Stymulowanie rozwoju społeczeństwa informacyjnego w

advertisement
Opinie i ekspertyzy
Stowarzyszenia „Miasta w Internecie”
Stymulowanie rozwoju społeczeństwa
informacyjnego w województwie
zachodniopomorskim jako czynnik
wzrostu gospodarczego w regionie
Studium [email protected] – część pierwsza
Tarnów – Szczecin, grudzień 2009 r.
Studium prezentuje wyniki analiz przeprowadzonych w ramach
prac projektu [email protected] – Zachodniopomorski Alians dla Rozwoju
Społeczeństwa Informacyjnego w okresie: luty – grudzień 2009 roku.
Autorzy
DOMINIKA CZERNIAWSKA Uniwersytet Warszawski
KRZYSZTOF GŁOMB
Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”
ARTUR KRAWCZYK Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”
Konsultacja merytoryczna
DOMINIK BATORSKI
Interdyscyplinarne Centrum Modelowania
Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu
Warszawskiego
GRZEGORZ FIUK Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny w Szczecinie
Dokumentacja Zespół Stowarzyszenia „Miasta w Internecie” w składzie:
JAROSŁAW KAMIRSKI, ANNA TYRAŁA, SŁAWOMIR WILK
Redakcja JÓZEF ORZEŁ
Projekt graficzny STUDIO PIRUS
© Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”, 2009
Ekspertyza nr 5/2009
Ekspertyzy i opinie SMWI nr 5
Studium zostało przygotowane w ramach projektu [email protected]
współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego
Funduszu Społecznego
2
Spis treści
1. Transformacyjne znaczenie inwestycji w e-rozwój regionu
– perspektywa wzrostu gospodarczego
i realizacji celów lizbońskich.................................................. 4
2. Uwarunkowania e-rozwoju województwa
zachodniopomorskiego w kontekście najważniejszych
czynników społeczno-gospodarczych................................. 17
Ekspertyza nr 5/2009
3. Zachodniopomorska Agenda Cyfrowa – propozycja
konceptualizacji rozwoju społeczeństwa informacyjnego
w regionie na lata 2010-2013................................................25
3
1. Transformacyjne znaczenie inwestycji
w e-rozwój regionu – perspektywa wzrostu
gospodarczego i realizacji celów lizbońskich
1.1. ZWIĄZEK INWESTYCJI W ICT Z ROZWOJEM.
Wyjaśnienie natury relacji pomiędzy inwestycjami we wdrażanie rozwiązań teleinformatycznych (ICT1)
w przedsiębiorstwach i instytucjach sektora publicznego oraz poziomem edukacji cyfrowej2 mieszkańców
a rozwojem społeczno-gospodarczym regionów stanowi jedno z kluczowych zagadnień zaktualizowanej
„strategii lizbońskiej”. U źródeł wielu decyzji politycznych lat 2005 – 2009 stoi przekonanie o pozytywnym
i stymulującym wpływie teleinformatyki na wzrost i konkurencyjność gospodarek, rynek pracy, przeciwdziałanie nierównościom społecznym i rozwój kapitału ludzkiego, a także na dobre zarządzanie. Ostatnio
przedmiotem szczególnego zainteresowania stały się związki między inwestycjami w ICT, a ochroną środowiska naturalnego3, na przykład w kontekście efektywnego pozyskiwania, dystrybucji i oszczędności
energii4.
Na poziomie strategicznym i politycznym przeświadczenie o silnym wpływie inwestycji w teleinformatykę
na rozwój gospodarczy i przemiany społeczne stanęło u podstaw ukierunkowania obecnych krajowych
i regionalnych programów rozwoju państw członkowskich Unii Europejskiej na zmodyfikowane cele lizbońskie, sformułowane w latach 2005-2006. Znalazło ono swój wyraz także w zapisach programów operacyjnych polskiej Narodowej Strategii Spójności na lata 2007-20135, w tym w Regionalnym Programie
Operacyjnym Województwa Zachodniopomorskiego6 (RPO WZ). Pogląd o prorozwojowym charakterze inwestowania np. w dostęp do Internetu lub usługi publiczne świadczone drogą elektroniczną jest obecnie
powszechnie akceptowany i przywoływany w dyskusjach przez polskie władze publiczne różnych szczebli,
także na poziomie gmin wiejskich.
Podstawowym źródłem tych przekonań w krajach UE są odważne tezy strategii „i2010 – Europejskie Społeczeństwa Informacyjne dla Wzrostu i Zatrudnienia”, przedstawionej w czerwcu 2005 roku przez J. M.
Barroso, obejmującego wówczas przewodniczenie Komisji Europejskiej7. Inwestowanie w ICT uznano
w nim za najsilniejszy czynnik stymulujący współcześnie rozwój gospodarek UE25, decydujący o ich pozycji konkurencyjnej oraz dynamice wzrostu: Technologie informacyjne i komunikacyjne są czynnikiem silnie
stymulującym wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Odpowiadają one za jedną czwartą wzrostu PKB i 40%
wzrostu produktywności. Usługi, umiejętności, media i treści związane z ICT stanowią coraz ważniejszy
element gospodarki i społeczeństwa.
Natura wpływu ICT na rozwój gospodarczy jest trojaka, jak twierdzą przedstawiciele Grupy Ekspertów
i2010 Wysokiego Szczebla:
ICT (ang. Information and Communications Technologies) – technologie informacyjno-komunikacyjne, technologie teleinformatyczne
2 Edukacja cyfrowa (ang. digital literacy) – zdolność do to zdolność do zlokalizowania, organizowania, rozumienia, oceny i wytwarzania informacji z wykorzystaniem technologii informacyjnych, a także do komunikowania się i udziału w sieciach współpracy
poprzez Internet
3 Por. S. Forge, C. Blackman, E. Bohlin, M. Cave, A Green Knowledge Society. An ICT policy agenda to 2015 for Europe’s future
knowledge society. A study for the Ministry of Enterprise, Energy and Communications, Government Offices of Sweden by SCF
Associates Ltd. Final Report. Stockholm, September 2009
4 World Economic Forum, Green Technology: Driving Economic and Environmental Benefits from ICT, January 2009
5 Por. http://pl.wikipedia.org/wiki/Narodowe_Strategiczne_Ramy_Odniesienia, http://www.mrr.gov.pl/
6 Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013, Szczecin, październik 2007r.
7 Komisja Europejska, Komunikat Komisji Europejskiej do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów, „i2010 – Europejskie społeczeństwo informacyjne na rzecz wzrostu i zatrudnienia”,
COM(2005)229 końcowy, Bruksela, 1 czerwca 2005r.
Ekspertyza nr 5/2009
1 4
✪✪
✪✪
✪✪
po pierwsze – wzrost efektywności jest skutkiem szybkiego postępu technologicznego w produkcji towarów i usług ICT w przemyśle usług ICT. W ten sposób sektor ICT
staje się motorem wzrostu produktywności dla całej gospodarki. Wzrost efektywności
w sektorze ICT odzwierciedlony jest również w szybkim spadku cen produktów ICT
po drugie – inwestycje w ICT dostarczają więcej kapitału dla pracowników, co podnosi
ich produktywność
po trzecie, wzrost wykorzystania ICT we wszystkich sektorach gospodarki pomaga firmom zwiększyć efektywność8.
Globalny kryzys ekonomiczny na nowo postawił w centrum uwagi kwestie zwrotu z inwestycji w nowe
technologie teleinformatyczne. Ocenia się na przykład, iż każdy dolar zainwestowany w szerokopasmowy dostęp do Internetu […] powoduje dziesięciokrotny zwrot ekonomiczny9. Z kolei, zdaniem autorów
raportu przygotowanego na zlecenie Komisji Europejskiej, szybsze upowszechnienie szerokopasmowego
dostępu do Internetu może zapewnić (w UE) jeden milion nowych miejsc pracy i wzrost o 850 mld Euro
do 2015 roku10.
Tezy te weryfikowane są dziś w praktyce poprzez realizację inicjatyw na rzecz przeciwdziałania skutkom
globalnego kryzysu ekonomicznego, podjętych przez Komisję Europejską począwszy od marca 2009 roku.
Zaplanowano wówczas wydatkowanie blisko 1 mld Euro na budowę sieci szerokopasmowych na obszarach wiejskich. Polskie gminy wiejskie uzyskają z tej puli ponad 60 mln Euro.
!
Praktyka realizacji polityk inwestowania w teleinformatykę w regionach
europejskich dowodzi jednak, iż ten silnie już ugruntowany politycznie
pogląd wymaga w każdym z regionów indywidualnej analizy warunków
zapewnienia ekonomicznej i społecznej skuteczności inwestycji w rozwiązania
teleinformatyczne, w celu uniknięcia niebezpieczeństwa nadmiernie
uproszczonego podejścia.
Okazuje się bowiem, iż istnieją liczne doświadczenia we wdrażaniu programów inwestycyjnych wskazujące na występowanie różnego rodzaju czynników wewnętrznych i zewnętrznych: uwarunkowań zastanych
lub procesów zmiany, które podnoszą lub obniżają skuteczność wdrożeń ICT. W rezultacie, inwestycje
tej samej wielkości lub o podobnym charakterze wywołują różne efekty zmiany lub skutkują wpływem
transformacyjnym o zróżnicowanej sile11.
Na efektywność inwestycji silnie zatem wpływa ich otoczenie: dowody wskazują na to, że same inwestycje w technologie informacyjno-komunikacyjne są niewystarczające do osiągnięcia przekształcających
rezultatów – muszą im towarzyszyć inne zmiany: struktur, procesów, praktyk i postaw oraz sprzyjające
środowisko. Obejmują one m. in. zmiany organizacyjne, wolę eksperymentowania, rozwój odpowiednich
umiejętności, innowacyjność i skuteczne zarządzanie zmianą12.
Transformacja regionalna dzięki zastosowaniu ICT jest procesem długotrwałym, przekraczającym ramy
czasowe pojedynczego okresu programowania polityki strukturalnej. Ten ostatni jest zatem zbyt krótki,
aby w regionie ujawniły się pozytywne rezultaty inwestycji w ICT (inaczej mówiąc – by nastąpił widoczny zwrot z inwestycji). Może to rodzić pośród władz województw rezerwę do podejmowania ambitnych
inicjatyw na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego, dodajmy – nie skorelowanych z pespektywą
polityczną (wyborczą). W Polsce, z powyższych głownie powodów, relatywnie krótki okres inwestowania
i2010 High Level Group, The economic impact of ICT: evidence and questions. 20 April 2006
The Committee on Appropriations. The American Recovery and Reinvestment Act of 2009.
http://appropriations.house. gov/pdf/RecoveryReport01-15-09.pdf (Jan. 2009).
10 M. Fornefeld, G. DeLaunay D. Elixmann, The Impact of Broadband on Growth and Productivity. A study on behalf
of the European Commission. Micus Management Consulting, 2008.
11 Por. G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol, Analiza porównawcza i promowanie transformacyjnego
wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w regionach Unii Europejskiej. Podsumowanie rezultatów projektu TRANSFORM. Wydanie polskie, Tarnów, sierpień 2009
12 Tamże, s. 6
Ekspertyza nr 5/2009
8 9 5
środków w regionalne projekty teleinformatyczne (zaledwie od roku 2002) jest przyczyną trudności we
wskazaniu bezpośrednich dowodów na wzrost gospodarczy w regionach wywołany dzięki realizacji projektów na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
Aby uzyskać takie przekonywujące i weryfikowalne dowody, władze województw dążyć winny do opracowania i sfinansowania programu badań nad e-rozwojem regionalnym. Dla zwiększenia skuteczności
inwestycji konieczne jest także wsparcie budowy baz wiedzy o efektywnych modelach e-rozwoju regionalnego, o dobrych praktykach projektów, o interoperacyjności systemów ICT na różnych poziomach
zarządzania (gmina – powiat – województwo – centrum), a także zapewnienie system transferu tej wiedzy
do liderów lokalnych inicjatyw.
Na poziomie strategii istotne jest także zapewnienie polityce e-rozwoju stałego wsparcia w ramach głównych regionalnych polityk: rozbudowy infrastruktury cywilizacyjnej, edukacji mieszkańców, przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu, rozwoju systemu opieki zdrowotnej, zapewnienia skutecznej administracji publicznej oraz rozwoju nauki.
!
Inwestowanie w rozwiązania teleinformatyczne samo w sobie nie gwarantuje
skutecznego wpływu na rozwój regionalny. Sukces władz publicznych na
tym polu jest funkcją powiązania procesów inwestycyjnych z zapewnieniem
rzeczywistego wykorzystania ICT dla celów transformacyjnych oraz wysokiego
poziomu korzystania z wdrożonych rozwiązań teleinformatycznych przez grupy
docelowe decydujące o zakresie i jakości zmian modernizacyjnych w regionie.
1.2. TRANSFORMACYJNE WYKORZYSTANIE ICT W REGIONACH.
Transformacyjne zastosowania teleinformatyki to takie, które umożliwiają mieszkańcom, przedsiębiorcom, władzom publicznym realizację swoich zadań i obowiązków w nowy jakościowo sposób. Zakłada się,
że bez zastosowania ICT te cele najczęściej nie były możliwe do osiągnięcia13.
Regionalny poziom zarządzania stwarza obecnie w Polsce unikalne, nieporównywalne z innymi poziomami (kraj, powiat, gmina) warunki do transformacyjnych zastosowań ICT. Wynika to nie tylko ze zdolności
województw do finansowania regionalnych programów e-rozwoju z funduszy strukturalnych, czy z wysokiego potencjału synergicznego i aktywnego współdziałania podmiotów w skali województwa. Bierze
się on bowiem także, co szczególnie ważne, ze zdolności do podtrzymania i wykorzystania rezultatów
inwestycji w ICT w długoterminowej perspektywie.
Związek przyczynowo-skutkowy między inwestycjami w rozwiązania teleinformatyczne a wzrostem gospodarczym regionów zachodzi w trzech przypadkach: a) gdy inwestujemy w ICT, b) gdy produkujemy
rozwiązania teleinformatyczne oraz c) gdy korzystamy z nich14.
W Unii Europejskiej regiony są głównym polem realizacji (a często także wartościowych eksperymentów
i pilotażowych wdrożeń) programów dziedzinowych chłonnych na technologie teleinformatyczne:
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
rozwoju e-biznesu
wspierania inwestycji w ICT w małych i średnich przedsiębiorstwach z funduszy strukturalnych
innowacyjności
budowy regionalnej infrastruktury sieciowej
Tamże s. 35
European Commission, Enterprise and Industry Directorate General, Effects of ICT capital on economic growth. Staff papers,
Brussels, 30 June 2006
13 14 6
✪✪
✪✪
integracji społecznej poprzez przeciwdziałanie „wykluczeniu cyfrowemu”
elektronicznej administracji.
W większości z tych programów teleinformatyka stanowi warstwę narzędziową. Sukces ich realizacji zależeć będzie zatem głównie od prawidłowego doboru celów strategicznych w danym regionie, właściwego
określenia listy działań, a także od sprzyjających regulacji prawnych, stabilnego finansowania oraz sprawnego zarządzania.
Rozwiązania teleinformatyczne mają w związku z powyższym tylko znaczenie pomocnicze, wspierające
główne procesy realizacji programów rozwoju, chociaż bardzo ważne wobec złożoności materii technicznej i jej wpływu na projektowanie rozwiązań organizacyjnych. Zachowanie właściwego balansu pomiędzy
możliwym a koniecznym zakresem zastosowania ICT w programach rozwojowych, jest ważnym zadaniem
osób kierujących ich wdrożeniami.
Przecenianie roli rozwiązań ICT, uleganie ich ograniczeniom, a z drugiej strony – poddawanie się pokusie
ich atrakcyjności, bywa przyczyną rozczarowań w trakcie wdrożeń projektów transformacyjnych. Z kolei niektóre krytyczne oceny ich realizacji wyrażane w Polsce przez opinię publiczną, wynikające jakoby
w z niewłaściwego zastosowania ICT, są skutkiem nieprofesjonalnej realizacji fazy wstępnej projektów,
którą w polskich warunkach często cechują:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
!
pośpieszne podejmowanie decyzji pod presją formalnych terminów wynikających
z procedur kontraktowania projektów finansowanych z funduszy strukturalnych
dominujący wpływ argumentów bieżącej polityki na decyzje władz publicznych15 brak rzetelnej i wariantowej analizy wykonalności projektu, wykazującej wszystkie
uwarunkowania, zagrożenia i ryzyka wdrożeń
upraszczające analizy prawne uwarunkowań realizacji inwestycji, skutkujące występowaniem wielu nieprzewidzianych problemów formalno-prawnych na etapie realizacji
projektów.
W Polsce niepowodzenie realizacji wielu projektów transformacyjnych
(ogólnokrajowych, regionalnych, lokalnych), w których teleinformatyka
odgrywa rolę narzędziową, wynika często z niezrozumienia ich rzeczywistej
natury i deficytu umiejętności współdziałania liderów programów z twórcami
wdrażanego środowiska teleinformatycznego.
Ekspertyza nr 5/2009
Główne domeny życia społecznego i gospodarczego, na które rozwiązania teleinformatyczne mogą wpływać znacząco prezentuje rysunek 1. Wskazuje on na fakt, iż podstawowy potencjał transformacyjny technologii ICT tkwi nie tylko w ich zdolności do zmiany modeli organizacyjnych w oświacie, zarządzaniu terytorium, opiece zdrowotnej i w przedsiębiorstwach, lecz także w zastosowaniu elektronicznych kanałów
komunikacji do stymulowania nowej dynamiki społecznej16.
Proces taki, nazwany obrazowo „demoralizacją” realizacji projektów na przykładzie wdrożeń finansowanych ze środków działania
1.5 ZPORR, opisano w: Studium rozwoju społeczeństwa informacyjnego w latach 2008-2010, Kielce 2008
16 G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 26
15 7
e-zdrowie
Sektor publiczny
administracja
elektroniczna
Usługi i demokracja
e-kształcenie
• Lokalna i regionalna e-demokracja i e-uczestnictwo
• Lokalne i regionalne usługi publiczne
• Tworzenie atrakcyjnego środowiska
dla biznesu (inwestycje dośrodkowe) i ludzi (imigracja)
e-administracja
e-demokracja
e-dostępność
e-integracja
e-bankowość
e-zamówienia
e-podatki
e-uczestnictwo
Sektor prywatny
Konkurencyjność i dobrobyt
Społeczeństwo obywatelskie
Jakość życia i dobrobyt
• e-obywatele
i uczestnictwo demokratyczne
• Integracja, spójność i solidarność
• Odnowienie społeczności
e-praca
• MSP jako siła napędowa
rozwoju regionalnego
i zatrudnienia
• Badania i rozwój (R&D)
na rzecz innowacyjności
i konkurencyjności
e-zakupy
e-społeczności
e-biznes
Rysunek 1. Główne obszary transformacyjnych zastosowań ICT
Źródło: G. Hughes, P. Komarek (2004)17
Prosta absorpcja rozwiązań teleinformatycznych w instytucjach sektora publicznego czy przedsiębiorstwach, traktowana jako swego rodzaju powtórna fala automatyzacji jest pożyteczna, lecz samo wdrożenie rozwiązań ICT nie zapewnia oczekiwanych ulepszeń czy zwiększenia wydajności procesów. Powodzenie takich projektów w równym stopniu zależy od właściwego doboru i wdrożenia narzędzi ICT, jak od
kultury instytucji pozwalającej na skuteczne zrealizowanie innowacyjnej zmiany, od poziomu kompetencji
cyfrowych pracowników, a także od zaangażowania kluczowych dla instytucji osób we wdrożenie ICT
i poziomu wykorzystania jego rezultatów.
Ekspertyza nr 5/2009
!
17 Inwestycje w rozwiązania teleinformatyczne podejmowane dla zwiększenia
efektywności zasobów, bez uwzględnienia specyficznych uwarunkowań
wewnątrzregionalnych oraz powiązania wdrożeń ICT z kluczowymi procesami
rozwojowymi, decydującymi o dynamice zmiany, nie wywołują skutków
transformacyjnych (zmian jakościowych) oczekiwanych przez władze
województw.
G. Hughes, P. Komarek, PRELUDE guide to policy and practice on: eCommunities, Brussels, 2004
8
Różnice między absorpcją ICT w regionach, a wpływaniem projektów ICT na transformację prezentuje
rysunek 2:
Wykorzystanie potencjału efektywności ICT:
automatyzacji, przechowywania informacji,
przetwarzania danych
JEDNOSTKI
FIRMY
Wykorzystanie potencjału przkształcania ICT:
tworzenia sieci, umożliwiania kształcenia i innowcyjności,
uczestnictwa i usamodzielnienia
Oszczędność czasu w kontaktach z administracją
Oszczędność czasu w poszukiwaniu informacji
Oszczędność kosztów przy zakupach
Łatwiejsza komunikacja z przyjaciółmi i rodziną
Wyższa jakość produktów i usług
Bardziej efektywne uczenie się, itd.
Więcej uczestnictwa społecznego – kapitał społeczny
Więcej uczestnictwa obywatelskiego i politycznego
Usamodzielnienie klienta
Usamodzielnienie pacjenta
Więcej uczestnictwa w pracy
Lepsza integracja społeczna, itd.
Lepsze produkty i usługi
Większe rynki geograficzne
Lepsza obsługa klienta
Wyższa produkcyjność
Więcej kontroli nad procesami i pracą, itd.
Nowe produkty i usługi
Reorganizacja łańcuchów dostaw
Decentralizacja
Uczestnictwo pracownika i klienta
Innowacja z dużym zaangażowaniem
Większa konkurencyjność, itd.
Oszczędność kosztów w dostarczaniu usług
Oszczędność pracy
Oszczędność czasu
Większa różnorodność usług
Bardziej zadowoleni klienci”
“
Więcej kontroli nad procesami i pracą, itd.
Nowe usługi dla lepszego zaspokajania potrzeb
Reorganizacja przepływu informacji
Decentralizacja
Uczestnictwo polityczne
Bardziej zaangażowani obywatele
Bardziej reagująca administracja. itd.
SEKTOR
PUBLICZNY
Faza1:
Absorbcja ICT
Faza2:
Przekształcenie poprzez ICT
Proces upowszechniania ICT
Rysunek 2. Upowszechnianie ICT jako dwufazowy proces transformacji
Źródło: G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009)
Zdaniem autorów niedawno opublikowanego studium, stanowiącego podsumowanie prac badawczych
projektu TRANSFORM18: Wywołanie transformującej zmiany poprzez technologie informacyjno-komunikacyjne nie jest proste. W rzeczy samej, to właśnie ta złożoność tłumaczy, dlaczego stosunkowo niewielu
regionom (lub państwom członkowskim), jak do tej pory, udało się tę zmianę zrealizować. Przedstawienie
twórcom polityk regionalnych uproszczonego rozwiązania w rodzaju „jeden rozmiar dla wszystkich”, które
miałoby pomóc stawić czoła wyzwaniu tworzenia gospodarki opartej na wiedzy, nie przyniesie korzyści.
Rozwiązaniem postawionego problemu jest podejmowanie przez regiony analiz zasobów wewnętrznych,
oraz procesów rozwojowych jakie decydują o kierunku i dynamice zmian społecznych i gospodarczych.
A w rezultacie – ukierunkowanie działań władz publicznych na cele wynikające z wiedzy dostarczonej
w ramach badań i monitoringu warunków ekonomicznych, społecznych, instytucjonalnych i kulturowych
(związanych z tożsamością, lokalizacją i historią regionu).
Warunkiem transformacyjnego wpływu inwestycji w ICT w skali regionalnej jest nie tylko wdrożenie
(udostępnienie) rozwiązań teleinformatycznych, ale i zapewnienie absorpcji (przyswojenia) ICT przez potencjalnych użytkowników. Wymaga to zapewnienia odpowiednich instrumentów absorpcji, całkowicie
odmiennych od „twardych” działań inwestycyjnych.
Ekspertyza nr 5/2009
Zdaniem ekspertów19 dla zapewnienia transformacyjnego wpływu inwestycji w teleinformatykę w regionach konieczne jest zrównoważenie „twardych” inwestycji w rozwiązania ICT uruchomieniem przez
władze województw i samorządy lokalne w znaczącej skali programów działań „miękkich” w zakresie20:
G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 30
Tamże
20 Na wsparcie winny składać się: utworzenie odpowiednich instytucji regionalnych, zapewnienie finansowania odpowiedniej
wielkości, osobiste zaangażowanie liderów województw w promocję procesów alfabetyzacji cyfrowej, uruchomienie wymiany
doświadczeń z regionami UE posiadającymi doświadczenie we zakresie realizacji programów edukacji cyfrowej oraz stworzenie
systemu kształcenia dla specjalistów w zakresie rozwoju społeczeństwa informacyjnego na poziomie wyższym.
18 19 9
WIZJA roponowania wiarygodnych i aktualizowanych wizji e-rozwoju regionu,
✪✪ p
wykorzystujących upowszechnianymi przez władze dokumentami: agendami
cyfrowymi, planami działań, mapami drogowymi – w celu włączenia w dyskusję
nad rozwojem społeczeństwa informacyjnego jak najszerszego spectrum
mieszkańców, specjalistów i decydentów
UCZENIE SIĘ odnoszenia poziomu kompetencji cyfrowych społeczeństwa regionu jako całości
✪✪ p
oraz kluczowych grup docelowych posiadających wpływ na dynamikę i jakość
procesów transformacyjnych w regionie, tak w ramach oświaty obowiązkowej,
edukacji przez całe życie, jak i „uczenia się przez działanie”
KAPITAŁ SPOŁECZNY udowania i wzmacniania kapitału społecznego regionu poprzez tworzenie sieci
✪✪ b
partnerskich dla realizacji kursów dla lokalnych liderów e-rozwoju, transfer wiedzy
o dobrych praktykach, doradztwo oraz zapewnienie narzędzi komunikacyjnoorganizacyjnych dla interesariuszy rozwoju społeczeństwa informacyjnego
PRZYWÓDZTWO ✪✪ z apewnienia zarówno silnego osobistego przywództwa regionalnych politycznych
i społecznych liderów procesów e-rozwoju, jak i przywództwa kolektywnego
(zespoły kierownicze)
OTWARTOŚĆ ✪✪ z apewnienia warunków dla otwartości środowiska instytucjonalnego, która
sprzyja włączaniu nowych pomysłów i idei innowacyjnych, debacie publicznej
i podejmowaniu decyzji politycznych, a także dla swobodnego przepływu osób,
technologii i koncepcji z zewnątrz21.
!
Wobec wysokich nakładów na inwestycje teleinformatyczne, planowane
w latach 2010-2013 we wszystkich polskich województwach, źródła przewagi
konkurencyjnej regionu wg autorów opracowania zlokalizowane są nie tyle
we wdrażaniu projektów „twardych”, ile w dopełnieniu polityki e-rozwoju
skutecznie realizowanymi przedsięwzięciami „miękkimi”.
1.3. WYSOKA ALOKACJA ŚRODKÓW NA INWESTYCJĘ TELEINFORMATYCZNE.
Ekspertyza nr 5/2009
Silne przekonanie o zasadności inwestowania we wdrożenia ICT w sektorze publicznym i prywatnym znalazło swój wyraz w priorytetach budżetowych Narodowej Strategii Spójności na lata 2007-2013. Wydatki
na projekty teleinformatyczne stanowią drugi, po inwestycjach drogowych, priorytet budżetowy programów operacyjnych NSS na lata 2007-2013 w Polsce.
Na projekty teleinformatyczne przeznaczono w niej blisko 4 mld Euro (3794076625 Euro), co prezentuje
wykres 1:
21 G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 35
10
1 619 973 697 Euro
1 215 245 689 Euro
958 857 239 Euro
154 602 847 Euro
Technologie
informacyjno
-telekomunikacyjne
/Społeczeństwo
Informacyjne
51 240 577 Euro
Usługi dla obywateli
175 332 Euro
Usługi dla biznesu
2000 - 2006
2007 - 2013
Wykres 1. Inwestycje w ICT w programach operacyjnych NSS na lata 2007-2013
Źródło: opracowanie własne SMWI 22
!
Inwestycje ICT w instytucjach publicznych i przedsiębiorstwach uznawane są
przez polskie władze publiczne, w ślad za wytycznymi odnowionej Strategii
Lizbońskiej, za ważny czynnik rozwoju gospodarczego i społecznego. Uzyskały
w związku z tym wysoki priorytet w programach operacyjnych Narodowej
Strategii Spójności na lata 2007-2013. Planowane wydatki na projekty ICT nie
mają precedensu i wielokrotnie przekraczają kwoty dostępne wcześniej.
Prace nad wyborem i szczegółowym określeniem priorytetów programów operacyjnych NSS na lata
2007-2013 zrealizowano w latach 2005-2006 i ich wyniki były bezpośrednim następstwem programów
pierwszej perspektywy polityki spójności (2004-2006).
Główną część środków finansowych na projekty ICT, zrealizowane w latach 2004-2007 w polskich regionach, stanowiła alokacja w ramach działania 1.5 Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju
Regionalnego, który został zatwierdzony w lipcu 2004 roku. W rezultacie samorządy województw mogły
uruchomić procedury związane z wydatkowaniem środków dopiero w roku 2005. Skróciło to znacznie
czas dostępny na przygotowanie i realizację projektów oraz wpłynęło negatywnie na ich jakość i poziom
innowacyjności. Celem działania 1.5 ZPORR był rozwój infrastruktury społeczeństwa informacyjnego
osiągany przez:
✪✪
✪✪
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
✪✪
finansowanie regionalnych i lokalnych projektów rozbudowy sieci informacyjnej, realizowanych w powiązaniu z przedsięwzięciami o charakterze krajowym i regionalnym
zastosowanie technologii społeczeństwa informacyjnego w pracy instytucji publicznych
wykorzystanie technologii społeczeństwa informacyjnego do działań samorządowej
administracji, w szczególności w celu modernizacji infrastruktury teleinformatycznej,
elektronicznego obiegu dokumentów, archiwizacji dokumentów i rozwoju elektronicznych usług dla ludności
zapewnienie dostępu do Internetu w miejscach publicznych.
Danish Technological Institute, Empirica, “Cities on Internet” Association, Study on the development of the Information Society
in EU rural development and regional policies: comparative analysis of current strategies, implementation approaches, socioeconomic impact and future approaches, Brussels, November 2009
22 11
Rodzaje projektów teleinformatycznych działania 1.5 ZPORR w latach 2006 - 2008
[mln zł]
inne
systemy dla kultury
e-usługi dla biznesu
systemy e-Zdrowia
e-usługi dla ludności
PIAP
obiegi dokumentów
podpis elektroniczny
zarządzanie edukcją
systemy zarządzania
sieci dostępowe
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
Wykres 2. Rodzaje projektów ICT zrealizowanych w ramach działania 1.5 ZPORR
Źródło: opracowanie własne SMWI23
W rezultacie – co pokazuje wykres 2 – inwestycje w regionach finansowane ze środków działania 1.5
ZPORR objęły skromny zestaw oryginalnych inicjatyw projektowych. Dominują wśród nich projekty mało
ambitne technologicznie i organizacyjnie, skoncentrowane na zaspokojeniu podstawowych potrzeb urzędów administracji publicznej24. Pośród inwestycji dominowały zakupy infrastrukturalne (serwery, sprzęt
komputerowy, sieci LAN i WAN).
Dopełnieniem obrazu inwestycji ICT w regionach był brak ich powiązań z systemami realizowanymi centralnie współfinansowanymi ze środków Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”. Centralne projekty ePUAP, PESEL2 oraz e-Deklaracje, które zrealizowane zostały
tylko w części planowanych funkcjonalności i nie wykorzystały uzyskanego dofinansowania, nie stworzyły
– wbrew zapowiedziom – podstaw do szerokiego świadczenia elektronicznych usług publicznych przez
administrację publiczną.
Rozwoju usług publicznych nie ułatwiają obowiązujące przepisy prawne (ustawy i rozporządzenia), które są obecnie w radykalny sposób modyfikowane przez władze ustawodawcze. Nie wypracowano także
mechanizmów współpracy miedzy samorządami a instytucjami rządowymi, co skutkowało brakiem koordynacji prowadzonych projektów. Dopiero obecnie wspólne opracowywanie przez MSWiA i Konwent
Marszałków RP „Linii Współpracy centralnych i regionalnych systemów teleinformatycznych administracji
publicznej w Polsce”25 stwarza szansę na zapewnienie synergii działań oraz określenia podstawowych
funkcjonalności i architektury technicznej systemów rządowych i samorządowych, a także zapewnienie
interoperacyjności systemów działających na różnych poziomach administracji publicznej.
Projekty działania 1.5 ZPORR – tak co do zakresu, jak i sposobu realizacji – cechowało na ogół naśladownictwo rozwiązań już istniejących w instytucjach publicznych w Polsce lub opieranie się na funkcjonalnościach proponowanych do wdrożenia przez firmy sektora ICT, realizujące zlecenia uzyskane w wyniku
procedur publicznych. Sprzyjała temu presja czasu – z jednej strony krótki okres pozostający do dyspozycji samorządów na przygotowanie koncepcji i wniosków projektowych w latach 2005-2006 oraz z drugiej
– krótki termin rozliczenia środków ZPORR otrzymanych na realizację projektów.
Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”, Stan wdrażania polityki strukturalnej w zakresie budowy infrastruktury społeczeństwa
informacyjnego w województwach w latach 2004 – 2008 (działanie 1.5 ZPORR), Raport na zlecenie MSWiA, Kraków – Tarnów,
wrzesień 2007
24 Tamże, s. 19
25 Portal Interoperacyjności ePUAP Strona główna / Portal Interoperacyjności / Wątki / Wątek Linia Współpracy centralnych
i regionalnych systemów teleinformatycznych http://epuap.gov.pl/wps/portal/!ut/p/c1/dYxLDoIwFADPwglei_y2yDcUKIiJtRt
CBAXEQuQnt1dXrpxZzwCHj6JYmlsxNb0oOmDAtdy1_ENGPIwMkqhI3oXITSNDRlSF07fQcvQHE0Hs948KzsD134cmnoPkwAsUahs482U4AkNKnrXbk25Wztr1lYSOiO1xisLyGpJGT_frIIa59r165NpcFp01WiYJsH1JJWBLU60w3MWKFVN6AzYOiOM!/dl2/d1/L0lDU0
dLYVkhL0lCU0FDSXdrREFncUpBd0FKb29HL1lBNDV5bHchLzdfRkNIUlNLRzEwT1BHRTAySkdKNE9EODFTSDIvRG9rdW1lbnRSb2JvY3
p5TGlzdC5qc3A!/#7_FCHRSKG10OPGE02JGJ4OD81SH2
Ekspertyza nr 5/2009
23 12
Działania podejmowane przez władze województw w latach 2008-2009 na rzecz e-rozwoju są najczęściej
kontynuacją priorytetów strategicznych odziedziczonych po przesądzeniach ZPORR z roku 2004. Te zaś
były w znacznej mierze zapożyczeniem koncepcji rozwojowych regionów UE z przełomu XX i XXI wieku.
!
Tak określone programy inwestycji w ICT nie uruchamiają endogenicznego
potencjału regionów, koncentrują się na celach niezweryfikowanych przez
badanie potrzeb społecznych i środowisk przedsiębiorców i w rezultacie grożą
nieefektywnym wydatkowaniem znacznej skali środków publicznych
Na niebezpieczeństwo niepełnej lub nieskutecznej absorpcji funduszy strukturalnych na inwestycje teleinformatyczne zwracają także uwagę eksperci europejscy. W obecnym okresie programowania (20072013) na inwestycje w projekty teleinformatyczne przeznaczono w skali Unii Europejskiej 347 mld Euro.
Zdaniem autorów raportu końcowego projektu TRANSFORM: można być pewnym (w oparciu o ostatnie
zdarzenia), że przynajmniej niektóre państwa członkowskie i regiony nie będą w stanie w pełni wykorzystać alokowanych środków z powodu braku zdolności absorpcyjnej. Nawet wśród tych państw i regionów,
które w pełni wydatkują fundusze, niektórym nie uda się osiągnąć jakichś odczuwalnych zmian, jeśli chodzi o konkurencyjność, wzrost, zatrudnienie, integrację i jakość życia26.
1.4. NIEBEZPIECZEŃSTWO ZŁEGO WYBORU PRIORYTETÓW E-ROZWOJU.
Analizy obecnych działań władz województw wskazują, iż praktyka wdrażania polityk e-rozwoju województw na lata 2007-2013 nie różni się zasadniczo od doświadczeń poprzedniej pespektywy planowania
strategicznego.
Zapisy Regionalnych Programów Operacyjnych polskich województw odnoszące się do inicjatyw na rzecz
społeczeństwa informacyjnego nie ukazują w sposób przejrzysty i zindywidualizowany regionalnych profilów e-rozwoju, czerpiących z tożsamości społeczno – kulturowej województw oraz stanowiących odpowiedź na ich wewnętrzne uwarunkowania. Cechuje je nadmiernie ogólny charakter, liczne wzajemne
podobieństwa, analogie i bliskie zapożyczenia, a także nawiązywanie do priorytetów działania 1.5 ZPORR.
Trudno na ich podstawie wnioskować o wiodących kierunkach rozwoju, dominujących branżach gospodarki, uwarunkowaniach kulturowych regionów.
Za wyjątkiem województwa mazowieckiego nie znane są podstawy merytoryczne dla decyzji o wysokości
alokacji środków funduszy strukturalnych na rozwój społeczeństwa informacyjnego w regionach27. Nie
ma także bezpośrednich powiązań pomiędzy działaniami zapisanymi w RPO a inicjatywami zaplanowanymi w wojewódzkich strategiach e-rozwoju. Stawia to często pod znakiem zapytania planistyczną wartość
rozdziałów RPO odnoszących się do zagadnień społeczeństwa informacyjnego.
Ekspertyza nr 5/2009
Najbardziej wyraźnie problem ten ukazuje się w praktyce realizacji projektów – w zamiarze władz samorządowych – zapewniających mieszkańcom szerokopasmowy dostęp do Internetu. Władze swe decyzje
wzorowały na inwestycjach w wiodących regionach Unii Europejskiej z przełomu XX i XXI wieku. Oznacza
to niestety, że próbujemy naśladować wzory powstałe w całkowicie odmiennych od dzisiejszych warunkach prowadzenia biznesu operatorskiego, konkurencji rynkowej pośród operatorów oraz z innego niż
dziś etapu rozwoju technologii dostępowych.
Od kilku lat zaangażowanie się polskich samorządów w zapewnienie mieszkańcom szerokopasmowego
G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 19
W województwie mazowieckim kwota na rozwój społeczeństwa informacyjnego zapisana w RPO powiązana jest z analizami
potrzeb związanych z finansowaniem projektów określonych w Strategii e-Rozwoju Województwa Mazowieckiego na lata 20072013
26 27 13
dostępu do Internetu zyskało nie tylko formalną aprobatę28, ale także i akceptację społeczną. Dlatego
w planach budżetowych programów operacyjnych NSS na lata 2007 – 2013 zapisano bardzo wysokie
alokacje na te cele, ponad 1,6 mld Euro – 42% planowanego budżetu (por. wykres 1).
Doświadczenie wdrażania w latach 2008-2009 tego typu projektów, finansowanych ze środków RPO,
Programu Operacyjnego „Innowacyjna Gospodarka” i Programu „Rozwój Polski Wschodniej” (zwłaszcza
opóźnienia w tym ostatnim), wskazują na poważne niebezpieczeństwo nie tylko nietrafionych inicjatyw,
ale i niewykorzystania środków alokowanych na publiczne inwestycje sieciowe.
Potrzeby inwestycyjne na tym polu przewidywano przed trzema laty w oparciu o dostępne wówczas
dane dotyczące prognoz rozwoju technologii szerokopasmowych, zmiany kosztów ich udostępnienia oraz
zapotrzebowanie sektora prywatnego i publicznego na usługi świadczone drogą elektroniczną. W dyskusjach uwzględniano także zakres i lokalizacje planowanych inwestycji dużych operatorów teleinformatycznych, o ile firmy te zdecydowały się dane takie udostępnić.
Dane tego typu – ze swojej natury – są zmienne w czasie i w przestrzeni, i szybko się dezaktualizują.
Dynamiczny rozwój technologii dostępowych powoduje bowiem podniesienie jakości wdrożeń, a silna
konkurencja na rynku zmusza operatorów do inwestycji w lokalizacjach dotąd mniej opłacalnych oraz do
poszukiwania nowych modeli biznesowych. Z kolei konwergencja technologii internetowych i audiowizualnych wprowadza do konkurencji międzyoperatorskiej koncerny telewizyjne, zainteresowane przekazem
sieciowym oraz operatorów telefonii mobilnej, co dodatkowo zwiększa ofertę.
Dziś znaczna część klasycznych argumentów potwierdzających widoczną jeszcze przed kilkoma laty potrzebę zaangażowania się władz samorządowych w tradycyjnie rozumiane inwestycje sieciowe, straciła
na mocy. Złożony zaś i długotrwały charakter inwestycji, konieczność utrzymania chłonnej technologicznie infrastruktury oraz niebezpieczeństwo naruszenia zasad wolnego rynku (działania konkurencyjne wobec regionalnych operatorów) winny skłaniać władze samorządowe do głębokiej refleksji i poszukiwania,
innych niż dotąd, organizacyjno-biznesowych modeli inwestycji w sieci dostępu do Internetu.
Działania takie powinny być ukierunkowane na:
✪✪
✪✪
✪✪
!
realizację wspólnych przedsięwzięć z operatorami teleinformatycznymi, szczególnie
w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) dla eliminowania „białych plam”
wsparcie dla operatorów prywatnych działających w regionie poprzez ułatwienia w dostępie do środków funduszy strukturalnych (RPO, działanie 8.4 PO IG)
koordynację regionalnych inicjatyw na rzecz zapewnienia dostępu do Internetu poprzez działania organizacyjne, zapewnienie aktualnej i rzetelnej informacji, odpowiadającej na potrzeby firm sektora prywatnego oraz prowadzenie stałego monitoringu
jakości i rozwoju usług dostępowych.
Działania na rzecz budowy sieci szerokopasmowego dostępu do Internetu
w województwach prowadzone są jak dotąd przez władze publiczne bez
przeprowadzenia rzetelnych analiz opłacalności inwestycji publicznych
w długoletniej perspektywie (biznesplan) oraz bez przeprowadzenia badań
nad zapotrzebowaniem mieszkańców i przedsiębiorców na e-usługi świadczone
drogą elektroniczną (stymulacja popytu).
Ekspertyza nr 5/2009
Wysoka podaż środków na finansowanie projektów teleinformatycznych (i związane z nią, wskazane
w poprzednim podrozdziale zagrożenia) oraz często zbyt ogólne i nieskorelowane na ogół ze specyficznymi uwarunkowaniami regionów zapisy RPO (głównego źródła finansowania projektów ICT sektora
Jak dotąd realizacja projektów na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego nie wynika bezpośrednio z regulacji prawnych,
dotyczących zadań samorządów. W pierwszej połowie latdwutysięcznych projekty takie były niekiedy kwestionowane przez organa kontrolne ze względu na brak podstawy prawnej do działania ze strony samorządów gmin czy powiatów. Obecnie praktyki
takie się już nie zdarzają, choć nadal brak odpowiednich regulacji (tzw. megaustawa powstała w wyniku współpracy Ministerstwa
Infrastruktury, MSWiA oraz Urzędu Komunikacji Elektronicznej).
28 14
publicznego w latach 2007-2013), są istotnymi przesłankami do dokonania przez polskie regiony oceny
i modyfikacji dotychczasowych założeń rozwoju społeczeństwa informacyjnego, czyli aktualizacji dotychczasowych polityk.
Perspektywa rozliczenia środków alokowanych w programach operacyjnych NSS na lata 2007-2013 sięga
końca roku 2015, co pozostawia wciąż władzom województw do dyspozycji znaczący okres czterech lat
na realizację pełnego cyklu działań stanowiącego fundamentalny koncept europejskiej metodyki29 wdrażania regionalnych strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
Koncepcja ta opiera się na wdrażaniu zrównoważonego modelu wypracowanego przez European Regional Information Society Association ([email protected])30, dość powszechnie wykorzystywanego w regionach UE. Zaproponowany przez [email protected] model realizacji strategii e-rozwoju został pozytywnie zweryfikowany w okresie od połowy lat 90-tych XX wieku przez kilkadziesiąt regionów z UE15.
W ramach tego modelu aktualizacja (rewizja) polityki rozwoju społeczeństwa informacyjnego stanowi
standardowe narzędzie dokonywania zmian w regionalnych strategiach e-rozwoju już na etapie przedinwestycyjnym, co prezentuje rysunek 3:
Inwentaryzacja
początkowa
Projekty
skoordynowane
w obszarach
Analiza SWOT
Polityki
narodowe
i UE
Propozycje projektów
i istniejące projekty
Konsultacje
Definicja
Sprzężenie
Priorytety
Dokument
Rewizja
Plan
działań
Rewizja
Monitoring
Rewizja
Sprzężenie
Option paper
Rysunek 3. Cykl realizacji regionalnych programów rozwoju społeczeństwa informacyjnego SI
Źródło: [email protected] (2006)31
Obserwacja stanu zaawansowania działań władz województw ukierunkowanych na rozwój społeczeństwa informacyjnego sytuuje je na różnych etapach cyklu, zaprezentowanego na rysunku 3. Ponad połowa polskich województw posiada strategie rozwoju społeczeństwa informacyjnego32 (lub analogiczne
dokumenty) przyjęte w ostatnich latach przez wojewódzkie sejmiki samorządowe. Jednak w większości
z nich, praktyka wdrażania RPO i innych programów NSS na lata 2007-2013 nie została bezpośrednio powiązana z operacjonalizacją wdrażania strategii.
Ekspertyza nr 5/2009
Zdaniem przedstawicieli władz województw najpoważniejszą przeszkodę w koordynacji wdrażania strategii e-rozwoju stanowią obowiązujące regulacje prawne, dotyczące możliwości horyzontalnej koordynacji wdrażania programów operacyjnych NSS. Dotyczy to zwłaszcza koordynacji programów: PO Kapitał
ludzki, PO Innowacyjna Gospodarka, Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich W oraz PO Rozwój Polski
Wschodniej.
[email protected] Jak rozwijać Regionalne Inicjatywy Społeczeństwa Informacyjnego? Przewodnik. Wydanie polskie., Tarnów, grudzień 2006
Por. http://www.erisa.be
31 [email protected] Jak rozwijać Regionalne Inicjatywy Społeczeństwa Informacyjnego? Przewodnik. Wydanie polskie., Tarnów, grudzień
2006, s. 45
32 Strategię rozwoju społeczeństwa informacyjnego zatwierdziły województwa: lubelskie (2004), łódzkie (2006), małopolskie
(2007), mazowieckie (2006), śląskie (2009), podkarpackie (2007), warmińsko – mazurskie (2007), wielkopolskie (2004), zachodniopomorskie (2005). Dokumentu o randze strategii, zaakceptowanego przez samorząd województwa nie posiadają województwa: dolnośląskie, lubuskie, kujawsko-pomorskie, opolskie, podlaskie i pomorskie.
29 30 15
W 7 regionach realizacja polityki e-rozwoju – głównie poprzez instrumenty RPO – odbywa się bez źródłowego dokumentu programowego, a więc bez powiązania jej z wcześniejszą, otwartą debatą publiczną na
temat wizji i priorytetów rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz bez korelacji z różnymi politykami
UE w tym zakresie.
!
Brak strategii rozwoju społeczeństwa informacyjnego lub jej dezaktualizacja
w czasie zasadniczo utrudniają realizację polityk e-rozwoju w oparciu
o aktualną wiedzę, szczególnie na temat zdiagnozowanych w weryfikowalnych
procedurach potrzeb mieszkańców. Postulat podejmowania decyzji przez
władze województw w oparciu o aktualne i zweryfikowane dane skutkować
winien opracowaniem modelu i finansowaniem badań nad e-rozwojem
polskich regionów jako rezultatem inwestycji podejmowanych dzięki środkom
programów NSS.
Ekspertyza nr 5/2009
16
2. Uwarunkowania e-rozwoju województwa
zachodniopomorskiego w kontekście
najważniejszych czynników społecznogospodarczych
2.1. MARKERY E-ROZWOJU REGIONU.
W załączniku do niniejszego Studium został opublikowany bogaty zbiór danych dotyczących różnych
aspektów e-rozwoju województwa zachodniopomorskiego. Analizy niniejszego rozdziału posiłkują się
nimi, jednak koncentrują się na ocenie znaczenia tylko tych wskaźników i danych, które posiadają kluczowe znaczenie z punktu widzenia ewaluacji prowadzenia polityki rozwoju społeczeństwa informacyjnego.
Wskaźniki te – można określić jako markery e-rozwoju regionu – lepiej od innych ukazują dynamikę i kierunek transformacji oraz pozwalają na dokonanie czytelnych rozróżnień między czynnikami rozwoju oraz
porównań z innymi województwami33. Pozwalają też wnioskować o przyczynach zmian.
2.2. KORZYSTANIE Z INTERNETU A DOSTĘP DO SIECI.
Popularnym wskaźnikiem pozwalającym na ocenę regionalnego rozwoju społeczeństwa informacyjnego
jest indeks korzystania z Internetu przez mieszkańców. W uproszczeniu można uznać, iż zbiorowość internautów (osób korzystających z Internetu, a nie tylko z komputera, czy telefonu komórkowego) to właśnie
„społeczeństwo informacyjne”. Warto zastrzec, iż polscy internauci w niewielkim stopniu korzystają dziś
z Internetu poza domem34, dlatego szczególnie ważne będzie ustalenie jak bardzo stymulującym czynnikiem przyrostu użytkowników Internetu będzie pojawienie się w gospodarstwach domowych komputera
z dostępem do Internetu.
W ramach badania panelowego „Diagnoza społeczna”35 ustalono, iż w 2009r. ponad połowa Polaków to
Internauci (50,8%), a już 53,2% mieszkańców województwa zachodniopomorskiego korzysta dziś z Internetu (por. wykres 3). Z kolei średni odsetek gospodarstw domowych w Polsce z dostępem do Internetu
jest identyczny, jak w tym regionie – około 51%.
W okresie dwudziestu czterech miesięcy między badaniem w 2005 a 2007 roku odsetek gospodarstw domowych korzystających z Internetu wzrósł w województwie zachodniopomorskim o 13,4%, zaś w relacji
roku 2009 do 2007 aż o 17,7%. To obiektywnie bardzo wysoka – i najwyższa w Polsce – dynamika wzrostu,
co ukazuje wykres 4.
Niniejsze Studium nie stawia sobie za cel opracowania kompleksowego zbioru wskaźników, które składałyby się na system
benchmarkingu rozwoju społeczeństwa informacyjnego na poziomie regionalnym. Takich możliwości nie stwarzają bowiem formalno-prawne uwarunkowania projektu [email protected] i finansowania ze środków poddziałania 8.1.2 PO „Kapitał ludzki”. Jednakże
potrzeba opracowania takiego systemu benchmarkingu jest jednym z wniosków prac analitycznych nad Studium (patrz rozdział:
Propozycja konceptualizacji rozwoju społeczeństwa informacyjnego województwa zachodniopomorskiego na lata 2010-2013.
Przypomnijmy, iż w Polsce nie opracowano i nie przyjęto jak dotąd systemu ewaluacji e-rozwoju, powiązanego z praktyką
wdrażania Narodowej Strategii Spójności oraz monitoringiem Strategii Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce do roku
2013.
34 Coraz większy odsetek osób korzystających z Internetu to osoby, które mają dostęp do sieci w domu (obecnie 91% w porównaniu do 80% dwa lata wcześniej). Por. Diagnoza społeczna 2009, s. 30
35 Diagnoza społeczna – badanie polskich panelowe, prezentujące kompleksowe dane na temat gospodarstw domowych oraz postaw, stanu ducha i zachowań osób tworzących te gospodarstwa; jest diagnozą warunków i jakości życia Polaków w ich własnym
sprawozdaniu. Przygotowywana co dwa lata przez Radę Monitoringu Społecznego i Wyższą Szkołę Finansów i Zarządzania.
Ekspertyza nr 5/2009
33 17
Odsetek osób pow. 16. roku życia
W większości województw wzrost odsetka użytkowników Internetu był mniejszy od przyrostu odsetka
gospodarstw posiadających dostęp do Internetu, co prowadzi to, do wniosku, iż techniczny dostęp do Internetu nie jest jedynym warunkiem korzystania z zasobów tego ostatniego. W przypadku grupy regionów (śląskie, podlaskie, mazowieckie, lubelskie, dolnośląskie, opolskie) co najmniej kilkunastoprocentowy przyrost odsetka gospodarstw z dostępem do Internetu skutkował niespełna dziesięcioprocentowym
wzrostem odsetka użytkowników Internetu.
60
Korzystanie z Internetu przez mieszkańców
województwa zachodniopomorskiego
50,8
50
41
40
30
20
53,2
35,5
32,1
23,3
20,8
22,5
10
0
Kraj
2003
2005
2007
2009
Zachodniopomorskie
Wykres 3. Korzystanie z Internetu w województwie zachodniopomorskim
Źródło: D. Batorski (2009)
W okresie 2007–2009 odsetek gospodarstw domowych w województwie zachodniopomorskim posiadających dostęp do Internetu wzrósł o 16,9%, a odsetek mieszkańców regionu korzystających z Internetu
– aż o 17,7%. To dynamika wzrostu nie tylko najwyższa w Polsce, ale i bardzo wysoka w Unii Europejskiej.
W efekcie województwo zachodniopomorskie, po raz pierwszy w historii, osiągnęło pozycję o 2,4% powyżej średniej krajowej. Wzrost ten może być powiązany z najwyższą w Polsce dynamiką rozwoju sektora
małych i średnich przedsiębiorstw36.
Ciekawie na tym tle prezentuje się wartość wskaźnika dla województwa świętokrzyskiego, gdzie blisko
25% wzrostu dostępu do Internetu w gospodarstwach domowych wywołało słaby, niespełna dziesięcioprocentowy wzrost odsetka Internautów. Najsłabszą korelacją między przyrostem procentowym gospodarstw z dostępem do Internetu a wzrostem odsetka Internautów cechuje się województwo warmińsko-mazurskie, a w kujawsko-pomorskim uzyskanie przez 15% wzrost o 15% gospodarstw dostępu do
Internetu skutkowało wzrostem odsetka korzystających z Internetu aż o jedną czwartą.
Ekspertyza nr 5/2009
W województwie zachodniopomorskim skala wzrostu obu wskaźników w ostatnich 2 latach, jest bardzo
podobna.
Por. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Raport o stanie sektora małych i średnich firm w latach 2006 – 2007, Warszawa 2008. Dynamika wzrostu MSP w latach 2006-2008 w regionie wynosiła 10%, sektor MSP zatrudniał aż 84.1 % pracujących
w województwie. Wg raportu PARP: w regionie Internet wykorzystuje w swojej działalności 90-99% firm małych i dużych, z kolei,
wśród przedsiębiorstw mikro udział podmiotów użytkujących te technologie zawiera się w granicach 70–79%. Warto dodać, że
wraz z wielkością przedsiębiorstwa wzrasta stopień zaawansowania stosowanych narzędzi ICT, takich jak własna strona www czy
lokalna sieć komputerowa. Podobną tendencję zauważyć można w kategoriach zakresu zastosowania Internetu czy specjalistycznego oprogramowania.
36 18
15
Zachodniopomorskie
Kujawsko - pomorskie
10
Warmińsko - mazurskie
Dolnośląskie
Opolskie
Lubelskie
Śląskie
Lubuskie
Wielkopolskie
Mazowieckie
Podlaskie
Łódzkie Małopolskie
Świętokrzyskie
5
Podkarpackie
Pomorskie
0
Przyrost użytkowników (w punktach procentowych)
20
Zmiany w dostępie i korzystania z internetu w województwach w latach 2007 - 2009
10
15
20
25
Przyrost gospodartw domowych z dostępem do internetu (w pkt proc.)
Wykres 4. Zmiany w dostępie i korzystaniu z Internetu w województwach w latach 2007-2009
Źródło: D. Batorski (2009)
Ekspertyza nr 5/2009
Analiza ww. wskaźnika pozwala wysunąć następujące tezy, istotne z punktu widzenia zarządzania
e-rozwojem województw:
37 ✪✪
rozwój korzystania z Internetu przez mieszkańców jest tylko częściowo zależny od
zwiększenia się dostępności Internetu w gospodarstwach domowych – istnieją inne,
niż związane z fizycznym dostępem, silnie oddziaływujące czynniki, które powodują, iż
podobny przyrost odsetka gospodarstw domowych, posiadających dostęp do Internetu, wywołuje silnie zróżnicowany efekt wzrostu odsetka użytkowników w różnych
regionach (np. demograficzne, kulturowe, ekonomiczne)
✪✪
różnice w korzystaniu z Internetu przez mieszkańców w różnych województwach
są w niewielkim stopniu wynikiem międzyregionalnych dysproporcji rozwoju infrastruktury dostępu do Internetu – istnieją inne, endogeniczne, kluczowe czynniki
wpływające na to zróżnicowanie, związane ze strukturą wiekową ludności, poziomem
edukacji, zamożnością, miejscem zamieszkania czy statusem zawodowym37.
✪✪
w ostatnich dwóch latach w województwie zachodniopomorskim nastąpił największy w Polsce wzrost odsetka Internautów – co stało się niezależnie od działań
władz publicznych, w tym samym czasie w regionie nie dokonano bowiem znaczących
inwestycji zapewniających dostęp do Internetu ani promocji tego typu działań, a także
nie zrealizowano programów edukacyjnych, które mogłyby przyczynić się do tak masowego wzrostu zainteresowania korzystaniem z Internetu.
!
Rezultaty badań wskazują, że zapewnienie dostępu do Internetu przez władze
publiczne (rozbudowa sieci teleinformatycznej) stanowi tylko jeden z wielu
istotnych czynników stymulujących rozwój społeczeństwa informacyjnego
w województwie zachodniopomorskim w latach 2010-2013.
Diagnoza społeczna 2009, s. 30
19
2.3. E-ROZWÓJ A WYKLUCZENIE CYFROWE.
Dowodząc, iż zastosowanie ICT jest czynnikiem wzrostu i transformacji regionów, musimy mieć na względzie rezultaty badań wskazujące na to, iż zakres w jakim powstają korzyści (wynikające z inwestycji w ICT)
zależy w mniejszym stopniu od „ilości” ICT, a w większym od sposobu ich wykorzystania, a w jeszcze
większym – od ich znaczenia lub wagi dla użytkownika (jednostki, firmy czy regionu)38.
Rozwój społeczeństwa informacyjnego w regionie jest zatem zarówno funkcją inwestycji infrastrukturalnych, jak i działań na rzecz integracji cyfrowej39 mieszkańców, dotąd nie korzystających z Internetu. Ten
drugi ważny proces jest Polsce niedoceniany i nie znajduje odpowiedniego wyrazu w założeniach rządowej i regionalnych polityk e-rozwoju.
!
O tym jak pod wpływem inwestycji w ICT będą rozwijały się polskie
regiony nie decydują wyłącznie cel i skala inwestycji w „twarde” projekty
teleinformatyczne, ale głównie zakres i skuteczność „miękkiego” wykorzystania
rezultatów tych inwestycji. Pogląd ten nie został dostatecznie przyswojony
w praktyce działań władz regionów.
Powszechność i skuteczność korzystania z ICT przez mieszkańców w regionie są uwarunkowane społecznie i psychospołecznie przez poziom rozwoju gospodarczego, profil demograficzny, poziom kompetencji
cyfrowych, strukturę osadnicza i uwarunkowania kulturowe. Zależności te wymagają w Polsce zdecydowanie pogłębionych analiz i badań, bowiem, jak dotąd, w regionalnych analizach e-rozwoju koncentrowano się na zagadnieniach infrastrukturalnych: inwentaryzacji infrastruktury sieciowej, analizach dostępności Internetu czy informatyzacji sektora publicznego. Od wyników tych badań zależeć będzie skuteczność
prowadzonych przez władze publiczne programów przeciwdziałania wykluczeniu cyfrowemu.
Jak wykazano w Diagnozie społecznej 200940 czynnikami silnie różnicującymi Polaków z punktu widzenia
korzystania z Internetu jest:
3wiek – z Internetu korzysta zdecydowana większość młodych (87% osób w wieku 16-24 lat), ale bardzo
niewiele starszych osób (6% w wieku 65 i więcej lat) – por. także wykres 5.
Korzystanie z Internetu przez mieszkańców
województwa zachodniopomorskiego
w kategoriach wiekowych (2009)
0,9
65+ lat
7,9
21,2
60 - 64
30
47,4
42,1
45 - 59 lat
65,9
60,2
35 - 44 lata
82,9
77,4
25 - 34 lata
do 24 lat
71,2
Ekspertyza nr 5/2009
0
20
40
60
80
89,9
kobieta
100
Odsetek osób powyżej 16 roku życia
mężczyzna
Wykres 5. Korzystanie z Internetu przez mieszkańców woj. zachodniopomorskiego wg kategorii wiekowych
Źródło: D. Batorski (2009)
G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 17
W terminologii instytucji europejskich dominowało w ostatnich latach określenie e-Inclusion – tłumaczone na język polski jako
e-Integracja. Por. http://en.wikipedia.org/wiki/E-Inclusion
40 Diagnoza społeczna 2009, s. 290
38 39 20
3wykształcenie – w Polsce pośród osób z wyższym wykształceniem 83% to Internauci, z wykształceniem
podstawowym zaledwie 7%, co pokazuje w podziale na kobiety i mężczyzn wykres 6.
Korzystanie z komputera przez mieszkańców
województwa zachodniopomorskiego
a wykształcenie (2009)
84,4
82,5
wyższe i policealne
65,3
średnie
78,7
44,4
45
zawodowe/gimnazjum
12,3
19
podstawowe i niższe
0
20
kobieta
40
60
80
100
Odsetek osób powyżej 16 roku życia
mężczyzna
Wykres 6. Korzystanie z Internetu przez mieszkańców woj. zachodniopomorskiego a wykształcenie
Źródło: D. Batorski (2009)
3a także uczenie się – z sieci korzystają przede wszystkim osoby uczące się (w skali kraju 94% uczniów
i studentów). Oznacza to, że wszelkie formy edukacji, w tym edukacji permanentnej wymagają dziś korzystania z Internetu.
Najmniejszy odsetek Internautów notuje się wśród polskich emerytów, rencistów i rolników. Aż trzy
czwarte internautów to osoby uczące się lub pracujące poza rolnictwem. Coraz mniejsze znaczenie różnicujące odgrywa zamożność mieszkańców. Odczuwany subiektywnie jako wysoki jeszcze przed kilkoma
laty koszt zakupu usługi dostępu do sieci i komputera, przestał być istotną barierą, choć wciąż jeszcze
w woj. zachodniopomorskim jest on większy niż w innych regionach kraju (8%).
Wskaźniki opisujące cechy społeczności zachodniopomorskich internautów nie odbiegają zasadniczo od
średniej krajowej. Większość z nich sytuuje region w środku stawki ogólnopolskiej (patrz: Załącznik diagnostyczny)
Nie zanotowano większej różnicy z punktu widzenia korzystania z Internetu między mieszkańcami zachodniopomorskich miast a średnimi krajowymi. Jednak na obszarach wiejskich jest ona nadal wyraźna. Pomimo dynamicznego, szybszego niż w miastach, wzrostu odsetka użytkowników komputerów na
obszarach wiejskich pomiędzy 2007 a 2009 rokiem (skok z 25,1% do 35,1%) utrzymuje się dystans rzędu
8,7 punktów procentowych, co jest największą różnicą stwierdzoną w zakresie tego wskaźnika w Polsce
w roku 2009.
Korzystanie z internetu
a miejsce zamieszkania (2009)
35
34,9
wieś
48,7
poniżej 20 tyś.
59,8
58,7
56,6
20 - 100 tyś.
69
Ekspertyza nr 5/2009
100 - 200 tyś.
74,3
70,5
73,7
200 - 500 tyś.
0
20
40
60
Odsetek osób powyżej 16 roku życia
kobieta
80
mężczyzna
Wykres 7. Korzystanie z Internetu w woj. zachodniopomorskim a miejsce zamieszkania
Źródło: D. Batorski (2009)
21
Silnymi barierami w korzystaniu z Internetu przez mieszkańców województwa zachodniopomorskiego
– deklarowanymi w badaniach – są brak kompetencji cyfrowych oraz brak motywacji do korzystania z Internetu, a co za tym idzie brak sprzętu. Dotyczą one aż 20% mieszkańców regionu.
Interesujące są również powody nie posiadania dostępu do Internetu przez zachodniopomorskie gospodarstwa domowe. Aż 25,6 % spośród nich stwierdziło w badaniach, iż przyczyną jest brak potrzeby korzystania z Internetu, 17,2% – brak odpowiedniego sprzętu, 13,5% – zbyt duże koszty dostępu do Internetu,
a 11,4% – brak umiejętności korzystania w zasobów sieci. Z drugiej strony aż 13% posiadaczy dostępu
Internetu w domu z niego nie korzysta41. Porównania wyników badań z 2007 i 2009 roku wskazują, że
czynniki ekonomiczne i techniczne nie korzystania z Internetu tracą na znaczeniu, a na plan pierwszy
wysuwają się bariery miękkie: mentalne (brak potrzeby), psychiczne (brak motywacji) i kompetencyjne
(brak umiejętności)42.
Ponad dwudziestoprocentowa grupa mieszkańców regionu deklaruje jako powód niekorzystania z Internetu brak kompetencji, motywacji, umiejętności i potrzeb. Oznacza to, iż ich wykluczenie cyfrowe jest
w zasadniczej mierze wynikiem osobistych decyzji i prywatnych uwarunkowań, nie zaś zewnętrznych
czynników ekonomicznych czy technicznych.
!
Populacja ta stanowi połowę osób wykluczonych cyfrowo w woj.
zachodniopomorskim i – ze względu na psychospołeczne przyczyny
wykluczenia – powinna stanowić podstawową grupę docelową działań władz
publicznych ukierunkowanych na rozwój społeczeństwa informacyjnego44
43
Działania te winny obejmować opracowanie i realizację:
✪✪
✪✪
kampanii uświadamiających korzyści z używania Internetu oraz motywujących do posługiwania się narzędziami teleinformatycznymi, szczególnie w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz w podnoszeniu efektywności i produktywności pracy. Kampanie
takie służyć winny ukazaniu bezpośredniego związku pomiędzy używaniem rozwiązań
ICT, a wzrostem dobrobytu, jakości życia, uzyskiwaniem lepszego miejsca na rynku pracy oraz różnego typu ułatwieniami w realizacji codziennych zajęć
programów edukacji cyfrowej44, zarówno o charakterze powszechnych kursów dla
osób z grup w ograniczonym stopniu korzystających z Internetu spowodu wieku, niskiego statusu wykształcenia, zamieszkiwania na wsi czy trudnego położenia ekonomicznego, jak i specjalistycznych szkoleń dla grup docelowych szczególnie istotnych z punktu
widzenia e-rozwoju województwa (np. nauczycieli, urzędników samorządowych, pracowników służby zdrowia, liderów wiejskich).
Opracowanie i realizacja powyższych działań wymagać będzie od władz polskich regionów modyfikacji
założeń aktualnej polityki e-rozwoju i opracowania programów, w ramach których, systemowo i synergicznie powiązane zostaną działania miękkie – motywujące, uświadamiające i edukacyjne, z twardymi –
inwestycjami w sieci, usługi i treści Internetu.
Por. Diagnoza społeczna 2009, s.287
Tamże
43 Por. Diagnoza społeczna 2009, s. 289. Zdaniem D. Batorskiego: Sam dostęp nie gwarantuje tego, że ludzie będą z niego korzystać.
Potwierdza to, wcześniej już sygnalizowaną, nieadekwatność wielu działań na rzecz upowszechnienia korzystania z Internetu,
które są w Polsce prowadzone. Sam sprzęt i szerokopasmowa sieć nie wystarczą do tego by korzystanie z ICT było w Polsce
rzeczywiście powszechne.
44 Por. Komisja Wspólnot Europejskich, Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie w sprawie kluczowych kompetencji
w uczeniu się przez całe życie, Bruksela, 10 listopada 2005, COM(2005)548 końcowy. Dokument definiuje kompetencje cyfrowe
(informatyczne) obejmują umiejętne i krytyczne wykorzystywanie technologii społeczeństwa informacyjnego (IST) w pracy,
rozrywce i porozumiewaniu się. Opierają się one na podstawowych umiejętnościach informatycznych: wykorzystywania komputerów do uzyskiwania, oceny, przechowywania, tworzenia, prezentowania i wymiany informacji oraz do porozumiewania się
i uczestnictwa w sieciach współpracy za pośrednictwem Internetu. Kompetencje informatyczne stanowią jeden o ośmiu, które
powinien posiadać każdy Europejczyk.
41 Ekspertyza nr 5/2009
42 22
Pogląd o kluczowym znaczeniu działań w zakresie kompetencji cyfrowych podzielają autorzy Diagnozy
społecznej 2009: Podstawowe problemy i bariery upowszechnienia tych technologii i zmniejszenia zjawiska
cyfrowego podziału to nie brak dostępu do komputerów i Internetu. Choć brak sprzętu lub brak możliwości (technicznych i finansowych) założenia stałego łącza są istotne, to znacznie częściej barierami są przede
wszystkim brak motywacji, wiedzy, a także umiejętności korzystania z komputerów i Internetu.
Niestety wciąż zbyt mało jest w Polsce działań, które mogłyby to zmienić, a obecne i planowane działania
administracji państwowej w zbyt wielkim stopniu ograniczają się jedynie do rozwiązywania problemów infrastrukturalnych. Mimo olbrzymich pieniędzy przeznaczonych w ramach Programów Operacyjnych na przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu, a także na budowę sieci szerokopasmowych, czy zapewnianie dostępu
na etapie ostatniej mili, istnieje poważna obawa, że wydanie tych pieniędzy nie przyczyni się do zmniejszenia
skali wykluczenia cyfrowego w Polsce. Konsekwencją takiego stanu rzeczy może być postępujące rozwarstwienie społeczeństwa i społeczne wykluczenie osób, które z tych technologii nie będą potrafiły skorzystać.
2.5. POTENCJAŁ E-ROZWOJU WOJEWÓDZTWA.
Uruchomienie endogenicznego potencjału odgrywa ważną rolę w procesach rozwoju regionalnego. Zdaniem G. Gorzelaka: Świat nie zna ani jednego przypadku wydobycia się z zacofania jedynie w wyniku uzyskania pomocy zewnętrznej. Przeciwnie, jeżeli pomoc ta ma być jedynym czynnikiem rozwoju, dany układ
terytorialny wykształca wewnętrzną zależność od zewnętrznego subsydiowania, zmniejszając tym samym
swoją zdolność rozwojową45.
Stwierdzenie to stanowi silną rekomendację dla prowadzenia przez władze województwa polityki wsparcia gminnych i powiatowych inicjatyw prorozwojowych, przy jednoczesnej mobilizacji lokalnego potencjału, który jest warunkiem sine qua non skutecznego wdrażania m.in. regionalnych programów e-rozwoju.
Dodatkowych argumentów na konieczność mobilizacji zasobów endogenicznych dostarczają analizy projektu TRANSFORM46, rekomendujące rozwijanie sieci (partnerstw) regionalnych jako elementu wzmacniania kapitału społecznego47.
W województwach daje się zaobserwować wewnętrzne zróżnicowanie wielu parametrów, warunkujących rozwój regionalny. Część z nich wpływa bardziej niż inne na zdolność samorządów lokalnych do
samodzielnego opracowywania i realizacji inicjatyw na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego48.
Wykorzystano je w konstrukcji tzw. indeksu potencjału e-rozwoju, różnicującego powiaty z punktu widzenia endogenicznego potencjału niezbędnego do realizacji tych inicjatyw.
Mapę potencjału e-rozwoju województwa zachodniopomorskiego w podziale na powiaty przedstawia
rys. 4.
Ekspertyza nr 5/2009
Wartości wskaźnika powyżej 2,81 określa się jako bardzo wysokie, w przedziale 2,21-28 – wysokie, 1,61 –
2,2 – średnie, 1,01- 1,6 – niskie, zaś poniżej 1 – za bardzo niskie.
Wskaźnik dla całego województwa zachodniopomorskiego wynosi 1,91 (w roku 2007: 1,76) co lokuje region na 9 miejscu w kraju49. W stosunku do roku 2007 wzrósł on tylko o 8,5%. Bardzo wysokim
wskaźnikiem charakteryzuje się wyłącznie miasto (powiat grodzki) Szczecin, wysokim – miasto Koszalin, powiat kołobrzeski, powiat kamieński oraz miasto Świnoujście. Średnimi wartościami wskaźnika cechują się powiaty szczecinecki i wałecki. Na większości obszaru województwa dominuje niski wskaźnik
e-rozwoju (bardzo niski w powiecie pyrzyckim).
G. Gorzelak, Strategiczne kierunki rozwoju Polski Wschodniej – ekspertyza dla potrzeb opracowania Strategii rozwoju społecznogospodarczego Polski Wschodniej do roku 2020, EUROREG, 2007, s. 3
46 http://transform-eu.org/index.htm
47 G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 31
48 Metodyka opracowania indeksu potencjału e-rozwoju została szczegółowo opisana a w Strategii e-Rozwoju Województwa Mazowieckiego, Warszawa, 2006. s. 49
49 Najwyższym wskaźnikiem charakteryzuje się woj. mazowieckie 2,85 oraz wielkopolskie (2,34) i śląskie (1,91). Najniższym – świętokrzyskie (1,50) i warmińsko-mazurskie (1,54).
45 23
Rysunek 4. Wskaźnik potencjału e-rozwoju w powiatach woj. zachodniopomorskiego (2009)
Źrodło: opracowanie własne SMWI.
!
Województwo zachodniopomorskie zalicza się do regionów o średnich
wskaźnikach potencjału e-rozwoju, lecz miejsce w rankingu zawdzięcza ono
wyłącznie wysokiej pozycji Szczecina, Koszalina oraz Kołobrzegu.
Rozkład wartości indeksu e-rozwoju wskazuje na koncentrację potencjału w miastach na północy województwa i wyraźny jego deficyt w jego centralnej części oraz w powiatach peryferyjnych. Wskazuje on na
potrzebę organizacji programu pobudzającego lokalne inicjatywy, na który składać się powinny działania:
✪✪
✪✪
✪✪
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
motywujące do podejmowania inicjatyw na rzecz e-rozwoju środowisk lokalnych,
szczególnie w gminach wiejskich oraz promujące tematykę zastosowania ICT dla rozwiązywania problemów rozwoju lokalnego
zapewniające transfer wiedzy do samorządów lokalnych m.in. poprzez szkolenia
koordynujące inicjatywy lokalne na poziomie ponadlokalnym lub wojewódzkim (stworzenie regionalnej sieci interesariuszy e-rozwoju) w celu stymulowania zdolności partnerów do realizacji projektów bazującym na transformacyjnym zastosowaniu ICT
wspierające naturalnych liderów (Szczecin, Koszalin, Kołobrzeg, ale także Szczecinek
i Wałcz), wokół których rozwijać się mogą wartościowe merytorycznie i stabilne organizacyjnie inicjatywy projektowe.
24
3. Zachodniopomorska Agenda Cyfrowa –
propozycja konceptualizacji rozwoju
społeczeństwa informacyjnego – perspektywa
lat 2010-2013
3.1. KONTEKST STRATEGICZNY.
W czerwcu roku 2005 władze województwa przyjęły podstawowy dokument określający kierunki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w regionie: Strategię Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata 2006-201550.
Odnosi ona planowane działania władz publicznych w zakresie e-rozwoju do przesądzeń ówczesnego otoczenia regulacyjnego: europejskiej strategii eEurope 2005 – An Information Society for All51 oraz krajowych dokumentów: ePolska 2001-2006 – Plan działań na rzecz społeczeństwa informacyjnego w Polsce52,
Strategia Informatyzacji Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2004-200653: ePolska, a także Narodowa strategia rozwoju dostępu szerokopasmowego do Internetu na lata 2004–200654.
Strategia skorelowana jest także – w warstwie kierunków interwencji – z założeniami Strategii Rozwoju
Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2015, uchwalonej przez Sejmik Wojewódzki w październiku 2000r.
W warstwie diagnostycznej bazuje ona na danych z lat 2002-2004, a analizuje głównie uwarunkowania
infrastrukturalne: dostępu do Internetu, zakresu dostępnych usług świadczonych elektronicznie przez
administrację publiczną i zaopatrzenia w sprzęt komputerowy np. sektora oświaty. Opisuje także sektor
ICT w regionie i poziom absorpcji przez firmy zachodniopomorskie rozwiązań teleinformatycznych.
W Strategii sformułowano i szczegółowo opisano 4 strategiczne kierunki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w województwie:
a) rozbudowę i modernizację infrastruktury społeczeństwa informacyjnego
b) edukację na rzecz społeczeństwa informacyjnego
c) elektroniczne usługi publiczne
d) rozwój e-gospodarki,
a także zaproponowano mechanizmy wykonawcze55, których koordynatorem miały stać się:
✪✪
Komitet Sterujący, powołany decyzją Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego
do zarządzania Strategią.
Regionalne Biuro Gospodarki Przestrzennej Województwa Zachodniopomorskiego, Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata 2006-2015, Szczecin, czerwiec 2005r.
51 Communication form the Commission to the Council, the European Parliament, the Economic and Social Committee and the
Committee of Regions, eEurope 2005: An information society for all – An Action Plan to be presented in view of the Sevilla European Council, Brussels, 26 May 2002, COM(2002)263 final21/22 June 2002
52 ePolska 2001-2006 – Plan działań na rzecz społeczeństwa informacyjnego w Polsce, Warszawa, 2001
53 Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, Strategia Informatyzacji Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2004-2006, Warszawa, grudzień
2003r.
54 Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, Narodowa strategia rozwoju dostępu szerokopasmowego do
Internetu na lata 2004–2006, Warszawa, grudzień 2003r.
55 Rozdział IV „Zasady wdrażania Strategii”, s. 103-106
Ekspertyza nr 5/2009
50 25
✪✪
✪✪
✪✪
Rada Rozwoju Regionu, będąca wsparciem dla działań Zarządu Województwa w zakresie wdrażania strategii
Komitet Monitorujący
Wojewódzki Operator Społeczeństwa Informacyjnego (WOSI), powołany początkowo
jako jednostka organizacyjna lub zakład budżetowy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego.
Źródłami finansowania działań zakorzenionych w przesądzeniach strategicznych miały być:
a) budżet państwa
b) budżety samorządów: wojewódzkiego, powiatowych i gminnych, które umożliwiają montaż finansowy dla projektów realizowanych w ramach wsparcia ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego PORR
c) programy europejskie (ZPORR oraz sektorowe programy operacyjne)
d) przedsiębiorstwa ICT zainteresowane inwestowaniem w infrastrukturę społeczeństwa informacyjnego, szczególnie w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP).
W ostatnich latach władze województwa korzystały niekiedy z powyższych inspiracji, np. powołując Zachodniopomorską Radę ds. Społeczeństwa Informacyjnego (2007) lub tworząc Biuro ds. Społeczeństwa
Informacyjnego w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Zachodniopomorskiego (2009). Kierunkowe
zapisy Strategii, logika wzajemnych powiązań jej celów i priorytetów, nie znalazły wszakże pełnego wyrazu w kompleksowym planie działań na rzecz e-rozwoju regionu.
Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie Zachodniopomorskim na lata 20062015 odegrała w ostatnich latach pozytywną rolę w pobudzaniu debaty na temat e-rozwoju regionu.
Szczególnie w zakresie kierunków strategicznych i propozycji działań stanowi wciąż wartościowe źródło
inspiracji.
Jednakże, ze względu m. in. na: zdezaktualizowaną, ze względu na upływ czasu, regionalną i globalną bazę
diagnostyczną; postęp w naukach społecznych, pozwalający lepiej rozumieć naturę relacji i interakcji między ICT a ich użytkownikami; upowszechnienie dostępu do Internetu, dynamiczny rozwój teleinformatyki
i rozszerzenie spectrum ich użyteczności – jako dokument formułujący program działań władz publicznych – ma dziś głównie znaczenie historyczne.
W roku 2009 istotnym mankamentem omawianej Strategii jest także brak zakorzenienia jej ustaleń i przesądzeń merytorycznych w aktualnych strategiach rozwoju społeczeństwa informacyjnego, tak europejskich, jak i krajowych56 oraz w systemie ich wdrażania (np. w relacjach z programami operacyjnymi NSS).
Ekspertyza nr 5/2009
Praktyka wdrażania programu rozwoju społeczeństwa informacyjnego w perspektywie polityki strukturalnej lat 2007-2013 potwierdza potrzebę opracowania nowych rekomendacji strategicznych uwzględniających w pełni aktualne uwarunkowania formalno-prawne, społeczne, gospodarcze, rozwojowe i technologiczne. Zadaniem niniejszego Studium, wynikającym z zakresu działania 8.1.2 PO KL (z którego jest
finansowane) jest zaproponowanie nowego ujęcia celów i priorytetów strategicznych w perspektywie
krótkookresowej.
!
Strategia Budowy Społeczeństwa Informacyjnego w Województwie
Zachodniopomorskim na lata 2006-2015 jest dokumentem nieadekwatnym
do aktualnych potrzeb wdrażania regionalnej polityki e-rozwoju. Działania
władz publicznych oparte być winny na krótkookresowym planie operacyjnym
kompleksowo określającym zakres i sposób interwencji w latach 2010-2013.
Analiza diagnostyczna zawarta w opisie osi priorytetowej 3 RPO WZ na lata 2007-2013 nie odbiega od
analogicznych ustaleń Strategii. Głównym beneficjentem projektów mają być samorządy i inne podmioty
publiczne.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013,
Warszawa, grudzień 2008r.
56 26
Jako najpoważniejsze zadania do realizacji w tym czasie uznano w omawianej analizie niwelowanie dysproporcji w zakresie dostępu i wykorzystania infrastruktury teleinformatycznej oraz upowszechnienie
wykorzystania technologii społeczeństwa informacyjnego w pracy instytucji publicznych i rozwój e-usług
dla ludności i biznesu57. Zaproponowano także inwestowanie w publiczne punkty dostępu do Internetu.
Podobnie jak w Strategii – bez przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych – za najważniejsze
inwestycje uznano w RPO WZ: budowę sieci dostępu do Internetu oraz rozwój e-usług, co znalazło odzwierciedlenie w wyborze działań 3 osi priorytetowej RPO Rozwój społeczeństwa informacyjnego.
3.2. KONTEKST DZIAŁAŃ NA RZECZ E-ROZWOJU W LATACH 2004-2009.
Planowanie i wdrażanie programu rozwoju społeczeństwa informacyjnego wymaga wypracowania
i współdzielenia przez różnorodnych partnerów regionalnej kultury e-rozwoju. Kultura ta, stanowiąc
składnik polityki innowacji, wyrażać się powinna w zestawie zdefiniowanych, wspólnie akceptowanych
i uznawanych za „swoje” celów i wartości oraz w infrastrukturze współdziałania – regionalnej sieci współpracy, stanowiącej środowisko kreowania koncepcji, współdzielenia i transferu wiedzy z zewnątrz regionu
oraz kumulacji zasobów58.
Znaczenie budowania regionalnej kultury e-rozwoju, jako warunku sine qua non skutecznego i zrównoważonego rozwoju społeczeństwa informacyjnego jest w Polsce wciąż niedoceniane przez władze publiczne. Licznych przykładów na tym polu dostarczała realizacja inwestycji w ICT ze środków funduszy strukturalnych w latach 2004-2008. Projekty te traktowane były analogicznie do inwestycji w infrastrukturę
drogową czy wodno-kanalizacyjną, a w ich planowaniu i realizacji w niewielkim stopniu uwzględniano
złożoność społecznych oraz psychospołecznych uwarunkowań korzystania z technologii informatycznych
przez mieszkańców.
Rola władz województw ograniczała się do odgórnego kreowania i wdrażania regionalnych projektów
inwestycyjnych oraz organizacji procesów dystrybucji środków działania 1.5 ZPORR w ramach procedur
konkursowych. Doświadczenie regionów UE uczy, iż podejście takie jest niewystarczające.
W rezultacie w polskich województwach procesy budowania regionalnej kultury e-rozwoju, takie jak
kreowanie sieci partnerskich, udostępnianie publicznie zasobów wiedzy dziedzinowej, tworzenie mechanizmów transferu wiedzy do lokalnych społeczności, edukacja cyfrowa mieszkańców, stymulowanie
inicjatyw oddolnych i ich klastering na poziomie (sub)regionalnym, znajdują się na ogół w inicjalnej fazie
rozwoju59 lub nie występują wcale.
W latach 2005-2007 w województwie zachodniopomorskim z działania 1.5 ZPORR60 zrealizowano 16 projektów teleinformatycznych, których sumaryczny budżet wyniósł 26,1 mln złotych. Fundusze strukturalne
stanowiły główne źródło finansowania publicznych inwestycji w ICT w województwie.
Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata
2007-2013, Szczecin, październik 2007r., s. 107-109.
58 Por. G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s. 32
59 Tworzenie sieci regionalnych w polskich województwach rozpoczęły z końcem 2006 roku prace projektu SIRMA – Sieć dla Innowacyjnego eRozwoju Mazowsza (http://www.sirma.pl/web/guest/home). Obok inicjatywy Zachodniopomorskiego Aliansu dla
Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, kreowanej w ramach [email protected] (http://www.proactis.pl) obecnie trwają analogiczne
działania w ramach projektu WiR – Wielkopolska Sieć Interesariuszy eRozwoju (http://www.wir-wielkopolska.pl), OPSI – Opolskie Partnerstwo dla eRozwoju (http://www.opsi.org.pl) oraz [email protected] – Podlaskie Partnerstwo dla eRozwoju (http://www.
transpod.pl).
60 http://www.zporr.gov.pl/
Ekspertyza nr 5/2009
57 27
Listę projektów przedstawia tabela 1:
Lp.
Nazwa projektu
Budżet projektu
1.
Regionalna platforma cyfrowa Powiat Kołobrzeski
0,53 mln zł
2.
Poprawa infrastruktury informatycznej Urzędu Gminy w Policach
i wdrożenie systemu obiegu dokumentów
0,24 mln zł
3.
E-Gryfino I - Wdrożenie rozwiązań społeczeństwa informacyjnego
w gminie Gryfino
2,53 mln zł
4.
Modernizacja Akademickiej Miejskiej Sieci Komputerowej w Szczecinie
0,56 mln zł
5.
Czytelnia Multimedialna w Bibliotece Głównej Akademii Morskiej
w Szczecinie
0,08 mln zł
6.
Budowa łącza teleinformatycznego AMSK pomiędzy Politechniką
Szczecińską a Uniwersytetem Szczecińskim
0,34 mln zł
7.
Wrota Zachodniopomorskie
4,47 mln zł
8.
Wrota Parsęty – usługi i infrastruktura społeczeństwa informacyjnego na terenie dorzecza Parsęty
9,84 mln zł
9.
E-Urząd. Usługi elektroniczne dla interesantów Urzędu Miejskiego
w Szczecinie
3,20 mln zł
10.
W sieci [email protected]
0,90 mln zł
11.
E – Urząd i elementy społeczeństwa informacyjnego w Gminie
Myślibórz
0,90 mln zł
12.
Budowa i rozwój społeczeństwa informacyjnego na terenie Powiatu
Gryfińskiego
0,64 mln zł
13.
E-Urząd – przyjazna administracja w Urzędzie Miejskim w Stargardzie Szczecińskim
0,39 mln zł
14.
Regionalna platforma teleinformatyczna w Gminie Wolin
0,49 mln zł
15.
Rozwój usług publicznych on-line w mieście i gminie Kamień Pomorski
0,33 mln zł
16.
eDębno I - wdrażanie rozwiązań społeczeństwa informacyjnego
w Gminie Dębno
0,67 mln zł
Tabela 1. Projekty działania 1.5 ZPORR w woj. zachodniopomorskim
Zródło: opracowanie własne SMWI (2007)61
Największe budżety posiadały projekty inwestycyjne w Szczecinie (Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki oraz Państwowa Straż Pożarna oraz Urząd Miejski) oraz projekt „Wrota Parsęty” zrealizowany przez
konsorcjum 26 samorządów lokalnych pod kierownictwem Związku Miast i Gmin Dorzecza Parsęty.
Zakres projektów zaprezentowanych w tabeli 1 obejmował na ogół zakup sprzętu komputerowego wraz
z oprogramowaniem, budowę sieci wewnętrznych, wdrożenie elektronicznego obiegu dokumentów oraz
innego wyspecjalizowanego oprogramowania oraz udostępnienie i rozwój serwisów internetowych.
Ekspertyza nr 5/2009
Projekty koncentrowały się głównie na potrzebach urzędów samorządowych i obsłudze zadań urzędników. Wbrew deklaracjom zawartym w uzasadnieniach projektów, w ich ramach nie doszło do szerokiego
udostępnienia pakietu e-usług publicznych mieszkańcom województwa w oczekiwanej skali. Liczba użytkowników tych systemów nie jest monitorowana, a dane o niej nie są udostępniane publicznie.
Przekonanie o konieczności rewizji podejścia do zakresu i sposobu wdrażania w latach 2004-2009 polityki rozwoju społeczeństwa informacyjnego legło u podstaw debaty zapoczątkowanej w drugiej połowie
Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”, Stan wdrażania polityki strukturalnej w zakresie budowy infrastruktury społeczeństwa
informacyjnego w województwach w latach 2004 – 2008 (działa¬nie 1.5 ZPORR), Raport na zlecenie MSWiA, Kraków – Tarnów,
wrzesień 2007
61 28
2007 przez władze województwa62, a także powołania Zachodniopomorskiej Rady Społeczeństwa Informacyjnego (ZRSI)63.
W roku 2009, w wyniku wcześniejszych przygotowań zrealizowano I etap projektu [email protected], którego głównymi zadaniami były: opracowanie nowych założeń strategicznych dla działań władz publicznych
w województwie w zakresie e-rozwoju, stanowiących odpowiedź na zmieniające się otoczenie społeczno-ekonomiczne oraz zawiązanie partnerstwa regionalnego o charakterze sieciowym. W jego ramach
przeprowadzono szereg dyskusji eksperckich, debat w kręgu interesariuszy e-rozwoju, warsztatów koncentrujących się na najważniejszych problemach e-rozwoju oraz spotkań konsultacyjnych w terenie65.
Spotkania te gromadziły liczne grono przedstawicieli różnych instytucji i środowisk: władz województwa,
samorządów lokalnych, firm (w tym branży ICT), placówek naukowo-badawczych oraz szkół wyższych,
organizacji pozarządowych (w tym lokalnych), instytucji otoczenia biznesu oraz różnego typu partnerstw
celowych. W grudniu 2009r. zawiązano Zachodniopomorski Alians dla Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego – regionalną sieć interesariuszy e-rozwoju, która skupia w końcu 2009 roku 85 podmiotów.
3.3. ZACHODNIOPOMORSKA AGENDA CYFROWA – PODEJŚCIE SYSTEMOWE.
W trakcie realizacji projektu [email protected] podjęto analizy zmierzające do konceptualizacji wniosków wynikających z dotychczasowych doświadczeń wdrażania projektów teleinformatycznych w regionie oraz wyników dyskusji warsztatowych. Ich celem było zaproponowanie nowej systemowej wizji rozwoju społeczeństwa informacyjnego66 w regionie. Prace te były inspirowane m.in. postulatami dopracowania przez
władze województwa całościowego ujęcia działań – akcentowanymi w trakcie dyskusji projektowych oraz
sugestiami ze strony samych władz.
W wyniku analiz zaproponowano do realizacji – jako program pod nazwą Zachodniopomorska Agenda
Cyfrowa na lata 2010-201367 – siedem wzajemnie ze sobą powiązanych inicjatyw, które prezentuje rysunek 5: (patrz następna strona)
Por. http://www.um-zachodniopomorskie.pl/index.php?wiad=3641
Tamże, por. także: http://www.zrsi.wzp.pl
64 Projekt został opracowany i zrealizowany przez Stowarzyszenie „Miasta w Internecie” w Tarnowie (lider) oraz Szczeciński Park
Naukowo-Technologiczny (partner) w ramach grantu ze środków poddziałania 8.1.2 Programu Operacyjnego „Kapitał ludzki”.
65 Szczegółowy opis tych wydarzeń znaleźć można w serwisie: http://www.proactis.pl
66 Zagadnienie metodologii planowania rozwoju społeczeństwa informacyjnego w regionach zostało wszechstronnie opisane w
przewodniku: [email protected] Jak rozwijać Regionalne Inicjatywy Społeczeństwa Informacyjnego? Przewodnik. Wydanie polskie, Tarnów,
grudzień 2006, i jego analiza przekracza ramy niniejszego opracowania. Por. G. Hughes, J. Assis, J. Cornford, K. Gareis, R. Richardson i M. Sokol (2009), s.33
67 Terminem agenda cyfrowa (ang. digital agenda) określa się w wielu krajach na świecie operacyjne programy działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego. W ostatnim czasie zwyczajowe portfolio komisarza Komisji Europejskiej ds. społeczeństwa
informacyjnego i mediów zwykło się określać właśnie jako „European Digital Agenda.”
62 Ekspertyza nr 5/2009
63 29
Obserwatorium
e-rozwoju
Wzmacnianie regionalnej
sieci e-rozwoju
Projekt „Internet dla
zachodniopomorskiej wsi”
działania 8,3 PO IG,
realizowany w latach 2010-2011
Platformy usług
dziedzinowych udostępniane
powszechnie mieszkańcom
lub gestorom e-usług
Regionalne
systemy e-usług
Oddolne projekty inicjowane
przez samorządy, w tym
projekty liderów e-rozwoju
Podstawowy system
wsparcia edukacyjnego dla
wszystkich projektów
w latach 2010-2013
Zachodniopomorski
Program Edukacji
Cyfrowej
Zachodniopomorska
Sieć Teleinformatyczna
Projekt budowy sieci
szkieletowej w latach
2010-2014 w ramach
konsorcjum samorządowego
Projekty e-rozwoju
społeczności lokalnych
Zachodniopomorska
Agenda Cyfrowa
na lata 2010-2013
Grupa projektów
badawczych w celu
diagnozy i monitoringu
e-rozwoju województwa
Stworzenie warunków dla powiązań
sieciowych stymulujących rozwój
społeczeństwa informacyjnego
w województwie
Inicjatywa zapewnienia
dostępu do Internetu
na wsi
Ekspertyza nr 5/2009
Rysunek 5. Inicjatywy na rzecz e-rozwoju rekomendowane do realizacji w ramach Zachodniopomorskiej Agendy
Cyfrowej na lata 2010-2013
Źrodło: opracowanie własne SMWI.
30
Opis proponowanych inicjatyw składających się na Zachodniopomorską Agendę Cyfrową przedstawia
tabela 2:
Termin
realizacji
Lp.
Nazwa inicjatywy e-Rozwoju
Koordynacja
Typ działania Finansowanie
1.
Obserwatorium e-Rozwoju
UMWZ
Projekty
badawcze
RPO WZ – 3 oś,
PO KL
2010 -2013
2.
Regionalne systemy e-usług
Podmiot publiczny –
samorząd województwa
i/lub inny samorząd
lokalny
Projekt
RPO WZ – 3 oś,
infrastruktu- projektu
ralny
kluczowy
2011-2013
3.
Zachodniopomorska Sieć
Teleinformatyczna
Podmiot publiczny
– samorząd województwa i/lub inny samorząd
lokalny
Projekt
RPO WZ – 3 oś,
infrastruktu- projektu
ralny
kluczowy
2010-2015
Samorządy lokalne,
organizacje pozarządowe,
firmy ICT
Projekty
infrastrukturalne z kom- PO IG (działanie
ponentem
8.3 i 8.4), PROW
szkoleniowym
2010-2011
Samorządy lokalne,
organizacje pozarządowe,
firmy ICT
Projekty
infrastrukturalne z komponentem
szkoleniowym
RPO WZ – 3 oś,
projekty
konkursowe
oraz kluczowe,
PROW
2010-2012
Partnerzy ZARSI
wraz z SMWI i SPNT
Projekt
transferu
PO KL (podwiedzy,
działanie 8.1.2),
edukacji
PROW
i koordynacji
2010-2013
Podmiot wskazany przez
władze województwa
Projekty
edukacji
cyfrowej
oraz promocji zastosowań ICT
2010-2013
4.
5.
6.
7.
Inicjatywa zapewnienia
dostępu do Internetu na wsi
Projekty e-Rozwoju
społeczności lokalnych
Rozwój regionalnej sieci
e-Rozwoju
Zachodniopomorski
Program Edukacji Cyfrowej
PO KL – projekt systemowy
(poddziałanie
8.1.1)
Tabela 2. Projekty rekomendowane do realizacji w ramach „Programu e-rozwoju województwa zachodniopomorskiego na lata 2010 – 2013”
Źródło: opracowanie własne SMWI (2007)68
Ekspertyza nr 5/2009
3.3.1. DEFICYT WIEDZY O UWARUNKOWANIACH E-ROZWOJU REGIONU.
Mimo prowadzenia przez kilka uczelni w regionie różnorodnych badań na temat rozwoju społeczeństwa
informacyjnego, podstawa diagnostyczna e-rozwoju województwa, stanowiąca wyniki tych prac badawczych jest skromna. Wykorzystane w Studium dane regionalne stanowią rezultaty ogólnopolskich badań,
takich jak Diagnoza społeczna lub pochodzą z zasobów statystyki publicznej. Uwarunkowania formalne
projektu [email protected] uniemożliwiały finansowanie prac badawczych.
Stowarzyszenie „Miasta w Internecie”, Stan wdrażania polityki strukturalnej w zakresie budowy infrastruktury społeczeństwa
informacyjnego w województwach w latach 2004 – 2008 (działa¬nie 1.5 ZPORR), Raport na zlecenie MSWiA, Kraków – Tarnów,
wrzesień 2007
68 31
Brak danych pochodzących z badań wewnątrzregionalnych utrudnia rzetelne planowanie i prowadzenie
polityki e-rozwoju, zwłaszcza w kontekście decyzji inwestycyjnych. Twórcy dokumentacji projektów teleinformatycznych, finansowanych ze środków publicznych, nie posiadają bowiem odpowiedniego zasobu zweryfikowanych badawczo informacji, pozwalających na wiarygodne przesądzenia, skonfrontowane
z wynikami szczegółowych prac badawczych.
Odbija się to na jakości proponowanych rozwiązań projektowych, szczególnie w aspekcie prognozowania
zapotrzebowania na e-usługi oraz określania rodzaju i stopnia wpływu uwarunkowań społeczno-ekonomicznych na korzystanie z ICT. Deficyt wiedzy, a w jego rezultacie, nietrafione decyzje, błędy w szacunkach popytowych, niewiedza o stopniu nasycenia regionu technologiami towarzyszyły na co dzień realizacji projektów działania 1.5 ZPORR w minionych latach.
!
Niedostatek wiarygodnych danych może stać się krytycznym czynnikiem
dla skutecznej realizacji inwestycji w projekty teleinformatyczne ze środków
funduszy strukturalnych, na które przewidziano w latach 2010 -2015 kwotę
56 mln Euro, a zatem ponad ośmiokrotnie wyższą niż w latach 2004-2008.
Z powyższych ustaleń wynika rekomendacja dla realizacji w najbliższych latach pakietu projektów badawczych – w ramach inicjatywy Obserwatorium e-Rozwoju – pomyślanych jako źródło weryfikowalnych danych społecznych i ekonomicznych, przydatnych w formułowaniu, realizacji, a także monitoringu polityki e-rozwoju. Naturalnym koordynatorem tych badań wydaje się być Wydział Polityki Regionalnej Urzędu
Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego.
Postuluje się pilne opracowanie zakresu takiego programu badawczego (w pierwszej połowie 2010 roku)
i podjęcie pierwszych inicjatyw badawczych w II kwartale 2010 w celu zgromadzenia danych niezbędnych
do rzetelnego przygotowania dokumentacji wysoko-budżetowych inicjatyw: Zachodniopomorska Sieć
Teleinformatyczna oraz Regionalne systemy e-usług, w przypadku których niebezpieczeństwo nietrafnych decyzji jest największe.
3.3.2. ZAPOTRZEBOWANIE NA KOMPETENCJE CYFROWE.
W rozwoju społeczeństwa informacyjnego wyróżnia się 3 poziomy zaawansowania, różnicujące działania
władz państw i regionów w ostatniej dekadzie. Na poziomie pierwszym władze publiczne koncentrują się
na zapewnieniu dostępu do Internetu oraz usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną (głównie
e-administracji), na drugim zaś podejmują działania promujące korzystanie z zasobów i usług Internetu
oraz pozyskiwanie podstawowych umiejętności korzystania z nich.
Trzeci poziom charakteryzuje organizacja i realizacja programów edukacji pozwalających mieszkańcom
na nabycie bardziej złożonych i zrównoważonych e-umiejętności oraz wiedzy w zakresie m.in. krytycznej
oceny zasobów cyfrowych, szacowania poziomu zaufania, jakim je obdarza, korzystania z platform usługowych czy pracy w elektronicznych środowiskach współpracy69.
Ekspertyza nr 5/2009
Jak wykazano w tabeli 3 w krajach wiodących w wykorzystaniu ICT jako czynnika rozwoju gospodarczego,
upowszechnienie średniego i wysokiego poziomu kompetencji skorelowane jest z poziomem zaawansowania podaży usług publicznych dostępnych w pełni online.
Poziom zaawansowania kompetencji cyfrowych całej populacji warunkuje ich zdolność do korzystania
z oferowanych przez władze usług publicznych – głównie administracji, służby zdrowia i systemu oświaty.
Zrównoważone programy (strategie) rozwoju społeczeństwa informacyjnego zwracają uwagę na konieczność równoległych inwestycji w infrastrukturę dostępową (sieci teleinformatyczne), rozwijania oferty
e-usług, udostępniania w Internecie zasobów treści cyfrowych oraz realizowania programów edukacji,
zarówno w formie powszechnej alfabetyzacji cyfrowej mieszkańców, jak i poprzez wyspecjalizowane
szkolenia dla wybranych grup docelowych, kluczowych z punktu widzenia e – rozwoju.
69 ang. collaborative environments
32
Najpełniej korelacja ta daje się zaobserwować w krajach skandynawskich (Dania, Szwecja, Norwegia70)
oraz w Niemczech, Wielkiej Brytanii i do pewnego stopnia w Austrii. Z kolei w krajach południa Europy
(Portugalia, Włochy) znaczącym inwestycjom w systemy w latach 2000 – 2006 nie towarzyszyła równoważnej skali aktywność w zakresie alfabetyzacji cyfrowej.
Odsetek usług publicznych dostępnych on line [2007]72
Odsetek średnich i wysokich kompetencji cyfrowych [2008]
Austria
100
57
Państwo
Dania
63
76
Estonia
70
47
Finlandia
67
50
Grecja
45
25
Niemcy
75
56
Norwegia
78
67
Polska
25
35
Portugalia
90
37
Słowacja
35
54
Szwecja
75
69
Węgry
50
36
Wlk. Brytania
89
60
Włochy
70
42
Tabela 3. Porównanie poziomu dostępności e-usług publicznych z poziomem kompetencji mieszkańców
Źródło: Opracowanie SMWI na podstawie Capgemini [2007] oraz Eurostat [2007]
Polska należy do krajów, w których niskiemu poziomowi dostępności usług publicznych on line towarzyszy niski poziom niezbędnych do korzystania z nich kompetencji cyfrowych. Ten ostatni wpływa na kształtowanie się nowego typu wykluczenia cyfrowego mieszkańców, jakie rodzi się w warunkach wysokiej
podaży e-usług publicznych, której nie towarzyszy odpowiedniej skali popyt na te usługi.
Interesujący jest przykład 3 krajów, w których kompetencje cyfrowe są wyraźnie wyższe niż dostępność
e-usług (Słowacja – 19 punktów procentowych, Dania – 13 i Polska – 10). Internauci tych krajów są najbardziej aktywni i samodzielni. Narodowe strategie e-rozwoju powinny brać tę aktywność i ten kapitał ludzki pod uwagę jako sprzyjający czynnik.
Realizację programów alfabetyzacji cyfrowej należy traktować zatem jako element procesu pobudzania
popytu na e-usługi sektora publicznego, a także zwiększania efektywności i ekonomicznej opłacalności
inwestycji w rozwiązania teleinformatyczne. Programy te winny być w szczególności adresowane do osób
dorosłych aktywnych zawodowo – potencjalnych użytkowników systemów elektronicznej administracji
i służby zdrowia.
Ekspertyza nr 5/2009
W ramach projektu [email protected] opracowano szczegółową koncepcję Zachodniopomorskiego Programu
Edukacji Cyfrowej72, stanowiącego odpowiedź na strukturalny deficyt umiejętności informatycznych
mieszkańców, który jest w największym stopniu odpowiedzialny za utrzymywanie słabej dynamiki erozwoju, z jaką mamy do czynienia w kraju od początku XXI wieku.
Brak danych dla Finlandii odnoszących się do poziomu kompetencji cyfrowych mieszkańców. Por. przypis 6
Dane na podstawie wskaźnika full online availability. Por. DG Information Society and Media European Commission,
Capgemini, The User Challenge Benchmarking. The Supply Of Online Public Services, wrzesień 2007
72 K. Głomb, A. Krawczyk, Koncepcja Zachodniopomorskiego Programu Edukacji Cyfrowej Pracowników [projekt systemowy działania 8.1.1 PO „Kapitał ludzki” na lata 2010-2012]. Wersja 3.0, Tarnów, październik 2009r.
70 71 33
Poziom kompetencji Polaków w grupach wiekowych przedstawia tabela 4
Przedział wieku [lata]
Poziom umiejętności
cyfrowych w Polsce
16-24
25-54
55-74
Brak podstawowych
umiejętności
6
45
81
Niski
20
22
10
Średni
44
22
6
Wysoki
29
11
2
Tabela 4. Umiejętności cyfrowe Polaków (2007)
Źródło: opracowanie własne SMWI na podstawie danych EUROSTAT73 (2008)
Kompetencje cyfrowe mieszkańców województwa zachodniopomorskiego nie odbiegają od średniej krajowej, chociaż nieco wzrosły od 2007 roku w wyniku wzrostu poziomu komputeryzacji (patrz: Załącznik
Diagnostyczny). Uprawniona jest zatem teza, iż mieszkańcy województwa zachodniopomorskiego dotknięci są, podobnie jak cała populacja Polaków, strukturalnym deficytem kompetencji cyfrowych.
Rekomenduje się zatem, aby:
✪✪
✪✪
działania zmierzające do upowszechnienia edukacji cyfrowej pośród mieszkańców województwa skoncentrować w pierwszym etapie na zapewnieniu kompetencji cyfrowych 5000 pracowników sektora publicznego: administracji, oświaty, opieki publicznej,
opieki społecznej oraz kultury
działania na rzecz podnoszenia poziomu umiejętności informatycznych mieszkańców
regionu zostały sfinansowane jako tzw. projekt systemowy działania 8.1.1 PO „Kapitał
ludzki” w latach 2010-2012.
Realizacja przedsięwzięcia będzie miała kluczowe znaczenie dla zapewnienia wydajności i skuteczności
wdrożeń projektów realizowanych w ramach III osi priorytetowej RPO WZ Rozwój społeczeństwa informacyjnego, a także innych projektów proponowanej Zachodniopomorskiej Agendy Cyfrowej na lata 20102013.
Kolejnym elementem tych działań będzie pakiet projektów realizowanych i adresowanych do Lokalnych
Grup Działania (LGD) – organizacji pozarządowych, koncentrujących się na realizacji PROW. Rola LGD
w procesach motywowania członków lokalnych społeczności do pozyskiwania umiejętności cywilizacyjnych (w tym informatycznych), upowszechniania korzystania z ICT w życiu i pracy oraz edukacji cyfrowej
na wsi jest nie do przecenienia. Dlatego też postuluje się opracowanie w pierwszej połowie 2010 roku
zestawu projektów upowszechnieniowo-edukacyjnych finansowanych ze środków sekretariatu regionalnego Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich, których realizację podjęto by począwszy od II połowy 2010 roku.
Nieduże projekty szkoleń specjalistycznych finansowane z PO KL, a pozyskiwane w procedurach konkursowych przez aktywne instytucje edukacyjne w regionie mogą być wartościowym uzupełnieniem zaproponowanego pakietu inicjatyw.
Ekspertyza nr 5/2009
3.3.3. REGIONALNE SYSTEMY E-USŁUG.
W ramach RPO WZ na projekty wdrażające aplikacje i e-usługi przewidziano 16 mln Euro74, czyli dwu i półkrotnie więcej niż na wszystkie inwestycje publiczne w ICT w w regionie w latach 2004-2008.
EUROSTAT, Skills and digital literacy, Brussels (2008)
Por. Załącznik nr 1 do Uszczegółowienia RPO WZ na lata 2007-2013, s.3. Kwota ta obejmuje 12 mln Euro środków EFRR oraz 4 mln
Euro środków krajowych
73 74 34
Adresatem tych środków są wyłącznie instytucje publiczne, w największym zaś stopniu urzędy administracji, w których nastąpią wdrożenia rozwiązań ICT:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
wspomagających zarządzanie w administracji publicznej, w instytucjach ochrony zdrowia i edukacji (np. elektroniczny obieg spraw i dokumentów)
służących do wymiany danych między instytucjami sektora publicznego
udostępniających rejestry publiczne oraz treści cyfrowe online przez instytucje sektora publicznego
zwiększających na poziomie regionalnym i lokalnym zakres dostępności e-usług publicznych dla obywateli
o charakterze usług i aplikacji dla mieszkańców (np. e-administracja, e-zdrowie,
e-edukacja, e-integracja)
podnoszących bezpieczeństwo świadczonych usług elektronicznych oraz wdrażających
podpis elektroniczny w jednostkach administracji publicznej
wspierających rozwój i stosowanie telefonii internetowej w administracji publicznej
tworzących i rozwijających Geograficzne Systemy Informacji Przestrzennej na poziomie
regionalnym i lokalnym75.
Podstawowym ograniczeniem realizacji działania 3.2 RPO WZ jest brak bazy aktualnych danych na temat
zapotrzebowania mieszkańców i przedsiębiorców na e-usługi, tak świadczone przez administrację publiczna, jak i firmy prywatne. Dane te pozwoliłyby trafnie wytypować rodzaje usług zgodnie z potrzebami
klientów, a w rezultacie ograniczyć zakres nietrafionych inwestycji środków publicznych. Dlatego też realizacja inicjatywy Obserwatorium e-Rozwoju, powinna poprzedzać opracowanie studium wykonalności
i szczegółowej dokumentacji regionalnego systemu e-usług76.
W pierwotnych założeniach, z lat 2007 – 2008, działanie 3.2 RPO WZ posłużyć miało sfinansowaniu jednego projektu regionalnego o znaczącej skali, ukierunkowanego na zbudowanie platformy informatycznej
świadczącej e-usługi publiczne dla mieszkańców województwa w powiązaniu z systemami ICT urzędów
samorządów lokalnych.
Jednakże w grudniu 2009 roku, w wyniku prac podjętych przez samorządy Szczecina i Koszalina oraz dyskusji w ramach projektu [email protected] pojawiła się inicjatywa włączenia projektu Zachodniopomorski Portal
Edukacyjny na Indykatywną Listę Projektów Lokalnych, stanowiącą załącznik do Uszczegółowienia RPO
WZP. Platforma tworzona wspólnie przez oba wiodące miasta województwa udostępniona zostanie innym urzędom gmin i powiatów, które realizować będą za jej pośrednictwem swoje lokalne cele i zadania.
Na Zachodniopomorski Portal Edukacyjny złożą się następujące komponenty funkcjonalne:
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
system wspomagania edukacji
oferta edukacyjne regionu
system edukacji na odległość
prezentacja najlepszych praktyk edukacyjnych w regionie
katalog multimedialnych materiałów dydaktycznych
baza wiedzy, zawierająca materiały egzaminacyjne, testy
giełda podręczników, skryptów i innych materiałów edukacyjnych
bank ofert pracy dla nauczycieli
wykaz szkół i placówek oświatowych zlokalizowanych na mapie
forum dyskusyjne dla pracowników oświaty
rozbudowany system zarządzania oświatą.
W trakcie opracowania Studium trwały prace nad formalno-prawnymi decyzjami związanymi z umieszczeniem projektu na Indykatywnej Liście Projektów Lokalnych RPO WZ.
Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, Uszczegółowienie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007-2013 (wersja 4.2), Szczecin, grudzień 2009r., s. 142
76 W trakcie opracowywania Studium, w grudniu 2009r.. na zlecenie Wydziału Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego uruchomiono badania na temat usług e-administracji oraz e-turystyki
75 35
Realizacja portalu edukacyjnego, zapewniającego wszechstronną obsługę regionalnego systemu oświaty
drogą elektroniczną, jest – w długoletniej perspektywie – działaniem o dużym znaczeniu dla stymulowania kompetencji cyfrowych mieszkańców województwa, a w konsekwencji dla kształcenia kadr gospodarki wiedzy w regionie. Przyczyni się także istotnie do podniesienia poziomu umiejętności wykorzystywania
ICT przez nauczycieli i innych pracowników oświaty.
Należy zwrócić uwagę, iż do krytycznych czynników realizacji projektu zaliczyć należy nie tyle skuteczność
wdrożenia składających się nań systemów ICT, ile konsekwentne przeprowadzenie transformacji w zarządzaniu lokalnymi systemami oświaty, upowszechnienie korzystania z pełnego spectrum funkcjonalności
portalu przez nauczycieli i inny personel szkolny dzięki odpowiedniemu systemowi motywacji i zachęt,
a także zapewnienie przywództwa w procesach zmian na szczeblu gminnym i powiatowym.
W 2009 roku w ramach powołanego przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego zespołu zadaniowego aplikacje i e-usługi RPO z aktywnym udziałem Szczecińskiego Parku Naukowo-Technologicznego (SPNT) podjęte zostały prace nad określeniem głównych działań w zakresie elektronicznych aplikacji
i usług cyfrowych niezbędnych do realizacji w ramach wspólnego projektu jednostek samorządu terytorialnego z udziałem innych jednostek sektora finansów publicznych77. Działania te składają się na projekt
kluczowy RPO planowany do realizacji w nadchodzących latach.
Ekspertyza nr 5/2009
1.
Nazwa
zadania
Typ aplikacji
rozwój usług elektronicznych świadczonych przez administrację publiczną na rzecz interesantów mieszkańców
i przedsiębiorców
Lp.
e-AdministracjaAdministracja
W dokumencie przedstawionym pod dyskusję we wrześniu 2009r. do realizacji zostały zarekomendowane
działania, które prezentuje tabela 4. Zaproponowana lista obejmuje zadania opisane jako „e-Edukacja”,
tożsame z zakresem projektu Zachodniopomorski Portal Edukacyjny.
Zakres wdrożenia
✪✪ portal regionalny i serwisy informacyjne – treści cyfrowe, standaryzacja informacji
✪✪ platforma komunikacji elektronicznej (e-Urząd) – zakup oprogramowania dla urzędu i jego jednostek podległych, elektroniczny
obieg dokumentów, archiwum elektroniczne, podpisy elektroniczne, elektroniczna skrzynka podawcza, jednolite formularze
✪✪ hurtownia danych i baza wiedzy o regionie (e-Region) – integracja danych z systemów bazodanowych jednostek samorządowych
w hurtowni danych, generowanie raportów i prognoz wraz z portalem e-Region
✪✪ system map cyfrowych (GIS) z portalem WWW z różnymi podstawowymi i tematycznymi mapami cyfrowymi i częścią opisową,
zdjęcia lotnicze i satelitarne, zgeneralizowane studium zagospodarowania przestrzennego oraz plany miejscowe, turystyka
✪✪ wewnętrzny portal intranetowy udostępniający wybrane zasoby
dla upoważnionych użytkowników
✪✪ rozszerzony elektroniczny obieg dokumentów dla urzędu i podległych jednostek lub rozbudowa systemu obecnie używanego
✪✪ modernizacja i integracja systemów wewnętrznych lub wymiana na
system zintegrowany
✪✪ dodatkowa infrastruktura techniczna (serwery, komputery, drukarki, urządzenia sieciowe)
G. Fiuk, W. Kręt, Z. Krupa, K. Papierkowska, Koncepcja rozwoju usług społeczeństwa informacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego. Projekt „e-Zachodniopomorskie” – aplikacje i e-usługi, Szczecin, 2009, s. 1
77 36
zwiększenie podaży informacji i usług
turystycznych przez Internet
świadczenie usług medycznych,
konsultacji, diagnostyki medycznej
i profilaktyki drogą elektroniczną
elektroniczna rekrutacja, platforma
edukacyjna, e-learning i tworzenie
treści cyfrowych oraz narzędzia wspierające zarządzanie oświatą
Ekspertyza nr 5/2009
4.
e-Turystyka
3.
Typ aplikacji
(ciąg dalszy)
e- Zdrowie
2.
Nazwa
zadania
(cd.)
e-Edukacja
Lp.
(cd.)
Zakres wdrożenia (ciąg dalszy)
✪✪ elektroniczny system informacji turystycznej (eSIT) – krainy turystyczne i Miasta), transport, posiłki i zakupy, pogoda, tradycje, legendy, przysmaki, mapy cyfrowe (integracja z systemem GIS zadania e-Administracja)
✪✪ elektroniczny system informacji o komunikacji i transporcie – zintegrowany planer podróży na terenie województwa, informacja o dostępnych środkach lokomocji na danym obszarze, informacja o cenach
✪✪ utworzenie i rozwój sieci infokiosków – automatów informacyjnych
udostępniających informacje z systemów elektronicznej informacji
turystycznej i o transporcie i komunikacji
✪✪ mobilne systemy informacji miejskiej i turystycznej (mobilne portale miejskie (MPM), rezerwacje mobilne) – zakupy, jedzenie, wydarzenia i ciekawe imprezy, atrakcyjne miejsca do zwiedzania, komunikacja z funkcjami dostępnymi w wersji mobilnej z modułem płatności mobilnych
✪✪ wdrożenie systemów i aplikacji udostępniających usługi informa-
cyjne lecznicze i profilaktyczne oraz komunikacyjne dla pacjentów
oraz pracowników ochrony zdrowia wraz z elementami niezbędnymi do ich funkcjonowania (systemy informatyczne „części białej”
oraz „części szarej”, sprzęt komputerowy, elementy sieci teleinformatycznej)
✪✪ wdrożenie regionalnego systemu wymiany i zarządzania danymi
medycznymi pomiędzy placówkami szpitalnymi tworzącymi konsorcjum projektu, zgodnie ze standardami wymiany danych medycznych, EHR oraz klasyfikacji i kodowania danych medycznych
✪✪ inne lokalne(indywidualne) dla poszczególnych uczestników: np.
konsultacje zdalne pacjenta z lekarzem, usługi telemedycyny i monitoring funkcji zdrowotnych, opieka paliatywna na odległość
✪✪ elektroniczna rekrutacja dzieci i młodzieży do szkoły,
✪✪ p ortal edukacyjny z treściami cyfrowymi z zakresach edukacji
w wybranych tematach (historia, geografia, turystyka), specyficznych dla regionu
✪✪ przetworzenie do postaci elektronicznej części zasobów bibliotecznych
✪✪ wdrożenie narzędzi do e-learningu oraz materiałów multimedialnych do e-learningu
✪✪ zapewnienie sprawnego zarządzania przepływem informacji w obszarze edukacji wraz z obiegiem dokumentów dla jednostek edukacyjnych
✪✪ wdrożenie systemu wspomagającego zarządzanie publicznymi jednostkami edukacyjnymi podległymi samorządowi
✪✪ elektroniczne usługi dla uczniów i rodziców – dzienniczek ucznia
Tabela 4. Zakres planowanego projektu kluczowego „e-Zachodniopomorskie” (2009)
Źródło: G. Fiuk, W. Kręt, Z. Krupa, K. Papierkowska (2009)
37
W 2008 roku korzystanie z usług e-administracji deklarowało 15.9% Polaków w wieku 16-74 lata. Jednakże większość z nich ograniczało się do nietransakcyjnych form kontaktu – wyszukiwania informacji na
stronach administracji (14%) i pobierania formularzy urzędowych (9,7 %). Tylko 4,6% Polaków – czyli 1,3
mln kontaktowało się z administracją wysyłając wypełnione formularze w celu załatwienia swoich spraw
w urzędach78. Załatwianie spraw w urzędach drogą elektroniczną nie cieszy się zainteresowaniem Polaków79. Warto zapytać jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy.
Dokonując oceny zasadności inwestycji w usługi e-administracji, w aspekcie zapotrzebowania deklarowanego przez jej klientów, należy także mieć na uwadze, iż informacja administracji umożliwia skrócenie
realizacji procedur, co jest także korzystne dla interesantów przybywających do urzędu lub wnoszących
sprawy tradycyjną drogą korespondencyjną.
Wobec braku pogłębionych badań krajowych nad e-administracją, podstaw dla oceny zainteresowania
korzystaniem z usług publicznych online dostarczyć muszą argumenty z opracowań europejskich. Pomocne będą zwłaszcza wyniki badań przeprowadzonych w ostatnich latach na zlecenie Komisji Europejskiej:
coroczny benchmarking rozwoju usług publicznych w UE27 oraz badanie poziomu satysfakcji użytkowników systemów e-administracji.
Usługi dla obywateli
Poziom zaawansowania
e-usług w 2009 (%)
wysoki
PT MT
100
90
80
EU 27+
IT LT
CZ LV
HU
EL PL
SK
CY
BG
RO
70
niski
BE
80%
SI
AT
SE
IE UK EE
DK FI
NL
FR
ES DE
60
50
LU
NO
IS
40
30
20
10
30%
0
0
10
20
30
40
50
60
70
80
Poziom udostępnienia e-usług administracji
90
100
Rysunek 6. Poziom udostępnienia e-usług administracji w relacji do korzystania z nich przez mieszkańców
Źródło: Komisja Europejska (2009)80
Rysunek 6 wskazuje, iż krajach Unii Europejskiej z e-usług administracji korzysta średnio 30% mieszkańców, w Polsce zaś około 15% (analogicznie do danych GUS). Poziom udostępnionych usług publicznych,
objętych badaniem Capgemini, jest także poniżej średniej w UE27. Zdaniem europejskich ekspertów: władze publiczne krajów członkowskich UE udostępniają już usługi administracji, jednakże wygląda na to, że
obywatele i firmy korzystają z nich w zbyt małym stopniu81. Podkreślmy, że konstatacja ta jest sprzeczna z poglądem upowszechnianym w ostatnich latach przez decydentów politycznych, którzy twierdzą, iż
przyczyną nie korzystania z e-usług publicznych jest brak systemów ICT je udostępniających. Teza ta nie
znajduje bowiem potwierdzenia w praktyce rozwiniętych krajów UE.
Ekspertyza nr 5/2009
Zdaniem raportu Komisji Europejskiej to nie ograniczenia w dostępie do e-usług są podstawową barierą
korzystania z nich. Europejczycy nie korzystają z usług publicznych online głównie z powodu:
Główny Urząd Statystyczny, Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych w przedsiębiorstwach, gospodarstwach domowych i przez osoby prywatne w 2008 r., Warszawa, 2008r.
79 Polska należy do krajów o najniższych wskaźnikach rozwoju e-administracji pośród krajów Unii Europejskiej. W ostatnim badaniu przeprowadzonym na zlecenie Komisji Europejskiej firma Capgemini zaliczyła nasz kraj do grupy o najsłabiej rozwiniętych systemach e-usług publicznych dla mieszkańców, jakkolwiek zaznaczono, iż w porównaniu z rokiem 2007 dokonano w nim istotnego skoku.
80 European Commision, Directorate General for Information and Media, Smarter, Faster, Better eGovernment – 8th Benchmark
Measurement, Brussels, November 2009
81 Tamże, s. 67
78 38
✪✪
✪✪
✪✪
braku świadomości, iż usługi takie są dostępne w Internecie
braku potrzeby korzystania
przekonania o braku wartości dodanej e-usług, bo towarzyszą im podobne utrudnienia
i ograniczenia, co usłudze dostępnej bezpośrednio w urzędzie, a zatem brak zachęty do
korzystania z e-usług.
Innym ograniczeniem jest deficyt kompetencji cyfrowych82.
Do kluczowych czynników wpływających na poziom korzystania z e-usług administracji należą natomiast:
✪✪
✪✪
zaufanie do elektronicznej formy świadczenia usług – im większe mamy zaufanie do Internetu tym większe prawdopodobieństwo że będziemy korzystać z usług publicznych
online
zaufanie do rządu i administracji publicznej – w Polsce, jak pokazuje wykres 7 wysoki poziom zaufania do władz publicznych deklaruje zaledwie 6.5% badanych. Wartość
tego wskaźnika sytuuje Polskę na ostatnim miejscu pośród krajów objętych analizą.
(Bardzo) wysoki poziom zaufania do rządu
Wielka Brytania
Szwecja
Hiszpania
Polska
Holandia
Włochy
Niemcy
Francja
Belgia
Austria
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
(Bardzo) wysoki poziom zaufania do administracji publicznej
Wykres 7. Odsetek badanych deklarujących wysoki poziom zaufania do rządu i administracji publicznej (2008)
Źródło: Komisja Europejska (2008)83
Ekspertyza nr 5/2009
6,9
6,8
6,5
6,5
6,3
6,2
5,9
5,9
5,5
4,7
Holandia
Austria
Francja
Belgia
Wielka Brytania
Niemcy
Hiszpania
Włochy
Polska
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
Szwecja
Polaków cechuje najniższy z badanych w UE poziom satysfakcji z usług administracji publicznej, co ilustruje wykres 8. Niski poziom zaufania i satysfakcji z pracy urzędów deklaruje aż 59,8%, średni – 22,6%, za tylko 6,5% – wysoki. Wolno sądzić, iż takie postawy Polaków skutkują ich niskim zaufaniem do skuteczności
e-administracji i powodują rezerwę wobec korzystania z takiego sposobu załatwiania spraw.
Wykres 8. Poziom satysfakcji z usług administracji publicznej (2008)
Źródło: Komisja Europejska (2008)84
European Commission, Information Society and Media Directorate General, Study on the measurement of eGovernment user satisfaction and impact, Brussels, 2008
83 Tamże, s. 112.
84 Tamże, s. 113
82 39
Niski poziom zaufania do rządu i samorządu kontrastuje z wysokim poziomem zaufania Polaków do realizowania płatności online oraz relatywnie wysoką gotowością do dostarczania administracji danych osobowych poprzez strony internetowe (patrz wykres 9)
Wielka Brytania
Szwecja
Hiszpania
Polska
Holandia
Włochy
Niemcy
Francja
Belgia
Austria
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
(Bardzo) wysoki poziom zaufania do realizacji płatności online
(Bardzo) wysoki poziom zaufania przy dostarczaniu administracji danych osobowych poprzez www (2008)
Wykres 9. Odsetek badanych deklarujących wysoki poziom zaufania do realizacji płatności online i dostarczania administracji danych osobowych poprzez www (2008)
Źródło: Komisja Europejska (2008)85
Powyższe wyniki badań każą zweryfikować często przywoływany w dyskusjach pogląd o podobieństwach
w zachowaniach Polaków – klientów e-administracji oraz bankowości elektronicznej. Badanie Komisji Europejskiej wskazuje, iż fundamentalne czynniki nie korzystania z usług e-administracji mają naturę psychospołeczną a zarazem polityczną – i są związane z deficytem zaufania do działalności władz publicznych,
tak rządu, jak i samorządów. Jednocześnie zaufanie tej samej grupy polskich użytkowników Internetu do
usług e-bankowości jest kilkunastokrotnie wyższe, co wskazuje dodatkowo, iż Polacy – wbrew obiegowym opiniom – nie są konserwatywnymi użytkownikami sieci.
8
7,5
7
6,5
informacje e-administracji
e-usługi administracji (rządowej)
Wielka Brytania
Szwecja
Hiszpania
Polska
Holandia
Włochy
Niemcy
Francja
Belgia
Austria
6
e-uczestnictwo
Wykres 10. Satysfakcja z usług e-administracji (2008)
Źródło: Komisja Europejska (2008)86
Poziom odczuwanej satysfakcji z korzystania z e-administracji w krajach UE nie jest istotnie zróżnicowany.
Polacy, którzy zdecydowali się korzystać z e-usług publicznych (przypomnijmy, iż jest to kilkuprocentowa
ich populacja), oceniają je podobnie jak Niemcy i Włosi.
Ekspertyza nr 5/2009
Podsumowując wyniki badania Study on the measurement of eGovernment user satisfaction and impact:
✪✪
85 86 w Polsce wzrost korzystania z systemów i aplikacji e-usług dla mieszkańców jest „zakładnikiem” poziomu zaufania do władz publicznych. Politycy powinni dołożyć starań,
aby ich wizerunek oraz działania skutkowały wzrostem zaufania publicznego, będzie to
Tamże, s. 108
Tamże, s. 147
40
✪✪
najmocniejszym stymulatorem wzrostu zainteresowania Polaków korzystaniem z usług
e-administracji
niezbędne są także znaczące działania promujące korzystanie z e-administracji wśród
Internautów, motywujące Polaków do korzystania z tego kanału kontaktu z urzędami.
Ważna rolę odegrać winna także realizacja programów podnoszących poziom umiejętności cyfrowych, zawierających komponent szkoleniowy w zakresie korzystania z eusług publicznych.
Założenia kluczowego projektu wdrożenia systemów e-administracji w województwie zachodniopomorskim powinny uwzględniać powyższe uwarunkowania.
Opis uwarunkowań zewnętrznych (podażowych) wdrażania systemów e-administracji w Polsce, warto
uzupełnić przeprowadzając analizę uwarunkowań wewnętrznych (popytowych). W Polsce ważną przeszkodą w skutecznym świadczeniu e-usług przez administrację lokalną jest bowiem wciąż statystycznie
niski poziom umiejętności pracowników samorządowych w wykorzystywaniu systemów ICT urzędów,
a także brak konsekwencji w transformacji tradycyjnego systemu organizacji pracy w elektroniczny system workflow.
Rezultatem wdrożeń systemów e-administracji zbyt często i wbrew deklarowanym celom, obejmującym
zmianę modelu pracy urzędu, staje się wyłącznie wymiana sprzętu komputerowego i towarzyszącego im
oprogramowania biurowego, a także zainstalowanie oprogramowania dziedzinowego (np. elektronicznego obiegu dokumentów), wykorzystywanego ekstensywnie lub przez nieliczny odsetek pracowników
urzędu i nie poprawiającego jakości usług dla klientów.
Częściowym powodem nieznacznych dotąd efektów wdrażania systemów e-administracji w regionach
jest brak ich powiązań z systemami centralnymi a szczególnie ePUAP oraz brak realizacji części lokalnej
projektu PESEL. Rozwoju usług publicznych nie ułatwiają także obowiązujące przepisy prawne (ustawy
i rozporządzenia). Nie było też dotąd praktycznie współpracy miedzy samorządem a instytucjami rządowymi, co skutkowało brakiem koordynacji prowadzonych projektów. Nadzieją na zasadnicza zmianę i na
koordynowanie działań jest opracowywanie przez MSWiA i Konwent Marszałków Województw RP programu współpracy oraz dokumentu „Linia Współpracy centralnych i regionalnych systemów teleinformatycznych administracji publicznej w Polsce”87. Daje to podstawę do stwierdzenia, iż w roku 2010 określone zostaną podstawowe funkcjonalności poszczególnych komponentów projektu ePUAP, takie jak szyna
integracyjna i katalog usług publicznych, a także przesądzony kształt architektury technicznej systemów
informatycznych rządowych i samorządowych.
Efektywność wdrożeń ogranicza także deficyt przywództwa w procesie transformacyjnej zmiany, wynikający – znów – z braku wiedzy dziedzinowej i kompetencji cyfrowych cechującego lokalnych liderów politycznych: wójtów, burmistrzów, czy starostów, która skutkuje niechęcią do angażowania się przez nich
w złożone i wymagające konsekwentnego zarządzania wewnętrzne procesy administracyjne.
Ekspertyza nr 5/2009
Jakkolwiek w roku 2009 zasadniczej poprawie uległ sposób zarządzania rozwojem e-administracji w Polsce i wyznaczono nowe cele realizacji platformy ePUAP, a także podjęto uzgodnienia na temat współpracy
między systemami centralnymi a lokalnymi, to prace nad krajową architekturą systemów i kierunkami
rozwoju systemu e-usług publicznych nie zostały zakończone.
Za bardzo ważny komponent regionalnego systemu e-usług w województwie zachodniopomorskim uznać
należy planowane wdrożenie systemów e-zdrowia. Placówki publicznej służby zdrowia odczuwają deficyt
nowoczesnych rozwiązań ICT wynikający głównie z ograniczonych możliwości finansowania inwestycji.
Ostatnie kompleksowe inwestycje w zapewnienie szpitalom regionu oprogramowania oraz sprzętu komputerowego nastąpiły bowiem w latach 2000-2002.
Samorząd województwa i powiaty – organy założycielskie publicznych Zakładów Opieki Społecznej – szpitali i przychodni specjalistycznych, nie wdrożyły dotąd żadnego kompleksowego rozwiązania pozwalającego na bieżący monitoring finansowo-organizacyjny traktowany jako element racjonalizacji kosztów
87 Por. Portal Interoperacyjności ePUAP
41
i podnoszenia jakości zarządzania nimi. Inwestycje w rozwiązania teleinformatyczne w ostatnich latach
podejmowane były bowiem głównie w związku z nowymi obowiązkami sprawozdawczymi oraz relacjami
z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Ze środków programu INTERREG IIIa zrealizowano projekt „Sieć telemedyczna wspierająca leczenie chorób nowotworowych”, w ramach którego zapewniono moduły teleradiologiczne i telepatologiczne dla Zakładu Diagnostyki Obrazowej i Radiologii Interwencyjnej, Zakładu Patomorfologii Pomorskiej Akademii
Medycznej w Szczecinie oraz Zachodniopomorskiego Centrum Onkologii w Szczecinie. Moduł telepatologiczny wdrożono w Zakładzie Patomorfologii Szpitala Wojewódzkiego w Koszalinie. Doświadczenia tego
projektu, szczególnie związane z transferem wiedzy oraz doświadczeń z regionów partnerskich RFN, stanowią cenne uzupełnienie działań finansowanych ze środków krajowych.
W województwie zachodniopomorskim działają 34 szpitale (23 powiatowe i 11 szpitali, dla których organem założycielskim jest samorząd województwa). Można zatem sądzić, iż – wobec niskiego poziomu
inwestycji w sprzęt komputerowy oraz oprogramowanie w latach 2003-2009 – oczekiwania inwestycyjne
ich kierownictw zmierzać będą w kierunku modernizacji i integracji istniejących systemów informatycznych.
Skala potrzeb regionalnego systemu opieki zdrowotnej w tym zakresie jest najpewniej znacząco większa
niż możliwości finansowania ze środków działania 3.2 RPO Województwa Zachodniopomorskiego. Dlatego też zakres komponentu e-zdrowia w ramach projektu kluczowego osi 3 RPO winien stać się przedmiotem szczegółowej analizy i weryfikacji rzeczywistych potrzeb PZOZ w regionie.
Podstawowym wyzwaniami dla władz województwa oraz liderów projektu w jego fazie planistycznej
będą:
✪✪
✪✪
określenie zakresu alokacji środków działania 3.2 RPO WZ na składniki odtworzeniowe (zakup nowego sprzętu i oprogramowania, budowa sieci wewnętrznych) oraz na
wdrożenie nowych usług e-zdrowia (informacyjnych, telemedycznych, zdalnej opieki
paliatywnej)
przesądzenie o modelu organizacyjnym i finansowym świadczenia nowych usług,
w kontekście ich kwalifikowalności w ramach obecnego systemu finansowania usług
przez NFZ oraz obowiązku zapewnienia 5-letniego okresu trwałości projektu zgodnie
z standardowymi zobowiązaniami wobec UE.
W kontekście zakresu nowych usług zdrowotnych należy zwrócić uwagę na fenomen dużego zainteresowania Polaków informacjami na temat zdrowia. Ponad 5,4 mln mieszkańców Polski (blisko 19 % mieszkańców w wieku 16-74 lat, a zatem blisko połowa Internautów) zadeklarowało w 2008 roku, iż poszukiwało
w sieci informacji o zdrowiu. To trzykrotnie większa grupa niż populacja Polaków realizujących kontakty
z administracją w pełni transakcyjnie oraz o 5 punktów procentowych więcej niż wszyscy korzystający
w różny sposób z e-administracji.
Odsetki poszukujących w Internecie informacji o zdrowiu w różnych grupach wiekowych prezentuje tabela 5:
Przedziały wiekowe
% populacji
16-24
25-34
35-44
45-54
55-64
65-74
26,2
29,9
23,4
15,8
9,8
2,1
Ekspertyza nr 5/2009
Tabela 5. Osoby poszukujące informacji o zdrowiu w Internecie (2008)
Źródło: GUS (2008) 88
Dane prezentowane w tabeli 5 dotyczą – nie tylko Internautów, lecz pełnej populacji w danym wieku, a odsetek Internautów w starszych grupach wiekowych maleje do kilku procent. Oznacza to, iż po
uwzględnieniu tych zmiennych, odsetek osób korzystających z informacji o zdrowiu był najwyższy pośród
emerytów i osób biernych zawodowo (w roku 2006 sięgał 37%). Żadna z e-usług publicznych nie cieszy się
takim zainteresowaniem starszych Polaków.
Główny Urząd Statystyczny, Wykorzystanie technologii informacyjno-telekomunikacyjnych w przedsiębiorstwach, gospodarstwach domowych i przez osoby prywatne w 2008 r., Warszawa, 2008r.
88 42
Oznacza to, iż zapotrzebowanie na wiarygodne i aktualne informacje o zdrowiu jest usługą o pierwszorzędnym znaczeniu dla osób dorosłych a w projektowanym systemie e-zdrowia w województwie zachodniopomorskim należy uwzględnić komponent publicznego systemu informacji o zdrowiu oraz sposobie
działania placówek służby – jako element systemu profilaktyki i promocji zdrowia. Kierunki transformacji
polskiej służby zdrowia powinny więc zawierać realizację wdrożeń e-usług transakcyjnych realizujących
bezpośrednio potrzeby jej klientów – np. rejestracji w PZOZ oraz kolejkowanie świadczeń zdrowotnych.
Ponad 4 mln Polaków w wieku 16-74 lata (14% populacji) korzysta z Internetu dla zdobycia informacji turystycznych (związanych z podróżą i zakwaterowaniem). To odsetek analogiczny do korzystających z informacji publikowanych na stronach jednostek administracji publicznej89, który w dodatku od kilku lat rośnie. Jednakże jak dotąd nie podjęto w województwie zachodniopomorskim inwestycji w projekty wspomagające sektor turystyczny, porównywalne co do skali i zakresu z inwestycjami w systemy informacyjne administracji.
Na ten brak aktywności samorządów lokalnych w zakresie cyfrowych informacji lokalnych zwrócono uwagę w diagnozie RPO90, natomiast niewystarczającą promocję regionu i jego atrakcji turystycznych podkreślono w Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 91.
Spectrum rozwiązań teleinformatycznych, wspierających rozwój turystyki jest bardzo szerokie. Obejmuje ono między innymi:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
udostępnianie online portali internetowych z zasobami informacji turystycznej zlokalizowanymi geograficznie
internetowe systemy informacji oraz rezerwacji turystycznej
systemy informatyczne obsługujące biura podróży i instytucje turystyczne
systemy informatyczne dla gestorów usług turystycznych
systemy komunikacji między uczestnikami rynku turystycznego
systemy mobilnego powiadamiania turystów i gestorów usług turystycznych.
Badania firmy Gemius stanowią najpopularniejsze źródło informacji związanych z planowaniem wyjazdu
dla osób korzystających z Internetu. 58% Internautów planujących wyjazd z biurem podróży wskazała informacje z sieci jako najczęściej wykorzystywane podczas planowania wyjazdu92.
internet
58%
rodzina / znajomi
34%
pracownicy biur podróży
28%
foldery informacyjne
26%
prasa
9%
tablice informacyjne / plakaty / billboardy
8%
telewizja
7%
inne
jeszcze nie szukałem(łam) informacji
3%
5%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%
Ekspertyza nr 5/2009
Wykres 10. Źródła planowania wyjazdu organizowanego przez biuro podróży 93
Źródło: Gemius (2009)
Tamże
Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego, Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 – 2013, Szczecin, październik 2007r.,
s. 49
91 Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020, Szczecin,
2005 s. 49
92 GemiusReport, Turystyka wśród Internautów, wrzesień – październik 2008
93 Procenty nie sumują się do 100%, gdyż respondenci mieli możliwość udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi.
89 90 43
Udostępnianie informacji turystycznej w Internecie należy do ekstensywnych sposobów wykorzystania
rozwiązań ICT dla pobudzania rozwoju turystyki w regionie. Czynnikiem krytycznych takich inwestycji jest
bowiem zapewnienie stałego zainteresowania gestorów usług turystycznych zasilaniem aktualnymi informacjami oraz pokonanie barier konkurencji między nimi.
W Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020 pośród najpoważniejszych słabości rozwojowych wymienia się słabo rozwinięte produkty turystyczne związane z wykorzystaniem zasobów środowiska naturalnego i kulturowego94. Ich deficyt objawia się także w obszarze rybactwa, rybołówstwa i leśnictwa – ma zatem systemowy charakter. Dlatego też rozwój i promocję produktów turystycznych uznano za jedno z podstawowych działań realizujących cel strategiczny 1: „Wzrost innowacyjności i efektywności gospodarowania”.
Rozwiązania ICT oferują dziś niezwykle skuteczne i wielofunkcyjne mechanizmy wsparcia rozwoju sektora turystycznego, w tym produktów turystycznych. Zapewniają wszakże tylko środowisko narzędziowe
i nie zastąpią nowoczesnych i skutecznych działań na rzecz sformatowania, integracji i promocji produktów turystycznych.
Stąd istotne znaczenie dla skuteczności planów realizacji komponentu e-turystyki w projekcie kluczowym
regionalnego systemu e-usług będzie miało traktowanie inwestycji w rozwiązania ICT jako elementu szerszego projektu zmierzającego do przygotowania pakietu produktów turystycznych (agregacja i integracja
ofert indywidualnych gestorów usług turystycznych do postaci złożonej oferty pobytowej).
Komponent e-turystyki powiązać należy z realizacją strategicznego projektu osi priorytetowej 5 RPO WZ:
Turystyka, kultura i rewitalizacja w powiązaniu z możliwościami realizacji projektu PO KL, ukierunkowanego na opracowanie pakietu produktów turystycznych.
Wdrożenie komponentu e-turystyki w ramach regionalnego systemu e-usług wywrze pozytywny wpływ
na rozwój gospodarki turystycznej regionu pod warunkiem:
✪✪
✪✪
✪✪
powiązania funkcjonalności systemów ICT z procesami biznesowymi indywidualnych
gestorów usług i produktów turystycznych w regionie. Projekt oferować winien funkcjonalności przydatne w ich codziennej działalności
zapewnienia modelu biznesowego – utrzymania i rozwijania rezultatów wdrożenia ICT,
który będzie atrakcyjny dla przedsiębiorców turystycznych i i właścicieli gospodarstw
agroturystycznych. Bez zasilania informacjami oraz korzystania z funkcjonalności systemu do realizacji działań biznesowych, system będzie wymagał znaczących nakładów ze
strony władz publicznych
zaprojektowania systemu w sposób przyjazny dla klienta, powiązany z jego sposobem
poszukiwania informacji i ofert, co oznacza – zasadniczo różny od większości systemów
promocyjno- informacyjnych udostępnianych dotąd przez władze publiczne w Polsce.
Ekspertyza nr 5/2009
Jednakże według informacji uzyskanych z Wydziału Turystyki, Gospodarki i Promocji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego komponent usług e-turystyki planowany do realizacji ograniczać się będzie do zapewnienia informatycznego zaplecza dla Systemu Informacji Turystycznej regionu,
komplementarnego do części „analogowej” tego systemu, realizowanej w tradycyjny sposób.
Zaproponowany projekt kluczowy regionalnego systemu e-usług koncentruje się na czterech komponentach, omówionych w powyższej części podrozdziału. Jakkolwiek trudno kwestionować zasadność
wdrożeń w zakresie e-administracji, e-zdrowia, e-edukacji i e-turystyki, powstaje pytanie o uzasadnienie
takich, a nie innych priorytetów inwestycyjnych oraz ich powiązanie z realizacją strategicznych celów
rozwoju województwa zachodniopomorskiego w perspektywie finansowania środkami funduszy strukturalnych (2013) oraz w szerszym horyzoncie roku 2020.
Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020, Szczecin,
2005 s. 76
94 44
Wybrany wariant wykorzystania środków działania 3.2 RPO ma – z punktu widzenia wpływu na rozwój gospodarczy regionu – ekstensywny charakter. Nadzieje na wywołanie poważnego impulsu gospodarczego,
choć w długotrwałej perspektywie, mogłyby budzić inwestycja w zastosowanie ICT dla podniesienia jakości obowiązkowej edukacji szkolnej w regionie oraz planowana inwestycja w systemy e-turystyki (pod
warunkiem silnego ich powiązania z prowadzeniem działalności gospodarczej przez gestorów usług turystycznych w regionie).
Należy podkreślić, iż poza programem wsparcia środkami funduszy strukturalnych wdrożeń rozwiązań
ICT, znalazły się – w perspektywie 2010-2015 – projekty władz i instytucji publicznych adresowane do
środowisk i branż ważnych dla rozwoju gospodarki województwa zachodniopomorskiego, takich jak:
✪✪
✪✪
sektor małych i średnich przedsiębiorstw, który charakteryzuje się najlepszą w skali kraju dynamiką i poziomem rozwoju, a jednocześnie wyraźną słabością pod względem innowacyjności i efektywności. Sektor MSP w woj. zachodniopomorskim zatrudnia 60% pracujących w przedsiębiorstwach95. MSP wytwarzają około 78% produkcji
sprzedanej w regionie96
sektor rolnictwa i obszary wiejskie – 94% województwa zajmują obszary wiejskie.
Zachodniopomorska wieś znajduje się wciąż pod wpływem czynników powiązanych
z upadkiem PGR i przedsiębiorstw około rolniczych, niskiego poziomu wykształcenia
rolników, upadku wiejskich instytucji, wzrostu bezrobocia – w tym ukrytego, deficytu liderów i słabego rozwoju infrastruktury. Rozwojowi rolnictwa sprzyja natomiast
korzystna struktura gospodarstw (średnio 15,3 ha) oraz uwarunkowania przyrodniczo-produkcyjne.
Zdaniem autorów Studium należy rozważyć opracowanie i wdrożenie dedykowanych systemów e-usług
dla powyższych dwóch grup docelowych.
3.3.4. WSPARCIE DLA INICJATYW ODDOLNYCH.
Kilkunastomiesięczny proces konsultacji ze środowiskami samorządów gmin i powiatów województwa
zachodniopomorskiego97, a także organizacji pozarządowych i LGD98 zaowocował wnioskami dotyczącymi oczekiwań środowisk lokalnych wobec władz województwa.
Podstawowym oczekiwaniem samorządów lokalnych jest umożliwienie przez władze województwa aplikowania w ramach procedury konkursowej o środki działania 3.2 RPO WZ, wydzielone z ogólnej puli alokacji.
Autorzy Studium rekomendują przeznaczenie na Projekty e-rozwoju społeczności lokalnych – stanowiące
komponent Zachodniopomorskiej Agendy Cyfrowej – budżetu 2,5 – 3 mln Euro, co pozwoli zrealizować
6-9 lokalnych projektów. Jednocześnie proponuje się, aby uzyskanie wsparcia związane było ze spełnieniem szczegółowych warunków innowacyjności i pilotażowego charakteru wdrażanych inwestycji, określonych w warunkach formalno-prawnych konkursu. Należy także wziąć pod uwagę duże zapotrzebowanie na realizację projektów dla e-rozwoju środowisk wiejskich.
Ekspertyza nr 5/2009
W trakcie badania ankietowego przeprowadzonego w ramach projektu [email protected] uzyskano informacje
na temat rodzajów projektów, których realizacją zainteresowani są partnerzy regionalni. Zdecydowana
większość badanych (87%), w tym niemal wszystkie samorządy lokalne, deklarowała zainteresowanie realizacją projektów na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Blisko 40% spośród nich było zainteresowane samodzielną realizacją projektów – nie planowała wspólnych inicjatyw z innymi partnerami.
PARP, Zróżnicowanie poziomu rozwoju przedsiębiorczości w regionach, 2006
Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego, Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku 2020, Szczecin,
2005 s. 39
97 W ramach projektu [email protected] zrealizowano 20 wizyt studyjnych
98 http://www.wzp.pl/prow/leader/lokalne_grupy_dzialania.htm
95 96 45
Zakres projektów planowanych do realizacji przez partnerów z woj. zachodniopomorskiego prezentuje
tabela 6:
Zakres projektu planowanego
do realizacji w latach 2010-2013
Odsetek101 podmiotów w regionie
deklarujących realizację projektu
zakup komputerów i oprogramowania biurowego dla instytucji/urzędu/
spółki
60
budowa sieci dostępu do Internetu w gminie/mieście/powiecie (światłowodami lub inną technologią, np. radiową lub satelitarną)
44
budowa wewnętrznej sieci łączącej komputery w instytucji
31
wdrożenie oprogramowania użytkowego niezbędnego do realizacji zadań instytucji
58
zakup podpisu elektronicznego dla pracowników
24
wdrożenie serwisu www (portalu) informacyjnego dostępnego w Internecie
37
wdrożenie systemów, aplikacji, platform usług publicznych umożliwiających świadczenie tych usług mieszkańcom drogą elektroniczną (online)
47
wdrożenie systemów, aplikacji, platform usług publicznych umożliwiających świadczenie tych usług przedsiębiorcom drogą elektroniczną
33
wdrożenie systemów, aplikacji, platform usług publicznych umożliwiających świadczenie tych usług innym (niż wymienionych w pkt g i h grupom docelowym) grupom docelowym drogą elektroniczną (online)
17
wdrożenie systemów e – Zdrowia (np. portale informacyjne, wspomaganie zarządzania placówkami opieki zdrowotnej, diagnostyka telemedyczna)
9
wdrożenie projektów e-integracji (np. adresowanych do niepełnosprawnych, do grup wykluczenia cyfrowego, bezrobotnych, gospodyń
domowych, osób starszych)
14
budowa telecentrów – punktów publicznego dostępu do Internetu
w lokalizacjach wiejskich
22
organizacja szkoleń dla pracowników samorządowych z zakresu korzystania z systemów informatycznych instytucji
37
organizacja szkoleń kursów dla mieszkańców gminy/miasta/powiatu
w zakresie problematyki społeczeństwa informacyjnego
33
Tabela 6. Zakres projektów na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego planowanych do realizacji przez podmioty
z województwa zachodniopomorskiego w latach 2010-2013
Źródło: opracowanie własne SMWI (2009)
Ankietowani zwracali uwagę na potrzebę:
✪✪
✪✪
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
✪✪
99 realizacji projektów edukacyjnych adresowanych do mieszkańców wsi (73% badanych)
udostępnienia możliwości załatwiania spraw drogą elektroniczną w urzędach gmin
i starostw poprzez inwestycje w systemy informatyczne konkretnych urzędów lub rozwiązania platformowe (62%)
sfinansowania budowy publicznych (bezpłatnych) punktów do Internetu zlokalizowanych w świetlicach wiejskich, remizach strażackich i innych punktach dostępnych dla
mieszkańców wsi (60%)
zapewnienia powszechnego i bezpłatnego dostępu do Internetu dla mieszkających na
wsi rodzin uczniów, a także szkół podstawowych, gimnazjów i liceów, w celu zapewnienia im równych szans edukacyjnych w stosunku do uczniów szkół miejskich (60%).
Odsetki się nie sumują do wartości 100%, bowiem ankietowani mieli możliwość wskazania kilku rodzajów projektów.
46
3.3.5. KLUCZOWA INWESTYCJA TELEINFORMATYCZNA.
Projektem inwestycyjnym dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego w województwie zachodniopomorskim o największym planowanym budżecie jest budowa Zachodniopomorskiej Sieci Teleinformatycznej.
W roku 2006 władze województwa zachodniopomorskiego podjęły decyzję o zapewnieniu środków na
budowę sieci dostępu do Internetu i towarzyszącej im infrastruktury, w ramach działania 3.1 RPO WZ.
Zakres inwestycji obejmuje:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
budowę lub rozbudowę lokalnych lub i regionalnych, szkieletowych i dostępowych,
bezpiecznych sieci szerokopasmowych współdziałających ze szkieletowymi sieciami regionalnymi lub krajowymi
tworzenie otwartych i dostępnych publicznie punktów dostępu umożliwiających dostęp do Internetu za pomocą sieci bezprzewodowej – tzw. hotspot-ów
wyposażenie centrów zarządzania sieciami szerokopasmowymi w niezbędną infrastrukturę informatyczną
tworzenie Publicznych Punktów Dostępu do Internetu (PIAP-ów).
W roku 2007 przesądzono wszakże o nieuruchamianiu procedur konkursowych, a prace nad realizacją
tego zadania koncentrowały się wokół budowy regionalnej sieci szkieletowej, za ich koordynację odpowiadał dr Krzysztof Bogusławski – dyrektor Akademickiego Centrum Informatyki Politechniki Szczecińskiej. W czerwcu 2008r. powstały wstępne założenia takiej sieci, nazwanej Zachodniopomorskim Internetem Optycznym Mieszkańców (ZIOM).
Jednakże w czerwcu 2009r. władze województwa na wniosek samorządów Szczecina i Koszalina podjęły
decyzję o wpisaniu na Indykatywną Listę Projektów Indywidualnych RPO WZ dwóch projektów budowy
lokalnych sieci teleinformatycznych:
✪✪
✪✪
Szczecin: infrastruktura społeczeństwa informacyjnego – etap 1 – Infrastruktura
(o wartości 10 mln zł)
Inteligentny Koszalin – rozbudowa infrastruktury społeczeństwa informacyjnego.
e-Koszalin – budowa sieci teleinformatycznej i systemu monitoringu wizyjnego (o wartości 20 mln zł).
W wyniku ponadrocznych dyskusji, z udziałem ZRSI oraz samorządów i regionalnych operatorów internetowych, w kwietniu 2009r. Zarząd Województwa Zachodniopomorskiego przyjął koncepcję projektu
pod nazwą Zachodniopomorska Sieć Teleinformatyczna (ZST) i powołał zespół ds. przygotowania umowy
konsorcjum, w skład którego mają wejść samorządy lokalne. W listopadzie 2009r. Sejmik Wojewódzki
zatwierdził koncepcję projektu i skierował do realizacji z wykorzystaniem środków działania 3.1 RPO.
Ekspertyza nr 5/2009
Przesądza ona, iż właścicielem sieci powstałej w wyniku realizacji projektu będzie stowarzyszenie samorządów uczestniczących w projekcie: samorządu województwa, powiatów i gmin. Jako podmiot umowy
na finansowanie projektu ze środków RPO WZ odpowiadać ono będzie za trwałość operacyjną projektu,
sprawozdawczość i gospodarkę finansową. Stowarzyszenie w drodze postępowania publicznego wyłonić ma operatora sieci, który udostępniać będzie usługę internetową firmom sektora ICT – operatorom
„ostatniej mili”.
Według koncepcji ZST przyjętej przez władze województwa, za budowę sieci „ostatniej mili” – a zatem za
budowę sieci ze środków własnych, a następnie za świadczenie dostępu do Internetu dla mieszkańców,
odpowiedzialne będą w całości samorządy gmin oraz operatorzy teleinformatyczni. Projekty te nie uzyskają wsparcia ze środków RPO.
W ramach ZST powstać ma sieć światłowodowa (w szczególnych przypadkach stosowane będą inne technologie), zlokalizowana w infrastrukturze teletechnicznej powstałej w ramach projektu lub wydzierżawionej na zasadzie Nieodwołalnego Prawa Używania na okres minimum 20 lat. Sieć szkieletowa zapewni do-
47
stęp do miast powiatowych (o przepływności do 10Gbs), zaś dystrybucyjna – do siedzib gmin (do 1 GBs).
Harmonogram realizacji projektu przewiduje jego zakończenie w grudniu 2013 roku.
Jak wykazano w podrozdziale 1.4 niniejszego studium inwestycje publiczne w regionalne sieci szkieletowe
należą do przedsięwzięć najwyższego ryzyka z punktu widzenia merytorycznej trudności inwestycji oraz
racjonalności wydatkowania środków publicznych. Na inwestycje sieciowe przewidziano w budżecie działania 3.1 RPO 40 mln Euro, co stanowi ponad 70% środków osi 3 – Rozwój społeczeństwa informacyjnego.
Najpoważniejsze wątpliwości związane z założeniami obecnej koncepcji ZST budzą:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
Ekspertyza nr 5/2009
✪✪
długi czas realizacji inwestycji – na szybko rozwijającym się i zmiennym technologicznie rynku usług dostępowych ryzyko nietrafionych inwestycji jest znaczne. Harmonogram realizacji usługi zakłada, iż dopiero w roku 2014 sieć będzie sprzedawała swoje
usługi dostępu do Internetu operatorom „ostatniej mili”. Koncepcja ZST100 nie zawiera
analiz zmian otoczenia technologicznego i rynkowego do czasu, gdy operator sieci będzie rozpoczynał swoją działalność
brak analizy zapotrzebowania na usługę dostępową – inwestycja podejmowana jest
bez wiedzy o zapotrzebowaniu na dostęp do Internetu w kontekście ilościowym (odsetek potencjalnych użytkowników), a także jakościowym (gotowość do zakupu usługi
o danej przepływności). Nie oszacowano także popytu publicznego, czyli zapotrzebowania na usługę dostępową generowanego przez instytucje publiczne takie jak urzędy,
placówki kultury, służby zdrowia i inne jednostki samorządu. Prowadzona obecnie inwentaryzacja regionalnych zasobów sieci dostępowych szybko ulegnie dezaktualizacji
wobec działań inwestycyjnych prowadzonych przez operatorów prywatnych w latach
2010-2011, tak regionalnych, jak i ogólnopolskich
nieznany poziom finansowanie inwestycji – z końcem 2009r. nie znany jest planowany przebieg sieci, nie istnieją zatem przesłanki merytorycznej do dokonania wyceny
kosztów planowanego przedsięwzięcia, a w rezultacie zaplanowania udziału własnego
w budżetach samorządów lokalnych na lata 2010-2013101
brak biznesplanu działalności operatora ZST – w końcu roku 2009r. nie znane są podstawowe choćby uwarunkowania ekonomiczne działalności operatora ZST, jaki ma zostać wyłoniony w procedurze publicznej, takie jak: hurtowy koszt zakupu usługi Internetowej wysokiej przepływności od operatorów komercyjnych oraz koszty utrzymania
sieci. Brak możliwości oceny popytu na usługi ZST może być powodem zasadniczych
trudności w wyłonieniu operatora powstałej sieci pośród wyspecjalizowanych firm
operatorskich
nieznany popyt na usługę dostępu do Internetu – obecna koncepcja ZST zakłada, iż
budowana sieć nie będzie źródłem usługi internetowej dla użytkowników końcowych,
natomiast jej operator będzie świadczył usługi hurtowe dla operatorów „ostatniej
mili”. W końcu roku 2009r. brak jest przesłanek merytorycznych dla oceny zapotrzebowania operatorów „ostatniej mili” na takie usługi świadczone przez operatora ZST
w latach 2014-2015
nieznana konkurencyjność usług ZST wobec innych wariantów dostępu do sieci – jakkolwiek światłowód pozostaje wciąż rozwiązaniem gwarantującym najwyższą jakość
transmisji, rozwój mobilnych i radiowych technologii dostępowych pozwala przewidywać ich podobną dynamikę w latach 2010-2013. Konwergencja technologii telefonii
komórkowej, telewizji cyfrowej i Internetu prowadzi do podejmowania inwestycji dostępowych dla mieszkańców dokonywanych zarówno przez tradycyjnych operatorów
teleinformatycznych, jak i komercyjne stacje telewizyjne (np. Cyfrowy Polsat), czy operatorzy mobilni (np. Polkomtel). W rezultacie, po ukończeniu inwestycji w ZST w roku
2013, oferta operatora sieci może nie spotkać się z zainteresowaniem operatorów
„ostatniej mili”.
Zdaniem autorów Studium przed podjęciem ostatecznej decyzji w sprawie inwestycji w ZST władze województwa zachodniopomorskiego winny dysponować pogłębionymi analizami opartymi na badaniach regionalnych oraz konsultacjach z wyspecjalizowanymi doradcami o europejskiej renomie w zakresie:
Opis koncepcji ZST znaleźć można w serwisie: http://www.zrsi.wzp.pl/files/ZST_prezentacja_sejmik.pdf
W okresie opracowania Studium, w grudniu 2009r., trwały prace nad inwentaryzacją zasobów sieciowych województwa, które
miały doprowadzić do ustalenia wariantów przebiegu sieci i oszacowania kosztów
100 101 48
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
foresightu rozwoju technologii dostępu do Internetu w latach 2010-2020 na rynku
usług operatorskich po zakończeniu inwestycji w ZST
rozwoju rynku operatorskiego w województwie zachodniopomorskim w rezultacie planowanych inwestycji prywatnych operatorów lokalnych, telewizji cyfrowych, operatorów telefonii komórkowych oraz operatorów ogólnopolskich
agregacji popytu instytucji publicznych w województwie zachodniopomorskim na
usługi dostępu do Internetu
uwarunkowań realizacji alternatywnej koncepcji budowy sieci szkieletowej – w oparciu
o partnerstwo publiczno-prywatne, wspólnie z operatorami internetowymi w celu znaczącego skrócenia okresu jej wdrażania.
3.3.6. WYZWANIE EDUKACJI CYFROWEJ.
Blisko czterdzieści procent mieszkańców Unii Europejskiej to osoby posiadające podstawowe
e-umiejętności. Ich znaczenie stale rośnie jako kompetencja na rynku gospodarki wiedzy, a niezdolność
do korzystania z rozwiązań teleinformatycznych ICT staje się coraz większą przeszkodą w integracji społecznej i rozwoju osobistym.
Rosnący rynek oferty nowych usług biznesowych dostępnych tylko w Internecie lub za pomocą narzędzi bazujących na ICT, a także udostępnianie zaawansowanych i podnoszących jakość życia e-usług administracji, służby zdrowia czy edukacji, silnie wpływa na pojawianie się nowych podziałów społecznych,
wynikających z deficytu alfabetyzacji cyfrowej, a niezależnych od podziałów odziedziczonych z przeszłości (choć często z nimi powiązanych). Między innymi dlatego alfabetyzację cyfrową102 uznano za jedną
z ośmiu kluczowych kompetencji XXI wielu, które winniśmy zdobywać przez całe życie103.
W podrozdziale 2.3 Studium wskazano, iż Polska należy do krajów, w których deficyt i brak kompetencji
cyfrowych u osób dorosłych104 manifestuje się w znaczący sposób i stanowi jedną z najpoważniejszych barier rozwojowych kraju. W 2007 roku połowę populacji Polek i Polaków stanowili całkowici analfabeci cyfrowi105 (20 miejsce pośród krajów członkowskich Unii Europejskiej), zaś niskie umiejętności deklarowało
24% mieszkańców (18 miejsce). Tylko 7% posiadało wysokie umiejętności w tym zakresie, zaś 19 % – średnie106. Nie notuje się przy tym większych różnic w między sytuacją kobiet i mężczyzn.
Badania EUROSTAT107 przeprowadzone w 2006 roku wykazały, iż umiejętności cyfrowe upowszechnione
są wśród Polaków jedynie w generacji osób urodzonych po 1982 roku, które rozpoczęły edukację w szkołach podstawowych po 1989 roku – a zatem w trakcie zmian ustrojowych lat 1989-90. Grupa ta określana
jest nazwą „pokolenia Internetu”. Tylko 6%, a zatem nieznaczny jej odsetek, to osoby nie posiadające żadnych umiejętności cyfrowych. Niemal połowę populacji (44%) charakteryzują umiejętności średnie, a blisko jedną trzecią (29%) – wysokie. Dla porównania: braku kompetencji cyfrowych w tej grupie wiekowej
nie notuje się w ogóle w takich krajach jak Dania i Norwegia, zaś jednoprocentowy odsetek cechuje Szwecję i Niemcy. Z drugiej strony analfabetami cyfrowymi jest blisko jedna trzecia młodych Węgrów (34%),
Greków (32%) i Włochów (28%). Alfabetyzacja cyfrowa to zdolność do zlokalizowania, organizowania, rozumienia, oceny i wytwarzania informacji z wykorzystaniem technologii informacyjnych, a także do komunikowania się i udziału w sieciach współpracy via Internet. W tym terminie zawiera się praktyczna wiedza o obecnych technologiach informacyjnych, a także zrozumienie tego, jak i w jakim celu należy z nich
korzystać. Człowiek cyfrowo kompetentny potrafi się komunikować i pracować wydajnie, szczególnie wspólnie z osobami posiadającymi taką samą wiedzę i umiejętności. Z punktu widzenia użytkownika alfabetyzacja cyfrowa dotyczy sprzętu komputerowego, programowania, Internetu, telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych.
103 Recommendation of the European Parliament and of the Council of18 December 2006 on key competences for lifelong learning
(2006/962/EC).
104 Badanie dotyczyło populacji w wieku 16 – 74 lat
105 Brak podstawowych umiejętności cyfrowych (analfabetyzm cyfrowy) dotyczy w tym badaniu osób, które nigdy nie korzystały
z komputera
106 EUROSTAT, Statistics in focus, How skilled are Europeans in using computers and the Internet?, 17/26, 2008r.
107 Badano 6 umiejętności związanych z korzystaniem z komputera oraz 6 dotyczących Internetu. Jeśli badana osoba legitymowała
się 5 lub 6 z nich – oznaczało to, iż cechują ją wysoki poziom alfabetyzacji cyfrowej, jeśli 3-4 – średni, zaś w przypadku 1-2 – niski.
Ekspertyza nr 5/2009
102 49
Na grupę wiekową 25-54 lata – stanowiącą podstawowe zasoby ludzkie polskiej gospodarki – składają się
niemal w połowie analfabeci cyfrowi (44%) oraz po jednej piątej (22%) osoby o niskich i średnich umiejętnościach. Co dziesiąty (11%) Polak w tej grupie zdobył wysokie umiejętności cyfrowe.
Ukazuje to ogromny dystans dzielący Polskę od Danii, Szwecji i Norwegii, gdzie występują tylko kilkuprocentowe grupy analfabetów, a także od Niemiec (10%), Wielkiej Brytanii (17%), Austrii i Słowacji (21%)
oraz Finlandii (23%). Wysokimi kompetencjami cyfrowymi w tej grupie wiekowej wylegitymować się
może aż blisko połowa (45%) Duńczyków, 41% Norwegów, blisko jedna trzecia Szwedów (37%), Austriaków (35%), Brytyjczyków (34%), Estończyków i Niemców (27%) oraz co piąty Włoch i Portugalczyk (23%),
Węgier (22%) i Słowak (20%).
Badanie wykazało, że zdecydowana większość (81%) Polaków po 55 roku życia to analfabeci cyfrowi.
I znów w krajach skandynawskich ich odsetek jest znacząco niższy (Dania i Szwecja – 27%, Norwegia –
30%).
Jak wykazano w rozdziale 2.3 kompetencje cyfrowe mieszkańców mają strategiczne znaczenie dla dynamiki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w regionie i są czynnikiem silnie stymulującym rozwój gospodarki wiedzy. Dlatego też w ramach analiz projektu [email protected] uznano, iż koniecznym komponentem
działań władz województwa zachodniopomorskiego jest realizacja inicjatywy: Zachodniopomorski Program Edukacji Cyfrowej, wdrażanej jako projekt systemowy PO KL, działanie 8.1.1.
Działanie te będą miały także pierwszorzędne znaczenie w ograniczaniu zakresu wykluczenia cyfrowego
pośród mieszkańców regionu i przyczynią się do powodzenia realizowanych projektów inwestycyjnych
(pobudzanie popytu na usługę dostępu do Internetu oraz e-usługi).
Zachodniopomorski Program Edukacji Cyfrowej winien być przedsięwzięciem wieloletnim, realizowanym
w latach 2010 – 2012. Badania zrealizowane w skali kraju oraz analizy (desk research) podjęte w ramach
projektu [email protected] wskazują na potrzebę ukierunkowania Programu na potrzeby 5 zasadniczych grup
docelowych:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
decydentów i urzędników administracji lokalnej, zwłaszcza z gmin miejsko-wiejskich
i stricte wiejskich, a także pracowników samorządowych jednostek organizacyjnych
średniego personelu medycznego, pielęgniarek i pracowników administracji publicznych ZOZ
kierownictw, nauczycieli i innych pracowników szkół wiejskich, bibliotekarzy
pracowników instytucji i przedsiębiorstw związanych ze świadczeniem powszechnych
e-usług, w tym z sektora turystycznego, promocji dziedzictwa kulturowego i zasobów
przyrodniczych regionu
liderów środowisk wiejskich, w tym osób nadzorujących prace PIAP, sołtysów, liderów
lokalnych organizacji pozarządowych (głównie LGD) i innych.
Przyjmuje się, iż beneficjentami szkoleń realizowanych w latach 2010-2012 w ramach Programu będzie
ok. 4950 osób z wymienionych powyżej grup docelowych.
Ekspertyza nr 5/2009
Zakłada się, iż uczestnikami szkoleń i warsztatów będą pracujące osoby dorosłe. Szczególny nacisk zostanie położony na objęcie działaniami projektu osób powyżej 50 roku życia. Uczestnicy szkoleń zobowiążą
się do spełnienia formalnych wymogów wynikających z udziału w projekcie finansowanym ze źródeł Europejskiego Funduszu Społecznego. Zagwarantowany zostanie parytet uczestnictwa kobiet i mężczyzn
w ramach polityki równych szans.
50
Lp.
Grupy docelowe
2010
2011
2012
Razem
1.
Decydenci i urzędnicy administracji lokalnej, pracownicy samorządowi, pracownicy jednostek organizacyjnych samorządów
300
700
700
1700
Pracownicy instytucji i przedsiębiorstw związanych ze świadczeniem powszechnych e-usług, w tym z sektora turystycznego, promocji dziedzictwa kulturowego i zasobów przyrodniczych regionu
50
100
150
300
3.
Średni personel medyczny, pielęgniarki, pracownicy administracji publicznych ZOZ
100
300
300
700
4.
Kierownictwa i nauczyciele szkół wiejskich, bibliotekarki i inni
pracownicy oświaty
200
300
500
1000
5.
Liderzy lokalni w środowiskach wiejskich, w tym osoby nadzorujące prace PIAP, sołtysi, liderzy lokalnych organizacji pozarządowych
250
500
500
1250
Razem
4950
2.
Tabela 4. Liczba beneficjentów ostatecznych szkoleń w poszczególnych grupach docelowych
Źródło: Opracowanie własne SMWI i SPNT (2009)
3.3.7 WZMACNIANIE KAPITAŁU SPOŁECZNEGO DLA E-ROZWOJU.
Kapitał108 społeczny regionu ma duże znaczenie gospodarcze. Zdaniem J. Czapińskiego ułatwia negocjacje, obniża koszty transakcji, skraca proces inwestycyjny (zmniejsza prawdopodobieństwo zaskarżania kolejnych decyzji władz administracyjnych), zmniejsza korupcję, zwiększa rzetelność kontrahentów, sprzyja
długoterminowym inwestycjom i dyfuzji wiedzy, zapobiega nadużywaniu dobra wspólnego i zwiększa solidarność międzygrupową, a także poprzez rozwój trzeciego sektora sprzyja społecznej kontroli działania
władz109.
Kapitał społeczny wzrasta w środowisku, w którym rośnie zaufanie partnerów do siebie, a jakość i liczba
kontaktów skutkuje wzmocnieniem powiązań między nimi oraz rodzi nowe powiązania. Dzięki regularnej,
skoordynowanej i nasyconej treściami merytorycznymi komunikacji między partnerami zwiększa się produktywność współdziałania. Wskaźnikami kapitału społecznego są m.in. zaufanie interpersonalne, dobrowolna (…) przynależność do organizacji i pełnienie w nich funkcji, udział w nieprzymusowych zebraniach
publicznych i zabieranie na nich głosu, organizowanie takich zebrań, dobrowolne działania na rzecz społeczności lokalnej (…) oraz pozytywny stosunek do demokracji, która tworzy najbardziej sprzyjające warunki dla rozwoju kapitału społecznego i sama się nim żywi110.
Ekspertyza nr 5/2009
Stymulowanie wzrostu kapitału społecznego jest zadaniem wymagającym koordynacji na poziomie regionalnym i lokalnym – nie powstaje on w wyniku indywidualnych starań obywateli111. Projekt [email protected]
CTIS, jako inicjatywa koordynująca, stawia sobie za cel wpływanie na jego wzrost w społeczności interesariuszy e-rozwoju w województwie zachodniopomorskim, czego finalnym efektem jest zawiązanie sieci
współpracy, skupiającej podmioty różnych sektorów, deklarujące dobrowolnie gotowość do współpracy.
Jakość i poziom kapitału społecznego, jakim cechuje się społeczność interesariuszy e-rozwoju, ma istotne
znaczenie dla zapewnienia skuteczności realizacji zamierzeń inwestycyjnych władz województwa w rozwój infrastruktury społeczeństwa informacyjnego, sięgających 56 mln Euro. Stąd niezbędne jest, jak to
szczegółowo uzasadniono w podrozdziale 1.2 Studium, zaplanowanie i wdrożenie działań o znaczącej
http://pl.wikipedia.org/wiki/Kapital_spo%C5%82eczny
Rada Monitoringu Społecznego, Diagnoza społeczna 2009. Warunki i jakość życia Polaków, raport, redakcja Janusz Czapiński
i Tomasz Panek, Warszawa, 2009, s. 270
110 Tamże, s. 271
111 Tamże. 280
108 109 51
skali w zakresie upowszechniania wspólnej wizji e-rozwoju regionalnego, powszechnej edukacji cyfrowej,
promocji postaw otwartości na współpracę oraz pobudzania przywództwa liderów w realizacji inicjatyw
lokalnych.
Działania te winny być treścią inicjatywy Wzmacnianie regionalnej sieci e-rozwoju, stanowiącej kontynuację projektu [email protected], ukierunkowanej na stworzenie warunków organizacyjno-finansowych dla
wzmacniania potencjału Zachodniopomorskiego Aliansu dla Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego112.
Jako główne komponenty działań wzmacniających współpracę sieciową w latach 2010-2013 proponuje się:
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
✪✪
zapewnienie Zachodniopomorskiej Agendzie Cyfrowej – w ramach bliskiej i aktywnej
współpracy z władzami województwa – statusu regionalnego programu operacyjnego
w zakresie e-rozwoju i stworzenie komitetu sterującego jego realizacją, grupującego
przedstawicieli Aliansu oraz UMWZ
rozbudowę bazy wiedzy w postaci zasobów katalogu usystematyzowanych odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania oraz Biblioteki e-Rozwoju, w ramach której udostępniane będą polskojęzyczne opracowania na temat różnorodnych aspektów rozwoju społeczeństwa informacyjnego
zapewnienie systemu bieżącego doradztwa dla podmiotów publicznych wdrażających
rozwiązania e-administracji i e-zdrowia, na który składać się będą porady online realizowane przez wyspecjalizowany moduł komunikacyjny portalu [email protected] oraz wizyty
doradcze w terenie, ukierunkowane na wsparcie w rozwiązywaniu indywidualnych problemów
promocję tematyki e-rozwoju, między innymi organizację dorocznych konkursów na
najlepsze inicjatywy lokalne w zakresie e-rozwoju, oraz współpracę z mediami
organizację wspólnie z wyższymi uczelniami regionu studiów podyplomowych dla pracowników samorządowych w zakresie rozwoju społeczeństwa informacyjnego
organizację dorocznych konferencji regionalnych, podsumowujących działania podmiotów regionalnych oraz władz województwa, a także stwarzających warunki do
ujawniania się nowych oddolnych inicjatyw o charakterze innowacyjnym
organizację wyjazdów studyjnych, krajowych i zagranicznych, dla pracowników sektora publicznego, w trakcie których zapoznają się oni z dobrymi praktykami wdrożeń ICT
oraz wezmą udział w konferencjach tematycznych
organizację seminariów i warsztatów tematycznych, w trakcie których eksperci wspólnie z przedstawicielami podmiotów regionalnych omawiać będą najważniejsze problemy planowania, wdrażania i oceny projektów teleinformatycznych oraz e-rozwoju środowisk lokalnych.
3.3.8. INTERNET DLA ZACHODNIOPOMORSKIEJ WSI.
Ponad sześćdziesiąt procent ankietowanych uczestników projektu [email protected] uznało za ważne dla rozwoju społeczeństwa informacyjnego regionu, zapewnienie bezpłatnego dostępu do Internetu dla zamieszkałych na wsi rodzin uczniów w celu zapewnienia im równych szans edukacyjnych z uczniami szkół miejskich. Oczekują oni, iż poprawa dostępności do sieci nastąpi w krótkookresowej perspektywie, w związku
z zapewnieniami o dostępności środków na ten cel.
Ekspertyza nr 5/2009
Ta społeczna rekomendacja, potwierdzona także w konsultacjach z przedstawicielami LGD przeprowadzonymi w sierpniu 2009r., wzmacnia uzasadnienie dla realizacji w województwie zachodniopomorskim
Inicjatywy zapewnienia dostępu do Internetu na wsi.
Proponuje się realizację w latach 2010 – 2012 pakietu projektów, finansowanych w ramach działania
8.3 PO IG, a ukierunkowanych na zapewnienie rodzinom z dziećmi w wieku szkolnym (gimnazjum), podopiecznym pomocy społecznej oraz osobom niepełnosprawnym możliwości korzystania z Internetu
i podniesienia kompetencji cyfrowych.
Modelowy zakres tych projektów będzie następujący:
112 http://www.proactis.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=85&Itemid=141
52
✪✪
✪✪
✪✪
wyposażenie grupy rodzin wybranej przez władze gminy we współpracy z Ośrodkiem
Pomocy Społecznej w zestawy sprzętu komputerowego wraz z oprogramowaniem
stworzenie w każdej z gmin uczestniczących w projekcie „świetlicy internetowej”, wyposażonej w komputery i łącze Internetowe, która stanowić będzie element systemu
zarządzania projektem oraz miejsce realizacji szkoleń. Operatorem świetlicy będą LGD.
W świetlicy będzie można ponadto uzyskać wsparcie merytoryczne i doradztwo
organizacja szkoleń dla osób dorosłych (rodziców) oraz gimnazjalistów i ich rodzeństwa,
a także wybranych liderów wiejskich z wykorzystaniem infrastruktury „świetlic internetowych”. Szkolenia poprzedzone będą akcjami uświadamiającymi danej społeczności
wiejskiej korzyści płynących z korzystania z Internetu oraz działaniami prezentującymi
w atrakcyjny sposób narzędzia teleinformatyczne, takie jak komunikatory, narzędzia do
dokonywania zakupów online, serwisy e-usług publicznych przydatne w codziennym
życiu i inne.
Projekty realizowane będą w ramach porozumień (konsorcjów) samorządów lokalnych (gmin i powiatów)
i ich partnerów pozarządowych. W trakcie realizacji projektu [email protected] gotowość do realizacji projektów
działania 8.3 PO IG zadeklarowały grupy samorządów w rejonie powiatu choszczeńskiego i powiatu kołobrzeskiego. Wokół tych inicjatyw skupiać się będą działania organizacyjne w regionie.
Ekspertyza nr 5/2009
Realizacja projektów ze środków PO IG, a zatem ze szczebla centralnego, stwarza szansę na istotne zwiększenie ogólnej puli środków na inicjatywy e-rozwoju w województwie. Zapewnienie niezbędnego wkładu
własnego (min. 15%) przez samorządy (zwłaszcza gminy wiejskie) stanowi istotną barierę dla uczestnictwa
w projektach. Dlatego też rekomenduje się władzom regionu objęcie „Inicjatywy zapewnienia dostępu do
Internetu na wsi” swoim wysokim patronatem oraz zapewnienie połowy wkładu własnego niezbędnego
do sfinansowania projektu, ze środków budżetu województwa na lata 2010 – 2011.
53
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards