Wstęp do teorii poznania

advertisement
Epistemologia jako dyscyplina
filozoficzna
Renata Ziemińska
Definicja epistemologii
• Epistemologia to dział filozofii dotyczący
natury, wartości i granic ludzkiej wiedzy.
• Dodatkowo: teoria uzasadnienia
przekonań, prawdy i innych wartości
epistemicznych (prawdopodobieństwa),
źródeł wiedzy, stanowisko w sprawie
podmiotu, przedmiotu i granic wiedzy.
• Trzy główne kwestie: wiedza, prawda i
sceptycyzm.
Nazewnictwo
• Nazwa epistemologia to polski
odpowiednik angielskiej epistemology, od
greckiego słowa episteme (wiedza).
• jeszcze niedawno popularna była nazwa
teoria poznania (odpowiednik niemieckiej
Erkenntnistheorie),
• wcześniej używano nazwy gnozeologia
(od greckiego słowa gnosis, poznanie),
Inne nazwy
• noetyka (od greckiego słowa noesis,
poznanie)
• kantyści stosowali nazwę krytyka poznania
i kryteriologia,
• scholastycy używali nazwy logica maior
czyli logika większa lub logica materialis
(w odróżnieniu od logica minor lub logica
formalis odnoszącej do logiki formalnej).
Początki terminu
• W 1779 roku A. G. Baumgarten użył
łacińskiej nazwy gnoseologia na
oznaczenie ogólnej nauki o poznaniu.
• Nazwę Theorie der Erkenntnis wprowadził
E. Reinhold w dziele z 1832 roku.
• Wyraz epistemology pochodzi
prawdopodobnie od szkockiego filozofa J.
Ferriera (1854).
Początki
• Chociaż problemy epistemologiczne
obecne są od początku dziejów filozofii,
epistemologia zaczęła się wyodrębniać
jako osobna dyscyplina filozoficzna w
okresie nowożytnym, począwszy od
Kartezjusza, który zapoczątkował filozofię
podmiotu (jej punktem wyjścia stało się
istnienie własnej świadomości, a nie
istnienie zewnętrznego świata).
Klasyczne dzieła
• Kartezjusz - Rozprawa o metodzie,
• John Locke - Rozważania dotyczące rozumu
ludzkiego,
• George Berkeley – Traktat o zasadach
poznania,
• David Hume – Badania dotyczące rozumu
ludzkiego,
• Thomas Reid – Rozważania o władzach
poznawczych człowieka,
• Immanuel Kant – Krytyka czystego rozumu.
Prima philosophia
• W dziewiętnastowiecznym neokantyzmie
epistemologia zyskała pełną autonomię, a
nawet status prima philosophia.
„Wydawało się wówczas, że cała filozofia
została pochłonięta przez teorię
poznania”, ponieważ wykluczano tam
możliwość metafizyki jako nauki.
Wiedza a poznanie
• Wiedza zwykle ma się tak do poznania jak
czynność do wytworu (rezultatu), ale
poznanie w przeciwieństwie do
poznawania ma niekiedy również
znaczenie wytworowe.
Wiedza świadoma i
nieświadoma
• Zakres wiedzy (posiadania informacji) jest
szerszy niż zakres rezultatów świadomych
czynności poznawania, np. mój organizm
wie, jak oddychać, a serce jak pompować
krew. Drzwi elektryczne wiedzą, kiedy
zbliża się osoba, a termometr wskazuje
temperaturę.
• Wiedza zwierząt, małych dzieci,
komputerów, książek czy płyt.
Wiedza jak i wiedza że
• Wiedzę można pojąć jako zespół sądów
(tzw. wiedza propozycjonalna, wiedza że),
choć istnieje wiedza niepropozycjonalna
(wiedza jak, umiejętność), np. jazda na
rowerze
Jazda na rowerze
Wiedza słowna i obrazowa
Wiedza obrazowa
• Reklamy, bilboardy, banery, szyldy
firmowe, plakaty, wystawy sklepowe,
graffiti, znaki drogowe, rysunki, gazety ze
zdjęciami, telewizja, gry komputerowe,
internet, mapy, globusy, obrazy w
galeriach itd..
• stroje regionalne, uniwersyteckie,
wojskowe, duchowne, subkulturowe
Wiedza a przekonanie
• Sąd w sensie psychologicznym to
przekonanie, zaś sąd w sensie logicznym
to abstrakcyjna treść tego przekonania,
niekiedy pojmowana jako znaczenie
zdania lub idealny stan rzeczy.
• Wiedza to uzasadnione prawdziwe
przekonanie, a zdarzają się przekonania
fałszywe.
• Wiedza nie wymaga pewności, fallibilizm.
Inne dyscypliny filozoficzne
• Epistemologia jest ściśle związana z
filozofią umysłu i filozofią nauki
• Filozofia nauki pomija wiedzę potoczną i
zawiera elementy ontologii, historii nauki i
socjologii wiedzy.
• Filozofia umysłu skupia się na podmiocie
poznającym, a nie wynikach procesu
poznawczego, zawiera ontologię i inne
elementy umysłu, np. emocje.
Epistemologia a psychologia
poznawcza
• psychologia skupia się na genezie
przekonań, ich rozwoju, dewiacjach,
wpływie na inne funkcje psychiczne
• psychologia zajmuje się przekonaniem
jako faktem psychicznym, a epistemologia
jego wartością logiczną
• fakt i wartość
Epistemologia a logika
• Logika (teoria poprawnego wnioskowania)
zajmuje się poprawnością formalną, a
epistemologia poprawnością materialną sądów.
• Sąd jest formalnie poprawny jeśli jest
jednoznaczny, niesprzeczny i wynika logicznie z
przesłanek, na których jest oparty.
• Sąd jest materialnie poprawny jeśli jest
prawdziwy. Logika formalna nie zajmuje się
wartością wiedzy percepcyjnej.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards