Rozdział I - BazaTematow.pl

advertisement
Rozdział I.
Budowa somatyczna człowieka i jej
przemiany
1.1.
Budowa, rozwój i typy somatyczne
Typ budowy ciała, jak i rodzaj postawy uwarunkowane są genetycznie.
Trzeba
jednak
pamiętać,
że
nie
dziedziczymy
konstrukcyjnych a jedynie predyspozycje do ich rozwoju.
bezpośrednio
cech
Na podstawie badań naukowych i wielu obserwacji wykazano ścisłą
współzależność między przebiegiem i jakością rozwoju a somatotypem
prezentowanym
przez
dziecko,
podobnie
jak
między
somatotypem
a właściwościami organizmu.
Pierwsze podziały typów budowy człowieka prześledzić można już
w starożytności. I tak np. Hipokrates, ojciec medycyny starożytnej
wyodrębnił cztery typy temperamentów: choleryka, sangwinika, flegmatyka
i melancholika. W Polsce najczęściej stosowane są typologie Kretschmera.
Kretschmer, psychiatra niemiecki, opublikował w 1921 roku podział na
typy fizyczne i psychiczne prezentując typologię konstytucjonalną. Typ
fizyczny idzie w parze z odpowiednim typem psychicznym. Autor podziału
łączy również typ ze skłonnością do chorób somatycznych i psychicznych.
Wyróżnia on trzy typy budowy somatycznej:
1. leptosomatyk: wysoki wzrost, wątła budowa, wąska i płaska klatka
piersiowa,
smukłe kończyny, skąpa podściółka tłuszczowa, duża
głowa
2. atletyk: mocna budowa, grube kości, silne mięsnie, szerokie barki
i klatka piersiowa, szerokie dłonie i stopy
3. pyknik: krępa budowa, otyły niski, krótkie kończyny i kark, duży
brzuch, gruba podściółka tłuszczowa
W typologii Kretschmera nie występują typy mieszane, dlatego też nie mogła
być stosowana w ocenie wszystkich ludzi.
Bardziej plastyczna pod tym względem jest typologia somatyczna
Sheldona opublikowana w Ameryce w 1940 roku. Zakłada ona, że na budowę
ciała mają wpływ listki zarodkowe. One bowiem dają początek trzem
podstawowym komponentom ciała człowieka. Stopień nasilenia jednego
z nich decyduje o przynależności do typu somatycznego.
Sheldon wyróżnił trzy typy somatyczne:
- endomorficzny: silne rozwinięte narządy wewnętrzne, słaby układ
kostny i mięśniowy, obfitość tkanki tłuszczowej, mały ciężar
gatunkowy ciała,
- mezomorficzny: mocna budowa, silnie rozwinięty układ kostny
i mięśniowy, mocne stawy, duży ciężar gatunkowy ciała,
- ektomorficzny: przewaga powierzchni ciała nad masą, delikatna
i wątła budowa, słabo rozwinięty układ mięśniowy, nieznacznie
rozwinięte narządy wewnętrzne, silnie rozwinięty układ nerwowy.
Typologia ta pozwala na określenie budowy ciała każdego człowieka
gdyż uwzględnia typy mieszane. Typologie Kretschmera i Sheldona mają
zastosowanie w badaniach antropologicznych.
O wiele częściej stosowanymi metodami oceny budowy ciała są między
osobnicze zestawienia cech. Polegają one na porównaniu mierzalnych
u dziecka cech z przyjętymi dla jego płci standardami czy normami. Przez
porównanie wielkości badanych cech u konkretnego dziecka z normami
odpowiadającymi jego płci i liczbie ukończonych lat stwierdzamy jak duże
jest opóźnienie czy przyspieszenie w rozwoju dziecka, np. wiek kostny,
zębowy, morfologiczny, wysokość i masa ciała. W Polsce najczęściej
stosowane
są
normy;
wysokość
i
masa
ciała
opracowane
przez
N. Wolańskiego w 1974 roku. Przy ocenie rozwoju fizycznego dziecka obok
ustalenia odchylenia wysokości ciała od wysokości odpowiadającej dla jego
wieku, oceniamy ciężar ciała nie odpowiednio do wieku, lecz do wysokości
ciała. W ten sposób oceniamy ciężar należny, który powinno mieć dziecko
o danej wysokości ciała bez względu na wiek [30].
Analiza rozwoju dziecka na podstawie tabel nie jest kompletna. Nie
mówi nam ona; czy dziecko poddane analizie porównawczej z normami jest
budowy szczupłej, otyłej czy też w normie. Dlatego dla określenia budowy
ciała w niniejszej pracy zostały zastosowane pomiary fałdów skórno –
tłuszczowych. Pozwalają one na ocenę stanu odżywiania dziecka, jak
i szacowanie potrzeb tlenowych. Tkanka tłuszczowa jest tkanką nieaktywną,
w związku z tym nie zużywa tlenu.
Znając sumę fałdów skórno – tłuszczowych możemy określić gęstość
ciała i procent tkanek tłuszczowych w całej masie ciała. Tkanka tłuszczowa
podskórna stanowi co najmniej 50 % całkowitej ilości tłuszczu w organizmie.
Ulega ona bardzo dynamicznym zmianom zwłaszcza u niemowląt i dzieci.
Tkanka staje się najgrubsza około 12 miesiąca życia i zmniejsza się do okresu
pokwitania, po czym stopniowo zwiększa w okresie dojrzałości. Ilość tkanki
tłuszczowej w naszym organizmie jest uwarunkowana genetycznie. Można
jednak ją kontrolować przez odżywianie, rodzaj wykonywanej pracy,
przebyte choroby oraz tryb życia.
Rozwój somatyczny jednostki jest procesem ciągłym, stanowi łańcuch
następujących po sobie i wzajemnie nakładających się zmian. Kolejność tych
zmian w ogólnym zarysie przebiega podobnie u wszystkich dzieci, jednak
każde dziecko wykazuje w swym rozwoju indywidualne odrębności.
1.2.
Tendencja przemian
Od ponad stu lat opisuje się zjawisko przyśpieszonego rozwoju
biologicznego
człowieka,
osiągania
wyższych
wartości
ostatecznych
wymiarów ciała pomiędzy kolejnymi pokoleniami ludzi zamieszkujących
dany teren. Zmiany te mają charakter adaptabilny, nieewolucyjny i noszą
nazwę: tendencja przemian, zmienność czasowa lub z angielska trend
sekularny.
Zmiany
te
powodują
międzypokoleniową
zmienność
fenotopowych właściwości cech morfofunkcjonalnuch zachodzących pod
wpływem rozwoju cywilizacji (Cieślik i wsp.1985b).
Jako elementy składowe tendencji przemian wymienia się: akcelerację
rozwoju i dojrzewania biologicznego, zmianę kolejności niektórych etapów
rozwojowych oraz retardację procesów inwolucyjnych.
Przez
akcelerację
rozwoju
rozumie
się
międzypokoleniowe
przyśpieszenie rozwoju biologicznego i dojrzewania, a więc wcześniejsze
osiąganie kolejnych etapów rozwoju. Akceleracja przejawia się już w rozwoju
wewnątrzmacicznym nieznacznym skracaniem długości tego okresu. Proces
akceleracji rozwoju fizycznego w okresie ostatniego stulecia uległ
wyraźnemu nasileniu. Zwiększenie wysokości ciała w końcu XIX wieku
szacowano na 0,3 cm na dziesięciolecie, w początku XX wieku na 0,5 cm,
a w połowie XX wieku na 1-3 cm na dziesięciolecie. Akceleracji ulegają
w większym stopniu te cechy, których determinacja genetyczna jest słabsza,
a więc głównie przyczyny tego zjawiska leżą w zmianach czynników
zewnętrznych.
Akceleracja nieco silniej przejawia się u chłopców, a także dotyczy
bardziej wysokości ciała niż jego masy. Podkreśla się też zmianę innych
proporcji, np. wydłużenie kończyn i brak zmian w długości tułowia.
Obserwuję się również tendencję do wcześniejszego wyrzynania się zębów
mlecznych i stałych. Wcześniejsza jest inwolucja migdałków, szyszynki
i grasicy, wcześniej mają zmiany gospodarki hormonalnej związanej
z dojrzewaniem.
Akceleracji ulega również rozwój motoryczny, czego przejawem jest
wcześniejsze siadanie, stanie dzieci i lepsze wyniki testów sprawności
motorycznej. Jednakże polepszenie owo następuje w tempie wolniejszym niż
wzrost wysokości ciała, zaś mierniki wytrzymałości nie wykazują akceleracji,
a nawet tendencję jej przeciwną. Obniżenie wytrzymałości dotyczy
szczególnie dziewcząt.
Liczne dane dokumentują obniżanie się wieku dojrzewania płciowego.
W Europie, w tym również w Polsce, w okresie ostatniego stulecja wieku
wystąpienia menarchy obniżyły się o około 3 lata. Na początku XX wieku
czas wystąpienia pierwszej menstruacji u dziewcząt oceniano na około 15 lat,
obecnie pod koniec stulecia, występuje ona przeciętnie w wieku niespełna
13 lat. Wcześniej obecnie kończy się okres, w którym ma miejsce
zakończenie procesów kostnienia szkieletu, a więc i kształtowanie się
ostatecznych wymiarów ciała. Obecnie u dziewcząt ostatecznie wartości
wysokości ciała są uzyskiwane już w wieku 16-18 lat, a u chłopców o około
2 lata później.
1.3. Rozwój somatyczny w okresie pokwitania
Na
proces
rozwoju
fizycznego
składa
się
wiele
różnorodnych
przemian. Najbardziej dostrzegalnymi ich objawami są: wzrastanie (rozrost),
zróżnicowanie i dojrzewanie organizmu. Obejmują one właściwości
somatyczne (morfologiczne), funkcjonalne (fizjologiczne) i wyodrębniające
się czynności motoryczne. Tak rozumiany rozwój fizyczny jest częścią
ogólnego procesu ontogenetycznego rozwoju człowieka.
Pomimo indywidualnego zróżnicowania etapów rozwojowych dzieci
i młodzieży, wyodrębniono różne okresy ontogenetyczne. Przewęda [20]
przyjął w tym zakresie następujący podział:
- okres noworodka: od urodzenia do około 1 miesiąca;
- okres niemowlęcy: do około 1 roku życia;
- okres poniemowlęcy: do około 3 lat;
- wiek przedszkolny: do około 7 lat;
- młodszy wiek szkolny: do około 10 – 12 lat;
- okres pokwitania (dojrzewania): do około 17 lat;
- okres młodzieńczy (dorastanie): do około 24 lat.
W związku z podjętym tematem pracy w tym podrozdziale dokładniej
scharakteryzowano rozwój motoryczny chłopców i dziewcząt w okresie
pokwitania (dojrzewania). Typowymi dla chłopców są zmiany w budowie
i czynnościach organizmu, a szczególnie intensywny rozwój aparatu
rozrodczego, bywa on dzielony na dwa okresy: przedpokwitaniowy
i pokwitania rzeczywistego. Z tym drugim podokresem wiąże się
bezpośrednio faza dorastania. U chłopców około 9 – 10 roku nasila się
stopniowo wydzielanie hormonów płciowych. Właściwa faza pokwitania
rozpoczyna się u nich około 12 – 13 roku życia. Pierwsze objawy dojrzewania
zewnętrznie charakteryzują się powiększeniem jąder w dwunastym roku
życia, a około pół roku później obserwuje się początek rozwoju owłosienia
łonowego, a następnie prącia. W związku ze stymulacją hormonalną
u pewnego odsetka chłopców pojawia się obrzęk brodawek piersiowych czyli
tzw. ginekonastia [29].
Okres pokwitania u dziewcząt z dużą indywidualnie zmiennością
występuje między 8,5 a 13,5 rokiem życia. W tym czasie wyodrębnia się
następujące fazy: zwiastun pokwitania (dynamicznych zmian somatycznych)
oraz fazy popokwitaniowej (pełnej dojrzałości płciowej). Charakterystyczną
cechą pokwitania, czyli dojrzewania płciowego jest znaczna zmienność
w zakresie budowy i funkcji organizmu. W przeciwieństwie do okresu
poprzedniego, względnej stabilizacji, okresowi pokwitania towarzyszy:
gwałtowne wzrastanie prawie wszystkich cech somatycznych, intensywny
rozwój układu płciowego i cech wtórnych, co łącznie wpływa, obok zmian
w sylwetce, na znaczne zmiany strukturalne i funkcjonalne organizmu.
W okresie pokwitania występuje wyraźne przyspieszenie wzrastania, zwane
skokiem pokwitaniowym [29].
Dojrzewanie jako zjawisko biologiczne manifestuje się przyspieszeniem
wzrastania i rozwojem cech płciowych [12].
Według Przewędy cechy płciowe dzielimy na:
- pierwszorzędne – gonady;
- drugorzędne – są to wewnętrzne drogi płciowe, gruczoły płciowe
i zewnętrzne gruczoły płciowe;
- trzeciorzędne – owłosienie łonowe i pachowe, cechy twarzy,
mutacja głosu itp.[20].
U chłopców w dwa lata po pierwszych objawach następuje pełny rozwój
owłosienia łonowego i pachowego oraz ma miejsce początek mutacji głosu,
a
także
rozwój
zarostu
twarzy.
Dochodzi
również
do
„skoku
pokwitaniowego”, który u chłopców występuje przeciętnie w wieku 12,5 – 15
lat i powoduje przyrost wysokości ciała o około 20 cm, któremu towarzyszy
przyrost ciężaru ciała o około 20 kg [29].
Szczytowa szybkość wzrastania wysokości ciała wynosi około 6 - 10 cm
rocznie i przypada przeciętnie na 14 rok życia, chociaż może się to zdarzyć
w innym momencie między 12 a 17 rokiem życia [26].
Najwcześniej u chłopców obserwuje się skokowy przyrost długości stopy,
a następnie szerokości barków, wysokość ciała, długość tułowia, wreszcie
masy ciała. Skok pokwitaniowy wysokości i masy ciała występuje niemal
w tym samym wieku, w jakim ma miejsce pierwsza polucja nocna. Nieco
przed tym okresem zmniejszają się przyrosty podściółki tłuszczowej, która
dość silnie przyrasta bezpośrednio po skoku pokwitaniowym [29].
W okresie skoku pokwitaniowego chłopców wzrasta siła mięśniowa.
Mięśnie osiągają szczyt swego skoku pokwitaniowego około 3 miesiąca po
szczycie szybkości wzrastania wysokości ciała (przeciętnie 14 lat), natomiast
około 6 miesięcy później szczyt szybkości wzrastania osiąga ciężar ciała.
W tym okresie zmienia się też wygląd twarzy i głowy, która zwiększa swoją
długość i szerokość [26].
Stwierdza się też szybki rozwój gałki ocznej, co powoduje pewne zmiany
jej proporcji wywołujące u części młodzieży przejściowe zjawisko
krótkowzroczności zwanej pokwitaniową .Zwiększa się także w tym okresie
gibkość kręgosłupa, co związane jest z szybkim rozwojem kośćca.
W omawianym wieku z jednoczesnym wzrostem wysokości ciała i masy
mięśniowej równie szybko i nierównomiernie rozrastają się wszystkie
narządy wewnętrzne. Dotyczy to szczególnie płuc i serca. Widoczne w tym
okresie jest przyspieszenie tętna oraz ciśnienia skurczowego krwi, zaznacza
się wzrost podstawowej przemiany materii, zwiększa się czynność gruczołów
potowych i łojowych oraz ma miejsce znaczny wzrost wydolności roboczej
organizmu, szczególnie u chłopców, co jest pochodną intensywnego rozwoju
struktury i funkcji całego organizmu. Wzrastająca wrażliwość na czynniki
środowiska, wzrost potrzeb na białko, wapń, żelazo związana jest
z rozbudową tkanki oraz procesami metabolicznymi przy kończących się
procesach wzrastania powodują, że okres ten jest szczególny w ontogenezie.
Wszystkie te zmiany znajdują swoje odbicie również w poziomie sprawności
fizycznej [29].
Okres przedpokwitaniowy jest jak wiadomo określany jako „złoty wiek”
w rozwoju motoryczności. Tu prawie wszystkie wskaźniki zdolności
motorycznych osiągają najwyższy przyrost, co jak pisze Przewęda,
upoważnia do twierdzenia, „że w tym wieku występuje jakby mobilizacja
całego organizmu
przed burzliwym etapem skoku pokwitaniowego
i dojrzewania płciowego” [20].
Wraz z wejściem we właściwą fazę pokwitania następuje zakłócenie
uzyskanej harmonii rozwoju spowodowane nie równoczesnym wzrastaniem
organizmu oraz narządów wewnętrznych, co utrudnia wykonywanie
czynności ruchowych powodując to, że ruchy stają się niezręczne pozbawione
płynności i harmonii w centralnych ośrodkach nerwowych, co z kolei
wywołuje niepotrzebne przyruchy, a jednocześnie swoistą ociężałość i apatię
ruchową
wywołaną
brakiem
równowagi
pomiędzy
pobudzaniem
i hamowaniem procesów nerwowych [18,19].
U dziewcząt skok pokwitaniowy wysokości ciała według Wolańskiego
przeciętnie pojawia się w 11 – 12 roku życia w środowisku miejskim.
Znaczne przyrosty wysokości ciała, obok wolniejszego wzrostu masy ciała
w omawianym okresie prowadzą do zmian i „smuklenia” sylwetki oraz do
formowania się innych proporcji ciała. Dotyczy to zarówno proporcji
kończyn, tułowia, głowy jak i rozmieszczenia tkanki podskórnej odmiennego
u chłopców i dziewcząt. W pierwszej kolejności wzrastają na długości
kończyny, począwszy od stóp i dłoni. Nadmierna, jakby się wydawało,
długość kończyn w stosunku do tułowia powoduje niezgrabność ruchów.
Następuje szybki rozwój miednicy, zwłaszcza u dziewcząt oraz silniejszy
rozwój obręczy bardziej u chłopców. Przyrost wysokości ciała nie jest
równomierny w zakresie poszczególnych części ciała, dlatego zaznaczają się
charakterystyczne proporcje budowy w różnych okresach życia dziecka.
Stopniowo wydłuża się tułów, kończyny rosną początkowo wolniej i dopiero
w okresie dojrzewania ich długość zwiększa się wyraźnie. Przyrost masy ciała
natomiast, zależy od rozwoju tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Do 12 – 15
roku życia rozwój tkanki mięśniowej jest znacznie szybszy i dopiero od tego
wieku uwidacznia się wyraźnie wzrost tkanki mięśniowej. Należy zaznaczyć,
że spostrzegane różnice w tempie wzrostu fizycznego są zależne od płci,
budowy ciała, konstrukcji oraz pór roku. Na podstawie licznych obserwacji
stwierdzono, że największy przyrost długości ma miejsce w okresach
wiosenno – letnich, natomiast masy ciała w porze jesienno – zimowej [29].
O motoryczności w wieku dojrzewania Szuman pisze w ten sposób:
„Ruchy kończyn przechodzą jakby mutację, stają się niezręczne, niesprawne,
nieskoordynowane. Płynność ruchów poprzednich okresów zanika i ruchy
młodzieży pubertującej stają się urywane, kanciaste, przesadnie szybkie,
chaotyczne. Występują często zbyteczne współruchy (synkinezje), które
pozbawiają motoryczności jej dawniejszego wdzięku” [8].
W drugiej fazie pokwitania występuje zarówno u chłopców jak
i u dziewcząt zwrot w kierunku harmonijności, z wyraźnym podziałem na
motoryczność męską i kobiecą oraz odnotowuje się wysoki poziom rozwoju
zdolności motorycznych [20].
Siła gwałtownie zwiększa się na przełomie 12 - 13 lat u chłopców
i w wieku około 14 lat uzyskuje punkt kulminacyjny w zakresie dynamiki
rozwoju. Proces ten trwa do około 20 roku życia i jak pisze Tanner chłopcy,
którzy dojrzewają wcześniej wykazują wczesny skok siły. Największy
przyrost koordynacji ruchowej u chłopców występuje w tym samym czasie co
i wzrastanie siły, przy czym, niektóre jej elementy takie jak równowaga
wykazują ciągły wzrost z wiekiem i jedynie niewielki skok pokwitaniowy
[26].
Siła eksplozywna (MMA – maksymalna moc anaerobowa) od 13 roku
życia stale wzrasta uzyskując największą wartość pomiędzy 14 a 15 rokiem
życia, natomiast zwinność uzyskuje u chłopców największą wartość
bezwzględną w wieku 9 lat, następnie obniża się ona do wieku 13 – 14 lat
i utrzymuje się na wyrównanym poziomie do wieku 17 lat. Szybkość ruchów
rozwija się u chłopców do 15 roku życia i zmniejsza się do 18 roku życia.
Według badań przekrojowych szybkość biegu na 60 m u młodzieży szkolnej
jest największa u chłopców w wieku 15 – 17 lat. Wytrzymałość u chłopców
osiąga największe wartości bezwzględne w wieku 15 lat i w dalszych latach
tempo rozwoju wytrzymałości (ogólnej i szybkościowej) jest coraz słabsze[2].
Gibkość jako predyspozycja zdolności motorycznych swój szczyt rozwoju
u chłopców osiąga w wieku 15 lat.
Zakończenie
rozwoju
motorycznego
i
całego
cyklu
przemian
pokwitaniowych przypada na okres młodzieńczy, co ma miejsce około 19
roku życia.
Podsumowując należy stwierdzić, że w okresie dojrzewania dokonuje się
nie tylko wiele przemian biologicznych (somatycznych, funkcjonalnych), ale
dochodzi także do istotnych zmian osobowości (zmienia się zachowanie
postawy). „Zmianie ulega zatem soma i psyche” [12].
W okresie tym zwiększona pobudliwość układu nerwowego powoduje
znaczną zmienność nastrojów (przygnębienie, niezdecydowanie, brak
równowagi
i
impulsywność
w działaniu).
Zwiększa się ogromnie
zainteresowanie płcią odmienną (pod warunkiem, że mózgowie ma
odpowiedni poziom dojrzałości), może to też powodować agresywne
zachowania lub chęć dominacji w grupie. Młodzież w tym wieku uważa się
za dorosłych, chce się czymś wyróżniać co można wykorzystać poprzez
zainteresowanie sportem, ponieważ osobnicy wysportowani, sprawni, silni
imponują innym [26].
Z
drugiej
strony
należy
zachować
tez
szczególną
ostrożność
w dawkowaniu ruchu, gdyż wszelkie wysiłki stosowane ponad miarę rozwoju
mogą mieć działanie negatywne na organizm powodując np. zahamowanie
wzrostu wydolności ciała. Najprostszy sposób oceny rozwoju fizycznego na
podstawie cech morfologicznych polega na porównaniu wysokości i masy
ciała badanego ucznia z tabelami norm oraz wyrokowanie o ile wymiary
dziecka są wyższe bądź niższe od norm, co świadczy o przyspieszeniu lub
opóźnieniu jego wzrastania.
1.4.
Biospołeczne problemy szczupłości i otyłości u dzieci i młodzieży
Obok chorób nowotworowych i zwyrodnieniowych otyłość stanowi
największy problem społeczny współczesnej cywilizacji. Jest to zjawisko
niepokojące, ponieważ nadmierna ilość tkanki tłuszczowej znacznie obciąża
ustrój, zwłaszcza układ krążenia. Dzieci otyłe są mało odporne, ich sprawność
fizyczna i wytrzymałość obniżają się. Statystycznie stwierdzono, że ludzie
otyli żyją przeciętnie o kilka lat krócej niż ludzie szczupli.
Otyłość to częste zaburzenie wieku dziecięcego, popularnie zwane
„zaburzeniem w przemianie materii”. Nazwa ta sugeruje tło otyłości. Nie jest
to słuszne, gdyż tylko w nielicznych przypadkach otyłości można stwierdzić
u dzieci organiczne lub czynnościowe uszkodzenie układu hormonalnego czy
kory mózgu. W ogromnej większości przypadków otyłość jest wynikiem
spożywania nadmiernych ilości pokarmów bogatych w składniki tłuszczowe
i węglowodanowe. W okresie poniemowlęcym (2 – 3 rok życia)
u prawidłowo rozwijającego się dziecka obserwuje się mniejsze przyrosty
ciała. Rodzice, aby nie dopuścić do schudnięcia dziecka, zaczynają je
przekarmiać. Organizm z czasem przyzwyczaja się do spożywania
nadmiernych ilości posiłków, a próba ograniczenia powoduje uczucie głodu
i protest ze strony dziecka.
Główną
przyczyną
powstawania
otyłości
jest
długotrwały,
niezrównoważony bilans energetyczny ustroju o przewadze spożycia nad
wydatkami energetycznymi.
Drugim czynnikiem powstawania otyłości jest brak ruchu i związane
z nim ograniczenie wydatków energetycznych na pracę mięśniową.
Wymienione czynniki podyktowały podział otyłości na dwie grupy:
1. otyłość prosta, gdzie obok obfitego pożywienia mamy do czynienia
z małą aktywnością ruchową
2. otyłość regulacyjna skojarzona z:
- zaburzenia metaboliczne
- wpływami genetycznymi
- zaburzeniami endokrynologicznymi
- zaburzeniami psychologiczno-neurologicznymi
Otyłość
predysponuje
do
wystąpienia
wielu
zaburzeń
w funkcjonowaniu organizmu.
Wśród skutków otyłości można wyróżnić: zmniejszenie wydolności,
zmniejszenie sprawności fizycznej, wady postawy i płaskostopie, choroby
serca, miażdżycę, cukrzycę, choroby wątroby i inne. Często towarzyszą
otyłości zaburzenia psycho – emocjonalne. Powodem ich jest izolacja dzieci
otyłych od grup rówieśniczych. Okresem, w którym następuje fizjologiczne
przestrojenie układu hormonalnego, jest wiek dojrzewania, zatem kuracja
dzieci otyłych powinna być przeprowadzona wcześniej. Leczenie polega
przede wszystkim na stosowaniu diety niskokalorycznej, która powinna
zawierać jak najmniej składników węglowodanowych i tłuszczowych oraz
ograniczenie
ilości
płynów.
Dieta
musi
jednak
pokrywać
pełne
zapotrzebowanie białkowe i witaminowe organizmu.
Najczęściej występuje otyłość prosta. Jest ona uważana za chorobę
cywilizacyjną. Otyłość jest traktowana jako stan chorobowy, dlatego dzieci
otyłe objęte są dodatkowymi zajęciami kultury fizycznej w szkołach.
Niedobory ciężaru u dziecka w wieku szkolnym są zwykle
następstwem gorszego jakościowo i ilościowo żywienia, niehigienicznego
trybu życia, braku łaknienia oraz zakażenia pasożytami przewodu
pokarmowego. Mogą być przyczyną chorób, zwłaszcza długotrwałych
o ciężkim przebiegu.
Zdarzają się także konstytucjonalne stany nadmiernej chudości, które są
cechą osobniczą i nie muszą świadczyć o chorobie. Dzieci te zwykle są
wysokie, smukłe, mogą jednak wykazywać zupełnie dobrą sprawność
fizyczną, wytrzymałość i odporność. Rzadko spotyka się wychudzenie
związane z zaburzeniami czynności gruczołów dokrewnych.
Szczupłość w potocznym rozumieniu kojarzy się nam ze zdrową,
smukłą i wyprostowaną sylwetką. Tak rozumiane pojęcie szczupłości jest
dyktowane względami zdrowotnymi i estetycznymi. Dzięki możliwości
kontrolowania naszej masy poprzez sposób odżywiania i ruch, mówimy, że
osoba szczupła jest wysportowana i prawidłowo odżywia się.
W literaturze medycznej szczupłość jest utożsamiana z niedowagą.
Dziecko szczupłe określane jest jako dziecko dystroficzne, słabowite, chude,
wątłe
itp.
Niedowaga
jest
spowodowana
niekorzystnym
bilansem
energetycznym, gdzie wydatki energetyczne przekraczają spożycie.
Do stanu niedoboru wysokości i ciężaru ciała prowadzą następujące
drogi:
1.
niedostateczna ilość pokarmów, niedożywienie lub wadliwe
żywienie,
2.
niewydolność
przewodu
pokarmowego,
niewydolność
trawienia,
3.
zaburzenia pośredniej przemiany materii.
Dzieci te mają skłonności do popadania w stany lękowe, bywają
kapryśne, płaczliwe, mało samodzielne, unikają rówieśników, wymagają
opieki lekarskiej, gdyż długotrwałe niedożywienie zakłóca prawidłowy
rozwój fizyczny dzieci i może doprowadzić do wyczerpania, a w skrajnych
warunkach do śmierci. Masa ciała jak i wysokość ciała wykazuje najwięcej
zaburzeń w dynamice rozwoju. Są najczęściej przyczyną odchyleń od norm
rozwojowych w wieku szkolnym. Zarówno otyłość jak i nadmierna chudość
są częstym źródłem kompleksów, konfliktów z otoczeniem i mogą
doprowadzić do nerwic.
Wychowanie fizyczne jest jednym z przedmiotów obowiązkowych
w szkole. Sprawność fizyczna jest nie tylko pomocna w sporcie i wychowaniu
fizycznym, jest to także główny czynnik w prowadzeniu szczęśliwego
i pełniejszego życia.
W odniesieniu do pojedynczego dziecka, pomiar sprawności może
sprzyjać rozwojowi pozytywnej postawy wobec ciała, umożliwia osiągnięcie
samoświadomości na temat jego stanu fizycznego, a tym samym lepszej
motywacji do poprawiania jego sprawności. Testy mogą także zachęcać
rodziców do aktywnego zainteresowania się stanem sprawności fizycznej ich
dzieci. Ujarzmiają one indywidualnego lub grupowe ubytki zdrowia
dostarczające postaw do szacowania i przeznaczenia możliwych środków
leczniczych. Pod kątem udziału w sporcie, te testy mogą odkrywać słabość
w ogólnych lub specyficznych aspektach sprawności i w ten sposób pomagać
uniknąć sportowych urazów, z drugiej strony mogą ujawnić utajnione
zdolności, które dziecko mogło by chcieć rozwijać.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards