Zależności somatopsychiczne

advertisement
Psychologia zdrowia i choroby
ZALEŻNOŚCI SOMATOPSYCHICZNE
MIĘDZY LĘKIEM, PANIKA A ZAWAŁEM
SERCA
JAGODA RÓŻYCKA
Plan seminarium
1. Bóle psychogenne
2. Zależności somatopsychiczne
3. Serce i jego problemy
4. Lęk
5. Napady paniki
Podsumowując poprzednie
informacje …
i.
Choroba psychosomatyczna:
występowanie objawów somatycznych w etiologii
których pojawiają się czynniki psychologiczne
i.
Zaburzenia występujące
somatyczną:
pod
postacią
dominujące przekonanie o występowaniu objawów
fizycznych
przy
braku
ich
obiektywnego
uzasadnienia
BÓL JAKO ZJAWISKO
PSYCHOSOMATYCZNE
SUBIEKTYWNE PRZYKRE WRAŻENIE ZMYSŁOWE I EMOCJONALNE
POWSTAJĄCE POD WPŁYWEM BODŹCÓW USZKADZAJĄCYCH
TKANKĘ (TZW. NOCYCEPTYWNYCH) LUB ZAGRAŻAJĄCYCH ICH
USZKODZENIEM. NALEŻY PODKRESLIĆ, ŻE BÓL JEST ODCZUCIEM
SUBIEKTYWNYM, DLATEGO JEST NIM WSZYSTKO TO, CO CHORY
W TEN SPOSÓB NAZYWA, BEZ WZGLĘDU NA OBIEKTYWNE
OBJAWY Z NIM ZWIĄZANE.
Zjawisko bólu
 Perspektywa neurofizjologiczna - receptory
bólu i ośrodki bólowe w mózgu:




Sygnały uszkodzenia tkanki powodują podrażnienie
wolnych zakończeń nerwowych
Impulsy przez rdzeń nerwowy do mózgu
Rola tworu siatkowatego i wzgórza
Świadoma interpretacja w korze mózgowej
(Bishop, 2007)
Źródło: http://www.szkolnictwo.pl
Zjawisko bólu
 Znaczenie opiatów endogenne, szczególnie
endorfiny i enkefaliny.
 substancje naturalne występujące w mózgu,
rdzeniu kręgowym i innych organach, które
mają działanie przeciwbólowe.
 Przykład: uraz podczas wykonywania rzeczy
ryzykownych, przyjemnych i ekscytujących
np. sportowcy
Doświadczenie bólu jako połączenie odczuć
ciała i spojrzenie psychiki
Sensoryczny
komponent
bólu
Oceniający
komponent
bólu
Oceniający komponent bólu
 Całościowe ustosunkowanie się człowieka do
doznań bólowych
 Pytania o to co się dzieje, jakie to zagrożenie,
jakie będą skutki
 Towarzyszenie różnych emocji jak lęk, złość,
rozdrażnienie
 Uruchomienie reakcji alarmowej stresu
Bóle psychogenne
 Jedno z zaburzeń konwersyjnych
 Doświadczenie
przewlekłego
bólu
nie
żadnych określonych podstaw
mającego
fizycznych
 Występuje w reakcji na potrzeby psychiczne
pacjenta
 Nadmierna troska o samopoczucie
 Znaczenie oddziaływań stresu, konfliktów
rodzinnych,
ważnych
emocjonalnie
wydarzeń, poziomu lęku
Radzenie sobie z bólem
 Przebywanie wśród innych ludzi – mniejsze




odczuwanie bólu w towarzystwie (Price, 1988)
Warunkowanie
instrumentalne
sytuacji
bólowej (analizowanie bólu, skarżenie się na
ból, rozpamiętywanie, bezruch, pozostawanie
w łóżku – zachowania sprzyjające koncentracji
na bólu)
Odwracanie uwagi i ukierunkowywanie jej na
bodźce przyjemne, doznania i oczekiwania
pozytywne
Trening relaksacyjny – obniżanie napięcia
psychicznego
Metody terapii poznawczej – inny sposób
myślenia o bólu
Zależności somatopsychiczne
 Badanie problemów choroby somatycznej
 Badanie
problemów człowieka chorego
somatycznie
 Obszar psychologii lekarskiej, psychologii
medycznej i psychologii zdrowia
Jak choroba wpływa na nasze życie?
1. Droga bezpośrednia

Toksyczne działanie na CUN:






temperatura,
zaburzenia metaboliczne,
mocznik,
cukier,
zaburzenia krążenia
W efekcie: stany splątania, zmącenia, śpiączki
(Sęk, 2007)
Jak choroba wpływa na nasze życie?
2. Droga pośrednia:







Choroba jako źródło stresu, kryzysu – sytuacja
trudna emocjonalnie
Choroba
jako
zadanie
–
zachowanie
ukierunkowane na cele zdrowotne
Poznawczy obraz choroby
Reakcje na chorobę – zaprzeczanie, wzrost
poziomu lęku
Radzenie sobie z dolegliwościami
Indywidualna odporność na sytuację
Wtórne zyski z choroby powodujące utrwalenie
objawów
(Sęk, 2007)
Choroba jako stresor
 Złożone odczucia dyskomfortu
 Poczucie zmęczenia, ociężałości
 Zmieniony
stan
ciała –
poczucie
uszkodzenie,
wewnętrznego
 Trudności
wynikające
z
przebiegu funkcji narządów
opuchnięcie,
zranienia
zaburzonego
Choroba jako stresor
 Trudności
wynikające
z
przebiegu funkcji narządów:






Zaburzenia widzenia
Szumy w uszach
Ból głowy
Kłopoty w oddychaniu
Trudności ruchowe
Zawroty głowy
zaburzonego
Zachowania adaptacyjne w chorobie
 Zdobywanie informacji o chorobie
 Realne odnoszenie się do sytuacji
 Ujawnianie negatywnych emocji
 Rozładowanie napięcia emocjonalnego
 Szukanie pomocy i wsparcia innych
 Rozwiązanie problemu choroby etapami
 Świadomość stanu znużenia i potrzeby




odpoczynku
Aktywność w wybranych dziedzinach życia
Kontrola uczuć
Realna ocena sytuacji, która determinuje wybór
działania
Motywacja do zmian
Zachowania nieadaptacyjne
 Zaprzeczanie sytuacji
 Brak aktywnego badania sytuacji problemowej
 Wypieranie negatywnych uczuć lub





zaprzeczanie ich istnieniu
Oskarżenia innych za własne kłopoty
Dezorganizacja codziennego życia
Brak panowania nad sobą – wybuchy
gwałtownych emocji
Brak szukania pomocy w innych – brak
akceptacji oferowanej pomocy
Stereotypowe reagowanie na problemy –
poczucie przytłoczenia
(Kubacka-Jasiecka, 1987)
Atak serca czy atak paniki ?
STANY
PSYCHOSOMATYCZNE I
SOMATOPSYCHICZNE
Serce i jego trudności
 Wzrost chorób cywilizacyjnych w XXI wieku
powoduje zwiększony odsetek ludzi
chorujących na choroby wieńcowe, często
utożsamiane z chorobą niedokrwienną serca
 Odkładanie się cholesterolu LDL („złego
cholesterolu”) i innych tłuszczów w
wewnętrznej ścianie tętnicy – odczucia
dławicy piersiowej przy wysiłku czy
zdenerwowaniu – pierwsze oznaki
problemów
Serca i jego trudności
 Powstanie
blaszki miażdżycowej poprzez
cholesterol na tętnicach doprowadza do
zwężenia światła tego naczynia i ogranicza
przepływ krwi
 Zwiększenie ryzyka powstania zawału serca
Zawał mięśnia sercowego
 Martwica mięśnia sercowego spowodowana
jego niedokrwieniem na skutek zamknięcia
tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do
obszaru serca
 Postać choroby niedokrwiennej serca
 Najczęściej przyczyną zakrzep, który rozwija
się w miejscu zwężonym
 Organizm w trybie przewlekłego procesu
zapalnego wskutek uszkodzonych naczyń
Jak tworzy się zakrzep i zawał serca?
Chorobowe złogi cholesterolowe nie tylko
zwężają naczynie, ale powodują również
spustoszenia w jego ścianie.
Gdy w końcu warstwa wewnętrzna pęka, krew
wpływa do szczeliny, gromadzą się płytki krwi i
uruchomiony zostaje proces krzepnięcia. Tak
tworzy się niebezpieczny zakrzep.
Jeśli wskutek tych zmian średnica naczynia
zostanie zwężona powyżej 2/3 - 3/4 jego
średnicy
(krytyczne
zwężenie
tętnicy
wieńcowej) wówczas zwykle dokonuje się zawał
mięśnia sercowego w obszarze zaopatrywanym
przez dane naczynie.
Tętnice wieńcowe
Źródło:
http://www.dbajoserce.pl
Proces dynamiczny i długotrwały
Cholesterol
LDL na
ścianach
tętnicy
Zakrzep i
zwężenie
tętnicy
wieńcowej
Zawał
mięśnia
sercowego
Źródlo:http://www.dbajoserce.p
l
Źródło:
http://www.przychodnia.pl
Czynniki ryzyka zawału serca













Wiek – u mężczyzn 32-50, u kobiet 45-70
Płeć męska
Palenie tytoniu
Nadciśnienie tętnicze
Przerost lewej komory serca
Wysoki poziom cholesterolu
Niedobory witaminy B
Brak aktywności fizycznej
Marskość wątroby i zaburzenia metaboliczne
Cukrzyca
Predyspozycje rodzinne i genetyczne
Otyłość
Przebyty zawał serca w przeszłości
LCA= LEWA
TĘTNICA
WIEŃCOWA
RCA= PRAWA
TĘTNICA
WIEŃCOWA
1 = MIEJSCE
ZAMKNIĘCIA
TĘTNICY
2 = OBSZAR
NIEDOKRWIENIA
Objawy zawału serca
 Dolegliwości bólowe w klatce piersiowej
 Nierówna i niemiarowa praca serca
 Kołatanie serca
 Poczucie uogólnionego lęku
 Ucisk i dławienie w piersi
 Silna duszność bez wysiłku fizycznego
 Bóle stawów łokciowych lub barkowych
Objawy zawału serca
 Silny ból w górnej części brzucha
 Nudności lub wymioty
 Bóle żuchwy lub krtani
 Bladość
 Pobudzenie ruchowe
 Wysoka temperatura
 Silne zabarwienia rąk, stóp i warg
Objawy trwające dłużej niż 30 min sprawiające
znaczne cierpienie – konieczność udania się
na oddział!
Związki chorób układu krążenia a
depresja i lęk
1. Depresyjność
i lęk wpływają na rozwój
chorób układu krążenia


Związek
bezpośredni
poprzez
mechanizmy
patofizjologiczne
Związek pośredni poprzez mechanizmy behawioralne
2. Depresyjność
odpowiedzi
krążenia
i lęk pojawiają
na rozwój chorób
się w
układu
Nastrój a choroby serca
Pozytywna odpowiedź na pytanie, czy w ciągu
ostatniego miesiąca „czułeś się smutny,
zniechęcony, bez nadziei lub miałeś tyle
problemów, że zastanawiałeś się, czy
wszystko warto?” wskazywała na dwukrotny
wzrost ryzyka choroby wieńcowej serca
(Bętkowska-Korpała, 2007)
Układ krążenia jako podstawowy układ powiązany z
emocjami (Tylka, 2000)
Poczucie wyczerpania
 Jeden z elementów zespołu depresyjnyego
 Wskaźnik
podwyższonego
ryzyka
zachorowania na chorobę wieńcową
 Prowadzi
do wypalenia życiowego, co
zwiększa
wyzyko
nowych
incydentów
wieńcowych (Appels, Mulder, 1988)
 Depresyność ma wpływ na pogorszenie
rokowania choroby podstawowej (FrasureSmith i inni, 1995)
Mechanizmy patofizjologiczne
(Dudek, 2005)
 Związki zaburzeń depresyjnych, stanów
bezradności i beznadziejności ze
schorzeniami układu krążenia




Zwiększona aktywność układu sympatycznego
Zmniejszona aktywność układy parasympatycznego
Zmiany koagulacji
Zmiany fibrynogenezy
Mechanizmy patofizjologiczne
(Dudek, 2005)
 Aktywizacja osi układ limbiczny-podwzgórze-
przysadka-nadnecza
 Skutkiem uszkodzenie śródbłonka, arytmia,
kurcz naczyń, aktywacja płytek
Mechanizmy behawioralne
(Glassman i inni, 1990)
 Nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich - trudności








w zerwaniu z nałogiem
Nadmierna męczliwość
Drażliwość i wzrost napięcia
Zaburzenia snu
Niepodejmowanie zwykłych aktywności
codziennych
Rzadsze kontakty społeczne
Zaniedbanie higieny
Zmniejszenie obszaru zainteresowań
Trudności w radzeniu sobie ze stresem
Trudność osób z chorobą wieńcową do
przyjęcia informacji o przeżywaniu stanów
depresyjnych:
Uczucie zmęczenia
Utrata energii
Niespecyficzne objawy somatyczne
Nietypowe bóle w klatce piersiowej
Duszności
Kołatanie serca
Lęk jako stan zagrożenia
 Normalna reakcja w sytuacjach trudnych i
stresowych
 Zbliżone objawy lęku do objawów schorzeń
kardiologicznych:







Napięcie
Zaciskanie w klatce piersiowej
Przyspieszenie oddechu
Czynności serca i tętna wyczuwalne świadomie
Zawroty głowy
Wrażenie tracenia przytomności, zasłabnięcia
Podwyższenie ciśnienia krwi lub nagły jego spadek
Napady paniki jako stany zagrożenia
 Niespodziewany atak lęku wraz z
towarzyszącymi objawami ze strony układu
autonomicznego








Spłycenie oddechu
Strach przed śmiercią
Nagła potrzeba ucieczki
Subiektywne uczucie napięcia
Ból w klatce piersiowej
Pocenie się, dreszcze, uczucie gorąca
Derealizacja i depersonalizacja
Nudności, bóle brzucha
(Hale, 1998)
Napady paniki
 Goldberg i wsp. (1990): zaburzenia układu
krążenia jako konsekwencje paniki – szybkie
bicie serca, ból w klatce piersiowej
 Objawy paniki u 33-43% osób kardiologicznie
zdrowych (Tylka, 2000)
Lęk jako stan zagrożenia
 Jako
najczęstsza
reakcja
towarzysząca
chorobom i ze względu na charakter
wegetatywno-motywacyjny wpływa na proces
leczenia (Sosnowski, Wrześniewski, 1983)
 Zmiana poziomu lęku w zależności od
sytuacji i etapu leczenia
Lęk jako cecha osobowości
 Nadmierna koncentracja na zdrowiu
 Ograniczanie aktywności życiowej
 Sprzyjanie
mechanizmowi
zaprzeczania
chorobie
 Niestosowanie
się
do
zaleceń
profilaktycznych
(Bętkowska-Korpała i inni, 2000)
1. Osoby z pierwszym zawałem serca częściej
doświadczają stanów lękowych.
2. Osoby z kolejnym zawałem częściej cierpią z
powodu zaburzeń depresyjnych.
(Cay, 1990; za: Tyka, 1998)
Lęk jako przyczyna zaburzeń
 Zaburzenia
biochemiczne - podwyższony
poziom
noradrenaliny
i
kortyzolu,
hiperglikemia
–
w
konsekwencji
podwyższonego napięcia
 Stany przewlekłego lęku generują zaburzenia
czynności
organizmu
i
organicznych
uszkodzeń narządów lub układów
Lęk jako składnik incydentów
sercowo-naczyniowych
 Lęk przy duszności i arytmii serca
 Niedostateczny stan ukrwienia poprzez drogi
nerwowe wprowadza organizm w stan
zagrożenia i czujności, wzmagając lęk
 Stan fizjologiczny związany z lękiem wzmaga
ból, który podnosi poziom lęku
 Związki
lęku z obniżoną zmiennością
częstości akcji serca, wzrostem stymulacji
układu współczulnego i innymi czynnikami
ryzyka nagłego zgonu (Rozansky i inni, 1999)
Różnice w symptomach
NAPAD PANIKI
 Łomotanie serca
 Kilkanaście minut
trwania
 Możliwy przed
zagrażającym
zdarzeniem
 Ból w klatce piersiowej
przychodzący i
odchodzący
 Hiperwentylacja
ATAK SERCA
 Możliwy po znacznym
wysiłku lub zagrażającym
zdarzeniu
 Ból w klatce piersiowej
trwający, duszący i
nasilający się
 Okolice lewego ramienia
 Możliwość wymiotów
Wnioski
 Ważne
kontekst
doznawania
objawów
somatycznych
 Ważny czas i intensywność ich trwania
 Objawy
zaburzeń
rytmu
serca
mogą
powodować postanie stanów lękowych i
napadów paniki
 Ważne przerwanie błędnego koła:
Problemy sercowe  lęk  nasilenie objawów
sercowych
DZIĘKUJĘ
ZA UWAGĘ ;-)
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards