budowa sieci cieplnych
Kwota
Łącznie
GFOŚiGW




budowa sieci kanalizacji sanitarnej
tworzenie i utrzymanie zieleni
koszty eksploatacji gminnego wysypiska odpadów kom.
likwidacja i rekultywacja dzikich wysypisk oraz terenów
zdewastowanych
Łącznie
Budżet Gminy 


Rok 2001
budowa sieci kanalizacji sanitarnej
budowa sieci cieplnych
budowa sieci gazowych
Łącznie
GFOŚiGW






Budżet Gminy 


budowa sieci kanalizacji sanitarnej
tworzenie i utrzymanie zieleni
koszty eksploatacji gminnego wysypiska odpadów kom.
likwidacja i rekultywacja dzikich wysypisk oraz terenów
zdewastowanych
odbudowa zdewastowanych oczek i zbiorników
inwentaryzacja i waloryzacja przyrodnicza gminy
3.290.856
520.000
3.810.856
2.025.000
159.488
86.902
74.932
2.346.322
4.229.033
1.965.441
350.000
6.544.474
1.041.167
199.998
127.140
Łącznie
109.719
50.202
15.000
1.543.226
Łącznie
2.091.368
1.927.425
556.672
4.575.465
Rok 2002
budowa sieci kanalizacji sanitarnej
budowa sieci cieplnych
budowa sieci gazowych
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 156 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Źródło
GFOŚiGW




Zakres rzeczowy wydatków
tworzenie i utrzymanie zieleni
koszty eksploatacji gminnego wysypiska odpadów kom.
likwidacja i rekultywacja dzikich wysypisk oraz terenów
zdewastowanych
selektywna zbiórka odpadów komunalnych
Kwota
290.564
102.040
81.442
22.483
496.529
Łącznie
Budżet Gminy 


Rok 2003
budowa sieci kanalizacji sanitarnej
budowa sieci cieplnych
budowa sieci gazowych
Łącznie
GFOŚiGW








budowa kanalizacji
budowa sieci cieplnych
tworzenie i utrzymanie zieleni
koszty eksploatacji gminnego wysypiska odpadów kom.
likwidacja i rekultywacja dzikich wysypisk
odbudowa zdewastowanych oczek i zbiorników
selektywna zbiórka odpadów
zakupy na wysypisko
Łącznie
2.859.158
2.157.130
1.204.230
6.220.518
834.350
700.000
336.948
171.541
114.871
49.806
67.603
11.834
2.286.953
V.3.2. Państwowe Fundusze Ekologiczne
Do funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej zalicza się cztery niezależne typy:
a) Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW),
b) wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW),
c) powiatowe fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (PFOŚiGW),
d) gminne fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (GFOŚiGW).
Narodowy Fundusz
oraz
fundusze wojewódzkie są podmiotami
wyodrębnionymi
organizacyjnie i posiadają osobowość prawną, zaś fundusze powiatowe i gminne funkcjonują
jako wyodrębnione rachunki bankowe, pozostające w dyspozycji powiatów i gmin.
Fundusze ekologiczne są najbardziej znanym źródłem dotacji i preferencyjnych kredytów dla
podmiotów podejmujących inwestycje ekologiczne. Wpływa na to ilość środków
finansowych jaką dysponują fundusze, warunki udostępniania środków finansowych
pożyczkobiorcom oraz procedury dochodzenia do uzyskania finansowego wsparcia funduszu.
1) Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW)
Celem działalności NFOŚiGW jest finansowe wspieranie inwestycji ekologicznych
o znaczeniu i zasięgu ponadregionalnym i ogólnopolskim oraz zadań lokalnych istotnych
z punktu widzenia potrzeb środowiska.
W NFOŚiGW stosowane są trzy formy dofinansowania:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 157 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
-
finansowanie pożyczkowe – pożyczki udzielane przez NFOŚiGW, kredyty udzielane
przez banki ze środków NFOŚiGW, konsorcja, czyli wspólne finansowanie NFOŚiGW
z bankami, linie kredytowe ze środków NFOŚiGW obsługiwane przez banki,
-
finansowanie dotacyjne (dotacje inwestycyjne, dotacje nieinwestycyjne, dopłaty do
kredytów bankowych, umorzenia),
-
finansowanie kapitałowe (obejmowanie akcji i udziałów w zakładanych lub istniejących
spółkach w celu osiągnięcia efektu ekologicznego).
Stosowane Instrumenty Finansowe
Narodowy Fundusz
udziela
pożyczek
i
dotacji
na
podstawie
umowy zawartej
z Wnioskodawcą.
NFOŚiGW może udostępniać środki bankom z przeznaczeniem na udzielanie kredytów na
wskazane przez siebie programy i przedsięwzięcia z zakresu ochrony środowiska i gospodarki
wodnej oraz na prace geologiczne, a także na dopłaty do udzielanych na ten cel
preferencyjnych kredytów i pożyczek.
Fundusz może ponadto zawierać z funduszami wojewódzkimi umowy o współfinansowaniu
przedsięwzięć wskazanych, kontrolowanych i rozliczanych we współpracy z NFOŚiGW.
Warunki finansowania
Wnioskodawca może otrzymać pożyczkę lub pożyczkę i dotację z środków Narodowego
Funduszu – do 70% kosztów inwestycyjnych przedsięwzięcia.
W 2004 roku przy udzielaniu pożyczki stosowana jest karencja do 12 miesięcy, liczona od
określonego terminu wykonania przedsięwzięcia, a okres kredytowania jest przedłużony z 10
do 15 lat.
2) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu (WFOŚiGW)
WFOŚiGW może finansować zadania określone w ustawie – Prawo ochrony środowiska,
służące realizacji zasady zrównoważonego rozwoju, zgodnie z polityką ekologiczną Państwa
oraz regionalnym i lokalnymi programami ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Fundusz może udostępniać środki finansowe bankom, z przeznaczeniem na udzielanie
kredytów, pożyczek lub dotacji na wskazane przez siebie programy i przedsięwzięcia
z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. WFOŚiGW może stosować dopłaty do
oprocentowania preferencyjnych kredytów bankowych i pożyczek. Ponadto fundusz może
zawierać z bankami i innymi organizacjami finansowymi umowy o wspólnym finansowaniu
zadań służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej oraz może zawierać umowy
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 158 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
o wspólnym finansowaniu zadań z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej.
Środki powierzone Funduszowi, pochodzące z pomocy zagranicznej, są wykorzystywane na
dofinansowanie przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej zgodnie
z umowami, na podstawie których środki te przekazano oraz zgodnie z procedurami
obowiązującymi w Funduszu. Fundusz nie finansuje zadań zakończonych.
Środki WFOŚiGW przeznaczone są głównie na: pożyczki dla jednostek samorządu
terytorialnego oraz podmiotów gospodarczych i innych organizacji, umorzenia pożyczek oraz
dotacje na: prace badawcze i ekspertyzy, zadania z zakresu edukacji ekologicznej, zadania
z zakresu ochrony przyrody, zadania z zakresu eliminacji niskiej emisji, pokrycie kosztów
sporządzenia planów zalesienia gruntów rolnych i dostarczenia sadzonek.
3) Fundusz Leśny
Fundusz Leśny działa w Lasach Państwowych w oparciu o ustawę z dnia 28 września 1991 r.
o lasach i stanowi formę gospodarowania środkami na cele wskazane w ustawie. Fundusz
gromadzi środki pochodzące z należności, kar i opłat związanych z działalnością Lasów
Państwowych, jak również dotacji budżetowych i odszkodowań. Pozostaje on do dyspozycji
Dyrektora Generalnego Lasów państwowych. Środki z funduszu mogą być wydatkowane na
zadania podstawowe związane z gospodarką leśną, tworzenie niezbędnej infrastruktury leśnej,
sporządzanie planów urządzenia lasu, badania naukowe i inne zgodne z wytycznymi ustawy.
Fundusz Leśny stanowi ponadto ważne źródło finansowania Krajowego Programu
Zwiększania Lesistości i z tego tytułu o dofinansowanie mogą się ubiegać jednostki
samorządu terytorialnego.
V.3.3. Instytucje i programy pomocowe
Wśród instytucji, programów pomocowych i fundacji wspierających zadania ekologiczne, na
uwagę zasługują m.in.:
1) Fundacja EkoFundusz
Fundacja EkoFundusz została powołana przez Ministra Finansów dla efektywnego
zarządzania środkami finansowymi pochodzącymi z ekokonwersji zadłużenia zagranicznego,
czyli zamiany części długu na wspieranie przedsięwzięć w ochronie środowiska. Środki
którymi dysponuje EkoFundusz są własnością państw, które wyraziły zgodę na ekokonwersję.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 159 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
EkoFundusz wspiera przedsięwzięcia mające znaczenie dla regionu, kraju, a które wpływają
na osiągnięcie celów, priorytetów europejskich i globalnych wyznaczonych przez społeczność
międzynarodową. Dodatkowo EkoFundusz ułatwia transfer na polski rynek technologii
z krajów – donatorów oraz stymuluje rozwój polskiego przemysłu ochrony środowiska.
W statucie EkoFunduszu wyznaczono pięć priorytetowych sektorów ochrony środowiska:
-
ochrona powietrza – ograniczanie transgranicznego transportu SO2 i NOx oraz eliminacja
niskich źródeł emisji,
-
ochrona wód – ograniczenie dopływu zanieczyszczeń do Bałtyku oraz ochrona zasobów
wody pitnej,
-
ochrona klimatu – ograniczenie emisji gazów powodujących zmiany klimatu Ziemi,
-
ochrona różnorodności biologicznej,
-
gospodarka odpadami i rekultywacja gleb zanieczyszczonych.
W ramach tych priorytetów wsparcie EkoFunduszu mogą otrzymać następujące
przedsięwzięcia:
a) w dziedzinie ochrony powietrza – z zakresu:
-
eliminacji siarki w paliwach oraz uszlachetniania paliw przed ich dystrybucją,
-
zmian w technologiach spalania węgla w celach wytwarzania energii,
-
wprowadzania paliw mniej zanieczyszczających środowisko,
-
promocji najlepszych technologii redukcji emisji zanieczyszczeń z gazów odlotowych,
-
zmniejszania zanieczyszczeń atmosfery powodowanych przez samochody na terenach
miejskich.
b) w dziedzinie ochrony wód:
-
ochrona przed zanieczyszczaniem Bałtyku:
 inwestycje zlokalizowane w pasie nadmorskim o szerokości do 50 km,
 inwestycje w aglomeracjach powyżej 10000 RLM, położonych poniżej ujścia Warty
do Odry, poniżej ujścia Brdy do Wisły, w zlewni Zalewu Wiślanego i Zalewu
Szczecińskiego oraz rzek przymorza,
-
ochrona górnych odcinków rzek, powyżej zbiorników retencyjnych i innych, ważnych
źródeł wody pitnej dla mieszkańców wielkich aglomeracji miejskich (Warszawa, Poznań,
Kraków, Wrocław oraz aglomeracja śląska),
-
ochrona wybranych Głównych Zbiorników Wód Podziemnych,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 160 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
-
ochrona ważnych obiektów przyrodniczych o randze międzynarodowej, decydujących
o zachowaniu globalnej różnorodności biologicznej (Parki Narodowe, rezerwaty
przyrody, cenne przyrodniczo jeziora),
c) w dziedzinie ochrony klimatu projekty związane z oszczędnością energii, zwiększeniem
efektywności jej wykorzystania, wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Projekty
w szczególności dotyczą:
-
oszczędności energii w miejskich systemach zaopatrzenia w ciepło,
-
wykorzystywania energii odpadowej z procesów przemysłowych,
-
zamiany węgla na paliwo o mniejszym współczynniku emisji CO2 do atmosfery,
-
eliminacji emisji metanu z kopalń węgla kamiennego, eliminacji biogazu z wysypisk
miejskich i oczyszczalni ścieków,
d) w dziedzinie zachowania różnorodności biologicznej udziela wsparcia przedsięwzięciom
służącym ochronie lub renaturyzacji najcenniejszych przyrodniczo ekosystemów, ochronie
gatunków roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem. Do finansowanych przedsięwzięć
należą przedsięwzięcia z zakresu:
-
ochrony najcenniejszych obszarów wodno - błotnych,
-
zwiększenia retencji wody na obszarach leśnych,
-
rewitalizacji obszarów klęsk ekologicznych,
-
aktywnej ochrony zagrożonych gatunków fauny i flory,
-
czynnej ochrony przyrody na terenach parków narodowych i rezerwatów przyrody,
-
przebudowy drzewostanów w parkach narodowych i ich otulinach w celu zwiększenia ich
różnorodności biologicznej,
e) w dziedzinie gospodarki odpadami:
-
tworzenie kompleksowych systemów selektywnej zbiórki, recyklingu i utylizacji
odpadów niebezpiecznych oraz komunalnych obsługujących 50 - 250 tys. mieszkańców,
-
przedsięwzięcia na rzecz eliminacji/ograniczenia powstawania odpadów niebezpiecznych
w procesach przemysłowych, likwidacja składowisk odpadów niebezpiecznych,
-
rekultywacja
gleb
zanieczyszczonych
odpadami
niebezpiecznymi
stanowiącymi
zagrożenie dla ludzi i innych organizmów żywych.
We wszystkich pięciu sektorach pomoc finansową EkoFunduszu uzyskać mogą tylko te
projekty, które wykazują się wysoką efektywnością, tj. korzystnym stosunkiem efektów
ekologicznych do kosztów.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 161 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Pomoc EkoFunduszu ma charakter bezzwrotnej dotacji. Dotowane mogą być projekty
inwestycyjne w fazie implementacyjnej (w zakresie ochrony środowiska) lub projekty
inwestycyjne i nieinwestycyjne (w zakresie ochrony przyrody). W przypadku zakupu
urządzeń zagranicznych, EkoFundusz finansuje dostawy pochodzące z krajów, które wyraziły
zgodę na ekokonwersję polskiego długu.
2) Duński Fundusz Pomocowy Ochrony Środowiska dla Europy wschodniej i centralnej DANCEE
Z programów zagranicznych na uwagę zasługuje Program współpracy dla Europy wschodniej
i środkowej (DANCEE) administrowany przez Duńską Agencję Ochrony Środowiska
(DEPA).
Projekty finansowane przez DANCEE muszą być zgodne z priorytetami Unii Europejskiej
i międzynarodowych konwencji. Pomoc finansowa DANCEE przyznawana jest w pierwszej
kolejności projektom, które przewidują transfer duńskiej technologii. Obecnie pierwszeństwo
mają
projekty
zlokalizowane
na
terenie
województw:
Śląskiego,
Małopolskiego
i Dolnośląskiego. Największą szansę na otrzymanie dofinansowania mają projekty, które
zakładają finansowanie ze środków własnych wnioskodawcy (mogą to być dotacje, kredyty
lub pożyczki) w wysokości minimum 50% . Beneficjentami DANCEE mogą być jednostki
samorządu
terytorialnego
w
tym
również
gminy,
zakłady
usług
komunalnych,
przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji oraz instytuty badawczo-rozwojowe.
3) FINESCO S.A.
FINESCO jest firmą wyspecjalizowaną w kompleksowych modernizacjach infrastruktury
technicznej wszędzie tam, gdzie przemawiają za tym argumenty ekonomiczne lub społeczne.
Spółka kładzie duży nacisk na inwestycje zmierzające w kierunku ochrony środowiska
naturalnego i poszanowania zasobów naturalnych poprzez ich bardziej racjonalne
wykorzystywanie. Inwestycje realizowane przez firmę mogą być finansowane na wiele
wygodnych dla klienta sposobów, ze szczególnym uwzględnieniem metody finansowania
przez stronę trzecią lub przy wykorzystaniu środków pomocowych.
Formy finansowania obejmują:
­ dotacje – FINESCO S.A. opracowuje Studium wykonalności, a następnie pośredniczy
w negocjacjach w ewentualnych staraniach inwestora,
­ kredyty – na inwestycje proekologiczne,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 162 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ leasing,
­ udziały kapitałowe.
4) Fundacja Partnerstwo dla Środowiska
Jest to fundacja zajmująca się propagowaniem i wykonywaniem działań na rzecz ochrony
środowiska, a także wspieraniem działań podejmowanych przez organizacje o celach nie
zarobkowych oraz społeczności lokalne przy współpracy z sektorami: rządowymi, biznesu
i inne.
Cele statutowe Fundacji:
­ udzielanie pomocy finansowej, rzeczowej, merytorycznej i organizacyjnej organizacjom
o celach niezarobkowych i społecznościom lokalnym,
­ prowadzenie szkoleń dla osób związanych z organizacjami o celach niezarobkowych,
zdobywających lub doskonalących umiejętności zawodowe w zakresie ochrony
środowiska, a także organizowanie i wspieranie finansowe służących temu praktyk i staży
w kraju i zagranicą,
­ organizowanie i wspieranie finansowe, rzeczowe lub organizacyjne wymiany doświadczeń
zawodowych
lub
naukowych
w
dziedzinach
ochrony środowiska,
działalności
szkoleniowej i popularyzatorskiej w kraju i zagranicą,
­ organizowanie i finansowanie działalności informacyjnej, wydawniczej i wystawienniczej.
5) Fundusz na Rzecz Globalnego Środowiska (GEF)
Celem Funduszu jest osiągnięcie poprawy stanu środowiska naturalnego poprzez programy
i projekty przyczyniające się do rozwiązywania problemów o charakterze globalnym w tak
kluczowych dziedzinach jak: ochrona bioróżnorodności, ochrona wód międzynarodowych,
zapobieganie zmianom klimatycznym, powstrzymywanie kurczenia się warstwy ozonowej
oraz, o ile ma to związek z wymienionymi wcześniej dziedzinami - degradacja ziemi. Zasoby
Funduszu, pochodzące z najbogatszych krajów świata (ale i też od niektórych późniejszych
beneficjentów) przeznaczone są dla krajów, które samodzielnie nie są w stanie podołać tym
globalnym wyzwaniom. Do krajów będącymi beneficjentami Funduszu należą także kraje
przechodzące od początku lat dziewięćdziesiątych transformacje polityczno-gospodarcze,
w tym również Polska.
Ponadto istnieje możliwość dofinansowania przedsięwzięć w ramach tzw. małych dotacji.
Program Małych Dotacji GEF/SGP wprowadzony został w 1992 roku. Program ten
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 163 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
skierowany jest do organizacji społecznych i pozarządowych (nie tylko ekologicznych),
formalnie zarejestrowanych i posiadających własne konto bankowe. SGP przyznaje dotacje
do 50 tys. USD, program może finansować najwyżej do 50% wielkości zadań projektu na
lokalne działania i inwestycje przyczyniające się do poprawy stanu środowiska naturalnego.
6) Fundacja Wspomagania Wsi
Celem Fundacji jest wspieranie inicjatyw gospodarczych, społecznych i kulturalnych
mieszkańców wsi i małych miast, oraz inicjatyw związanych z poprawą infrastruktury
technicznej obszarów wiejskich. Fundacja wspiera również rozwój niekonwencjonalnych
źródeł energii.
Fundacja Wspomagania Wsi realizuje następujące programy wspierania inwestycji na
terenach wsi i małych miast:
­ program wspierania inwestycji w zakresie ochrony środowiska,
­ program wspierania inwestycji edukacyjnych na wsi,
­ program wspierania budowy gminnych sortowni odpadów,
­ program wspieranie inwestycji zaopatrzenia wsi w wodę.
Integralną częścią programu wspierania inwestycji w zakresie ochrony środowiska są
szkolenia (spotkania) dla przedstawicieli samorządów, radnych, sołtysów i mieszkańców
wsi dotyczące gospodarki ściekowej i odpadami na terenach wiejskich.
V.3.4. Rynki finansowe
Jednym z ważniejszych sposobów pozyskiwania środków jest zaciągnięcie kredytu w banku
komercyjnym. Warunki spłaty, prowizje, opłaty oraz oprocentowanie kredytów są
przedmiotem indywidualnych negocjacji pomiędzy bankiem a jednostką samorządową.
Banki kredytujące inwestycje proekologiczne dzieli się na dwie grupy:
a) banki, które obowiązek kredytowania przedsięwzięć ekologicznych mają zapisany
w statucie,
b) banki udzielające kredytów wyłącznie na zasadach komercyjnych.
Wyróżnia się trzy typy kredytów udzielanych na cele związane z ochroną środowiska:
a) kredyty udzielane ze środków udostępnionych przez podmioty zewnętrzne,
b) kredyty udzielane ze środków własnych banku, z dopłatą do oprocentowania
pochodzącą ze źródeł zewnętrznych,
c) kredyty udzielane na zwykłych warunkach.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 164 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
1) Bank Ochrony Środowiska
Bank ten zajmuje szczególne miejsce wśród banków kredytujących przedsięwzięcia z zakresu
ochrony środowiska, gdyż wspieranie przedsięwzięć proekologicznych jest statutową
działalnością BŚ S.A. Przedmiotem kredytowania mogą być wszelkie przedsięwzięcia
wynikające m.in. z priorytetów i kryteriów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej, wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej,
które są zgodne z celami polityki regionalnej, zaspokajają potrzeby lokalne i przynoszą
wymierne efekty ekologiczne.
Wnioski o kredyty należy składać do NFOŚiGW lub WFOŚiGW. Oprocentowanie kredytów
wynosi do 0,5 stopy redyskonta weksli, nie mniej niż 7%. Udział kredytu w finansowaniu
inwestycji nie może przekroczyć 50% wartości przedsięwzięcia.
2) Bank Wspólnoty Europejskiej S.A.
Bank oferuje finansowanie projektów inwestycyjnych, zarówno w ramach podmiotów
gospodarczych już funkcjonujących, jak również nowych podmiotów, spółek specjalnego
przeznaczenia, powstałych w celu realizacji określonego przedsięwzięcia. Podstawowym
kryterium zaangażowania banku w finansowanie projektu jest udokumentowana zdolność
kredytobiorcy do regulowania zaciągniętych wobec banku zobowiązań w złożonym okresie.
W tym celu kredytobiorca przedstawia bankowi business plan wraz z prognozą
funkcjonowania projektu, co najmniej w okresie kredytowania. Bank, oprócz oferty
kredytowej, świadczy na rzecz klienta różnorodne funkcje doradcze, tak w zakresie określenia
struktury finansowej przedsięwzięcia, pozyskiwania środków zewnętrznych, jak również
nadzoru finansowego w okresie realizacji projektu. Powyższe dotyczy również okresu
zaangażowania kredytowego banku, które dostosowuje się do efektywności projektu,
rozumianej jako zdolności do generowania strumienia środków. W zależności od skali
przedsięwzięcia, bank oferuje kredyty udzielane indywidualnie lub w formie konsorcjum
bankowych. Bank podejmując się organizacji finansowania w formie konsorcjum bankowego
przejmuje na siebie całość obowiązków związanych z negocjacją warunków kredytu
pomiędzy bankami. Klient banku – kredytobiorca – współpracuje tylko z bankiem, któremu
zlecił organizację finansowania.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 165 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
3) Bank Rozwoju Eksportu S.A.
Bank Rozwoju Eksportu na mocy umowy z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym uruchomił
linię kredytową przeznaczoną na finansowanie małych i średnich projektów w różnych
dziedzinach gospodarczych. Kredyt EBI bazuje na preferencyjnej stawce procentowej. Formy
finansowania : kredyt EBI, kredyt inwestycyjny. Okres kredytowania: od 4 do 15 lat , w tym
maksymalnie 5 lat karencji. Kwota kredytu na kredytobiorcę – od 20 tys. EURO do 12,5 mln
EURO.
Kredytobiorca
musi
zaangażować
50%
środków
własnych
z
nakładów
inwestycyjnych.
Inną formą pozyskiwania funduszy przez jednostki samorządu terytorialnego na długoi średnioterminowe inwestycje na terenie gminy jest emisja obligacji komunalnych. Procedura
ich emisji powinna być poprzedzona uchwałą rady gminy oraz opinią Regionalnej Izby
Obrachunkowej, co do możliwości ich terminowego wykupu. Emisją obligacji w imieniu
jednostek samorządowych zajmują się banki komercyjne, oferując w tym zakresie
kompleksowe
usługi.
Szczegółowy zakres
świadczonych
usług
jest
przedmiotem
indywidualnej umowy zawieranej pomiędzy bankiem a jednostką samorządową.
Kolejną formą pozyskiwania środków potrzebnych na realizację inwestycji jest leasing.
Przedmiotem leasingu są m.in. przedmioty będące środkami trwałymi a więc linie
technologiczne i produkcyjne, środki transportu, maszyny i urządzenia, sprzęt komputerowy.
Konkretne rozwiązania są przedmiotem indywidualnych negocjacji pomiędzy stronami.
Spośród szerokiej gamy leasingodawców poniżej przedstawiono kilku z nich:
­ Ekoleasing S.A.
­ BEL Leasing Sp. z o.o.
­ Bankowe Towarzystwo Leasingowe
­ Centralne Towarzystwo Leasingowe S.A.
­ Centrum Leasingu i Finansów CliF S.A.
Obligacje i leasing są formami, które wymagają większych doświadczeń i umiejętności ze
strony podmiotu realizującego inwestycje. Istotną cechą tej formy finansowania inwestycji
jest
dostosowywanie
oferty do
warunków
lokalnych umożliwiających sterowanie
strumieniami finansowymi stosownie do możliwości i wymagań klienta.
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 166 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
Udziały kapitałowe są nową i rozwijającą się wraz z sektorem bankowym formą finansowania
inwestycji ekologicznych. Angażowanie kapitału w produkcję urządzeń ochrony środowiska,
doradztwo ekologiczne
lub
bezpośrednie finansowanie inwestycji
jest
najczęściej
dokonywane na normalnych komercyjnych zasadach.
Formy mieszane, reprezentowane głównie przez preferencyjne pożyczki, angażują często dwa
źródła finansowania i oferują ściśle kontrolowaną i ukierunkowaną pomoc.
V.3.5. Partnerstwo publiczno-prawne
Inną metodą realizacji zadań gminy może być rozważenie partnerstwa publiczno-prywatnego,
którego istotą jest powierzanie podmiotom prywatnym obowiązku świadczenia usług
o charakterze publicznym. Osiąganie poprawy jakości życia w zgodzie z zasadami
kształtowania zrównoważonego, lokalnego rozwoju uzależnione jest w znacznym stopniu od
stanu oraz sprawności zarządzania systemami komunalnej infrastruktury technicznej. Ich
funkcjonowanie wpływa bezpośrednio na możliwości rozwoju przedsiębiorstw, a także
określa stopień zaspokojenia podstawowych potrzeb o charakterze socjalnym.
V.3.6. Fundusze Unii Europejskiej
Po przystąpieniu do Unii Europejskiej Polska korzysta z następujących elementów polityki
regionalnej UE:
a) Fundusz Spójności (Cohesion Fund),
b) Fundusze Strukturalne:

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF – European Regional
Development Fund),

Europejski Fundusz Socjalny (ESF – European Social Fund),

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarnacji Rolnictwa (EADGF – European
Agriculture Guidance and Guarantee Fund),

Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (FIFG – Financial Instrument
for Fisheries Guidance).
c) Inicjatywy Wspólnotowe – w latach 2000 – 2006 realizowane są cztery inicjatywy:

INTERREG III,

EQUAL,

LEADER +,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 167 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych

URBAN
d) działania innowacyjne

Głównym
Fundusz Solidarności Unijnej
celem
polityki
regionalnej
Unii
Europejskiej
jest
wyrównanie
różnic
międzyregionalnych w poziomie życia i rozwoju gospodarczym pomiędzy najbiedniejszymi
a najbogatszymi regionami państw członkowskich, a przez to zwiększenie społecznej
i gospodarczej spójności Unii. Polityka strukturalna i regionalna realizowana jest poprzez
współfinansowanie za pomocą funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności określonych
programów i projektów rozwoju regionalnego. Na realizację tego celu pomoc z funduszy
strukturalnych kierowana jest do regionów, których zamożność jest mniejsza niż 75%
przeciętnej wartości w całej UE (w okresie budżetowym UE 2000-2006).
Polska w chwili obecnej spełnia całkowicie kryteria zakwalifikowania. Wg obecnych
regulacji funduszy strukturalnych oznacza to możliwość uzyskania wspólnotowego wsparcia
na rozwój społeczno – gospodarczy dla całej Polski, z zasobów wszystkich funduszy
strukturalnych.
Wykorzystanie przyznanych przez Komisję Europejską środków z Funduszy Strukturalnych
jest zaprogramowane w następujących dokumentach:
1) Narodowy Plan Rozwoju (NPR) – określający strategię społeczno-gospodarczą Polski
w pierwszych latach członkostwa w Unii Europejskiej; będzie on służył jako podstawa
przygotowania Podstaw Wsparcia Wspólnoty dla Polski, czyli dokumentu określającego
kierunki i wysokości wsparcia ze strony funduszy strukturalnych na realizację zamierzeń
rozwojowych,
2) Programy operacyjne, z których najistotniejszymi w dziedzinie ochrony środowiska są:
a.
Sektorowy Program Operacyjny Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, który
wykorzystując zasoby sfery naukowo-badawczej oraz korzyści związane ze
stosowaniem nowoczesnych technologii, w tym technologii informacyjnych oraz
technologii wspierających ochronę środowiska, określa cele, priorytety i działania
dotyczące realizacji polityki w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności, ze
szczególnym uwzględnieniem sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP);
b.
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego określa priorytety,
kierunki i wysokość środków przeznaczonych na realizację polityki regionalnej
państwa, które będą uruchamiane z udziałem funduszy strukturalnych w pierwszym
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 168 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Wzrost konkurencyjności regionów
należy rozumieć jako oddziaływanie na zmiany struktury gospodarczej i poprawę
sytuacji wszystkich województw w Polsce względem regionów europejskich,
w zakresie produktywności gospodarki, wydajności pracy, tworzenia i absorpcji
innowacji, wykształcenia mieszkańców, dochodów ludności oraz ilości i jakości
infrastruktury technicznej;
c.
Sektorowy
Program
Operacyjny
Restrukturyzacja
i
Modernizacja
Sektora
Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich określa strategię oraz kierunki
działań w zakresie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich. Jego celem jest poprawa
konkurencyjności gospodarki rolno – żywnościowej oraz zrównoważony rozwój
obszarów wiejskich;
d.
Sektorowy Program Operacyjny-Transport określa kierunki, priorytety, działania
i wysokość środków przeznaczonych na rozwój sfery transportu.
3) Uzupełnienia programów operacyjnych – które zawierają szczegółowe informacje na
temat celów działań, sposobów ich realizacji, opisu kryteriów wyboru projektów, typu
beneficjentów końcowych, wielkości form pomocy, poziomu współfinansowania
projektów z uwzględnieniem udziału środków pochodzących z Unii Europejskiej
i środków publicznych, wskaźników monitorowania oraz trybu rozpatrywania wniosków.
Kolejnym bardzo ważnym instrumentem finansowym Unii jest Fundusz Spójności. Z jego
środków finansowane są duże (o minimalnej wartości 10 mln EUR) projekty infrastrukturalne
w zakresie ochrony środowiska oraz transeuropejskich sieci transportowych. Pomoc
z Funduszu Spójności przyznawana jest krajom, w których produkt narodowy brutto na
mieszkańca jest mniejszy od 90 % średniej dla Unii Europejskiej. W przeciwieństwie do
zasad obowiązujących w funduszach strukturalnych, Fundusz Spójności finansuje konkretne
projekty, a nie programy operacyjne. Projekty takie mogą otrzymać współfinansowanie
w wysokości od 80 do 85% zaangażowanych środków publicznych. Wielkość ta jest
odpowiednio obniżana w przypadku projektów przynoszących dochód. W ramach
przygotowywania do Funduszu Spójności opracowywany jest i przekazywany do Komisji
Europejskiej odrębny dokument programowy Strategy Reference Framework, który stanowi
podstawę procesu selekcji projektów. Zawiera on ponadto propozycje projektów, zgodnych
z celami wspólnotowej polityki w zakresie ochrony środowiska, które zostaną przedłożone
w celu uzyskania wsparcia. Procedura uzyskiwania środków Funduszu przewiduje, że każdy
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 169 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
projekt jest przyjmowany przez Komisję w porozumieniu z państwem członkowskim
korzystającym z pomocy. Zgodnie z obecnie obowiązującymi kryteriami przyznawania
pomocy, Polska po wstąpieniu do Unii Europejskiej jest beneficjentem tego funduszu.
Oznacza to, że wydatkowanie jego środków nie podlega zasadom i procedurom Funduszy
Strukturalnych, w szczególności zaś nie wymaga przygotowania złożonych dokumentów
programowych. Wystarczy przygotować dobrze opracowane projekty (grupy projektów)
i z należytym uzasadnieniem przedłożyć Komisji Europejskiej. Jakkolwiek nie jest on
funduszem strukturalnym, to jednak ze względu na swój charakter jest jednym
z najważniejszych instrumentów realizacji polityki spójności społeczno-gospodarczej.
Fundusz małych grantów przeznaczony jest na wsparcie polskich instytucji i harmonizację
polskiego prawa z prawem Unii Europejskiej, wyrównywanie poziomu rozwoju regionów
w Polsce oraz zmniejszanie różnic pomiędzy regionami polskimi i unijnymi, a także na
dofinansowanie polityki rozwoju regionalnego. W ramach tych celów środki Funduszu mogą
być przeznaczone m.in. na seminaria, szkolenia, kampanie informacyjne, prace studialne,
ekspertyzy, badania, pomoc techniczna, publikacje, tłumaczenia oraz na projekty związane
z upowszechnianiem wiedzy o Unii Europejskiej, a w szczególności o jej instytucjach
i prawie. Dofinansowanie może zostać przyznane fundacjom, stowarzyszeniom, agencjom
rozwoju regionalnego, szkołom wyższym, a także jednostkom samorządu terytorialnego
i organom administracji publicznej.
V.4. Harmonogram rzeczowo-finansowy wdrażania programu
170/188
V.4.1. Ochrona gleb i powierzchni ziemi
L.p. Nazwa zadania
1
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
13
środki własne, WFOŚ
40
środki własne
20
środki własne,
WFOŚ, środki unijne
20
środki własne, WFOŚ
b.d.
środki własne WFOŚ
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
środki własne,
WFOŚ, NFOŚ, środki
unijne
ZADANIA WŁASNE GMINY*
Aktualizacja map glebowych
2005 - 2007
Urząd Gminy
Organizacja cyklu szkoleń dla rolników obejmujących
Urząd Gminy, ARMiR,
2005 - 2012
zasady kodeksu dobrych praktyk rolniczych
WODR Łosiów
Urząd Gminy, Urząd
Promocja agroturystyki i rolnictwa ekologicznego
2005 - 2012 Marszałkowski, WODR
Łosiów
Urząd Gminy, Starostwo
Racjonalne użytkowanie zasobów naturalnych
2005 - 2008
Powiatowe, Urząd
(zapobieganie degradacji i erozji gleb)
Wojewódzki
ZADANIA KOORDYNOWANE**
Okresowa kontrola zawartości metali ciężkich, składników
Starostwo powiatowe,
nawozowych oraz odczynu pH w glebach użytkowanych
2005 - 2012
WODR Łosiów
rolniczo
Coroczna aktualizacja rejestru zawierającego informacje
o terenach, na których stwierdzono przekroczenie
2005 - 2012
Starostwo Powiatowe
standardów jakości gleby i ziemi
Ochrona i wykorzystanie zespołów przyrodniczo2005 - 2012 właściciele gospodarstw
krajobrazowych w celach turystycznych
Wykorzystanie nieużytków na uprawy energetyczne
2005 - 2012 właściciele gospodarstw
Rekultywacja terenów zdegradowanych przez przemysł
wydobywczy
2005 - 2012
zakłady przemysłu
wydobywczego
b.d.
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
171/188
V.4.2. Gospodarka wodno-ściekowa
L.p. Nazwa zadania
1
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
3
4
ZADANA WŁASNE GMINY*
Urząd Gminy, ELKOM
Modernizacja stacji uzdatniania wody ujęć w Chróścicach
2005 - 2008 Sp. z o.o., „PROWOD”
i Brzeziu
Sp. z o.o.
Urząd Gminy, ELKOM
Wymiana odcinków rurociągów azbestowo-cementowych
2005 - 2012 Sp. z o.o., „PROWOD”
(ok. 1,3 km)
Sp. z o.o.
Urząd Gminy, ELKOM
Wymiana odcinków rurociągów żeliwnych i stalowych
2005 - 2008 Sp. z o.o., „PROWOD”
(ok. 7,5 km)
Sp. z o.o
Urząd Gminy, ELKOM
Uzupełniająca rozbudowa sieci wodociągowej na terenach
2005 - 2008 Sp. z o.o., „PROWOD”
przeznaczonych pod budownictwo
Sp. z o.o
Urząd Gminy, ELKOM
Edukacja oraz propagowanie postaw i zachowań
2005 – 2012 Sp. z o.o., „PROWOD”
motywujących ludność do oszczędzania wody
Sp. z o.o
Modernizacja i rozbudowa oczyszczalni ścieków
Urząd Gminy, ELKOM
2005 - 2012
w Dobrzeniu Wielkim
Sp. z o.o.
Modernizacja i rozbudowa oczyszczalni ścieków
Urząd Gminy,
2005 - 2008
w Czarnowąsach
„PROWOD” Sp. z o.o
Urząd Gminy, ELKOM
Budowa kanalizacji sanitarnej na obszarach
2005 - 2008 Sp. z o.o., „PROWOD”
nieskanalizowanych (Kup, Świerkle, Brzezie)
Sp. z o.o.
Inwentaryzacja nielegalnych kolektorów i rowów
2005 - 2006
Urząd Gminy
służących do odprowadzania ścieków
Szacunkowe koszty Główne źródła
tys. [PLN]
finansowania
5
6
1 000
środki własne, WFOŚ
50
środki własne, WFOŚ
200
środki własne, WFOŚ
300
środki własne, WFOŚ
10
środki własne
6 500
1 500
2 500
środki własne,
WFOŚ, fundusze UE
środki własne,
WFOŚ, fundusze UE
środki własne,
WFOŚ, NFOŚ,
fundusze UE
w ramach
środki własne
działalności urzędu
172/188
L.p. Nazwa zadania
1
2
Propagowanie budowy oczyszczalni przydomowych
10. i małych grupowych oczyszczalni ścieków na terenach nie
przewidzianych do skanalizowania
Inwentaryzacja istniejących systemów kanalizacji
11.
deszczowych wraz z oceną ich stanu technicznego
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
Budowa kanalizacji deszczowej wraz z urządzeniami
podczyszczającymi
Szacunkowe koszty Główne źródła
tys. [PLN]
finansowania
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
3
4
5
2005 - 2012
Urząd Gminy, Starostwo
Powiatowe
w ramach
działalności
urzędów
6
środki własne
Urząd Gminy, Zarząd
Dróg Powiatowych,
2005 - 2006
15
środki własne
Zarząd Dróg
Wojewódzkich, GDDKiA
Urząd Gminy, Zarząd
b.d. ( w zależności
Dróg Powiatowych,
od wyników
2008 - 2012
środki własne, WFOŚ
Zarząd Dróg
inwentaryzacji pkt.
Wojewódzkich, GDDKiA
11)
Urząd Gminy, ZGKiM
2005 - 2012
180
środki własne
Dobrzeń Wielki
środki własne,
2005 - 2012
Urząd Gminy, WODR
40
ARMiR
Urząd Gminy, zarządcy
w ramach prac
2005
środki własne
wód
jednostek
Urząd Gminy, zarządcy
2006 - 2008
15 zł/mb
środki własne
wód
Urząd Gminy, RZGW,
2005 -2006
10
środki własne
WZMiUW
Prowadzenie monitoringu wpływu składowiska odpadów
w Chróścicach na jakość wód
Prowadzenie akcji informacyjnej i propagowanie wśród
rolników tzw. Kodeksu Dobrych Praktyk Rolniczych
Wytypowanie odcinków do wykonania ochronnych barier
roślinnych
Wykonanie roślinnych barier ochronnych wzdłuż
wytypowanych odcinków wód powierzchniowych
Kontrola istniejących zabezpieczeń wodnych i rozpoznanie
potrzeb w zakresie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego
Utrzymanie przeciwpowodziowej funkcji terenów
zalewowych, całkowite zaprzestanie wszelkich nowych
2005 -2012
Urząd Gminy
inwestycji, które mogą zmniejszyć rolę
przeciwpowodziową terenów zalewowych
ZADANIA KOORDYNOWANE**
Urząd Gminy, Starostwo
Opracowanie całościowego bilansu wodno-gospodarczego
2006
Powiatowe, Urząd
powiatu i województwa
Marszałkowski, WIOŚ
w ramach
środki własne
działalności urzędu
b.d.
środki własne
173/188
L.p. Nazwa zadania
1
2
Opracowanie i wdrożenie systemu monitoringu emisji
zanieczyszczeń ze źródeł punktowych do odbiorników
Stworzenie monitoringu wód podziemnych GZWP 333,
21.
334, 336
Opracowanie programu likwidacji nieczynnych ujęć wody
22. bądź ich zabezpieczenia (w tym weryfikacja pozwoleń
wodnoprawnych)
20.
Jednostka
odpowiedzialna
3
4
5
2006
Urząd Gminy, WIOŚ
b.d.
środki własne
2005 - 2012
WIOŚ
50
środki własne, WFOŚ
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
środki własne,
WFOŚ, NFOŚ
2005 - 2007
23.
Współpraca przy opracowaniu programu ochrony przed
powodzią w zlewni rzeki Odry
2005 - 2006
24.
Współpraca przy opracowaniu programu ochrony przed
powodzią w zlewni rzeki Mała Panew
2005 - 2006
25. Przebudowa i udrażnianie koryt rzecznych
Rozwój współpracy regionalnej w celu doprowadzenia wód
26.
Małej Panwi do I klasy czystości
Budowa oczyszczalni przydomowych i małych grupowych
27. oczyszczalni ścieków na terenach nie przewidzianych do
skanalizowania
Budowa ekologicznych stanowisk do magazynowania
28. obornika i zbiorników na gnojowicę w gospodarstwach
rolnych
Budowa małych elektrowni wodnych (Kup, Dobrzeń Wlk.,
29.
Chróścice)
Stosowanie w zakładach przemysłowych tylko najlepszych
30. dostępnych technik produkcyjnych (BAT), sprzyjających
ograniczeniu zużycia wody
Szacunkowe koszty Główne źródła
tys. [PLN]
finansowania
Termin
realizacji
2005 - 2012
2005 - 2012
Urząd Gminy, Starostwo
Powiatowe, WIOŚ,
RZGW
Urząd Gminy, RZGW,
WZMiUW, Starostwo
Powiatowe
Urząd Gminy, RZGW,
WZMiUW, Starostwo
Powiatowe
RZGW, WZMiUW
Związek gmin „Dolna
Mała Panew”
b.d.
6
2005 - 2012
gospodarstwa
indywidualne
b.d.
środki własne
2006 - 2008
Urząd Gminy, rolnicy
indywidualni
13/kpl.
środki własne
2005 - 2012
podmioty gospodarcze
b.d.
środki własne, WFOŚ
2005 - 2012
Zakłady przemysłowe
b.d.
środki własne, WFOŚ
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
174/188
V.4.3. Gospodarka odpadami
L.p. Nazwa zadania
1
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
3
4
Szacunkowe koszty
Główne źródła finansowania
tys. [PLN]
5
6
ZADANA WŁASNE GMINY*
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Przeprowadzenie programu edukacji
ekologicznej w zakresie selektywnej
zbiórki odpadów i prawidłowej gospodarki
odpadami
Doskonalenie systemu zbierania
i unieszkodliwiania odpadów komunalnych
zmieszanych
Rozszerzenie systemu zbiórki surowców
wtórnych
Budowa systemu zbierania i unieszkodliwiania
odpadów biodegradowalnych
Organizacja zbiórki odpadów
niebezpiecznych
Organizacja systemu zbiórki odpadów
wielkogabarytowych i odpadów
budowlanych
Likwidacja „dzikich” składowisk
Zakończenie inwentaryzacji wyrobów
zawierających azbest i PCB w gminie
Nadzór i wsparcie działań w zakresie
usuwania i unieszkodliwiania wyrobów
zawierających azbest i PCB
2005 -2012
Urząd Gminy
32
środki własne, WFOŚiGW
2005 - 2012
Urząd Gminy
65
Środki własne, WFOŚ
2005 - 2007
Urząd Gminy
60
WFOŚ, Środki własne
2005 - 2007
Urząd Gminy
150
2006 - 2012
Urząd Gminy
40
2006
Urząd Gminy
35
2006
Urząd Gminy
2005
Urząd Gminy
2008 - 2012
Urząd Gminy
Środki własne, WFOŚ,
Fundusze strukturalne
Środki własne, WFOŚ,
Fundusze strukturalne
Środki własne, WFOŚ,
Fundusze strukturalne
24
Środki własne
w ramach
Środki własne
działalności urzędu
85
NFOŚ, WFOŚ, środki własne
b.d
Środki własne
przedsiębiorstwa,
WFOŚ, Fundusze strukturalne
ZADANA KOORDYNOWANE GMINY**
10.
Wdrażanie technologii niskoodpadowych
(BAT)
2008 - 2012
Podmioty gospodarcze
175/188
L.p. Nazwa zadania
1
11.
12.
2
Zastąpienie niskiej jakości paliw stałych
paliwami ekologicznymi
Kontrola zgodności wytwarzanych
odpadów z uzyskanymi zezwoleniami na
wytwarzanie i składanymi informacjami
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
Główne źródła finansowania
tys. [PLN]
3
4
5
2008 - 2012
podmioty gospodarcze
b.d.
2008 - 2012
Starostwo Powiatowe,
WIOŚ
w ramach
działalności
jednostek
6
Środki własne, WFOŚ,
Fundusze strukturalne
Środki własne
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
176/188
V.4.4. Ochrona powietrza atmosferycznego
Lp. Nazwa zadania
1
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
ZADANA WŁASNE GMINY*
Urząd Gminy,
Rozbudowa sieci ciepłowniczej w Dobrzeniu Wielkim
2005 - 2020
„ELKOM” Sp. z o.o.
Urząd Gminy,
Budowa sieci ciepłowniczej w Dobrzeniu Małym
2005 - 2020
„ELKOM” Sp. z o.o.
Rozbudowa i modernizacja sieci ciepłowniczej w
Urząd Gminy,
2005 - 2020
Czarnowąsach
„ELKOM” Sp. z o.o.
Urząd Gminy,
Uciepłowienie miejscowości Borki, Brzezie i Krzanowice
2005 - 2020
„ELKOM” Sp. z o.o.
Urząd Gminy,
Gazyfikacja miejscowości Brzezie, Dobrzeń Wielki,
Górnośląska Spółka
Dobrzeń Mały, Kup, Czarnowąsy, Chróścice, Borki,
2005 - 2020
Gazownictwa
Krzanowice oraz Świerkle
w Zabrzu.
Urząd Gminy,
Termomodernizacja budynków (docieplanie, wymiana
Spółdzielnie
2005 - 2012
okien, modernizacja instalacji cieplnych)
mieszkaniowe,
Mieszkańcy
Dofinansowanie działań modernizacyjnych indywidualnych
2005 - 2012
Urząd Gminy
systemów grzewczych
Edukacja ekologiczna w zakresie poszanowania energii
cieplnej i elektrycznej, korzyści z termomodernizacji,
zachęcania do stosowania paliw alternatywnych dla węgla
2005 - 2012
Urząd Gminy
(proekologicznych), szkodliwości spalania odpadów
w paleniskach domowych
Opracowanie gminnego studium wykorzystania energii
niekonwencjonalnej w tym bilansu biopaliw
2005
Urząd Gminy,
(w szczególności drewna i słomy)
2 640
b.d.
5 250
6 021
25 593
środki własne, WFOŚ,
EkoFundusz
środki własne, WFOŚ,
EkoFundusz
środki własne, WFOŚ,
EkoFundusz
środki własne, WFOŚ,
EkoFundusz
środki własne,
EkoFundusz,
b.d.
środki własne,
EkoFundusz, Fundusz
Termomodernizacyjny
b.d.
środki własne, WFOŚ
40
środki własne, WFOŚ
30
środki własne
177/188
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
2005
Urząd Gminy
30
2005 - 2008
Urząd Gminy,
ZGKiM
1 500
12. Prowadzenie bieżących remontów dróg gminnych
2005 - 2012
Urząd Gminy
13. Promowanie publicznych środków transportu
Opracowanie gminnego programu budowy ścieżek
rowerowych, tak by kontynuowane były działania mające na
14. celu ukształtowanie układu tras rowerowych o funkcjach
komunikacyjnych, turystycznych i rekreacyjnych, promocja
komunikacji rowerowej
2005 - 2012
Lp. Nazwa zadania
1
2
Opracowanie „Kompleksowego programu ograniczania
niskiej emisji”
Budowa instalacji spalania biogazu na składowisku odpadów
11.
w Chróścicach
10.
środki własne
środki własne, WFOŚ,
EkoFundusz
środki własne
Urząd Gminy
1 519 za remont 1
km drogi
40
2005 - 2008
Urząd Gminy
50
środki własne
15. Tworzenie ścieżek rowerowych
2005 - 2012
Urząd Gminy
Opracowanie analizy techniczno-ekonomicznej możliwości
wykorzystania biogazu w celach energetycznych
16.
powstającego w otwartych komorach fermentacyjnych
oczyszczalni ścieków w Dobrzeniu Wielkim
2005 - 2008
Urząd Gminy,
właściciele obiektów
17. Egzekwowanie zakazu wypalania traw i ściernisk
18. Wzmocnienie monitoringu powietrza
19.
Urząd Gminy,
Policja, Straż
2005 - 2012
Pożarna, WIOŚ
Opole
ZADANIA KOORDYNOWANE**
2005 - 2008
WIOŚ Opole
Egzekwowanie wymagań dotyczących stanu technicznego
pojazdów i przestrzegania dozwolonej prędkości ruchu
2005 - 2012
Policja
środki własne
162 za zbudowanie
1 km trasy
środki własne
rowerowej
30
środki własne,
w ramach prac
jednostek
środki własne
b.d.
w ramach
działalności
jednostki
środki własne, WFOŚ
środki własne
178/188
Lp. Nazwa zadania
1
2
20. Zastosowanie paliw alternatywnych dla węgla
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
2005 - 2012
21.
Budowa małych elektrowni wodnych (Kup, Dobrzeń Wlk.,
Chróścice)
2005 - 2012
22.
Spełnienie wymagań Najlepszej Dostępnej Techniki (BAT)
i uzyskanie Pozwolenia Zintegrowanego (IPPC)
2005 - 2008
23.
Modernizacja dróg wojewódzkich i powiatowych, budowa
obwodnic
2005 - 2012
Jednostki
gospodarcze
podmioty
gospodarcze
Elektrownia Opole,
Jednostki
gospodarcze
Zarząd Dróg
Wojewódzkich
Opole, Zarząd Dróg
Powiatowych
b.d.
środki własne, WFOŚ
b.d.
środki własne, WFOŚ
b.d.
środki własne
b.d
środki własne, ERDF
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
179/188
V.4.5. Ochrona przed hałasem
Lp.
Nazwa zadania
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
1
2
3
4
5
6
Urząd Gminy
1 519 za remont
1km drogi
ZADANIA WŁASNE GMINY*
1.
2.
3.
Prowadzenie bieżących remontów dróg gminnych
2005- 2012
Stworzenie i aktualizacja bazy danych o obiektach
przemysłowych stwarzających zagrożenie akustyczne dla
2005 - 2008
Urząd Gminy
środowiska
Uwzględnianie w zmianach miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego dopuszczalnych wartości 2005 - 2008
Urząd Gminy
poziomu dźwięku w środowisku
ZADANIA KOORDYNOWANE**
4.
Pozyskiwanie danych o skali zagrożenia hałasem
5.
Ograniczenie uciążliwości akustycznej dróg i tras
kolejowych do poziomu wymaganego normami, budowa
ekranów dźwiękochłonnych, stosowanie od strony drogi
i torów kolejowych okien o zwiększonej izolacyjności
akustycznej, lokalizacja ochronnych pasów zieleni
6.
Egzekwowanie wymagań dotyczących stanu technicznego
pojazdów i przestrzegania dozwolonej prędkości ruchu
środki własne
w ramach
środki własne, WFOŚ
działalności urzędu
w ramach
środki własne
działalności urzędu
w ramach
środki własne
działalności urzędu
2005 -2012
Starostwo Powiatowe
2005 -2012
GDDKiA, ZDW
Opole, Zarząd Dróg
Powiatowych, PKP
b.d.
środki własne
2005 - 2012
Starostwo
Powiatowe, Policja
w ramach
działalności
jednostek
środki własne
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
180/188
V.4.6. Ochrona przed promieniowaniem elektromagnetycznym
Lp. Nazwa zadania
1
1.
2.
3.
4.
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
3
4
ZADANIA WŁASNE*
Uwzględnianie w przyszłych miejscowych planach
zagospodarowania przestrzennego (zmianach planów)
zagrożeń związanych z promieniowaniem niejonizującym,
2005 - 2012
Urząd Gminy
preferowanie mało konfliktowych lokalizacji źródeł
promieniowania niejonizującego
Określenie aktualnego poziomu elektromagnetycznego
Urząd Gminy,
promieniowania niejonizującego w miejscach jego
2005 - 2008
Urząd Wojewódzki
potencjalnego oddziaływania
ZADANIA KOORDYNOWANE**
Stworzenie systemu monitoringu środowiska gminy ze
względu na szkodliwe oddziaływanie pól
2005 - 2012
Urząd Wojewódzki
elektromagnetycznych
Wyeliminowanie emisji promieniowania niejonizującego ze
2005 - 2012
Urząd Wojewódzki
źródeł będących zagrożeniem dla ludzi i środowiska
Szacunkowe koszty Główne źródła
tys. [PLN]
finansowania
5
w ramach prac
urzędu
6
środki własne
w ramach
środki własne, WFOŚ
działalności urzędu
b.d.
środki własne, WFOŚ
b.d.
środki własne, WFOŚ
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
181/188
V.4.7. Ochrona przyrody
Lp.
Nazwa zadania
Termin
realizacji
Jednostką
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
1
2
2
4
5
6
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
ZADANIA WŁASNE GMINY*
Tworzenie małoobszarowych form ochrony przyrody
2005 – 2008
Urząd Gminy
(zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, użytki ekologiczne)
Objęcie ochroną prawną drzew- pomników przyrody
2005 - 2008
Urząd Gminy
Realizacja zieleni urządzonej w obiektach rekreacyjno –
2005 – 2012
Urząd Gminy
wypoczynkowych (istniejących i projektowanych)
Tworzenie ścieżek przyrodniczo- dydaktycznych w obrębie
obszarów przyrodniczo cennych i krajobrazowo
2005 - 2012
Urząd Gminy
atrakcyjnych
Pielęgnacja i konserwacja istniejących na terenie gminy
obiektów i form ochrony przyrody, w tym zabytkowych
ciągłe
Urząd Gminy
założeń zieleni
ZADANIA KOORDYNOWANE GMINY**
RZGW i inni
Ochrona czynna zieleni łęgowej (niskiej i wysokiej) w
2005 – 2012
administratorzy
dolinach rzek
cieków wodnych
Zalesianie gruntów porolnych niskich klas bonitacyjnych
2005 – 2012
Nadleśnictwa
Zarząd Dróg
Wojewódzkich w
Realizacja form zieleni izolacyjno – osłonowej wzdłuż
Opolu, Generalna
2005 – 2012
ciągów komunikacyjnych
Dyrekcja Dróg
Krajowych i
Autostrad
11
środki własne
4
środki własne
46
środki własne
23
środki własne
40/rok
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
182/188
V.4.8. Ochrona przed skutkami poważnych awarii
Lp.
Nazwa zadania
Termin
realizacji
Jednostką
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
1
2
2
4
5
6
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
ZADANIA WŁASNE GMINY*
Uwzględnianie w przyszłych miejscowych planach
zagospodarowania przestrzennego (zmianach planów)
potencjalnych stref zagrożenia związanych z ryzykiem
2005 – 2012
Urząd Gminy
wystąpienia poważnych awarii wokół obiektów i tras
komunikacyjnych
Urząd Gminy,
Informowanie zakładu o zwiększonym ryzyku wystąpienia
2005 - 2006
Komendant
poważnej awarii przemysłowej o jego obowiązkach
Powiatowy PSP
Instruowanie społeczeństwa o zasadach postępowania
w wypadku wystąpienia awarii przemysłowych i
2005 – 2012
Urząd Gminy
transportowych
Instruowanie społeczeństwa o występujących zagrożeniach,
podjętych środkach zapobiegawczych i o działaniach, które
2005 – 2012
Urząd Gminy
będą podjęte w przypadku wystąpienia awarii
Urząd Gminy,
Egzekwowanie wymogów dotyczących transportu substancji
Komendant
2005 - 2012
i odpadów niebezpiecznych
Powiatowy
PSP,WIOŚ, Policja
ZADANIA KOORDYNOWANE GMINY**
Działania dostosowawcze w zakładach przemysłowych
2005 – 2012 Zakłady przemysłowe
ograniczające ryzyko wystąpienia awarii
Działania dostosowawcze w zakładach przemysłowych
2005 – 2012 Zakłady przemysłowe
ograniczające skutki wystąpienia awarii
W ramach
środki własne
działalności Urzędu
W ramach
działalności
jednostek
środki własne
W ramach
środki własne
działalności Urzędu
W ramach
środki własne
działalności Urzędu
W ramach
działalności
jednostek
środki własne
b.d.
środki własne
b.d.
środki własne
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
183/188
V.4.9. Edukacja ekologiczna
Lp. Nazwa zadania
1
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
2
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
40
środki własne, WFOŚ
ZADANA WŁASNE GMINY*
Wytyczanie i realizacja ścieżek przrodniczo-dydaktycznych,
Urząd Gminy, Urząd
szlaków pieszych, rowerowych, konnych, w rejonach
2005 - 2012
Wojewódzki,
przyrodniczo cennych
Nadleśnictwa
Promocja działań proekologicznych z przeznaczeniem dla
dorosłej części społeczności lokalnej - wydawnictwa
2005 - 2012
Urząd Gminy
ekologiczne, szkolenia
Realizacja rekreacyjnych ścieżek rowerowych- broszury, mapy,
2005 - 2012
Urząd Gminy
tablice informacyjne
Urząd Gminy, Urząd
Promocja agroturystyki, rolnctwa ekologicznego (szkolenia,
2005 - 2012 Marszałkowski,WODR
broszury, warsztaty)
Łosiów
Opracowanie, wdrożenie i bieżąca realizacja wieloletnich,
2005 –
Urząd Gminy, AriMR,
intensywnych szkoleń dla rolników, w szczególności
2012
WODR Łosiów
promujących dobre praktyki rolnicze oraz dla działkowców
Urząd Gminy, Szkoły,
Edukacja ekologiczna nauczycieli
2005 - 2012 Wojewódzki Ośrodek
Metodyczny
Organizacja konkursów ekologicznych, akcji sprzątania, akcji
edukacyjnych, festynów ekologicznych i innych spotkań
2005 - 2012
Urząd Gminy
integrujących mieszkańców
8.
Wspieranie edukacji dzieci i młodzieży szkolnej
i przedszkolnej – wycieczki, warsztaty
Urząd Gminy, Szkoły,
2005 - 2012
Przedszkola
9.
Opracowanie i wydawanie folderów przyrodniczych, broszur
informacyjnych, plakatów, przewodników, materiałów
promocyjnych
2005 - 2012
Urząd Gminy
działanie ciągłe
40
środki własne,
sponsorzy
15
środki własne, WFOŚ
działanie ciągłe
20
środki własne,
WFOS, środki unijne
działanie ciągłe
40
środki własne
działanie ciągłe
24
środki własne
działanie ciągłe
80
środki własne,
sponsorzy
w ramach
działalności
placówek
działanie ciągłe
20
środki własne, WFOŚ
środki własne,
WFOŚ, sponsorzy
184/188
Lp. Nazwa zadania
1
2
Organizowanie cyklicznych programów, wystaw, imprez,
publikacji w prasie itp.
Doposażenie bibliotek w najnowsze pozycje w zakresie
11.
ochrony środowiska
10.
12. Prowadzenie działalności informacyjnej w Urzędzie Gminy
Termin
realizacji
Jednostka
odpowiedzialna
Szacunkowe koszty
tys. [PLN]
Główne źródła
finansowania
3
4
5
6
2005 - 2012
Urząd Gminy
2005 - 2012 Urząd Gminy, Szkoły
2005 - 2012
Urząd Gminy
ZADANIA KOORDYNOWANE**
Urząd Gminy,
2005 –
13. Budowa systemu udostępniania informacji o środowisku
Starostwo Powiatowe,
2008
Urząd Marszałkowski
Wdrożenie publicznie dostępnego wykazu danych o
Urząd Gminy,
14. dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego
2005
Starostwo Powiatowe,
ochronie
Urząd Marszałkowski
Opracowanie, wdrożenie i bieżąca realizacja wieloletnich
2005 –
Urząd Gminy,
15.
szkoleń dla leśników
2012
Nadleśnictwa
działanie ciągłe
40
działanie ciągłe
8
w ramach
działalności urzędu
środki własne,
WFOŚ, sponsorzy
środki własne,
WFOŚ, sponsorzy
środki własne
w ramach
środki własne
działalności urzędu
w ramach
środki własne
działalności urzędu
działanie ciągłe
10
środki własne
* Przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji Gminy
** Przedsięwzięcia finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji wyższego szczebla: powiatowego, wojewódzkiego i centralnego
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 185 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
V.5. Monitoring i ocena realizacji programu
Ocena realizacji Programu polega przede wszystkim na monitorowaniu, czyli obserwacji:
­ zakresu wykonania zadań ujętych w Programie,
­ rozbieżności pomiędzy przyjętymi zadaniami i stopniem ich wykonania,
­ przyczyn ewentualnego niewykonania założonych zadań.
System monitoringu i oceny powinien obejmować stworzenie:
­ systemu zbierania i selekcjonowania informacji,
­ systemu oceny i interpretacji zgromadzonych danych.
Zbudowanie takiego systemu monitoringu i prowadzenie opisanych działań pozwoli na
bieżące monitorowanie realizacji Programu poprzez:
­ systematyczne zbieranie danych liczbowych oraz informacji dotyczących realizacji
poszczególnych zadań Programu; wynikiem tych działań będzie materiał empiryczny
stanowiący podstawę do analiz i ocen,
­ uporządkowanie, przetworzenie i analiza danych empirycznych; otrzymany materiał
będzie służył przygotowaniu raportów,
­ przygotowanie raportów z realizacji zadań ujętych w Programie,
­ analiza porównawcza osiągniętych wyników z założeniami Programu; określenie stopnia
wykonania zapisów przyjętego Programu oraz identyfikacja ewentualnych rozbieżności,
­ analiza przyczyn odchyleń oraz określenie działań korygujących polegających na
modyfikacji dotychczasowych oraz ewentualne wprowadzenie nowych instrumentów
wsparcia,
­ przeprowadzenie zaplanowanych działań korygujących.
Podstawą zarządzania Programem będzie stałe monitorowanie uzyskiwanych efektów
stwierdzanych jako poprawa jakości środowiska, zmniejszenie emisji zanieczyszczeń oraz
skutki podejmowanych działań.
Podstawą dla sprawnego zbierania danych monitoringu jest opracowany zestaw mierników
(wskaźników stanu środowiska).
W związku z faktem, że gminne programy ochrony środowiska stanowią narzędzie realizacji
polityki ekologicznej państwa na szczeblu gminnym, do kontroli realizacji programu służyć
mogą wskaźniki wzorowane na przyjętych w polityce ekologicznej limitach krajowych
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 186 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
związanych z racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych i poprawą stanu
środowiska, skorygowanych odpowiednio w zależności od specyficznych warunków
i możliwości gminy, tj.:
­ zmniejszenie wodochłonności produkcji o 50% w stosunku do stanu w 1990 r.
(w przeliczeniu na PKB i wartość sprzedaną w przemyśle); wskaźnik już został osiągnięty
w skali całego województwa opolskiego (zgodnie z „Programem Ochrony Środowiska
Województwa Opolskiego na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata
2007 – 2010”),
­ ograniczenie materiałochłonności produkcji o 50% w stosunku do 1990 r. w taki sposób,
aby uzyskać co najmniej średnie wielkości dla państw OECD (w przeliczeniu na jednostkę
produkcji, wartość produkcji lub PKB),
­ ograniczenie zużycia energii o 50% w stosunku do 1990 r. i 25% w stosunku do 2000 r.
(również w przeliczeniu na jednostkę produkcji, wartość produkcji lub PKB),
­ dwukrotne
zwiększenie
udziału
odzyskiwanych
i
ponownie
wykorzystywanych
w procesach produkcyjnych odpadów przemysłowych w porównaniu ze stanem z 1990 r.,
­ odzyskanie i powtórne wykorzystanie co najmniej 50% papieru i szkła z odpadów
komunalnych,
­ pełna (100%) likwidacja zrzutów ścieków nieoczyszczonych z miasta i zakładów
przemysłowych,
­ zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych,
w stosunku do stanu z 1990 r., z przemysłu o 50%, z gospodarki komunalnej (na terenie
miast i osiedli wiejskich) o 30% i ze spływu powierzchniowego – również o 30%,
­ ograniczenie emisji pyłów o 75%, dwutlenku siarki o 56%, tlenków azotu o 31%,
niemetanowych lotnych związków organicznych o 4% i amoniaku o 8% w stosunku do
stanu w 1990 r.,
­ do końca 2005 r. wycofanie z użytkowania etyliny i przejście wyłącznie na stosowanie
benzyny bezołowiowej.
Poza głównymi miernikami przy ocenie skuteczności realizacji polityki ekologicznej państwa
będą stosowane wskaźniki społeczno-ekonomiczne, wskaźniki presji na środowisko i stanu
środowiska oraz wskaźniki reakcji państwa i społeczeństwa, a mianowicie:
a) wskaźniki społeczno-ekonomiczne:
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 187 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ poprawa stanu zdrowia obywateli, mierzona przy pomocy takich mierników jak długość
życia, spadek umieralności niemowląt, spadek zachorowalności,
­ zmniejszenie zużycia energii, surowców i materiałów na jednostkę produkcji,
­ zmniejszenie tempa przyrostu obszarów wyłączanych z rolniczego i leśnego użytkowania
dla potrzeb innych sektorów produkcji i usług materialnych,
b) wskaźniki stanu środowiska i zmiany presji na środowisko:
­ zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód śródlądowych,
­ poprawę jakości wód płynących, stojących i wód podziemnych, a szczególnie głównych
zbiorników wód podziemnych, poprawę jakości wody do picia oraz spełnienie przez
wszystkie te rodzaje wód wymagań jakościowych obowiązujących w Unii Europejskiej,
­ poprawę jakości powietrza poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza
(zwłaszcza zanieczyszczeń szczególnie szkodliwych dla zdrowia i zanieczyszczeń
wywierających najbardziej niekorzystny wpływ na ekosystemy, a więc przede wszystkim
metali ciężkich, trwałych zanieczyszczeń organicznych, substancji zakwaszających, pyłów
i lotnych związków organicznych),
­ zmniejszenie uciążliwości hałasu, przede wszystkim poziomu hałasu na granicy własności
wokół obiektów przemysłowych oraz hałasu wzdłuż tras komunikacyjnych,
­ zmniejszenie ilości wytwarzanych i składowanych odpadów, rozszerzenie zakresu ich
gospodarczego wykorzystania oraz ograniczenie zagrożeń dla środowiska ze strony
odpadów niebezpiecznych,
­ ograniczenie degradacji gleb, zmniejszenie powierzchni obszarów zdegradowanych na
terenach poprzemysłowych, zwiększenie skali przywracania obszarów bezpośrednio lub
pośrednio zdegradowanych przez działalność gospodarczą do stanu równowagi
ekologicznej, ograniczenie pogarszania się jakości środowiska w jednostkach osadniczych
i powstrzymanie procesów degradacji zabytków kultury,
­ wzrost lesistości kraju, rozszerzenie renaturalizacji obszarów leśnych oraz wzrost zapasu
i przyrost masy drzewnej, a także wzrost poziomu różnorodności biologicznej
ekosystemów leśnych i poprawa stanu zdrowotności lasów będących pod wpływem
zanieczyszczeń powietrza, wody lub gleby,
­ zahamowanie zaniku gatunków roślin i zwierząt oraz zaniku ich naturalnych siedlisk,
a także pomyślne reintrodukcje gatunków,
Program Ochrony Środowiska wraz z Planem Gospodarki
Odpadami dla Gminy Dobrzeń Wielki
Strona 188 / 188
Tom I. Program Ochrony Środowiska
Zakład Systemów Ekologicznych
­ zmniejszenie negatywnej ingerencji w krajobrazie oraz kształtowanie estetycznego
krajobrazu zharmonizowanego z otaczającą przyrodą,
c) wskaźniki aktywności państwa i społeczeństwa:
­ spójność i efekty działań w zakresie monitoringu i kontroli,
­ zakres i efekty działań edukacyjnych oraz stopień udziału społeczeństwa w procesach
decyzyjnych,
­ opracowanie i realizowanie przez grupy i organizacje pozarządowe projektów na rzecz
ochrony środowiska.
Celem zwartego i przejrzystego ujęcia obserwowanych wskaźników zaleca się zastosowanie
wskazanego w programie wojewódzkim zestawienia wskaźników realizacji Programu.
Zgodnie z art. 18, ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska
(Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.) z wykonania programu Wójt Dobrzenia Wielkiego
sporządza co dwa lata raporty, które przedstawia Radzie Gminy. Dla niniejszego programu
raport powinien być sporządzony na koniec 2006 i 2008 r.
Za sporządzenie raportu szczegółowego powinien być odpowiedzialny Kierownik Programu,
a raport powinien dotyczyć szczególnie działań, które są związane z likwidacją przekroczenia
przepisów prawa, wynikami monitorowania jakości środowiska, koniecznością wprowadzenia
korekt do Programu itp. Raporty szczegółowe winny być przedstawiane na posiedzeniach
Rady Gminy. Wskazane jest by korekty Programu były wprowadzane w drodze uchwały
Rady Gminy.
Prowadzący
Weryfikujący
Zatwierdził
/data, podpis/
/data, podpis i pieczątka/
zadanie/etap
/data, podpis/
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards