Konstytucja RP

advertisement
WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE
Temat: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Plan lekcji
1. System prawa Rzeczypospolitej Polskiej
2. Konstytucja – typy, cechy i funkcje
3. Transformacja ustrojowa i powstanie Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej
4. Budowa Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
5. Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej zawarte w
Konstytucji
6. Ogólna charakterystyka ustroju Rzeczypospolitej Polskiej
7. Polskie konstytucje
System prawa Rzeczypospolitej Polskiej
System prawa to zespół norm obowiązujących w państwie, zróżnicowanych według
dziedzin politycznego i społeczno – gospodarczego życia, do których się odnoszą.
W systemie prawa Rzeczypospolitej Polskiej wyodrębnione są następujące gałęzie
(działy) prawa:
1) prawo państwowe (konstytucyjne),
2) prawo cywilne,
3) prawo rodzinne
4) prawo pracy,
5) prawo administracyjne,
6) prawo finansowe,
7) prawo gospodarcze,
8) prawo karne,
9) prawo procesowe.
Przedstawiony podział nie jest podziałem wyczerpującym (np. prawo rolne,
międzynarodowe).
Prawo państwowe (konstytucyjne) – podstawowym źródłem jest ustawa zasadnicza,
czyli Konstytucja RP oraz inne ustawy z nią związane.
Konstytucja – typy, cechy i funkcje
Konstytucja (łac. constituere – urządzać,
ustanawiać) jest najważniejszym aktem
prawnym obowiązującym w państwie.
Ma ona znaczenie szczególne, gdyż
zawiera zasady organizacji państwa i
działania wszystkich jego organów oraz
określa ich wzajemne relacje, a także
prawa i obowiązki obywateli. W
konstytucji ustalone są również reguły
określające relacje między obywatelami a
władzą.
Jest ona uchwalona przez demokratycznie
wybrane władze i ratyfikowana z zasady
przez naród poprzez referendum.
Konstytucja – typy, cechy i funkcje
Kryteria wyróżniania i typy konstytucji
FORMA
• pisane – w postaci jednego lub kilku aktów prawnych o szczególnej mocy prawnej,
szczególnej treści oraz specjalnym trybie uchwalania i zmiany
• niepisane – w postaci wielu aktów prawnych, norm prawnych niepisanych w postaci
zwyczajów i procedur prawnych.
TREŚĆ
• pełne – regulują wszystkie sprawy dotyczące ustroju państwa
• niepełne (małe) – regulują tylko sposób powoływania i funkcjonowania naczelnych
organów państwowych, przyjmowane są na czas określony.
OKRES OBOWIĄZYWANIA
• stałe – bez wyznaczonego terminu obowiązywania
• czasowe – zawierają określony czas obowiązywania
Konstytucja – typy, cechy i funkcje
Kryteria wyróżniania i typy konstytucji
SPOSÓB POWSTANIA
• oktrojowane – (nadawane) – nadane np. przez głowę państwa lub przez inne państwo
bez udziału organów przedstawicielskich danego państwa
• obywatelskie (uchwalone) – uchwala je organ przedstawicielski (parlament lub
konstytuanta) albo je akceptuje.
SPOSÓB ZMINAY
• sztywne – sposób zmiany określa ściśle ustalona procedura
• elastyczne – sposób zmiany jest taki sam, jak zwykłych ustaw.
Konstytucja – typy, cechy i funkcje
CECHY KONSTYTUCJI
• szczególna moc prawna
• szczególna treść
• szczególny tryb uchwalania lub zmiany
NAJWAŻNIEJSZE FUNKCJIE KONSTYTUCJI
• funkcja prawna – jest podstawą całego systemu prawa w państwie konstytucyjnym,
• funkcja organizacyjna – określa zasady organizacji, sposób funkcjonowania państwa, jego
wewnętrzną strukturę,
• funkcja integracyjna – służy zjednoczeniu całego społeczeństwa, gdyż jest efektem
konsensusu społecznego,
• funkcja wychowawcza – zawiera określony system wartości, idei i przekonań społecznych
oraz sposobów ich realizacji,
• funkcja programowa – określa kierunki rozwoju państwa.
Transformacja ustrojowa i powstanie
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
• przed 1989 r. w Polsce obowiązywała
konstytucja uchwalona w 1952 r.
• od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 r.
trwały rozmowy między
przedstawicielami opozycji
solidarnościowej a władzą
komunistyczną – tzw. obrady Okrągłego
Stołu. W ich wyniku zawarto
porozumienie w sprawie przemian
ustrojowych i gospodarczych w Polsce.
• zgodnie z zawartym porozumieniem
7 kwietnia 1989r. Sejm dokonał
pierwszej nowelizacji konstytucji,
wprowadzając m.in. Dwuizbowy
parlament i instytucję prezydenta.
Obrady okrągłego stołu
Transformacja ustrojowa i powstanie
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
• 4 czerwca 1989 r. odbyły się pierwsze częściowo wolne wybory do parlamentu, które
zakończyły się sukcesem „Solidarności”.
• w grudniu nastąpiła kolejna nowelizacja konstytucji. Zmieniono nazwę państwa na
„Rzeczypospolitą Polską” , zlikwidowano zapis o przewodniej roli PZPR.
• w 1992 roku parlament przyjął ustawę o trybie przygotowania i uchwalenia nowej
konstytucji.
• 17 października 1992 r. uchwalono tzw. Małą Konstytucję, która określała relacje
między naczelnymi organami państwa i tym samym uchylała zapisy z konstytucji PRL.
Równocześnie trwały prace nad nową konstytucją.
• 2 kwietnia 1997 r. Zgromadzenie Narodowe uchwaliło konstytucję.
• 25 maja 1997 r. odbyło się referendum konstytucyjne, w którym Polacy niewielką
większością głosów opowiedzieli się za konstytucją.
• 17 października 1997 r. konstytucja weszła w życie.
Budowa Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
1. Wstęp – preambuła – zawiera odwołanie do tradycji historycznych I i II
Rzeczypospolitej, wartości (prawdy, sprawiedliwości, piękna, dobra) oraz do Boga.
2. Rozdział I zawiera m.in. Zasady ustroju politycznego, gospodarczego i społecznego
państwa oraz określa symbolikę narodową.
3. Rozdział II zawiera katalog obowiązków, praw i wolności obywateli, a także
mechanizmy ich ochrony.
4. Rozdział III zawiera katalog źródeł prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej oraz
sposób ich wykonania
5. Rozdziały IV – IX określają kompetencje najwyższych organów władzy
ustawodawczej, sądowniczej i wykonawczej, tryb ich powoływania oraz relacje między
nimi.
6. Rozdział X dotyczy finansów publicznych, zasad nakładania podatków i procedury
uchwalania ustawy budżetowej.
7. Rozdział XI określa zasady postępowania w sytuacjach szczególnych zagrożeń, takich
jak klęska żywiołowa czy napaść ze strony innego państwa.
8. Rozdział XII określa procedury zmian konstytucji.
9. Rozdział XIII zawiera przepisy przejściowe i końcowe.
Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej
zawarte w Konstytucji
Zasada demokratycznego państwa prawnego
„Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym
państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady
sprawiedliwości społecznej. […] Organy władzy
publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”.
(Art. 1,7)
Zasada unitarnej formy państwa
„Rzeczypospolita Polska jest państwem
jednolitym”. (Art. 3)
Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej
zawarte w Konstytucji
Zasada zwierzchniej władzy narodu
„Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do narodu. […] Naród sprawuje
władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio”. (Art. 4)
Zasada podziału władzy
„Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na
podziale i równowadze władzy ustawodawczej,
władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. […]
Władzę ustawodawczą sprawuje Sejm i Senat, władzę
wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i
Rada Ministrów, władzę sądowniczą sądy i trybunały”.
(Art. 10)
Monteskiusz
Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej zawarte w
Konstytucji
Zasada pluralizmu politycznego
„Rzeczypospolita Polska zapewnia
wolność tworzenia i działania partii
politycznych. Partie polityczne zrzeszają
się na zasadzie dobrowolności i
równości obywateli polskich w celu
wpływania metodami
demokratycznymi na kształtowanie
polityki państwa. […] Rzeczypospolita
zapewnia wolność tworzenia i działania
związków zawodowych, organizacji
społeczno – zawodowych rolników,
stowarzyszeń, ruchów obywatelskich ,
innych dobrowolnych zrzeszeń oraz
fundacji”. (Art. 11, 12)
Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej zawarte w
Konstytucji
Zasada republikańskiej formy rządów
„Zasada to nie została wyrażona w konstytucji wprost. Mimo to znajduje swój wyraz w
oficjalnej nazwie państwa – Rzeczypospolitej Polskiej. W języku polskim słowo
„Rzeczypospolita” jest odpowiednikiem słowa „republika ”.
Zasada decentralizacji władzy
państwowej i samorządowej
„Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej
Polskiej zapewnia decentralizację władzy
publicznej. […] Ogół mieszkańców
jednostek zasadniczego podziału
terytorialnego stanowi z mocy prawa
wspólnotę samorządową. Samorząd
terytorialny uczestniczy w sprawowaniu
władzy państwowej”. (Art. 15, 16)
Podział administracyjny
Ogólna charakterystyka ustroju
Rzeczypospolitej Polskiej
Ustrój III Rzeczypospolitej określa się jako parlamentarny zracjonalizowany.
Racjonalizacja polega na wzmocnieniu władzy wykonawczej elementami zaczerpniętymi z
innych modeli ustrojowych, m.in. z systemów:
• kanclerskiego – silna pozycja premiera, konstruktywne wotum nieufności,
• półprezydenckiego – prezydent dysponujący licznymi przywilejami (m.in. zawieszające
weto ustawodawcze), wybierany w wyborach powszechnych.
Flaga Polski
Herb Polski
Polskie konstytucje
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Konstytucja 3 maja 1791 r.
Konstytucja Księstwa Warszawskiego z 22 lipca 1807 r.
Konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 r.
Mała Konstytucja z 20 lutego 1919 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 17 marca 1921 r. (konstytucja marcowa)
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 23 kwietnia 1935 r. (konstytucja kwietniowa)
Mała Konstytucja z 19 lutego 1947 r.
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 22 lipca 1952 r.
Mała Konstytucja z 17 października 1992 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja 3 Maja 1791 roku
Jan Matejko, 1891
Olej na płótnie
247 cm × 446 cm
Zamek Królewski w Warszawie
Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej
Portalu www.szkolnictwo.pl
Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie
w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie
i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania
w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.
Download