2 kwietnia 2016, Międzynarodowe Centrum

advertisement
2 kwietnia 2016, Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach
Konferencja Języki i Emocje
Stosowana Analiza Zachowań w terapii Mutyzmu Selektywnego
Wystąpienie: mgr Alicja Pilch, pedagog, oligofrenopedagog, dyplomowany Analityk
Zachowania o uprawnieniach do terapii i edukacji dzieci i młodzieży z całościowymi
i parcjalnymi zaburzeniami rozwoju.
1.Stosowana Analiza Zachowań jako jeden z paradygmatów oddziaływań
terapeutycznych.
Stosowana Analiza Zachowań (Terapia Behawioralna) stanowi ogół metod
terapeutycznych wykorzystujących podstawowe procesy uczenia się, a odbywa
się poprzez warunkowanie klasyczne,warunkowanie sprawcze, uczenie się przez
obserwację (modelowanie) prowadzących do zmiany zachowań klientów.
Celami terapii behawioralnej są:
 rozwijanie zachowań pożądanych (np. komunikacja werbalna),
 redukowanie zachowań niepożądanych (np. brak komunikacji werbalnej)
 oraz -co niezwykle istotne- generalizacja i utrwalanie efektów terapii
(posługiwanie się mową w każdym miejscu i w stosunku do każdej osoby,
czyli dążenie do pełnej genaralizacji).
Terapia behawioralna przebiega zgodnie z zasadami małych kroków
i stopniowania trudności :
przykład:
Cel :samodzielny zakup lizaka w sklepie.




krok 1: zakup lizaka z terapeutą-mówienie w obecności osoby drugiej
( poproszenie o lizaka bez kontaktu wzrokowego, mówienie w obecności
osoby nowej, samodzielne zapłacenie za lizaka)
krok 2: zakup lizaka z terapeutą- mówienie w obecności osoby drugiej,
nawiązanie kontaktu wzrokowego,samodzielne zapłacenie za lizaka)
krok 3: zakup lizaka z terapeutą- mówienie do osoby nowej, asysta
terapeuty na terenie sklepu, podpowiedz werbalna w sytuacji
niepowodzenia - SD: powiedz tak samo- poproszę lizaka..., samodzielne
zapłacenie za lizaka
krok 4: samodzielne poproszenie i zapłacenie za lizaka, terapeuta
oczekuje w wejściu do sklepu



krok 5: samodzielne zakupy, terapeuta czeka przed sklepem
krok 6: samodzielne zakupy inny przedmiot w tym samym sklepie
krok7: samodzielne zakupy w innym sklepie
2. Czym jest "zachowanie" wg Stosowanej Analizy Zachowań oraz jego
konotacje do występowania mutyzmu selektywnego
Zachowaniem jest wszystko co "robi" organizm żywy. Behawioryści stosują tak
zwany test nieboszczyka. "If a dead man can do it, it ain't behavior. And if a dead
man can't do it, then it is behavior" (R.W. Malott, M.E. Malott, E.A. Trojan, E.A.
Suarez, 2003) czyli jeśli nieboszczyk może wykonać jakąś czynność, to nie jest
ona zachowaniem.
zachowanie jawne- które może zostać zaobserwowane przez inne osoby, a nie
tylko przez angażującą się w nie jednostkę np. mówienie jest zachowaniem
jawnym natomiast myślenie nie. Zachowanie pojmowane jest jako synonim
"reakcji" na bodziec.
a w nim: zachowanie werbalne- zachowanie wzmacniane wg Skinnera przez
pośrednictwo drugiej osoby, co oznacza, że do wykonania zachowań werbalnych
konieczna jest zatem interakcja między mówcą a słuchaczem. Mówca zdobywa
wzmocnienia (lub ich nie zdobywa) i wpływa na środowisko (lub nie wpływa na
nie) poprzez reakcje słuchacza (lub ich brak). Skinner uważał,
że zachowania werbalne,charakterystyczne tylko dla ludzi, nie są genetycznie
zaprogramowane, a efektywna komunikacja wymaga czegoś więcej niż tylko
biologicznej predyspozycji anatomicznego wyposażenia, ponieważ repertuar
werbalny powstaje w społeczności werbalnej- aby zachowania werbalne były
emitowane, potrzebne są inne osoby (pośrednim dowodem na słuszność tego
stanowiska są przypadki dzieci wychowywanych bez kontaktów
ze
społecznością ludzi i nie rozwijających komunikacji werbalnej np. Kaspar
Hauser).
zachowanie ukryte (prywatne)- do tej kategorii zalicza się myśli i emocje
(jednakże, nie wszyscy Analitycy Zachowania dopuszczają zachowania prywatne
jako przedmiot swych badań np. Howard Rachlin żąda aby analiza zachowania
pozostawała wyłącznie na poziomie zachowań zewnętrznych, jawnych,
dostępnych publicznej obserwacji- w tym ujęciu także myśli, emocje, intencje
i inne doznania wewnętrzne analizowane są wyłącznie jako zewnętrzne wzorce
zachowania rozciągnięte w czasie lub jako elementy takich wzorców.
Inny podział zachowań to :
 zachowania reaktywne- reakcje warunkowe (wyuczone w toku
warunkowania klasycznego)
 zachowania sprawcze- swobodnie wykonywane przez jednostkę, które
oddziałują na środowisko w ten sposób, że wywołują w nim określoną
zmianę( inaczej zwaną konsekwencją).
3.Manifestacja zachowań prywatnych a diagnoza mutyzmu selektywnego.
W czasie reakcji, intensywność emocji wywołana przez bodziec determinuje
naturę i intensywność reakcji behawioralnej. Jednostki posiadające wyższy
poziom reaktywności emocjonalnej mogą być skłonne do lęku i agresji, co
obrazuje się w konsekwencjach manifestacji np. zachowania fizycznego
obserwowalnego dla innych osób ze środowiska jednostki.
Badanie własne( Sonia Szramek - Karcz, Alicja Pilch, NNBproject.eu):

12 zdjęć ukazujących pośród grupy dzieci jedno
zdiagnozowanym Mutyzmem Selektywnym, 28 studentów

założenie:projekcja zachowań prywatnych ma wpływ na rozpoznanie
manifestacji symptomów Mutyzmu Selektywnego,

przebieg: prezentacja zdjęć, uzupełnienie ankiety, opis symptomów
zachowania świadczących o predysponowaniu do wyboru osoby z MS

wynik: prawidłowo rozpoznana na zdjęciu osoba ze zdiagnozowanym
mutyzmem Selektywnym na 272 razy na 336 możliwości, co stanowi 91.4
% trafności rozpoznania manifestacji symptomów. Najczęściej opisywane
zachowanie osoby cierpiącej na Mutyzm Selektywny to:
dziecko
ze
brak kontaktu wzrokowego,brak uśmiechu,manipulacja palców u rąk lub
zaciskanie dłoni w pięść, postawa ciała odsunięta od innych osób
znajdujących się na zdjęciu, "sztywna" postawa ciała.
4 .Proces uczenia się poprzez warunkowanie a występowanie MS u
jednostki.
Terapie behawioralne opierają się na założeniu, że wszelkie niepożądane
zachowania, np. nieśmiałość, mutyzm, fobie, nerwice, zostały wyuczone i że
w związku z tym mogą zostać oduczone.
.
Według terapeutów behawioralnych zatem, mechanizm odruchów warunkowych
powoduje wyuczenie się zachowań dezadaptacyjnych przez skojarzenie bodźca
bezwarunkowego szkodliwego (np. przykrych objawów wegetatywnych,
będących wyrazem pobudzenia emocjonalnego – duszności, potliwość, kołatanie
serca oraz emocji negatywnych – złość, lęk) z bodźcem obojętnym (np.
samochodem, windą, samolotem, obecnością innych ludzi) (...) Uczenie się
oparte na mechanizmie warunkowania sprawczego powstaje w efekcie
przypadkowego lub celowego wzmacniania określonego zachowania.” (Grzesiuk,
2002).
5. Stosowana Analiza Zachowań w terapii MS
Terapeuci behawioralni koncentrują się na zachowaniach problemowych,
zdecydowanie w mniejszym stopniu niż na wewnętrznych myślach, motywach
czy emocjach. Starają się zrozumieć, w jaki sposób patologiczne nawyki mogły
zostać wyuczone i jak mogą zostać wyeliminowane oraz zastąpione bardziej
skutecznymi wzorcami.
Do najbardziej popularnych metod terapii behawioralnej w leczeniu Mutyzmu
Selektywnego zalicza się:
1. Warunkowanie klasyczne
Wykorzystując zasadę warunkowania klasycznego opracowana została przez
behawiorystów teoria hamowania wzajemnego, która traktowana jest jako
teoretyczne wyjaśnienie efektów psychoterapeutycznych.
Ponieważ zaburzenie zachowania powstają w sytuacjach wywołujących lęk, „(...)
terapia uzależniona jest od hamowania wzajemnego neurotycznych reakcji
lękowych. Chodzi o stłumienie czy zahamowanie reakcji lękowych wskutek
jednoczesnego wywoływania innych reakcji, które pod względem
fizjologicznym mają charakter antagonistyczny wobec lęku i nie dają się
z nim połączyć. Jeżeli reakcja nie dająca się połączyć z lękiem zaczyna
występować jednocześnie z bodźcem, który dotychczas wywoływał lęk,
związek warunkowy między tym bodźcem a lękiem zostaje
osłabiony.”(S.Kratochvil,1984
)
czyli.np.
wprowadzenie
dziecka
do pustego pomieszczenia przedszkolnego i zaaranżowanie bardzo
interesujących relaksujących zajęć typu malowanie,gry,zabawy przy
muzyce- miejsce zaczyna kojarzone być z odczuciem przyjemności,
a nie lęku jak do tej pory.
2. Warunkowanie sprawcze
W rzeczywistości większość problemów występujących u dzieci i dorosłych
pojawia się wskutek stosowania konkretnych wzmocnień – nagród lub kar.
Unikamy zachowań, za które jesteśmy ganieni, natomiast częściej powtarzamy
reakcje, które spotykają się z aprobatą, pochwałą, wzmocnieniem pozytywnym.
Zmiana niekonstruktywnych zachowań wymaga technik warunkowania
sprawczego. W skrócie, terapie przebiegają według schematu: za zły nawyk –
kara, za dobre zachowanie – nagroda.
2.1. Program zarządzania wzmocnieniami
Program zarządzania wzmocnieniami znajduje zastosowanie szczególnie
w wychowaniu i kształtowaniu pozytywnych postaw u dzieci oraz wygaszania
u nich niepożądanych reakcji, np. mutyzmu Rodzice mogą nauczyć się wygaszać
selektywne nie mówienie, wycofując po prostu swoją uwagę na wystąpienie
zachowania niepożądanego w momentach gdy dziecko milknie (nie
nagabywać
:"no
powiedz,
powiedz..")
a
modelować
zachowanie
prawidłowe :"dzień dobry" i gdy dziecko powtórzy za rodzicem, wzmocnić reakcje
pożądaną natychmiast po jej wystąpieniu. Wraz z upływem czasu zmieniający
się system wzmocnień zadziała, wygaszając stare, niepożądane zachowania i
podtrzymując nowe, konstruktywne. Takie podejście jest przykładem programu
zarządzania wzmocnieniami – zmiany zachowania poprzez modyfikację jego
konsekwencji.
2.2. Ekonomia żetonowa
Szczególna forma terapii, zwana ekonomią żetonową, stanowi behawioralną
wersję terapii grupowej. Nazwa metody pochodzi od plastikowych żetonów
przyznawanych przez terapeutów lub nauczycieli jako natychmiastowe
wzmocnienie pożądanych zachowań. W klasie można zarobić żeton (nagrodę)
za np. uczestniczenie w dyskusji klasowej lub przeczytanie zadanej pracy
domowej. Zdobywcy żetonów mogą potem wymieniać je na nagrody
biologiczne , przywileje. Czasami w miejsce żetonów używa się „punktów”,
słoneczek przyklejanych do zeszytu albo pieniędzy do zabawy. Ważne jest to, że
jednostka otrzymuje coś jako wzmocnienie bezpośrednio po wykonaniu
pożądanej reakcji.
2.3. Modelowanie uczestniczące
Modelowanie uczestniczące inaczej nazywa się terapią opartą na uczeniu się
przez obserwację i naśladowanie. Technika społecznego uczenia się polega
na tym, że terapeuta demonstruje pożądane zachowania i zachęca klienta do
naśladowania. Terapeuta behawioralny demonstruje komunikat np."poproszę
lizaka". Następnie klient naśladuje modelowane zachowanie, ale nigdy nie jest
zmuszany do danego działania. Procedura bazuje na założeniach
systematycznej desensytyzacji, z ważnym dodatkiem uczenia się poprzez
obserwację. W rzeczywistości modelowanie uczestniczące łączy w sobie
zarówno warunkowanie klasyczne, jak i instrumentalne.
Techniki behawioralne są bardzo skuteczne ich skuteczność wg badań wynosi
50-70 % a w niektórych przypadkach np. mutyzmu "prostego" bez dodatkowych
towarzyszących zaburzeń nawet 84%. Obecnie wiąże się je coraz częściej
z podejściem poznawczym, dlatego mówi się raczej nie o czystej psychoterapii
behawioralnej, co o nurcie behawioralno-poznawczym, odwołującym się także do
redefiniowania irracjonalnych schematów poznawczych i przekonań na własny
temat.( Grzesiuk,1998)
6.Etapy procesu terapeutycznego wg zasad Stosowanej Analizy Zachowań:










ustanowienie współpracy z terapeutą
a w tym :( budowanie interakcji, modelowanie komunikacji pozawerbalnej
na potrzeby obniżenia lęku np w przedszkolu i zakomunikowania
najpotrzebniejszych potrzeb- na samym początku terapii i szybko
działamy nad uzyskaniem komunikatów werbalnych modelowanie
komunikacji werbalnej (onomatopeje->głoski-> słowa-> zwroty i
wyrażenia->zdania), odpowiedzi na pytania typu zamkniętego, odpowiedzi
za pytania typu otwartego z użyciem jednego określania(opis jednej
cechy)
wielu
określeń
(kilku
cech),
opisy
osób,
rzeczy,
czynności,zjawisk;samodzielne zadawanie pytań do prezentowanego
tematu, tworzenie historyjek z podpowiedzią wizualną i bez.
mówienie do terapeuty w obecności osób do których dziecko odzywało się
wcześniej
mówienie do osób nieznanych dziecku
mówienie do osób znanych dziecku, do których dziecko się nie odzywało
mówienie do 1-3 osobowej grupki dzieci na terenie domu,przedszkola
mówienie do osób dorosłych na terenie pustego przedszkola
rozmowa z osobami, z którymi dziecko rozmawiało wcześniej przez
telefon
uczestniczenie w zajęciach grupowych w przedszkolu z dziećmi , które
zna oraz w zajęciach grupowych z dziećmi, które nie zna ( trening
interpersonalny dla dzieci, arteterapia, sand play, zabawy typu "mały
przyrodnik")
zakupy w sklepie
7.Badania własne-analiza przypadku :






chłopiec obecnie lat 7 , w chwili podjęcia terapii lat 4,
odzywał się do rodziców, babci i dziadka, mama zauważyła zawężanie
grona osób do których się odzywa (przestał odzywać się do cioci,
a w późniejszym czasie także i do dziadka)
zastosowana procedura: wzmacnianie, wygaszanie ucieczkowe,
modelowanie
chłopiec uczęszczał na zajęcia terapeutyczne 72 godziny (09.201203.2014) w których nastąpiło kształtowanie umiejętności werbalnych
w stosunku do osoby prowadzącej, osób nowych (dorosłych) z którymi
uprzednio rozmawiał przez telefon, osób nowych (z grupy
rówieśniczej),kształtowanie umiejętności społecznych (zajęcia grupowe),
przeprowadzono zajęcia w zakresie wykorzystania umiejętności
społecznych poza obszarem terapii (samodzielne zakupy).
ze względu na dużą odległość dzielącą terapeutę od miejsca
zamieszkania chłopca nie przeprowadzono w sposób osobisty sliding in
na terenie szkoły- nauczyciel został poinstruowany i zastosował się
do zaleceń specjalisty. W procesie wprowadzania osoby nauczyciela
w komunikacje werbalną uczestniczyła mama, która uczestniczyła
w sposób czynny w procesie terapeutycznym i został poinstruowana,
jak organizować zadania terapeutyczne poza miejscem terapii oraz
jak prawidłowo wzmacniać efekty wypracowanych zachowań pożądanych
w środowisku domowym.
w chwili obecnej chłopiec nadal odzywa się do wszystkich :-)
Dziękuje za uwagę!
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards