strategia rozwoju obszaru gmin nadzalewowych do roku 2020

advertisement
Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych w Elblągu
STRATEGIA ROZWOJU
OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH
DO ROKU 2020
Grudzień 2007
1
„Strategia Rozwoju Obszaru Gmin Nadzalewowych do roku 2020” przyjęta w dniu
18 grudnia 2007 r. uchwałą nr II/16/2007 Zgromadzenia Komunalnego Związku
Gmin Nadzalewowych w Elblągu.
„Strategię rozwoju obszaru gmin nadzalewowych do 2020 r.” opracowano i wydano przy wsparciu
finansowym Unii Europejskiej i Marszałka Województwa Warmińsko - Mazurskiego.
Wydawca:
Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych
82-300 Elbląg, Portowa 1; tel.: (055) 232-95-03; fax: (055) 234-46-31
e-mail: [email protected]; www.zalew.org.pl
Opracowanie:
Pracowania Studiów Architektonicznych i Planowania Przestrzennego ATA w Elblągu
pod kierownictwem Anny Talagi
Skład i druk:
RCM, 82-300 Elbląg ul. Browarna 86 tel. (055) 237-01-30
2
SPIS TREŚCI
WPROWADZENIE ............................................................................................................................................................ 7
ROZDZIAŁ 1. WYTYCZNE DO STRATEGII Z DOKUMENTÓW WYŻSZEGO RZĘDU .......................................... 8
1.1.USTAWA Z DNIA 6 GRUDNIA 2006 R. O ZASADACH PROWADZENIA POLITYKI ROZWOJU. ............. 8
1.2. DOKUMENTY KRAJOWE. .................................................................................................................................. 8
1.3. DOKUMENTY PONADREGIONALNE............................................................................................................... 9
1.3.1. Polski Komponent Strategii Euroregionu BAŁTYK ....................................................................................... 9
1.3.2. Program rozwoju dróg wodnych Delty Wisły i Zalewu Wiślanego, Pętla Żuławska – międzynarodowa
droga wodna E- 70 .................................................................................................................................................... 9
1.3.3. Program „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013”
................................................................................................................................................................................. 10
1.4. DOKUMENTY REGIONALNE. ......................................................................................................................... 10
1.4.1. „Strategia rozwoju województwa pomorskiego” .......................................................................................... 10
1.4.2. „Strategia rozwoju województwa warmińsko – mazurskiego 2020” ............................................................ 11
1.4.3. Pozostałe dokumenty regionalne. .................................................................................................................. 11
1.5. STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2015 ................................... 11
ROZDZIAŁ 2. SYNTEZA UWARUNKOWAŃ ............................................................................................................. 14
2.1. PODSTAWOWE DANE CHARAKTERYZUJĄCE OBSZAR ........................................................................... 15
2.2. UWARUNKOWANIA SPOŁECZNO - DEMOGRAFICZNE ............................................................................ 16
2.3. UWARUNKOWANIA PRZYRODNICZO - GEOGRAFICZNE ........................................................................ 17
2.3.1.Ukształtowanie terenu .................................................................................................................................... 17
2.3.2.Kilmat lokalny ................................................................................................................................................ 18
2.3.3.Roślinność ...................................................................................................................................................... 18
2.3.4.System hydrograficzny ................................................................................................................................... 19
2.4. UWARUNKOWANIA KULTUROWE ............................................................................................................... 21
2.5. UWARUNKOWANIA GOSPODARCZE ........................................................................................................... 24
2.6. POWIĄZANIA KOMUNIKACYJNE.................................................................................................................. 25
2.6.1. Drogi kołowe ................................................................................................................................................. 25
2.6.2. Drogi kolejowe .............................................................................................................................................. 27
2.6.3. Drogi wodne .................................................................................................................................................. 27
2.6.4. Drogi powietrzne ........................................................................................................................................... 28
2.6.5. Przejścia graniczne ........................................................................................................................................ 28
2.7. TURYSTYKA ...................................................................................................................................................... 29
2.7.1. Walory turystyczne miast i gmin ................................................................................................................... 29
2.7.2. Trasy turystyczne .......................................................................................................................................... 42
2.7.3. Turystyka wodna ........................................................................................................................................... 43
ROZDZIAŁ 3. ANALIZA SWOT ................................................................................................................................... 45
3.1. CZYNNIKI WEWNĘTRZNE .............................................................................................................................. 45
3.2. CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE................................................................................................................................ 47
ROZDZIAŁ 4. STRATEGIA ROZWOJU GMIN NADZALEWOWYCH ..................................................................... 48
WIZJA ......................................................................................................................................................................... 48
BUDOWA STRATEGII .............................................................................................................................................. 49
4.1. CELE I PRIORYTETY ........................................................................................................................................ 49
4.2. PRIORYTETY I CELE BEZPOŚREDNIE, DZIAŁANIA I ZADANIA ............................................................. 51
4.2.1. PRIORYTET 1. ............................................................................................................................................. 51
WZMOCNIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH OBSZARU GMIN
NADZALEWOWYCH ........................................................................................................................................... 51
4.2.2. PRIORYTET 2. ............................................................................................................................................. 69
SPÓJNOŚĆ SYSTEMU ZARZĄDZANIA ............................................................................................................ 69
4.2.3. PRIORYTET 3. ............................................................................................................................................. 77
DOSTĘPNOŚC KOMUNIKACYJNA ................................................................................................................... 77
ROZDZIAŁ 5. REALIZACJA STRATEGII .................................................................................................................... 86
5.1. Realizacja zadań.................................................................................................................................................... 86
5.2. Wiodąca rola Gmin ............................................................................................................................................... 86
5.3. Monitoring i okresowa ocena „Strategii...” ........................................................................................................... 86
SYNTEZA W JĘZYKU ANGIELSKIM .......................................................................................................................... 87
ANEKSY ............................................................................................................................................................................ 1
ANEKS NR 1................................................................................................................................................................. 1
ŹRÓDŁA FINANSOWANIA STRATEGII ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU
2020 ............................................................................................................................................................................... 1
ANEKS NR 2............................................................................................................................................................... 11
ZARYS PROJEKTÓW PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH .................................................................................. 11
GŁÓWNI WYKONAWCY PROJEKTU ......................................................................................................................... 17
3
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych zrzesza miasta i gminy gospodarujące na terenach
otaczających część polską Zalewu Wiślanego. Obejmują one Mierzeję Wiślaną, Wysoczyznę Elbląską, część
Żuław Wiślanych i Nizinę Staropruską.
W roku 2000 opracowano dla tych terenów „Strategię rozwoju obszarów gmin nadzalewowych do
2015 r.” W latach 2001 – 2007 miasta i gminy skutecznie realizowały zamierzenia określone w „Strategii..”.
Od uchwalenia strategii minęło siedem lat. W tym okresie odnotowano zasadnicze zmiany w
uwarunkowaniach rozwoju gospodarczego i społecznego. Zrodziły się nowe potrzeby ludności, zaistniały
diametralnie inne warunki finansowania zadań. Staliśmy się członkiem Unii Europejskiej. Zaistniały szanse
na szybki wzrost poziomu i jakości życia ludności oraz na zrównoważony rozwój gospodarczy.
Biorąc to wszystko pod uwagę zdecydowano się na nowelizację strategii z roku 2000 oraz na ponowne
sprecyzowanie celów i zadań na miarę nowych potrzeb i nowych możliwości.
Prace te zbiegły się z realizacją międzynarodowego projektu (Polska, Niemcy, Litwa i Rosja) pt. „Naturalne
i kulturalne dziedzictwo obszaru południowego Bałtyku – wyzwania i perspektywy rozwoju regionalnego –
LAGOMAR”.
Związek jest jednym z 17 partnerów tego projektu.
Strategia nie obejmuje wszystkich zagadnień związanych z obszarem, ani całokształtu działalności
miast i gmin nadzalewowych. Strategia koncentruje się na rozwoju obszaru poprzez wykorzystanie bogatych
zasobów przyrodniczych, w tym wodnych i wielkiej wartości dziedzictwa kultury i techniki.
Za główne priorytety przyjęto zapewnienie konkurencyjności, spójności i dostępności obszaru. Stąd w
strategii znalazło się wiele zadań z zakresu komunikacji, ochrony środowiska, ładu przestrzennego, szeroko
pojętych usług i innych. Bez szerszego spojrzenia na obszar nie uzyska się zrównoważonego rozwoju oraz
wysokiego poziomu i jakości życia mieszkańców Ekoregionu Zalewu Wiślanego.
Jesteśmy przekonani, że ta strategia, podobnie jak poprzednia, dobrze będzie służyć tym wszystkim,
którzy są związani lub chcą się związać z niezwykłym obszarem gmin nadzalewowych.
Grudzień 2007 r.
5
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
6
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
WPROWADZENIE
Gminy położone nad Zalewem Wiślanym łączy duży akwen, wykorzystywany do celów
gospodarczych: rybołówstwa, transportu i turystyki. Tereny położone nad zalewem stanowią bogate
różnorodne zasoby przyrody i cenne dziedzictwo kulturowe. Teren połączony siecią dróg wodnych, dróg
kołowych i kolejowych, które w powiązaniu z siecią dróg regionalnych, krajowych i międzynarodowych
świadczą o dostępie do obszaru. Dobry jest stan środowiska naturalnego. Istotny wpływ na czystość
środowiska ma dobre wyposażenie w infrastrukturę techniczną miast i wielu osiedli wiejskich.
W roku 2000 przyjęto pierwszą strategię dla tego obszaru. Od tego czasu zaszły zasadnicze zmiany w
układach międzynarodowych (wejście do Unii Europejskiej, otwarcie granic), zmieniły się uwarunkowania
wewnętrzne i zewnętrzne, wykształciły się nowe potrzeby i nowe oczekiwania ludności. Strategia rozwoju
obszarów gmin nadzalewowych do 2020 r. stanowi kontynuację strategicznego spojrzenia na teren 10 gmin i
miast.
Przy opracowywaniu strategii wykorzystano doświadczenia nabyte przy budowie pierwszej strategii
oraz strategii dla miast, gmin i województw. Wzięto pod uwagę nowe możliwości finansowania zadań,
znacznie wyższe aspiracje ludności do dostatniego i jakościowo lepszego życia.
W ramach prac nad strategią zbadano i opracowano uwarunkowania rozwoju. Zaproszono do prac
zespołu roboczego gminy zrzeszone w Związku, przedsiębiorców i organizacje pozarządowe.
W drodze mozolnych studiów dochodzono do sprecyzowania celów, priorytetów i zadań.
Strategia koncentruje się na tych zagadnieniach, które gminy łączą. Są to: bogata przyroda,
dziedzictwo kultury i infrastruktura służąca spójności obszaru.
Strategia skupia się głównie na turystyce i działalności okołoturystycznej.
Strategia składa się z pięciu Rozdziałów:
Rozdział 1 stanowią Wytyczne do Strategii z dokumentów wyższego rzędu.
Rozdział 2 - zawiera Syntezę uwarunkowań, a zatem jest to kompendium wiedzy o obszarze, zawierające
podsumowanie „Uwarunkowań rozwoju”, rozwinięte w odrębnym opracowaniu.
Rozdział 3 - opisuje przeprowadzoną analizę SWOT wynikającą z podsumowania syntezy.
Rozdział 4 - zawiera Strategię rozwoju obszaru gmin nadzalewowych, a w niej wyłonione cele, zadania
strategiczne oraz źródła finansowania zadań zapisanych w strategii.
Rozdział 5 - przedstawia sposób realizacji strategii.
Opracowanie zawiera ponadto:

Aneks nr 1 - opis źródeł finansowania zadań strategii;

Aneks nr 2 - zarys projektów produktów turystycznych;

Syntezę opracowania w języku angielskim.
7
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ROZDZIAŁ 1. WYTYCZNE DO STRATEGII Z DOKUMENTÓW WYŻSZEGO RZĘDU
1.1.USTAWA Z DNIA 6 GRUDNIA 2006 R. O ZASADACH PROWADZENIA POLITYKI
ROZWOJU.
Ustawa określa zasady prowadzenia polityki rozwoju, podmioty prowadzące tę politykę oraz tryb
współpracy między nimi (Art.1.1.).
Art.2. Przez politykę rozwoju rozumie się zespół wzajemnie powiązanych działań podejmowanych i
realizowanych w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju kraju oraz spójności społeczno –
gospodarczej i terytorialnej zarówno w skali krajowej, regionalnej jak i lokalnej, w szczególności w zakresie:
1) ochrony środowiska(…);
4) rozwoju kultury, kultury fizycznej, sportu i turystyki(…);
13)wspierania rozwoju przedsiębiorczości;
14)wspierania rozwoju gospodarczego;
15)zwiększania konkurencyjności gospodarki.
1.2. DOKUMENTY KRAJOWE.
 „Strategia Rozwoju Turystyki” z dn. 24.04.2001 r., a także projekt „Strategii rozwoju turystyki na lata
2007-2013” z dn. 21.06.2005 r. - dokumenty przyjęte przez Radę Ministrów zakładają, że nowoczesny,
konkurencyjny i wysokiej jakości produkt turystyczny, przyciągnie do Polski turystów zagranicznych, jak i
spowoduje zatrzymanie turystów krajowych.
Stworzenie konkurencyjnego produktu turystycznego, przygotowanie wykwalifikowanych kadr, rozwój
spójnego i skutecznego systemu marketingu, usprawnienie informacji turystycznej oraz modernizacja
infrastruktury – to główne cele „Strategii rozwoju turystyki na lata 2007-2013”, przygotowanej przez
Ministerstwo Gospodarki.
Autorzy dokumentu uważają, że w tworzeniu polskiego produktu turystycznego warto wykorzystać
zmieniające się na rynku trendy, modę na zdrowy styl życia, nowe formy spędzania wolnego czasu,
organizację wyjazdowych konferencji i kongresów dla firm.
Ważne są również działania marketingowe, ukierunkowane na stworzenie spójnego systemu promocji, nie
tylko na szczeblu krajowym, ale także wykorzystującego możliwość wspólnej promocji na poziomie Unii
Europejskiej.
Ministerstwo Gospodarki podkreśla w dokumencie konieczność modernizacji i rozwoju odpowiedniej
infrastruktury oraz poprawę komunikacji w regionach turystycznych. Dostępność do atrakcji turystycznych,
także dla osób niepełnosprawnych, stanowi bowiem podstawowy element poprawy konkurencyjności
polskiej oferty turystycznej.
Projekt Strategii krajowej zakłada usprawnienie systemu informacji turystycznej poprzez wykorzystanie
nowoczesnych technologii w rozwoju systemu informacji i rezerwacji turystycznej.
8
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
1.3. DOKUMENTY PONADREGIONALNE.
1.3.1. Polski Komponent Strategii Euroregionu BAŁTYK
Strategia rozwoju Euroregionu BAŁTYK opracowana została w 2001 r. przez Stowarzyszenie Gmin RP
EUROREGION BAŁTYK.
Zgodnie ze standardami programowania rozwoju regionalnego, hierarchiczny układ priorytetów i kierunków
działania, z jednej strony uwzględnia treść strategii rozwoju województw pomorskiego i warmińsko –
mazurskiego, z drugiej strony zapisy „Wstępnego Narodowego Planu Rozwoju” - podstawowego dokumentu
formalnego.
Za generalny cel działania uznano: „Wykorzystanie współpracy transgranicznej do realizacji przedsięwzięć
poprawiających jakość życia społeczności lokalnych, kwalifikacje na rynku pracy, poziom rozwoju
gospodarczego oraz stan środowiska naturalnego województw współtworzących EUROREGION
BAŁTYK”.
Za główne priorytety uznano:
priorytet 1 – rozwój kontaktów międzyludzkich budujących demokrację lokalną,
priorytet 2 – rozbudowa i modernizacja infrastruktury komunikacyjnej,
priorytet 3 – rozwój turystyki,
priorytet 4 – ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego,
priorytet 5 – poprawa bezpieczeństwa i przeciwdziałanie patologiom społecznym.
1.3.2. Program rozwoju dróg wodnych Delty Wisły i Zalewu Wiślanego, Pętla Żuławska –
międzynarodowa droga wodna E- 70
W „Programie rozwoju..” za cel nadrzędny uznano:
Wzmocnienie rozwoju gospodarczego regionów poprzez turystyczny rozwój dróg wodnych Delty Wisły i
Zalewu Wiślanego.
Priorytet 1.
Rozwój dróg wodnych Delty Wisły i Zalewu Wiślanego w zakresie turystycznego ich
wykorzystania: budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury turystycznej w zakresie budownictwa
wodnego na szlakach wodnych; poprawa żeglowności i bezpieczeństwa szlaków wodnych; zwiększenie
ruchu turystycznego poprzez stworzenie informacji dla turystyki wodnej.
Priorytet 2.
Aktywizacja gospodarcza w otoczeniu szlaków wodnych Delty Wisły i Zalewu Wiślanego:
budowa, rozbudowa i modernizacja infrastruktury poprawiającej i zwiększającej dostępność do obiektów i
atrakcji turystycznych wokół szlaków wodnych: rozwijanie sieci szlaków turystycznych (pieszych,
rowerowych, tematycznych itp.), rozwój dla potrzeb turystyki tzw. małej infrastruktury przy portach i
przystaniach (parkingi, pola namiotowe, zaopatrzenie w gaz, paliwo, wodę, odbiór ścieków itp.), rozwijanie
ciągów komunikacji, rozwijanie wyspecjalizowanych form turystyki i rekreacji wykorzystujących walory
turystyczne i krajobrazowe.
9
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
1.3.3. Program „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich
2007 – 2013”
W programie o którym mowa wyżej, cel generalny brzmi:
Racjonalna gospodarka żywymi zasobami wód i poprawa efektywności sektora rybackiego, podniesienie
konkurencyjności polskiego rybołówstwa i przetwórstwa rybnego oraz trwała obecność gospodarki rybnej w
gospodarce narodowej. Produkty rybołówstwa oraz chowu i hodowli ryb, produkty przetwórstwa powinny
odpowiadać zapotrzebowaniu rynku krajowego pod względem ceny i jakości oraz powinny być
konkurencyjne na rynkach zagranicznych.
Celami szczegółowymi dla celu generalnego, ważnymi dla strategii gmin nadzalewowych, są :
• wzrost rentowności sektora,
• uzyskanie równowagi pomiędzy nakładem połowowym, a dostępnymi i odtwarzalnymi zasobami ryb,
• ochrona socjalna społeczności na obszarach zależnych od rybołówstwa i akwakultury,
• ochrona i rozwój rybołówstwa przybrzeżnego,
• rozwój akwakultury,
• odnowa floty,
• ciągłość dostaw ryb i produktów rybnych, uniezależnienie przetwórstwa od sezonowości połowów.
1.4. DOKUMENTY REGIONALNE.
1.4.1. „Strategia rozwoju województwa pomorskiego”
W strategii rozwoju województwa pomorskiego do roku 2020, w odniesieniu do terenów nadzalewowych,
przyjęto następujące priorytety:
Konkurencyjność
Cel 3 – Rozwój gospodarki wykorzystującej specyficzne zasoby regionalne – kreowanie i wspieranie
rozwoju marek regionalnych;
Cel 1
–Wzrost zatrudnienia i mobilności zawodowej – aktywne formy wspomagania wzrostu zatrudnienia,
zwłaszcza na obszarach dotkniętych wysokim bezrobociem;
Spójność
Cel 4 – Kształtowanie procesów społecznych i przestrzennych dla poprawy jakości życia – rewitalizacja
obszarów regresu społeczno – gospodarczego, obszarów cennych kulturowo;
Dostępność
Cel 1 – Efektywny i bezpieczny system transportowy – wspieranie żeglugi przybrzeżnej i śródlądowej oraz
modernizacja małych portów;
Cel 4 – Zachowanie i poprawa stanu środowiska przyrodniczego – zmniejszenie poziomu zanieczyszczenia
środowiska oraz negatywnego oddziaływania, w tym zanieczyszczenia wód powierzchniowych.
10
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
1.4.2. „Strategia rozwoju województwa warmińsko – mazurskiego 2020”
Priorytety przyjęte przez strategię rozwoju województwa warmińsko – mazurskiego w odniesieniu do
terenów nadzalewowych są następujące:

Konkurencyjna gospodarka.
Cel 4 – Wzrost potencjału turystycznego w tym wspieranie rozwoju infrastruktury turystycznej takiej jak:
rozbudowa bazy noclegowej o zróżnicowanym standardzie, podniesienie standardu pól namiotowych,
standaryzacja
agroturystyki,
budowa
ścieżek
rowerowych,
ujednolicenie
znakowania
dróg
i
identyfikowanych atrakcji turystycznych, urządzenie miejsc postoju i odpoczynku turystów przy drogach i
trasach rowerowych, budowa nowych i doinwestowanie istniejących instytucji kulturalnych, wspieranie
rewitalizacji i budowy nowych szlaków rowerowych, stała poprawa infrastruktury nabrzeży, wzrost jakości
aktualnej bazy turystycznej w tym promowanie nowych nieznanych turystycznych obszarów województwa,
zwiększenie aktywności turystycznej rejonu Zalewu Wiślanego oraz J. Druzno, utrzymanie sprawności i
kompleksowego zagospodarowania osobliwości w skali europejskiej jakim jest Kanał Elbląski z
połączeniem do J. Jeziorak, informacja i promocja terenów turystycznych.

Wzrost liczby powiązań sieciowych.
Cel 1 –
Zwiększenie zewnętrznej dostępności komunikacyjnej oraz wewnętrznej spójności: rozwój
komunikacji wodnej w tym modernizacja szlaków wodnych i rozbudowa już istniejących, stała dbałość o tor
wodny przez Zalew Wiślany i rozwój portu w Elblągu oraz małych portów i przystani, umożliwienie
dostępności do Zalewu Wiślanego od strony granicy państwa innym krajom niż Polska i Rosja.
1.4.3. Pozostałe dokumenty regionalne.
Dla potrzeb formułowania „Strategii rozwoju obszaru gmin nadzalewowych do roku 2020 ”
przeanalizowano również inne dokumenty, odnoszące się do tego terenu takie jak np.:
1)
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego,
2)
Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Warmińsko – Mazurskiego,
3)
Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury na lata 2007 – 2013;
4)
Strategię Rozwoju Turystyki Województwa Pomorskiego na lata 2004 – 2013,
5)
Program Rozwoju Produktów Turystycznych Województwa Pomorskiego,
6)
Program rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa Województwa Pomorskiego na lata 2005 – 2013,
7)
Program Ochrony Środowiska Województwa Pomorskiego na lata 207- 2010.
1.5. STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2015
Jak już wspomniano we wstępie, dla obszaru gmin nadzalewowych w roku 2000 opracowana była
„Strategia rozwoju obszaru gmin nadzalewowych do roku 2015”.
Główny cel: „Ekoregion Zalewu Wiślanego jest obszarem harmonijnie rozwiniętym opierającym swój
rozwój na zasobach i potencjałach regionalnych i lokalnych”.
Przyjęto, że dla osiągnięcia celu głównego koniecznym jest zrealizowanie celów strategicznych:
11
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
 Istnieje
kompleksowo
rozwinięty
system
transportowy
obszaru
powiązany
z
układem
międzynarodowym, krajowym i regionalnym oraz dostosowany do potrzeb obsługi gospodarki
lokalnej.
 Dobrze jest rozwinięta infrastruktura turystyczna, w tym dla ekoturystyki i agroturystyki, w oparciu
o zasoby i potencjały przyrodnicze, kulturowe, krajobrazowe i krajoznawcze znaczenia krajowego
oraz międzynarodowego.
 Istnieje nowoczesna infrastruktura na rzecz ochrony środowiska oraz osłony przeciwpowodziowej
terenów położonych nad Zalewem Wiślanym i Żuław Wiślanych.
 Dobrze są rozwinięte węzłowe ośrodki miejskie – Elbląg jako centrum subregionu, ośrodek
subregionalny o znaczeniu krajowym, Braniewo i Nowy Dwór Gdański jako ośrodki uzupełniające
oraz Frombork jako ośrodek rozwoju turystyki opartej o zasoby dziedzictwa kulturowego o
znaczeniu europejskim i Stegna jako ośrodek uzupełniający dla terenów mierzejowych i
nadzatokowych.
 Osiągnięto zrównoważony rozwój Ekoregionu Zalewu Wiślanego oparty na potencjałach i zasobach
regionalnych i lokalnych.
 Istnieje silny lobbing na rzecz obszaru Ekoregion Zalewu Wiślanego oraz napływ kapitału
skierowanego na rozwój gospodarczy.
 Zasoby ludzkie są siłą napędową rozwoju obszaru.
Strategię przyjętą w 2000 roku realizowano w latach 2001-2007. Z dobrymi skutkami zmierzano do
osiągnięcia założonych celów strategicznych. Część z nich została zrealizowana, dla części zapoczątkowano
realizację w formie projektów. Nowe uwarunkowania gospodarcze, ustrojowe i polityczne, a zwłaszcza
członkowstwo w Unii Europejskiej, skłaniają do nowego spojrzenia na obowiązującą od roku 2000
„Strategię..”. Wynikła więc potrzeba zweryfikowania zadań, dostosowania celów i zadań do nowych
możliwości i potrzeb pełnego wykorzystania zasobów przyrodniczych, kultury materialnej oraz potencjału
ludzkiego dla zrównoważonego rozwoju obszaru i wzrostu poziomu życia ludności.
Na rozwój turystyki wpływa przede wszystkim czyste środowisko, dobrze wyposażona baza
turystyczna oraz dobre połączenie komunikacyjne, co wiąże się z uzupełnieniem infrastruktury, ochrony
środowiska, budową i modernizacją infrastruktury transportowej, m.in. dróg, sieci kolejowych, szlaków
wodnych i lotnisk.
Niemalże wszystkie cele strategiczne kładą nacisk na stworzenie profesjonalnych kadr przez systematyczne
podnoszenie
kwalifikacji
wśród
personelu
pracującego
w
usługach
turystycznych,
kształcenie
przedstawicieli biur podróży, personelu hoteli i restauracji oraz przewodników i pilotów wycieczek.
Kształcenie to powinno zostać uzupełnione o elementy pracy z osobami niepełnosprawnymi. Rozwój
turystyki pozwoli stworzyć nowe miejsca pracy w regionach atrakcyjnych turystycznie a borykających się z
wysokim bezrobociem.
12
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Strategia dla gmin nadzalewowych spójna jest ze strategiami dla województw: pomorskiego i warmińsko –
mazurskiego, m.in. w takich przedsięwzięciach jak:
 rozwój połączeń promowych,
 rozwój funkcji turystycznych małych portów i przystani, w tym marin,
 rozwój infrastruktury wodnego transportu śródlądowego,
 kreowanie markowych produktów turystycznych identyfikujących unikatowe i osobliwe cechy
regionu,
 wspieranie innowacyjnych rozwiązań w zakresie kreowania produktów turystycznych.
„Strategia…” z 2000 roku, tak jak wspomniano wyżej, w części się zdezaktualizowała, jednak przyjęta
WIZJA jest nadal aktualna, dlatego też została przeniesiona do niniejszego dokumentu.
13
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ROZDZIAŁ 2. SYNTEZA UWARUNKOWAŃ
Obszar opracowania, dla którego sporządzona jest „Strategia”, położony jest na pograniczu dwóch
województw: w północno – wschodniej części województwa pomorskiego i północno – zachodniej części
województwa warmińsko – mazurskiego. Od północnego wschodu obszar graniczy z Rosją tj. z Obwodem
Kaliningradzkim.
10 gmin w tym miasto Krynica Morska, miasto Braniewo, miasto Elbląg, miasto i gmina Frombork, miasto i
gmina Tolkmicko, miasto i gmina Nowy Dwór Gdański oraz gminy wiejskie: Stegna, Sztutowo i gm. Elbląg
należą do Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych, w skrócie czasami zwanego KZGN, dla
kompletności obszaru opracowaniem objęto również gminę Braniewo, która do związku nie należy.
14
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2.1. PODSTAWOWE DANE CHARAKTERYZUJĄCE OBSZAR
LUDNOŚĆ W WIEKU
MIASTO/GMINA
POWIERZCHNIA
LUDNOŚĆ
NIEPRODUKCYJNYM
NA 100 OSÓB W
(km2)
WIEKU
PRODUKCYJNYM
m. Braniewo
12
17.925
53,1
gm. Braniewo
306
6.411
66,3
m. Elbląg
80
127.275
50,7
gm. Elbląg
192
6.482
57,3
8
2.525
55,6
gm. Frombork
116
1.262
59,9
m. Krynica Morska
116
1.364
50,6
5
9.957
55,2
gm. Nowy Dwór Gdański
208
7.926
60,9
gm. Stegna
170
9.544
55,6
gm. Sztutowo
112
3.538
54,5
m. Tolkmicko
2
2.762
61,4
206
3.934
57,4
1.533
200.905
52,9
m. Frombork
m. Nowy Dwór Gdański
gm. Tolkmicko
OGÓŁEM
15
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2.2. UWARUNKOWANIA SPOŁECZNO - DEMOGRAFICZNE
Obszar gmin nadzalewowych według stanu z 01.01.2006 r. wynosił 1.533 km². Średnia gęstość
zaludnienia na 1 km² wynosiła 131 osób.
Wśród miast największą gęstość zaludnienia ma miasto Nowy Dwór Gdański, gdzie na 1 km²
przypada 1.964 osób oraz miasto Elbląg 1.595 osób/1km² i Braniewo 1.444 osób/1 km². W Tolkmicku
średnia gęstość zaludnienia wynosi 1.381 osób/1 km², we Fromborku 320 osób/1 km². Najmniej, bo zaledwie
12 osób na km² mieszka w Krynicy Morskiej.
Wśród gmin największe zaludnienie jest w gm. Stegna, gdzie na 1 km² przypada 56 osób i w gm. Nowy
Dwór Gdański 38 osób/1 km². Najsłabiej zaludnione są gminy Tolkmicko i Frombork, gdzie wskaźnik
wynosi odpowiednio 19 i 11 mieszkańców na 1 km².
Liczba ludności w końcu grudnia 2005 r. wynosiła we wszystkich gminach i miastach 200.905 osób. W
porównaniu do 2000 r. ubyło 0,7%, tj. 1356 mieszkańców. Na zmniejszenie się liczby ludności wpłynęło
wiele przyczyn. Główne z nich to ujemny przyrost naturalny i ujemne saldo ruchu wędrówkowego
wewnętrznego.
Udział kobiet w ogólnej liczbie ludności w 2005 r. wynosił 51,6 % i był taki sam jak w 2000 r., na
100 mężczyzn przypadło 107 kobiet.
W strukturze wiekowej ludności według ekonomicznych grup wieku wystąpiły następujące zmiany:
zmniejszył się udział ludności w wieku przedprodukcyjnym z 25,4% w 2000 r. do 21,1% w 2005 r.,
natomiast zwiększył się odsetek ludności w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym odpowiednio z 61,7%
do 65,4% i 12,9% do 13,5%. W konsekwencji doprowadziło to do korzystnej zmiany wskaźnika obciążenia
ekonomicznego, który w 2000 r. wynosił 62,1 osób, wobec 52,9 osób w 2005 r.
Liczba osób w wieku nieprodukcyjnym przypadająca na 100 osób w wieku produkcyjnym w
poszczególnych miastach i gminach obszaru gmin nadzalewowych w ciągu analizowanego okresu również
zmniejszyła się (50,6 i 50,70).
W zakresie zatrudnienia badaniem objęto podmioty o liczbie pracujących 10 i więcej osób, ale bez
indywidualnego rolnictwa, stowarzyszeń, duchowieństwa, organizacji społecznych, jednostek budżetowych
obrony narodowej i bezpieczeństwa publicznego.
Na terenie gmin nadzalewowych w 2005 r. pracowało 39,4 tys. osób. Większość osób pracujących to
kobiety – 19,9 tys., które stanowiły 50,7 % ogółu pracujących. Najwyższy udział kobiet w ogólnej liczbie
pracujących danej gminy wystąpił w gminie Stegna – 65,3 % oraz w mieście Frombork - 63,0%. Najniższe
wskaźniki pracujących kobiet były w gminie Braniewo – 28,0% oraz w gminie Elbląg – 30,0%. Dla ponad
56% pracujących, miejscem aktywności zawodowej był sektor prywatny. Największy udział pracujących w
prywatnych firmach, w ogólnej liczbie pracujących danej gminy, odnotowano na terenie gminy Elbląg,
gminy Braniewo oraz miasta Elbląga.
Najwięcej osób zamieszkujących gminy nadzalewowe pracowało w usługach – ponad 63%, w przemyśle i
budownictwie pracowało 35,0%, natomiast w rolnictwie, leśnictwie i rybactwie 1,3% ogólnej liczby
pracujących.
16
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
W 2005 r. na obszarze gmin nadzalewowych zarejestrowanych było 20,0 tys. osób bezrobotnych, które
stanowiły 10,0% ogólnej liczby ludności zamieszkałej na terenie omawianych gmin. Wśród ludności w
wieku produkcyjnym bezrobotni stanowili 15,2%. Najwięcej bezrobotnych w tej grupie osób było w gminie
Braniewo – 28,5% oraz gminie Sztutowo – 23,7%. W liczbach bezwzględnych najwięcej bezrobotnych było
w mieście Elblągu – 10,2 tys. osób, natomiast najmniej w m. Krynica Morska – 0,2 tys. osób.
Wśród bezrobotnych przeważały kobiety, które stanowiły 54,7% ogółu bezrobotnych. Wyjątek stanowiło
miasto Krynica Morska, w którym udział kobiet (48,2%) był niższy od przeciętnej na trenie gmin
nadzalewowych.
2.3. UWARUNKOWANIA PRZYRODNICZO - GEOGRAFICZNE
2.3.1.Ukształtowanie terenu
Ukształtowanie obszaru gmin wchodzących w skład Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych
charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem tak pod względem formy jak i genezy. Składa się na to
sąsiedztwo czterech diametralnie różnych mezoregionów, których odmienność sekwencji form czyni ten
rejon jednym z najatrakcyjniejszych krajobrazowo rejonów Polski. Cechy rejonu charakteryzują się:
 kontrastowością form, gdzie tereny płaskie przechodzą gwałtownie wysoką krawędzią w silnie
porozcinaną erozyjnie wysoczyznę, ta zaś wynosi się wierzchołkami blisko 200 m nad otoczenie;
 unikatowością – w postaci modelowanej przez człowieka powierzchni Żuław (wały, terpy), czy też
modelowanej przez przyrodę sieci głębokich dolin rozcinających krawędź Wysoczyzny Elbląskiej;
do unikatowych należą także zespoły pagórków wydmowych na Mierzei Wiślanej;
 rytmiką występowania form – powtarzające się wały na Żuławach, doliny erozyjne na Wysoczyźnie,
pagórki wydmowe na Mierzei.
Płaskie, najniżej położone Żuławy (do 1,8 m. p.p.m.), sąsiadują z falistą, wydmową Mierzeją Wiślaną z
jednej strony, z drugiej z ostrymi formami rzeźby, wysoko wyniesionej Wysoczyzny Elbląskiej (do około
197 m. n.p.m.) o silnie rozciętej erozyjnie strefie krawędziowej. Wysoczyzna z kolei przechodzi dość
łagodnie w monotonną Równinę Warmińską, oddzieloną wyraźną krawędzią od podobnej do Żuław równiny
delty Pasłęki. W centrum tak zarysowanych przestrzennie sekwencji mezoform, rozpościera się akwen
Zalewu Wiślanego. To wszystko składa się właśnie na atrakcyjność krajobrazową rejonu zalewu,
uwarunkowaną głównie ukształtowaniem terenu. Dopełnieniem jest tu bardzo wysoki potencjał widokowy,
cechujący się dalekimi, wieloplanowymi ekspozycjami.
17
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2.3.2.Kilmat lokalny
Cechy klimatu lokalnego są przede wszystkim pochodną ukształtowania terenu, warunków wodnych i
pokrycia terenu roślinnością. Bardzo duże zróżnicowanie w ukształtowaniu terenu pomiędzy jednostkami
mezoregionalnymi, w których leży obszar opracowania (na przykład Żuławy – Wysoczyzna) wpływa istotnie
na wyraźne zróżnicowanie klimatyczne. Czynniki zewnętrzne kształtujące tu klimat to głównie:
 położenie w strefie przewagi przemieszczania się mas powietrza polarno-morskiego z zachodu;
 położenie w zasięgu wyraźnego oddziaływania klimatycznego Bałtyku;
 położenie w strefie oddziaływania cyrkulacji bryzowej.
Klimat Mierzei Wiślanej i w części Wysoczyzny Elbląskiej jest zdecydowanie korzystny:
 znaczna część obszaru leży w zasięgu oddziaływania aerozolu morskiego, korzystnie wpływającego
na organizm człowieka;
 część półwyspowa Mierzei cechuje się (według niektórych źródeł) występowaniem największej
ilości dni słonecznych w Polsce;
 średnie prędkości wiatru na dużej części obszaru przekraczają wartość 4m/s – jest to korzystne
między innymi dla żeglarstwa.
Na Żuławach i Nizinie Staropruskiej cechy klimatu są mniej korzystne dla człowieka jak na ww. obszarach.
Należą do nich między innymi:
 wyraźnie gorsze warunki solarno – termiczne na stokach północnych w połączeniu ze spływami
chłodnego powietrza obniżają komfort klimatyczny tych terenów;
 dość częste występowanie silnych, chłodnych wiatrów może skutkować oziębieniem organizmu
poniżej jego progu tolerancji;
 cechy klimatu Żuław sprzyjają dłuższemu zaleganiu zanieczyszczonego powietrza (dotyczy to także
dolin i zagłębień bezodpływowych).
Wyraźną odrębnością charakteryzuje się klimat lokalny lasów – lasy wpływają tonizująco na zmiany
wskaźników klimatycznych (mniejsze amplitudy dobowe temperatur, bardziej wyrównany profil wilgotności
powietrza, mniejsze prędkości wiatru, mniejsze parowanie itp.). W lasach, szczególnie iglastych, występuje
znaczne stężenie olejków eterycznych (fitoncydów) korzystnie wpływających na organizm człowieka.
2.3.3.Roślinność
Charakter roślinności zależy od cech abiotycznych środowiska (głównie od warunków wodnych,
klimatycznych, rzeźby i litologii).
Duże zróżnicowanie przestrzenne tych cech stanowi o bardzo wysokiej różnorodności siedliskowej w
otoczeniu Zalewu Wiślanego, a co za tym idzie – o dużej różnorodności gatunkowej. Dla mezoregionalnych
jednostek przyrodniczo – krajobrazowych charakterystyczne są dominujące formacje roślinne:
 Mierzeja Wiślana – dominują tu lasy z sosną jako gatunkiem panującym i z typowymi
zbiorowiskami roślinności wydmowej w runie;
18
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
 Żuławy – to dominacja zbiorowisk roślinności łąkowej i kultur rolniczych z dużym udziałem
roślinności wodolubnej, brak tu prawie zupełnie lasów;
 Wysoczyzna Elbląska – z charakterystycznymi lasami bukowymi (różne odmiany buczyny), lasami
mieszanymi z zespołami kultur rolniczych w strefie wierzchowinowej;
 Równina Warmińska – to roślinność kultur rolniczych i zbiorowiska lasów liściastych i mieszanych;
 Wybrzeże Staropruskie – podobnie jak na Żuławach, dominują tu zbiorowiska łąkowe i kultury
rolnicze – tylko na wilgotnych siedliskach torfowisk pojawiają się większe kompleksy leśne;
 Strefa brzegowa Zalewu Wiślanego – charakterystyczne są tu zbiorowiska szuwarowe i roślin
wodnych z wyraźną przewagą trzciny.
2.3.4.System hydrograficzny
System hydrograficzny w otoczeniu Zalewu Wiślanego cechuje się dużą różnorodnością – od
Mierzei, praktycznie pozbawionej cieków (przewaga terenów bezodpływowych chłonnych), przez Żuławy (z
antropogenicznymi elementami systemu i wymuszonym obiegiem wody), Wysoczyznę Elbląską i Równinę
Warmińską z gęstą, naturalną siecią rzeczną – aż po akwen Zalewu Wiślanego. Zalew Wiślany to zbiornik
morskich wód wewnętrznych o powierzchni 838 km² i długości 90,7 km, dość płytki (średnia gł. 2,7 m, tory
wodne ok. 4.0 m głębokości), położony w sąsiedztwie Morza Bałtyckiego, z którym posiada bezpośrednie
połączenie tylko poprzez Cieśninę Pilawską i drogi wodne śródlądowe.
Akwen podzielony jest granicą państwową polsko – rosyjską. W części polskiej długość zalewu wynosi 35,1
km. Z uwagi na to, że Cieśnina Pilawska znajduje się po stronie rosyjskiej, z morza do zalewu dostęp jest
utrudniony – nawet dla bander polskich. Na podstawie porozumień polsko – rosyjskich dostęp z morza jest
możliwy, ale jedynie na „papierze”, w praktyce wszystko jest płynne i uzależnione od politycznych
uwarunkowań.
Zalew wykorzystywany jest do celów gospodarczych (rybactwo i transport towarowy) oraz do celów
turystycznych (akwen żeglarski, wycieczki statkami turystycznymi, plażowanie). Nad zalewem znajdują się
różnej wielkości i o różnym wyposażeniu porty rybackie, jachtowe oraz przystanie.
Zalew stanowi pod wieloma względami centralny element w przestrzeni przyrodniczej obszaru gmin
nadzalewowych – tak ze względu na wielkość, jak i rolę w systemie hydrograficznym (odbiornik wód ze
zlewni) i w funkcjonowaniu przyrody (obszar podporządkowany).
Stan jakościowy wód zalewu jest w znacznym stopniu wskaźnikiem stanu środowiska w jego zlewni. Ze
względu na cechy hydrologiczne dopływy Zalewu Wiślanego po stronie polskiej możemy podzielić na trzy
grupy:
 rzeki i kanały żuławskie - z minimalnym spadkiem, leniwym przepływem, dużym zamuleniem dna i
znacznym zanieczyszczeniem wody; część z nich posiada parametry koryta umożliwiającego
żeglugę;
 rzeki Wysoczyzny Elbląskiej - są to krótkie potoki o dużych spadkach podłużnych, wysokiej
amplitudzie przepływów uwarunkowanej klimatycznie (roztopy, okresy deszczowe) płynące w
19
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
głębokich dolinach erozyjnych;
 rzeki Równiny Warmińskiej - Bauda i Pasłęka, cechujące się większymi i bardziej ustabilizowanymi
przepływami.
Parametry koryta umożliwiające żeglugę większych jednostek pływających posiadają: Nogat, Szkarpawa,
Wisła Królewiecka, Elbląg, Kanał Jagielloński i Pasłęka poniżej Braniewa.
Dopełnieniem wymienionych wyżej głównych elementów systemu hydrograficznego są:
 rowy i kanały melioracyjne – szczególnie gęstą siecią występujące na obszarze Żuław Delty Wisły
(gdzie funkcjonują w skomplikowanym technicznie systemie polderowym);
 niewielkie jeziora zaporowe (dorzecze Kumieli), oczka śródpolne i śródleśne;
 mokradła i bagna (dna dolin, tereny depresyjne, niecki zarośniętych jezior, terasa zalewowa Zalewu
Wiślanego).
Po stronie rosyjskiej głównymi dopływami zalewu są: Pregoła, Prachładnaja, Mamonowka i Delma.
Wartość środowiska obszaru jest szczególna tak pod względem przyrodniczym jak i krajobrazowym.
Dlatego też:
 ustanowiono obszary Paneuropejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000 (dyrektywa ptasia) i
projektowane są obszary NATURA 2000 (dyrektywa siedliskowa);
 ustanowiono tu dwanaście rezerwatów przyrody: „Buki Mierzei Wiślanej”, ”Kąty Rybackie”
(rezerwat kormorana i czapli siwej), „Mewia Łacha”, „Ujście Nogatu”, „Zatoka Elbląska”, „Buki
Wysoczyzny Elbląskiej”, „Kadyński Las”, :Cielętnik:’ „Nowinka”, „Jezioro Druzno”, „Ostoja
Bobrów na rzece Pasłęce”, „Dolina rzeki Stradanki” ;
 utworzono dwa parki krajobrazowe („Mierzeja Wiślana” i „Wysoczyzna Elbląska”);
 duża część terenów leży w granicach obszarów chronionego krajobrazu.
Sekwencja przestrzenna tych form ochrony stanowi fragment regionalnego systemu obszarów chronionych.
Ponadto występują tu elementy strukturalne systemów ekologicznych o znaczeniu krajowym i europejskim:
 obszar węzłowy krajowej sieci ekologicznej ECONET PL o randze międzynarodowej (obszar 3M –
Ujścia Wisły);
 korytarze ekologiczne sieci ECONET PL (o randze krajowej i międzynarodowej);
 ostoje przyrody CORINE o randze międzynarodowej.
20
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2.4. UWARUNKOWANIA KULTUROWE
Wydawałoby się, że geograficznie zwarty, w skali kraju niewielki, a ponadto jakby „przyklejony” do
równie małego obszaru wodnego rejon, powinien okazać się jednorodny, charakterystyczny poprzez cechy
wspólne, dające się ujednolicić. Jednak analiza uwarunkowań dziejowych odbijających się w krajobrazie
kulturowym prowadzi do sformułowania wniosku odwrotnego – mamy tu do czynienia z niezwykłym
zróżnicowaniem, objawiającym się poprzez niespotykane bogactwo odmian, odcieni i aberracji. Myśl ludzka
kształtująca przestrzeń życiową, tworząca idee i formująca poprzez nie materię, poruszała się tu w często
przeciwstawnych kierunkach, sięgając po różne techniki, technologie i rozwiązania oraz wyznaczając przed
sobą niewspółmierne cele do osiągnięcia.
Spoiwem dla obszaru gmin nadzalewowych są m.in.:

pluralizm duchowy ich mieszkańców manifestowany na przestrzeni wieków,

różnorodna, wypływająca z wielu źródeł i zmierzająca ku odmiennym perspektywom kultura,

różnice, często zasadnicze i wykluczające się - sprzeczne dążenia i osiągnięcia.
O różnorodności kulturowej na terenie obszaru położonego nad Zalewem Wiślanym zdecydowała epoka
nowożytna obejmująca okres od średniowiecza do oświecenia (XIII – XVIII wiek, ponad 500 lat). Wtedy to
w omawianym rejonie objawiło się w swojej kulturotwórczej aktywności aż sześć podmiotów kształtujących
różnorodny krajobraz i postawy ludzkie. Były to: wolne miasto Gdańsk (odciskające swe piętno w gminach
Stegna, Sztutowo i Krynica Morska – do czasów rozwoju turystyki), wolne miasto Elbląg (gmina i miasto
Elbląg, częściowo gmina Tolkmicko, Krynica Morska – w fazie rozwoju funkcji letniskowych), Warmia
historyczna (gminy Braniewo i Frombork, miasto Braniewo i Frombork), Prusy Królewskie (gmina i miasto
Tolkmicko, gmina i miasto Nowy Dwór Gdański), Prusy Zakonne potem Książęce (część gminy Braniewo)
oraz – trochę na doczepkę w tym politycznym towarzystwie – osadnicy z Niderlandów, głównie mennonici,
zwani popularnie „olendrami” (większość żuławskich polderów w zachodniej części obszaru).
Każda z tych sił wniosła do kultury (tj. stanu świadomości społecznej oraz wyglądu krajobrazu)
charakterystyczne dla własnych ambicji i statusów prawno-politycznych elementy. Nie sposób ich w
niniejszym opracowaniu dokładnie scharakteryzować, można jednak zasygnalizować najważniejsze
tendencje z ich materialnymi przejawami, w postaci obiektów zabytkowych czy atrakcji i osobliwości
turystycznych. I tak:
Warmia historyczna (czyli świeckie księstwo sekularne) to kultura katolicka i wiejska, oparta na dwugłosie
kościoła i wsi czynszowej. To warmińska sztuka, o wyodrębnionym stylu (Krzysztof Perwanger, burmistrz
Tolkmicka), rzemiosło oraz cała sfera obyczajowo – obrzędowa z symptomatycznym folklorem (tkanina
podwójna, słynny wielkanocny taniec z kołem, regionalne potrawy i stroje). To także warmiński system
edukacyjno – oświatowy z ambicjami naukowymi, który przyczynił się do powstania w Polsce pierwszego
ośrodka tworzenia i upowszechniania nauczania na poziomie średnim (Braniewo) oraz drugiego co do
znaczenia w Polsce północnej ośrodka naukowego (także Braniewo). Warmia w spadku pozostawiła nam
wiele wspaniałych zabytków, w tym przede wszystkim Wzgórze Katedralne we Fromborku – obiekt o
znaczeniu dla światowego dziedzictwa, jedyny wpisany na listę pomników historii Prezydenta RP na terenie
21
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
województwa warmińsko – mazurskiego oraz Kanał Kopernika – najstarszą budowlę hydrotechniczną w
kraju. Warmia dała nam również jednego z największych uczonych świata – Mikołaja Kopernika – który
zmienił paradygmat Europy, a także wielu innych wybitnych myślicieli o randze europejskiej, czasami
niesłusznie pomijanych przy wielkości fromborskiego astronoma (Hozjusza, Kromera, Dantyszka czy
Krasickiego).
Elbląg – propagował kulturę mieszczańską, związaną z kręgiem protestanckim, opartą na kulcie pracy i
sukcesu. Wyzwalało to przedsiębiorczość, niezwykłe inicjatywy handlowe, przemysłowe czy społeczne.
Wśród nich wskazać trzeba wyraźnie jedną - mieszczanie elbląscy zasłynęli jako twórcy turystyki sensu
stricte w północnej Europie. Wybudowali pierwszą w Europie turystyczną linię kolejową (kolej
nadzalewowa), uruchomili żeglugę turystyczną na Zalewie Wiślanym i na Kanale Elbląskim (także
pierwszą), stworzyli wypoczynkowe i uzdrowiskowe „raje” na Mierzei Wiślanej oraz na Wysoczyźnie
Elbląskiej (Krynica Morska w formie letniska, uzdrowisko w Połoninach– Nadbrzeżu, Bażantarnia)
wzorowane odważnie na modelach śródziemnomorskich czy alpejskich. Elbląg pozostawił nam w spadku
wiele wspaniałych obiektów zabytkowych i atrakcji turystycznych.
Gdańsk – poprzez odwieczną rywalizację z Elblągiem, głównie w dziedzinie morskiego handlu
dalekosiężnego, przyczyniał się do wzmacniania funkcji portowych w całym basenie Zalewu Wiślanego.
Gdańsk otwierał naszemu regionowi okno na świat, ustanawiał kontakty handlowe z całą Europą, przykładał
się do wzrostu zamożności ludzi żyjących z morza, żeglugi i rybołówstwa. Udrażniał też śródlądowe drogi
wodne, wpływał na budowanie niezwykłych obiektów hydrotechnicznych rozsławiających nasz region w
całej Europie, upodobniających go nieco do Holandii. Gdańsk eksploatował, w zasadzie już na skalę
przemysłową, największy skarb Prus – bursztyn, tworząc na jego bazie wspaniałe rzemiosło i sztukę.
Prusy Królewskie – kształtowały w niewielkim stopniu krajobraz kulturowy, nieproporcjonalnie do własnej
potęgi i posiadanych możliwości prawnych, politycznych czy społecznych. Działalność dworskich
przedstawicieli reprezentujących władzę królewską zaznaczyła się najwyraźniej w Nowym Dworze
Gdańskim oraz w Tolkmicku i jego najbliższej okolicy, gdzie długo funkcjonowało niegrodzkie starostwo.
„Olendrzy” – dokonali rzeczy niezwykłej w skali światowej, praktycznie stworzyli w 100%
antropomorficzny krajobraz Żuław, wydobyli tą krainę spod wody. Zostawili po sobie całe Żuławy,
wszystko: drogi, poldery, siedliska z charakterystycznymi terpami, nasadzenia zieleni wysokiej w
planowanym dwugłosie, skomplikowany system odwadniania, wały i rowy, stacje pomp, zastawki, mosty
podnoszone, zabudowa mieszkalna i inwentarska itp. oraz legenda, która snuje się po ich krainie.
Prusy Książęce – opierały się w swoim ustroju na silnej, jednoosobowej władzy monarszej oraz na
wspierającej ten absolutyzm strukturze wielkiej własności ziemskiej. Ta prawno-polityczna instytucja
przyczyniła się do uformowania szczególnej warstwy społecznej wyrosłej na gruncie rycerstwa: szlachty
pruskiej zwanej junkrami. W efekcie doprowadziło to do wytworzenia się klucza wspaniałych majątków
ziemskich: reprezentacyjnych, rozbudowanych w zespoły pałacowo(dworsko) – parkowe. Na omawianym
obszarze ów wpływ zaznaczył się głównie we wschodniej części gminy Braniewo, trochę też na dawnym
Terytorium Elbląskim. Większość tych wspaniałych założeń została niestety zniszczona, ich skromne
22
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
pozostałości odnajdziemy tylko w: Janowie Pomorskim, Połoninach, Zajeździe i w Kadynach, a relikty w:
Lipowinie, Świętochowie, Rudłowie pod Braniewem. Kultura Prus Wschodnich obdarowała nasz obszar
jednym naprawdę wybitnym obiektem, o światowym znaczeniu i dobrze zachowanym – Kanałem Elbląskim.
Bo tak naprawdę ową niezwykłą drogę wodną zbudowano do pruskiej krainy zwanej kiedyś Oberlandem
(czyli Górnymi Prusami).
W tej niezwykłej różnorodności wskazać również możemy czynniki unifikujące region. Nie było ich
wiele, nie miały zbyt wielkiej siły oddziaływania, czy inaczej rzecz ujmując – ich moc odbijania się na
krajobrazie albo objawiała się zbyt krótko, albo zatarła się jako zbyt daleko osadzona w chronologii
dziejowej. Tak właśnie stało się w przypadku pierwszej wspólnej platformy dla obszaru opracowania:
dorobku osadnictwa wczesnośredniowiecznego. Z kolei zbyt krótko na continuum różnorodności, odcieni i
odmian wpływały: Hanza, oświeceniowy absolutyzm Królestwa Pruskiego oraz powojenne warunki
społeczno – gospodarcze, związane z PRL-em.
Wpływ tych czynników można zasygnalizować następująco:
Wczesne średniowiecze – w basen Zalewu Wiślanego docierały różne ludy, wśród nich najważniejsi byli w
początkach naszej ery Goci i Gepidowie (kultura wielbarska – stanowisko archeologiczne w Welklicach), a
po nich docierający ze wschodu Estowie (Prusowie) i z zachodu Pomorzanie. Na styku ich osadnictwa
funkcjonowała słynna w całej Europie faktoria wikińska Truso. Najciekawsza, najbarwniejsza i najsilniejsza
była kultura bałtyjska (Prusów); praktycznie na jej strukturach Zakon NMP zbudował chrześcijańskie i
feudalne państwo, wprowadzając nasz teren w krąg cywilizacji europejskiej. Prusowie zostawili po sobie
wiele pamiątek – językowych, utrwalonych w takich nazwach jak: Warmia, Pomezania, Elbląg, Bauda,
Narusa, Pasłęk czy Pasłęka oraz materialnych – w postaci wspaniałych stanowisk archeologicznych,
grodzisk, wałów, wzniesień i dróg (zlokalizowane głównie na terenie gmin Tolkmicko i Frombork).
Hanza – była związkiem miast portowych pod przywództwem Lubeki, otwierającym okno na świat,
umożliwiające dalekosiężny, zamorski handel. Patronat Hanzy przyczynił się do rozwoju funkcji portowych
w najważniejszych miastach Elblągu i Braniewie oraz w Gdańsku poprzez mierzeję, a pośrednio do
powstania licznych małych portów i przystani wokół zalewu.
Królestwo Pruskie – starało się wprowadzać jednolite wzory i modele życia społecznego i gospodarczego
we wszystkich wymiarach, a ponadto zniosło lub zneutralizowało wpływ niemal wszystkich wyżej
wymienionych sił różnicujących dotąd krajobraz. Na przykład zlikwidowano Warmię jako księstwo oraz
ujarzmiono samorządy Elbląga i Gdańska w ich niepohamowanych ambicjach. Nie powstrzymało to jednak
różnicowania się uwarunkowań kulturowych, zmiany czytelne w krajobrazie były zbyt trwałe by je
wyeliminować.
Rzeczywistość po 1945 roku – okazała się czynnikiem unifikującym, ale tylko w sensie destrukcji i
dewastacji krajobrazu kulturowego. Brak zrozumienia dla bogatej tradycji, często nieumiejętność
posługiwania się bogatym dziedzictwem, doprowadziły do wykształcenia się postaw obojętności albo wręcz
związanych z niszczeniem substancji zabytkowej. Najintensywniej procesy obserwowano w gospodarce
byłych PGR-ów. Tak więc ujednolicono nieco krajobraz obszaru poprzez dekompozycję, deprecjację i
23
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
destrukcję jego walorów i wartości.
2.5. UWARUNKOWANIA GOSPODARCZE
W końcu 2005 r. na obszarze gmin nadzalewowych w rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki
narodowej REGON zarejestrowanych było 19.912 podmiotów (bez rolników indywidualnych) tj. o 1,1 %
mniej niż w 2000 r. i o 1,0 % więcej niż w roku 2004.
Sektor prywatny skupiał 90,7 % wszystkich podmiotów w rejestrze. Dominowały w nim podmioty
prowadzone przez osoby fizyczne (14,6 tys.), które stanowiły 73,5 % ogółu firm prowadzących działalność
gospodarczą. Sektor publiczny stanowił 9,3 % wszystkich podmiotów.
Ze wszystkich gmin obszaru nadzalewowego najwięcej podmiotów działało w mieście Elblągu – 60,8 %,
mieście Braniewie – 8,0 % oraz w gminie miejsko – wiejskiej Nowy Dwór Gdański – 7,6 %. Najmniej
podmiotów zarejestrowanych było w gminie Braniewo – 1,3 %, gminie miejsko – wiejskiej Frombork – 1,4
% oraz w gminie Sztutowo – 1,9 %.
W stosunku do roku 2000 najwięcej podmiotów przybyło w gminie Stegna o 10,7 %, gminie Braniewo o 7,4
%, w gminie miejsko – wiejskiej Nowy Dwór Gdański o 6,3 % oraz w gminie miejsko – wiejskiej
Tolkmicko o 3,5 %. Spadek liczby podmiotów odnotowano w mieście Krynica Morska o 23,1 %, w gminie
miejsko - wiejskiej Frombork o 6,5 % oraz w gminie Elbląg o 5,3 %.
Biorąc pod uwagę podstawowy rodzaj prowadzonej działalności w 2005 r. najwięcej podmiotów działało w
sekcji handel i naprawy – 5606 (28,2 % ogółu). Działalność w zakresie obsługi nieruchomości i obsługi firm
prowadziło 4.191 podmiotów (21,1 % ogółu). W przetwórstwie przemysłowym zadeklarowało swoją
działalność 1.958 jednostek gospodarczych (9,8 %), a w budownictwie 1.446 (tj. 7,3 % ogółu).
Liczba spółek handlowych w porównaniu z 2000 rokiem wzrosła o 35,9 %, a w porównaniu do 2004 r.
jedynie o 1,8 %. Liczba spółdzielni sukcesywnie spada. W roku 2000 było ich 150, a w 2005 tylko 126
(spadek o 16,0%). W 2005 r. na obszarze gmin nadzalewowych 14,6 tys. osób fizycznych prowadziło
działalność gospodarczą tj. o 4,7 % mniej niż w 2000 r. i o 0,9 % więcej niż w roku 2004.
Należy zaznaczyć, że dla regionu nadzalewowego pierwszoplanową i historycznie uwarunkowaną
jest funkcja portowa. Porty w Elblągu i niektóre porty nad Zalewem Wiślanym szczycą się wielowiekowymi
tradycjami. W rozwoju gospodarczym obszaru odgrywały pierwszorzędną rolę i były nierozerwalnie
związane z rozwojem nie tylko miast, ale także licznych małych miejscowości nadzalewowych. Ich rozwój
postępował w miarę wzrostu wymiany towarowej i uprzemysłowienia miast i osad. Przewozy były możliwe
dzięki sprawnej infrastrukturze technicznej rzek i kanałów oraz otwartości wód Zalewu Wiślanego.
Nad Zalewem Wiślanym funkcjonuje szereg portów i przystani. Najwięcej przystani oraz największy
port znajduje się w Elblągu. Ważnymi nad zalewem są również porty i przystanie w Krynicy Morskiej, we
Fromborku, Tolkmicku i w Kątach Rybackich. Dalej mniejsze przystanie w Nowej Pasłęce, Suchaczu,
Piaskach, Kamienicy Elbląskiej, Nadbrzeżu. Porty na zalewie oprócz funkcji turystycznej pełnią funkcje
transportu towarowego i obsługi rybołówstwa łodziowego.
Nad zalewem jest jeszcze kilkanaście przystani i miejsc przydatnych na przystanie. Między innymi takimi
24
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
przystaniami są Kupta, Kadyny, Pęklewo, Suchacz II, Jagodna, Nabrzeże (czynna przystań żeglarska) itp.
Oprócz funkcjonujących portów na zalewie, istnieją również przystanie w Rybinie i w Drewnicy nad
Szkarpawą, w Nowej Pasłęce i w Braniewie nad Pasłęką, w Nowym Dworze Gdańskim – nad Tugą - Wielką
Świętą.
W Elblągu w ostatnich latach zbudowano terminal towarowy i pasażerski, który może obsługiwać promy
pasażersko – samochodowe, towarowe oraz barki i statki do 3 tys. DWT.
Brak możliwości swobodnej żeglugi przez granicę polsko-rosyjską na Zalewie Wiślanym oraz brak
alternatywnego połączenia z Bałtykiem, powodują niewykorzystanie potencjału portowego w Elblągu.
Rybactwo to gałąź gospodarki historycznie związana z zalewem. W polskiej części Zalewu
Wiślanego rybołówstwo uprawiało przed dziewięciu laty 250 rybaków dysponujących: 220 łodziami. W
latach 2004 – 2005, wobec niskiej wydajności łowiska, wielu rybaków zlikwidowało swe łodzie, w zamian
za rekompensaty, które wypłaciła Unia Europejska jako odszkodowanie. Dlatego obecnie rybołówstwo na
zalewie jest mocno ograniczone. Wydano tu 67 licencji (około 140 rybaków). Dla ilustracji: w roku 1948 na
Zalewie Wiślanym odłowiono 1150 ton ryb. Jeszcze cztery lata temu łowiło się średnio 2.200 ton rocznie, w
tym 500-600 ton cennych gospodarczo. Należy dodać, że po likwidacji części kutrów rybackich ilość
odławianych ryb znacznie spadła (do 650-750 ton rocznie). Zasadniczo spadły połowy węgorza i sandacza.
Znikły niemal zupełnie karp, certa, kręp, łosoś i szczupak. Dlatego ważnym wydaje się otwarcie Zalewu
Wiślanego poprzez budowę Kanału Żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną w Skowronkach, tak by rybacy
mogli wypłynąć na morze.
Problemem jest nadmiernie rozwinięta kolonia kormorana i zbyt niskie zarybienie gatunkami takimi jak
węgorz czy szczupak itp. Konieczna jest restytucja ichtiocenozy Zalewu Wiślanego.
2.6. POWIĄZANIA KOMUNIKACYJNE
Sieć transportowa na obszarze objętym opracowaniem jest dość dobrze rozwinięta i wyróżnia się
ilością dróg kołowych, wodnych, kolejowych. Do systemu transportowego stanowiącego powiązania Zalewu
Wiślanego z resztą kraju należą:
 układ dróg kołowych,
 układ dróg kolejowych,
 układ dróg wodnych,
 układ dróg powietrznych,
powiązane z infrastrukturą przygraniczną.
2.6.1. Drogi kołowe
Wszystkie sieci transportowe wymienione wyżej schodzą się razem stanowiąc Multimedialne Węzły
Transportowe (MWT) w Elblągu i w Kaliningradzie oraz w ograniczonym zakresie w Nowym Dworze
Gdańskim i Braniewie. Wymienione wyżej MWT stanowią bardzo dobre powiązanie z układem krajowym i
międzynarodowym poprzez dobre powiązanie z siecią dróg kołowych międzynarodowych i krajowych, z
25
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
których wyróżniają się:
 droga nr 7 (E77) relacji Gdańsk ( i porty trójmiejskie) – Elbląg – Warszawa – Chyżne –
Bratysława;
 droga nr 22 relacji Elbląg – Malbork – Gorzów Wlk. – do zachodniej granicy państwa, łącząc się
w Czarlinie z drogą nr 1 relacji Gdańsk – Łódź – Cieszyn – Wiedeń oraz w węźle w Swarożynie
z autostradą A-1;
 droga nr 55 relacji Nowy Dwór Gdański – Malbork – Kwidzyn – Grudziądz do drogi nr 1;
 droga nr 504 relacji Elbląg – Frombork – Braniewo – przejście graniczne w Gronowie dalej
droga A194 Mamonowo – Kaliningrad;
 droga nr 501 i 502 – stanowiąca połączenie z Mierzeją Wiślaną i jej obsługę komunikacyjną;
 droga nr 503 (nadzalewowa) – łącząca Elbląg – Suchacz – Kadyny – Tolkmicko;
 droga nr 505 łącząca Frombork – Pasłęk oraz stanowiąca skrót do Fromborka z drogi nr7;
 droga nr 507 łącząca Olsztyn – Ornetę – Pieniężno z Braniewem.
a po stronie rosyjskiej:
 droga A193 relacji Kaliningrad – Primorsk – Bałtijsk;
 droga A229 relacji Kaliningrad – Wilno;
 droga A190 relacji Kaliningrad – Żeleznogradsk – Kłajpeda;
 droga A 191 relacji Kaliningrad – Ryga – Tallin – Helsinki.
W przyszłości z części wymienionych tu dróg powstanie Nadbałtycka Droga Ekspresowa zataczająca pętlę
wokół Morza Bałtyckiego, łącząca wszystkie leżące nad Bałtykiem państwa. W ciągu której znajduje się
odcinek drogi nr 7 Gdańsk – Elbląg, drogi nr 22 Elbląg– Grzechotki (przejście graniczne Grzechotki Mamonowo) – Kaliningrad oraz droga A 229 Kuriawcewo.

Droga nr 7 stanowi bardzo ważne ogniwo w krajowej sieci drogowej, gdyż łączy porty
Trójmiasta ze stolicą kraju oraz poprzez przejście graniczne w Chyżnym z południem Europy, a
także poprzez drogę nadmorską z Gdańska - połączenie z Berlinem.

Droga nr 22 Elbląg – Malbork stanowi ważne połączenie tworząc przedłużenie drogi z
Kaliningradem do drogi nr 1, połączenie z węzłem na autostradzie A – 1 (północ – południe)
oraz połączenie z przejściem granicznym na granicy niemieckiej.

Droga Elbląg – Kaliningrad nr 504 prowadzi ruch osobowy międzynarodowy przez przejście
graniczne w Gronowie.
Wszystkie wyżej wymienione drogi stanowiące pętlę wokół Bałtyku oraz doprowadzające ruch kołowy z
głębi lądu, otaczają Zalew Wiślany od południa, przechodząc w jego bliskim otoczeniu.
Drogi doprowadzające ruch kołowy w bezpośrednie sąsiedztwo akwenu stanowią również dość gęstą
i rozbudowaną sieć. Od węzła na drodze nr 7 w rejonie Nowego Dworu Gdańskiego do Stegny odchodzi
droga wojewódzka, która łączy się z drogą przechodzącą wzdłuż Mierzei Wiślanej od Mikoszewa
(przeprawa promowa) do miejscowości Piaski. Od węzła Elbląg odchodzi droga powiatowa łącząc po drodze
Suchacz, Kadyny i Tolkmicko. Tolkmicko posiada również połączenie transportowe z drogą nr 504 (Elbląg
26
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
– Braniewo – Gronowo – granica państwa). Obie te drogi: z Elbląga do Tolkmicka oraz z Pogrodzia do
Tolkmicka są poprowadzone w malowniczym krajobrazie Wysoczyzny Elbląskiej i posiadają parametry dróg
górskich, a widoki z nich postrzegane zadowolą nawet najbardziej wybrednego turystę.
Pozostała sieć dróg powiatowych i gminnych stanowi uzupełnienie układu podstawowego.
2.6.2. Drogi kolejowe
Równie ważną rolę jak sieć dróg kołowych spełnia sieć linii kolejowych, która w dużym stopniu
utworzona została przed drugą wojna światową.
Podstawową rolę spełniają połączenia kolejowe w relacjach: północ – południe i wschód – zachód pełniące
rolę powiązań krajowych z położonymi na nich węzłami kolejowymi w Malborku i Tczewie, a
umożliwiającymi połączenie regionu we wszystkich kierunkach kraju.
W skład sieci wchodzą:
 Dwutorowa zelektryfikowana linia relacji Warszawa – Malbork – Gdańsk;
 Dwutorowa zelektryfikowana (na odcinku Malbork – Elbląg) i jednotorowa niezelektryfikowana
(na odcinku Elbląg – granica państwa) relacji Malbork – Elbląg – Bogaczewo – Braniewo –
Kaliningrad) z międzynarodowym przejściem granicznym kolejowym w Braniewie.;
 Jednotorowa zelektryfikowana linia relacji Bogaczewo – Morąg – Olsztyn, na której odbywa się
również ruch pociągów międzynarodowych: Berlin – Kaliningrad i Berlin – Olsztyn.
 Linia Braniewo – Orneta – Olsztyn kategorii lokalnej.
 Linia kolejowa wąskotorowa Nowy Dwór Gd. – Stegna – Sztutowo - Mikoszewo.
Połączenie kolejowe, linią Elbląg – Frombork – Braniewo, stanowi dużą atrakcję turystyczną dzięki
rozpościerającym się z okien wagonu, urzekającym swym pięknem, widokom krajobrazu.
Wielką stratą jest zaniechanie kursowania pociągów na linii Elbląg – Frombork – Braniewo będącej atrakcją
turystyczną (szczególnie ze względu na przepiękne widoki, gdyż trasa przechodzi nad Zalewem Wiślanym
skrajem Wysoczyzny Elbląskiej), która stanowi połączenie ośrodków osadniczych. Jest to część słynnej
przedwojennej nadzalewowej kolei HUB (Elbląg – Królewiec), o wyjątkowej randze historycznej.
Linia wąskotorowa z Nowego Dworu Gdańskiego do Stegny oraz wzdłuż Mierzei Wiślanej z Mikoszewa do
Sztutowa wykorzystywana jest obecnie tylko w sezonie do celów turystycznych. Dalszy odcinek tej linii ze
Sztutowa do Krynicy Morskiej, został rozebrany, a na jej odtworzenie brak zgody Konserwatora Przyrody i
Lasów Państwowych. Odtworzenie jej przyniosłoby znaczne korzyści w ochronie przyrody, ponieważ
przebieg linii wzdłuż wybrzeża w sąsiedztwie zejść na plażę i stanowiłby środek transportu dowożący ludzi
nad morze, przy pozostawieniu samochodów na parkingu we wsi.
2.6.3. Drogi wodne
System dróg wodnych umożliwia połączenia w europejskim systemie powiązań wodnych. Drogi
wodne wchodzące w skład tego systemu to:
 Morskie wody wewnętrzne (rzeka Elbląg i Zalew Wiślany) a w nich droga morska łącząca port
w Elblągu i porty nadzalewowe torem wodnym na Zalewie Wiślanym do Kaliningradu,
27
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Bałtijska, z portami bałtyckimi przez Cieśninę Piławską (ograniczone do bander polskich, z
wykluczeniem bander krajów trzecich).
 Drogi śródlądowe, które mają połączenie z systemem dróg wodnych w Europie Zachodniej
(Ren, Kanał Havela, Odrę, Noteć, Wisłę i Nogat) i w Europie Wschodniej poprzez rzekę
Pregołę, Kanał Delma, Zalew Kurski oraz rzekę Niemen.
 Drogi wodne śródlądowe łączące Gdańsk przez Martwą Wisłę – Wisłę – Szkarpawę
(alternatywnie) Wisłę Królewiecką na Zalew Wiślany tym samym połączenia – z drogami
wodnymi Obwodu Kaliningradzkiego.
 Szlak wodny turystyczny, który łączy Zalew Wiślany z wodami jezior mazurskich: rzeką Elbląg
- torem wodnym przez j. Drużno - Kanałem Elbląskim do Ostródy/Iławy.
Obecnie nie wszystkie śródlądowe drogi wodne są przystosowane do transportu wodnego jak np. Bauda,
Pasłęka, Tuga – Wielka Święta, Wisła Królewiecka, Wąska.
W obszarze opracowania funkcjonują żeglowne drogi wodne, które obecnie posiadają następujące klasy:
 Wisła km 718-910 klasa II,
 Wisła km 910-941,3 klasa III,
 Szkarpawa km 0,0-25,4 klasa II,
 Nogat km 0,0-38,65 odcinek skanalizowany i odcinek żeglowny rzeki wolno płynącej km
38,65-62,00 (ujście do Zalewu Wiślanego) klasa II,
 Kanał Jagielloński km 0,0-5,83 klasa II.
Ważnym elementem wykorzystanie systemu dróg wodnych obszaru nadzalewowego są, po stronie polskiej,
przejścia graniczne wodne w Elblągu i Fromborku.
2.6.4. Drogi powietrzne
Na obszarze opracowania istnieje tylko lotnisko sportowe w Elblągu, które może przyjąć niewielkie
samoloty sportowe i helikoptery. Najbliższe porty lotnicze to po stronie rosyjskiej port w Kaliningradzie i po
stronie polskiej w Gdańsku – Rębiechowie oraz w Szymanach pod Olsztynem. W Królewie Malborskim pod
Malborkiem istnieje lotnisko wojskowe (w odległości 25 km od Elbląga), które umożliwia również loty dla
samolotów cywilnych. Lądowiska turystyczne dla helikopterów znajdują się w Krynicy Morskiej i w
Sztutowie. Istnieje jednak potrzeba oraz realne możliwości utworzenia lądowiska sezonowego także we
Fromborku, Tolkmicku, Nowym Dworze Gdańskim i Braniewie.
2.6.5. Przejścia graniczne
Przejścia graniczne stanowią o możliwości połączenia systemu transportowego Polski z Rosją, a pośrednio
Unii Europejskiej z Rosją. Przebiega tu wschodnia granica unijna, dlatego tak ważnymi stają się one dla
układu komunikacyjnego Europy.
Na terenie gmin nadzalewowych istnieją przejścia graniczne:
 kolejowe – w Braniewie,
 wodne – w Elblągu i we Fromborku,
28
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
 drogowe – w Gronowie.
W budowie jest największe na tym terenie przejście graniczne z Rosją w Grzechotkach. Opóźnienia w
budowie występują po stronie rosyjskiej. Postulowane jest przejście turystyczne (pieszo – rowerowe) w
Piaskach na Mierzei Wiślanej.
2.7. TURYSTYKA
2.7.1. Walory turystyczne miast i gmin
Miasto Elbląg
Duży atrakcyjny, subregionalny bogaty ośrodek gospodarczy, który obejmuje swoim zasięgiem
obsługi obszar otoczenia Zalewu Wiślanego po stronie południowej i wschodniej. W Elblągu znajdują się
usługi administracyjne powiatu grodzkiego, specjalistyczne usługi zdrowia, szpitale, dobrze rozwinięta baza
szkolnictwa wyższego. Kształcenie młodych ludzi w kierunkach technicznych i humanistycznych pełni
ważną rolę w turystyce handlowej i biznesowej. W Elblągu rozwija się innowacyjność technologii. Znajdują
się tu znaczące zakłady produkcyjne. Miasto położone w sąsiedztwie Zalewu Wiślanego nad rzeką Elbląg,
posiada bardzo urozmaicony krajobraz począwszy od terenów żuławskich po stronie zachodniej miasta
poprzez tereny równinne w centrum do terenów wysoczyznowych porośniętych lasami po wschodniej i
północno wschodniej stronie. Bogate środowisko przyrodnicze w tym lasy Bażantarni, Góra Chrobrego i
Gęsia Góra skąd rozpościera się widok na miasto, a przy dobrej widoczności można zobaczyć Malbork. W
Elblągu rozwinięta jest dość dobrze baza turystyczno – sportowa. Znajdują się tu tereny rekreacyjne i
wypoczynkowe: Park Bażantarnia, dwa baseny kryte i duży basen odkryty, lodowisko, hala widowiskowo –
sportowa, tor łyżwiarski i tor wrotkarski, boisko lekkoatletyczne, wyciąg narciarski i przystań kajakowa,
kilka baz żeglarskich, teatr, muszla koncertowa, amfiteatr a przewidziane do realizacji są: europark i
akwapark.
Miasto posiada duży udział zieleni, który staraniem władz miejskich ciągle się zwiększa.
Jako ośrodek subregionalny obejmuje zasięgiem obsługi obszar otoczenia Zalewu Wiślanego. Miasto leży w
węźle hydrograficznym na skrzyżowaniu dróg wodnych morskich i śródlądowych oraz multimedialnym
węźle transportowym.
W Elblągu znajduje się rozbudowana baza hotelowa i gastronomiczna oraz dobrze rozwinięte: usługi
handlu i sieć usług zdrowotnych, w tym specjalistycznych.
W mieście siedziby swoje posiadają instytucje o ponadregionalnym i regionalnym zasięgu działania.
Do ważniejszych należą: delegatura Urzędu Morskiego w Gdyni, Sekretariat Euroregionu BAŁTYK,
Delegatury: Urzędu Marszałkowskiego i Urzędu Wojewódzkiego, m.in. Delegatura Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków, Regionalny Ośrodek Informacji Europejskiej, Komunalny Związek Gmin
Nadzalewowych, wodne przejście graniczne, placówki celne i ochrony granic.
Elbląg prawa miejskie otrzymał w 1246 r. W mieście znajdują się liczne zabytki świadczące o
bogatym dziedzictwie kulturowym. Elbląg zaliczany jest do turystycznych ośrodków o znaczeniu krajowym,
29
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
a rewitalizowane Stare Miasto wzbudza wielkie zainteresowanie tak wśród turystów krajowych jak i
zagranicznych.
Spośród licznych zachowanych obiektów kultury materialnej, na szczególną uwagę zasługują: Katedra Św.
Mikołaja, Brama Targowa – pozostałość średniowiecznych fortyfikacji miasta, podominikański Kościół
NMP z XIII w. – obecnie Centrum Sztuki Galeria EL, zachowane obiekty dawnego podzamcza, dawny
kościół i szpital Św. Ducha, które obecnie tworzą Bibliotekę Elbląską, budynek dawnego Gimnazjum
Elbląskiego obecnie Muzeum Elbląskie.
Z miasta rozchodzą się szlaki turystyczne piesze, wodne i rowerowe. Do ważniejszych tras
turystycznych zaliczamy: Szlak Kopernikowski, Międzynarodową Trasę Rowerową R1, Nadzalewową Trasę
Rowerową R64 oraz trasy wodne: szlak Kanału Elbląskiego, Kanał Jagielloński do rzeki Nogat, Szkarpawy i
rz. Wisły, rzekę Elbląg ze szlakiem wodnym do Zalewu Wiślanego - z wyjściem na wody Obwodu
Kaliningradzkiego i na Morze Bałtyckie.
Elbląg, ze swym zapleczem turystycznym (hotele, motele, camping) stanowi doskonały punkt wypadowy do
Gdańska, Malborka, Fromborka, Kaliningradu i na pochylnie Kanału Elbląskiego. Miasto posiada bogatą
ofertę turystyczną i gospodarczą dla inwestorów.
Miasto Elbląg otrzymało trzy wyróżnienia Unii Europejskiej i liczne krajowe.
Gmina Elbląg
Położona częściowo na terenach Żuław Elbląskich, a częściowo na Wysoczyźnie Elbląskiej, z
siedzibą ulokowaną w samym Elblągu. Największym ośrodkiem osadniczym, a właściwie już strefą
podmiejską Elbląga jest Gronowo Górne.
Gminę najlepiej można scharakteryzować poprzez wykaz niezwykłych osobliwości i atrakcji usytuowanych
na jej terenie.
Dużą atrakcją jest Kanał Elbląski, niegdyś wymieniany jako jeden z trzech cudów dawnych Prus, do
których należał zamek w Malborku oraz ruchome piaski Mierzei Kurońskiej. To najwybitniejsze osiągnięcie
hydrotechniczne na świecie pozwalało, by duże różnice wysokości terenu między poszczególnymi jeziorami
znajdującymi się na trasie przebiegu kanału, pokonać przemieszczając statki po szynach wózkami. Kanał
znalazł się na tak zwanych listach indykatywnych różnych programów ze środkami UE. W sam szlak i jego
otoczenie zostanie zainwestowanych kilkadziesiąt milionów euro i to po raz pierwszy od dnia uroczystego
otwarcia urządzenia. Z optymizmem można myśleć o właściwym wykorzystaniu tego „cudu świata” dla
dobra regionu.
Kanał Jagielloński, łączący Nogat z rzeką Elbląg oddany do użytku w roku 1483, również stanowi zabytek
techniki. Jest urządzeniem zabytkowym, czynnym i godnym zauważenia, zwłaszcza w strategii gmin
nadzalewowych, odwołującej się w swojej misji do funkcji portowych oraz eksponowania wszelkich
budowli hydrotechnicznych.
Wsie położone na lewym brzegu Jeziora Druzno, stanowią „olenderskie” założenia ruralistyczne
krajobrazu kulturowego Żuław Elbląskich. Wieś Raczki wyróżnia się tu przede wszystkim najniższym
30
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
położeniem w Polsce (depresja o rzędnej 1,8 m poniżej poziomu morza). Zupełnym ewenementem
pejzażowym jest sąsiednia wieś Tropy Elbląskie. Reprezentuje ona typ tak zwanej, i niezwykle rzadkiej w
Europie, ulicówki wodnej.
Na terenie gminy Elbląg znajdują się dwa stanowiska archeologiczne. Mowa tu o badaniach prowadzonych
w Janowie Pomorskim na legendarnej, do niedawna, osadzie Truso (faktoria wikińska) oraz o cmentarzysku
kultury wielbarskiej w Weklicach. Same tylko zabytki pozyskane na prowadzonych tu wykopaliskach
pozwoliły by wyposażyć kilka muzeów na Starym Kontynencie. Na koniec warto wspomnieć o gotyckim
kościele z Przezmarka oraz zespole pałacowo – parkowym zachowanym w Janowie Pomorskim.
W gminie Elbląg znajdują się tereny o bardzo wysokich walorach przyrodniczych, do których należą
rezerwaty ornitologiczne: „Jezioro Drużno”, „Zatoka Elbląska” i „Ujście Nogatu”.
Nad rzeką Elbląg znajdują się liczne przystanie jachtowe oraz port morski, nad Zatoką Elbląską
możliwe jest istnienie przystani jachtowej w Jagodnej.
Na terenie gminy wyznaczone są szlaki turystyczne piesze, wodne i rowerowe. Do tras
turystycznych zaliczamy: Szlak Kopernikowski, Międzynarodową Trasę Rowerową R1, Nadzalewową Trasę
Rowerową R64, Szlak Św. Wojciecha. Trasy wodne: szlak Kanału Elbląskiego, Kanał Jagielloński, rzeka
Nogat, rzeka Elbląg z torem wodnym na Zalew Wiślany.
Miasto Braniewo
Braniewo położone jest nad rzeką Pasłęką wpływającą do Zalewu Wiślanego. Prawa miejskie
otrzymało wg prawa lubeckiego w roku 1284 i stało się stolicą Warmii oraz siedzibą Biskupa Warmińskiego.
Do dziś zachował się czytelny układ lokacyjny Starego Miasta. Widomym znakiem Braniewa jako prężnego
(początkowo) miasta portowego był typowy dla miast hanzeatyckich Dwór Artusa, zlokalizowany na rynku
Starego Miasta, obok ratusza.
Braniewo posiadało najważniejszy ośrodek szkolnictwa i nauki w Polsce, który po Wilnie był drugim
ośrodkiem w kraju.
Obecnie jest miastem przygranicznym i stolicą powiatu braniewskiego. Miasto pełni rolę ośrodka
obsługi powiatu. Wyposażone jest w usługi ponadpodstawowe w zakresie służby zdrowia, szkolnictwa,
usługi administracyjne i ogólne. Posiada ponadto dość dobrze rozwiniętą bazę hotelowo – gastronomiczną.
Braniewo jest ostatnim miastem po stronie polskiej przed granicą z Obwodem Kaliningradzkim,
pełni ważną rolę w turystyce handlowej i biznesowej. W Braniewie znajduje się kolejowe przejście
graniczne.
Najważniejszymi zachowanymi obiektami historycznymi w Braniewie są: gotycki kościół p.w. Św.
Katarzyny, kościół p.w. Trójcy Świętej – pierwotnie gotycki, zniszczony, niemal od fundamentów
odbudowany w roku 1681, barokowa kaplica cmentarna p.w. Św. Rocha zlokalizowana na cmentarzu
komunalnym, kościół p.w. Św. Krzyża – zlokalizowany spoza miastem, w kierunku na Nową Pasłękę,
dawny kościół ewangelicki, obecnie katolicki p.w. Św. Antoniego, budynek fundacji biskupa Potockiego z
frontonem mieszczącym herb fundatora, pozostałości dawnego Collegium Hosjanum, spichlerz tzw.
31
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Mariacki na ul. Portowej, gotycka baszta stanowiąca pozostałość dawnego zamku biskupiego, pozostałości
dawnych fortyfikacji miejskich, nielicznie zachowane miejskie kamienice, murowane, wznoszone na
starszych piwnicach, neogotycki zespół klasztoru katarzynek, a także zabytkowy budynek Urzędu
Miejskiego oraz dworca PKP. Bardzo ważnym zabytkowym założeniem przestrzennym i architektonicznym
są tereny dawnego państwowego stada ogierów – obiekt czekający na rewitalizację i przystosowanie do
pełnienia nowych funkcji (najlepiej związanych z turystyką).
Warto jeszcze wspomnieć o imponujących kiedyś ogrodach botanicznych, w których po II wojnie światowej
urządzono ZOO; braniewski ogród zoologiczny zawsze był ogromnym walorem promującym to miasto w
całym regionie północnej Polski.
Gmina Braniewo
Gmina położona jest w północnej część Polski i w północno – zachodniej część województwa
warmińsko – mazurskiego. Na terenie gminy znajduje się przejście graniczne w Gronowie oraz ważny węzeł
komunikacyjny w Maciejewie skrzyżowanie drogi nr 22 przejście graniczne (w budowie) w Grzechotkach z
drogą Braniewo – Orneta – Olsztyn.
Historycznie rzecz biorąc gmina została jakby przecięta i przyporządkowana do dwóch kręgów
kulturowych. W przybliżeniu ziemie leżące na zachód od Pasłęki dostały się w zasięg oddziaływania
katolickiej Warmii, a ich wschodnie sąsiedztwo rozwijało się pod wpływem protestanckich Prus Książęcych.
Tak więc we wschodniej części wykształciły się w krajobrazie duże i średnie majątki ziemskie, o
charakterystycznej strukturze przestrzennej opartej na triadzie: rezydencja z otuliną zieleni wysokiej, folwark
i wieś folwarczna. W gminie Braniewo takie zespoły rozwinęły się w Lipowinie, Gronówku, Świętochowie i
Młotecznie. Wszystkie one przetrwały nawet pożogę drugiej wojny i dopiero w nowych warunkach
społeczno – politycznych popadły w stan ruiny, aż do praktycznie całkowitej dewastacji, jaką należy
odnotować na dzień dzisiejszy.
Część warmińska gminy rozwijała się niespecyficznie dla Warmii, gdyż na linii kościół – wieś znalazł się
pośrednik, miasto Braniewo z pretensjami do zachowania prawa własności do okolicznej ziemi, jako źródła
dodatkowych dochodów do handlu i rzemiosła. To spowodowało, że miejscowości takie jak: Garbina,
Glinka i Stępień (wsie) oraz: Cielętnik, Różaniec, Podgórze, Rudłowo, Ułowo, Wikielec, Biała Góra i
Klejowo (majątki) raczej wegetowały. Po drugiej wojnie także ta skromna, bo ograniczona dominacją miasta
w wolnym rozwoju, wiejska substancja ruralistyczna i architektoniczna została praktycznie zdegradowana.
Strategicznie ważne dla gminy są miejscowości Stara i Nowa Pasłęka, ze względu na położenie u
wejścia do portu braniewskiego. Wiele statków, zwłaszcza większych, niegdyś tu właśnie stacjonowało na
redzie. Układ przestrzenny Starej Pasłęki, położonej na lewym brzegu rzeki, uległ zatarciu. Nowa Pasłęka
przetrwała w swym ruralistycznym założeniu wsi rybackiej. Do dzisiaj zachował się kościół p.w. Matki
Boskiej Miłosierdzia.
Przez gminę przebiega odcinek autostrady z charakterystycznymi wiaduktami łączącej niegdyś Berlin z
Królewcem (słynnej „berlinki”) zbudowanej w 30-tych latach XX w., w całości zaprojektowanej przez
32
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
naukowców z Politechniki Gdańskiej.
Środowisko naturalne Gminy Braniewo jest mało przekształcone i stosunkowo mało
zanieczyszczone. Na jej terenie znajdują się dwa rezerwaty: "Ostoja Bobrów" na rzecze Pasłęce (w celu
ochrony bobrów żyjących w rejonie rzeki Pasłęki), Rezerwat Torfowiskowy "Cielętnik" (powołany w celu
zachowania stanowiska brzozy niskiej rosnącej na torfowisku niskim) oraz obszary chronione rzek Banówki
i Pasłęki. Dla ptactwa wodnego ważnym obszarem jest ujście Pasłęki. Zaobserwowano tutaj jedną z dwóch
największych koncentracji ptaków wodnych (drugim obszarem o podobnych walorach jest Zatoka Elbląska).
Tereny przyległe do Zalewu Wiślanego zyskały rangę obszarów o znaczeniu międzynarodowym w
strukturze Europejskiej Sieci Ekologicznej ECONET i wpisane zostały do sieci obszarów chronionych
Natura 2000 „Zalew Wiślany” (PLB280010). Ponadto na terenach tych projektowane są również obszary
Natura 2000 – dyrektywa siedliskowa.
Przez gminę przechodzi szlak turystyczny:
 wodny śródlądowy: rzeką Pasłęką do miasta Braniewa;
 wodny morski z Nowej Pasłęki przez Zalew Wiślany do portów nadzalewowych;
 lądowy: Nadmorski Szlak Rowerowy, szlak „Kopernikowski”;
 Nadzalewowy Szlak Rowerowy R64.
Obecnie jedyny port gminy w Nowej Pasłęce, leżący u ujścia rzeki Pasłęki do Zalewu Wiślanego, to
"najdalszy" polski port. Zajmuje 500 metrowy kanał - ujściową odnogę Pasłęki. W porcie: woda, możliwość
biwakowania. Bosmanat na prawym, południowym brzegu. Małe jednostki (bez masztów!) mogą, idąc w
górę rzeki, dotrzeć po 7,5 km do centrum m. Braniewa.
Miasto Frombork
Zajmujące powierzchnię 759 ha małe warmińskie miasteczko, usytuowane nad Zalewem Wiślanym,
prawa miejskie otrzymało wg prawa lubeckiego w roku 1310.
Ludność miejska, trudni się głównie usługami związanymi z turystyką, handlem oraz rolnictwem i
rybołówstwem.
O wysokiej randze Fromborka decydują dwa zasadnicze czynniki: zabytkowa zabudowa
zlokalizowana w historycznych układach przestrzennych długo niezależnych zespołów osadniczych oraz
dokonania naukowe, przełamujące paradygmat europejskiego myślenia, związane z osobą Mikołaja
Kopernika.
Wspomniane wyżej historyczne zespoły osadnicze to tzw. górny (Wzgórze Katedralne) i dolny (Stare
Miasto) Frombork, przez wieki rozwijające się niemal niezależnie, pierwszy (górny) pod bezpośrednim
patronatem Kapituły Katedralnej, drugi (dolny) związany z rozwojem samorządu miejskiego. W zespole
kapitulnym wyróżnić można: ogrody kanoniczne i cmentarz kanoników, kanonie zewnętrzne oraz
najważniejsze – Wzgórze Katedralne, które jest obiektem zabytkowym światowego dziedzictwa – wpisane
33
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
na listę Pomników Historii Prezydenta RP, jako jedyny obiekt w województwie warmińsko – mazurskim. Na
Wzgórzu znajdują się: gotycka bazylika katedralna p.w. Wniebowstąpienia NMP i Św. Andrzeja Apostoła;
dawny gotycko – barokowy pałac biskupi, dzwonnica zwana Wieżą Radziejowskiego, Wieża Kopernika,
kanonie wewnętrzne oraz mury obronne z bramami wjazdowymi i basztami. W pewnej odległości od tego
kompleksu, na ulicy Starej, usytuowany jest dawny szpital Św. Ducha, także budowla gotycka oraz przy ul.
Sanatoryjnej budynek mieszczący obecnie szpital specjalistyczny.
W części obiektów Wzgórza Katedralnego funkcjonuje Muzeum Mikołaja Kopernika. Jest to jedna z
najlepszych placówek ekspozycyjno – badawczych w Polsce. Dodatkowymi atrakcjami oferowanymi przez
Muzeum są: planetarium astronomiczne i wahadło Foucaulta, pokazujące wirowy ruch ziemi (jedyny tego
rodzaju przyrząd w Polsce) umiejscowione w Wieży Radziejowskiego oraz dział historii medycyny
utworzony w obiekcie poszpitalnym. Na placu katedralnym zwraca uwagę pomnik przyrody – Dąb Mikołaja
Kopernika.
W zachowanym średniowiecznym układzie Starego Miasta na dolnym tarasie występuje także wiele
znakomitych obiektów zabytkowych w tym: gotycki kościół św. Mikołaja (dawna fara miejska), Wieża
Wodna i „Żeglarska”, kościół św. Wojciecha z dawną „pastorówką” oraz stare kamieniczki skupione przy
rynku i w pierzejach pełnych uroku uliczek. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na Kanał Kopernika,
najstarszą budowlę hydrotechniczną w Polsce.
Łącznie we Fromborku wpisanych jest do rejestru zabytków 45 różnych obiektów, a lista wytypowanych do
dalszej ochrony obejmuje ponad 70 pozycji.
Frombork to miasto o wykształconej funkcji turystycznej z morskim przejściem granicznym
(ostatnim po wschodniej stronie NATO i Unii Europejskiej). Strukturę turystyczną Fromborka tworzy obszar
przywodny z portem rybackim i turystycznym portem jachtowym.
W mieście nad Zalewem Wiślanym znajduje się plaża, molo spacerowe oraz odkryty miejski basen
kąpielowy, a także duży park miejski.
Przez Frombork przebiegają trasy turystyczne: Szlak Kopernikowski, Międzynarodowa Trasa Rowerowa R1
i Nadzalewowa Trasa Rowerowa R64.
Miasto jest dobrze wyposażone w infrastrukturę komunalną. Prawie całe miasto jest
zwodociągowanie, skanalizowane i ogrzewane z centralnej miejskiej kotłowni ekologicznej.
Gmina Frombork
Pozostałością wspaniałej średniowiecznej epoki na terenie gminy Frombork są czytelne w terenie
grodziska, zlokalizowane m.in. w Baranówce, Bogdanach, Drewnowie, Roninie i przy Wielkim Wierznie,
zabytkowe układy ruralistyczne z historyczną zabudową mieszkalną i gospodarczą dużych wsi czynszowych
takich jak: Jędrychowo, Wielkie Wierzno, Krzyżewo z Narusą oraz Biedkowo. Kościołów tu nie budowano
ponieważ nad okolicą dominowały fromborskie świątynie (przede wszystkim bazylika). Powstał więc tylko
jeden taki obiekt, gotycki kościół p.w. Wszystkich Świętych w Wielkim Wierznie, częściowo spalony w
roku 1990, obecnie odbudowany.
Ewenementem na obszarze gminy jest Kanał Kopernika, który doprowadzał bieżącą wodę z rzeki Baudy do
34
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
organizmu miejskiego i pozwolił na wybudowanie unikalnych w skali europejskiej wodociągów w wieku
XVII.
Żurawia Góra zlokalizowana około 1,5 km od miasta jest obiektem pretendującym do rangi jednej z
większych atrakcji turystycznych. Na wzgórzu zlokalizowane zostało obserwatorium astronomiczne (jedno z
trzech najlepiej wyposażonych w Polsce), należące do Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku.
Znajdują się tu pawilony z bardzo nowoczesnym teleskopami do obserwacji nieba, taras widokowy oraz
przepiękne
tereny,
dające
szansę
na
wygenerowanie
innowacyjnego
miejscowego
programu
zagospodarowania (choćby w roli ośrodka astronomiczno – oświatowego).
Środowisko naturalne Gminy Frombork jest mało przekształcone i stosunkowo mało
zanieczyszczone. Na jej terenie znajdują się dwa Obszary Chronionego Krajobrazu: Wysoczyzny Elbląg –
Wschód oraz Rzeki Baudy.
Tereny przyległe do Zalewu Wiślanego zyskały rangę obszarów o znaczeniu międzynarodowym w
strukturze Europejskiej Sieci Ekologicznej ECONET i wpisane zostały do sieci obszarów chronionych
Natura 2000 „Zalew Wiślany” (PLB280010).
Przez południową część gminy przebiega droga krajowa nr 22 stanowiąca dobre połączenie
komunikacyjne poprzez drogę 505 z terenami nadzalewowym. Droga wojewódzka Elbląg – Frombork Braniewo to doskonała trasa, doprowadzająca turystów do miasta.
Przez gminę przebiegają trasy turystyczne: Szlak Kopernikowski, Międzynarodowa Trasa Rowerowa R1 i
Nadzalewowa Trasa Rowerowa R64.
W południowej części gminy w miejscowości Narusa znajdują się tereny wypoczynkowe.
Miasto Krynica Morska
Krynica Morska, jako miasto powstała dopiero w roku 1991, obejmując zasięgiem administracyjnym
kilka historycznie ukształtowanych jednostek osadniczych, w tym: wieś rybacką Lipa, osadę pocztową,
potem kurort wypoczynkowy Łysica, wieś Przebrno oraz Piaski (Nowa Karczma). Jest to jedno z
najmłodszych polskich miast, ostatnie po stronie polskiej na Mierzei Wiślanej, i statystycznie jedno z
najbogatszych dzięki rozwojowi funkcji turystycznych, głównie bardzo zaawansowanej turystyce pobytowej.
Rocznie, w sezonie, przewija się przez Krynicę ponad 100.000 gości, przy niecałych 1.400 stałych
mieszkańców.
Po uruchomieniu żeglugi pasażerskiej do Krynicy Morskiej zaczęły powstawać pensjonaty wypoczynkowe
oraz infrastruktura przeznaczona na funkcję letniskową: plaże, przebieralnie, łaźnie, aleje spacerowe, altany,
sceny plenerowe, muszla koncertowa. Początkowo wszystko wzorowano na styl śródziemnomorski (włoski i
grecki), potem zaczęto nawiązywać do wzorów alpejskich z własnym dodatkiem w postaci detalu
architektonicznego przeniesionego z chat rybackich lub domów żuławskich.
Układ przestrzenny miasta rozwijał się bez planu, spontanicznie, w sensie urbanistycznym nikt nie
brał do końca odpowiedzialności za rozwój kurortu, albo nikt nad tym nie panował.
35
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Najważniejszymi
obiektami
zabytkowymi
Krynicy
Morskiej
są:
relikt
dawnego
parku
wypoczynkowego z alejkami oraz kompozycją zielenie wysokiej, latarnia morska i jednocześnie wieża
widokowa, hotel Kahlberg, zespół pensjonatów przy obecnej ulicy Teleekspresu, budynek poczty przy ulicy
Gdańskiej, kilka XIX – wiecznych chat rybackich przy ul. Gdańskiej (dawna wieś Lipa), dwie przystanie dla
żeglugi (przystań przy ul. Bosmańskiej powstała dokładnie w roku 1905 – po wojnie pełniła rolę portu
rybackiego; druga starsza przystań – obecnie rozbudowana do małej mariny), relikt cmentarza
mennonickiego w okolicach Piasków.
Przebrno było kiedyś dużą wsią rybacką, wyróżniającą się na kosie Mierzei funkcją kościelną. Wieś
zasypywały piaski, trawiły pożary, nie omijały katastrofy budowlane. Ostatecznie po II wojnie światowej
zniknęła z pejzażu mierzei. Przebrno w drugiej połowie XX wieku to głównie rozsiane w zalesionej okolicy
różne ośrodki wypoczynkowe.
Piaski były jednocześnie wsią rybacką i kościelną z portem rybackim nad Zalewem Wiślanym. W Piaskach
w XVI i XVII w. osadzono dużą grupę mennonitów, którzy stworzyli w pewnym sensie wyizolowaną
kolonię, a dzięki swoim niezwykłym umiejętnością odrodzili tę miejscowość (stąd inna nazwa - Nowa
Karczma). Do tej pory czytelny jest jeszcze zarys dawnego układu drożnego w kształcie owalnicy. Poza tym
mennonici wpłynęli na modyfikację tradycyjnego budownictwa – zagroda holenderska stała się wzorem dla
zagrody rybackiej rozpowszechnionej w XIX w. na całej mierzei.
Miasto położone na wąskim pasku Mierzei Wiślanej, przyciąga turystów szerokimi plażami, lasami
sosnowymi, bogactwem zasobów przyrodniczych (Park Krajobrazowy „Mierzeja Wiślana”), rezerwat
przyrody „Buki Mierzei Wiślanej” oraz projektowane Wielbłądzi Garb i Mikołajkowe Wydmy. Ze względu
na bogactwo naturalne środowiska część terenów nadbrzeżnych i wody zalewu obejmuje dyrektywa ptasia –
obszar chroniony Natura 2000 „Zalew Wiślany” (PLB280010). Na samej mierzei projektowana jest Natura
2000 – dyrektywa siedliskowa.
Z Krynicy Morskiej początek biorą szlaki turystyczne: wodny – do Fromborka, do Elbląga, do
Tolkmicka, rowerowy – Międzynarodowy Szlak Nadbałtycki, Nadzalewowy Szlak Rowerowy R64 oraz
Szlak Bursztynowy i szlaki lokalne.
Istnieje tu dobrze rozbudowana baza hotelowa, usługowa i gastronomiczna, pola namiotowe oraz duży
parking nad zalewem.
Miasto ma powiązanie z lądem jedyną drogą lądową ze Stegny do Krynicy Morskiej, która kończy swój bieg
w miejscowości Piaski i drogą wodną przez zalew do Elbląga, do Fromborka i do Tolkmicka. Na terenie
miasta funkcjonuje port pasażerski, port żeglarski oraz porty rybackie: nadzalewowy i morski.
Miasto Nowy Dwór Gdański
Położone nad rzeką Tugą - Wielką Świętą, przy drodze krajowej nr 7 stanowi ważny węzeł
komunikacyjny dla Mierzei Wiślanej, którą łączy z centralną i południową Polską. Nowy Dwór Gdański –
siedziba władz miasta, gminy i powiatu, zwyczajowo bywa określane mianem „stolicy Żuław”.
Prawa miejskie otrzymał Nowy Dwór Gdański w roku 1880. W tym czasie był to już znaczący w
36
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
miejscowym pejzażu ośrodek rozkwitu handlu i rzemiosła, ale bardzo duży procent mieszkańców
utrzymywał się w sposób typowy dla Żuław – z rolnictwa, hodowli oraz przetwórstwa rolnego. Właśnie
przetwórstwo okazało się największą dźwignią rozwojową, przechodząc od fazy gospodarki indywidualnej
(typowo rolnej) przez manufaktury do form przemysłowych. W pejzażu młodego miasta pojawiła się
wytwórnia wódek, browar, fabryka mydła i świec, cukrowania oraz fabryka maszyn i narzędzi rolniczych.
Rozkwit gospodarczy miasta nastąpił w czasie wybudowania lokalnych połączeń komunikacyjnych
– drogowych i kolejowych. W 1886 roku doprowadzono tu linię kolejową z Szymankowa, z początkiem XX
wieku uruchomiono kolejkę wąskotorową, w okresie międzywojennym znacząco zmodernizowano drogę
lądową do Gdańska.
Najcenniejszymi zachowanymi obiektami historycznymi w mieście są: wieża ciśnień z 1909 - jedna
z pierwszych budowli w Europie o konstrukcji żelbetowej, neogotycki kościół katolicki, most zwodzony o
konstrukcji stalowo-betonowej, spichlerz nad Tugą, zespół domów mieszkalnych drewnianych i konstrukcji
ryglowej, typowych dla budownictwa żuławskiego, datowanych na koniec XVIII i XIX w., kolejka
wąskotorowa na Mierzeję Wiślaną.
W mieście funkcjonuje od kilku lat Regionalne Muzeum Żuławskie, w którym znajduje się bardzo dużo
eksponatów historii z terenów Żuław, prężnie działa Żuławski Ośrodek Kultury.
Przez miasto przechodzą szlaki turystyczne: wodny rzeką Tugą - Wielką Świętą do Szkarpawy,
kolejowy – linią kolejki wąskotorowej na Mierzeję Wiślaną.
Gmina Nowy Dwór Gdański
Gmina Nowy Dwór Gdański położona na terenach Żuław, z gęstą siecią osadniczą – około 40
miejscowości, o bardzo różnorodnej historii. Na południe i zachód od Nowego Dworu widzimy rzadką sieć
rowów melioracyjnych, zdecydowane osie kilku starych dróg, zwarte układy przestrzenne wsi, pola
podzielone na duże rozłogi. Dodatkami „holenderskimi”, były charakterystyczne zbudowane zagrody
połączone z podcieniami (przy domu lub stodole) posadowione na terpach. Cechy charakterystyczne tego
rejonu to: wyjątkowo czytelna forma planów wsi kolonijnych w postaci rzędówek na terpach, zagrody typu
holenderskiego, budynki dużych rozmiarów, siedliska sytuowane prawie wyłącznie na pagórkach terpów i
gęsta sieć rowów melioracyjnych z delikatną siatką niskiej zieleni. Od Marzęcina na północ i wschód, tzn. w
Delcie Nogatu, duży jest udział form naturalnych krajobrazu, lasów, roślinności łęgowej. Pas osad nad
Nogatem i jego odnogami – od Michałowa na południu do przeprawy promowej w Kępinach Małych na
północy to zespół tradycyjnych wsi przewoźniczych: Michałowo, Zawadka, Wierciny, Jazowa, Kępki i wieś
przewoźniczo – rybacka Stobna nad Starym Nogatem. Dominującym planem jest szeregówka przywałowa.
Krajobraz wyróżnia się występowaniem wód otwartych, wysokich wałów (pierwotnie z licznymi
wiatrakami), przepraw promowych, sporą ilością naturalnej roślinności. Usytuowanie budynków na terpach
albo na wałach, podobnie na wałach wytyczone osie dróg.
Krajobraz gminy to dosłownie przekrój wszystkich specyficznych dla Żuław form i technologii, a
jednocześnie odbicie kultury ludzi którzy tworzyli historię tych terenów - Holendrów. Do dzisiaj zachowały
37
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
się nieliczne i najczęściej w złym stanie technicznym domy podcieniowe m.in.: dom podcieniowy w
Lubieszewie, domy podcieniowe w Marynowach, na terenie dawnego PGR Orłowo i w samym Orłowie.
Poza wspominanymi domami mieszkalnymi oraz obiektami technicznymi i inżynierskimi zachował się
jeszcze do dzisiaj kościół parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP w Marzęcinie z XIX w. o
konstrukcji ryglowej oraz kościoły gotyckie: greko –katolicki w Żelichowie (Cyganku), kościół parafialny
p.w. błogosławionej Jadwigi Królowej z drewnianą wieżą w Kmiecinie, kościół parafialny p.w. Św. Barbary
w Orłowie, kościół p.w. Św. Elżbiety w Lubieszewie (we wnętrzu wyposażenie gotyckie wysokiej klasy),
kościół parafialny p.w. Św. Antoniego w Marynowach, kościół filialny p.w. Św. Jakuba w Tuji, murowany z
wieżą drewnianą.
Przez gminę przechodzi szlak turystyczny: międzynarodowy szlak rowerowy R-64, wodne
śródlądowe: rzeką Szkarpawą, rzeką Tugą - Wielką Świętą oraz rzeką Nogat, lądowy: Szlak Kopernikowski
oraz inne szlaki lokalne wyznaczone na terenie gminy (trasa „Północna” i „Południowa”).
Gmina Stegna
Stegna - ośrodek gminny położony na Mierzei Wiślanej, nad Zatoka Gdańską. Znajdują się tu
doskonałe warunki do turystyki, rekreacji i wypoczynku, dobrze rozbudowana baza turystyczna w tym:
kilkadziesiąt ośrodków wypoczynkowych, hoteli, obiektów sanatoryjnych, pensjonatów i obiektów
letniskowych. Część północna gminy to sosnowe lasy i szerokie nadmorskie plaże.
Obszar gminy Stegna to tereny: Mierzei Wiślanej i Żuław Wiślanych. Część nadmorska to tereny
turystyczne z ośrodkami jak: Mikoszewo, Jantar i Junoszyno. W części żuławskiej również znajdują się wsie
o znaczeniu turystycznym takie jak: Rybina, Drewnica, Żuławki.
Do zachowanych obiektów kultury materialnej we wsi Stegna należą: plebania zbudowana w 1780 r., kościół
parafialny p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, zbudowany w latach 1681 – 1683, konstrukcji ryglowej;
we wnętrzu polichromowany strop z 1688 r. o bardzo wysokiej klasie artystycznej a także nie wymieniony
do tej pory zabytek techniki, dzieło myśli inżynierskiej – dworzec kolejowy i linia kolejki wąskotorowej w
kierunku Mikoszewo, Sztutowa i w kierunku Nowego Dworu Gdańskiego.
Na terenie gminy znajdują się zabytki będące zachowanymi obiektami kultury materialnej:
wymieniona już wyżej linia kolejki wąskotorowej, gotycki kościół parafialny p.w. Św. Jakuba w
Niedźwiedziówce, domy podcieniowe w Dworkowie, w Mikoszowie oraz w Żuławkach, dom w Rybinie,
parki wiejskie: przy śluzie na Gdańskiej Głowie i w centrum wsi Żuławki, w Drewnicy oraz parki dworskie
w Wiśniówce i Stegience. W szczątkowej formie zachowały się cmentarze: w Drewnicy (obecnie park), w
Żuławkach i w Niedźwiedzicy oraz mennonicki w Niedźwiedziówce. Na terenie gminy znajduje się wiele
przystani jachtowych i przystań rybacka. Przystań jachtowa urządzona zlokalizowana jest w Rybinie i
Drewnicy na rzece Szkarpawie a przystań rybacka w Stegnie i Mikoszewie.
Stegna położona jest w otulinie Parku Krajobrazowego „Mierzeja Wiślana”. Lasy w części północnej gminy
to lasy ochronne. Przy ujściu Wisły w Mikoszewie znajduje się rezerwat przyrody „Mewia Łacha”,
projektowany jest do objęcia ochroną prawną rezerwat „Moczary”.
38
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Przez obszar gminy przechodzi wiele szlaków turystycznych:

wodnych śródlądowych: rzeka Wisła, rzeka Wisła Królewiecka i rzeka Szkarpawa, które łączą
Wisłę z Zalewem Wiślanym oraz rzeka Tuga - Wielka Święta (do Nowego Dworu Gd.),

lądowych: Nadwiślański – wzdłuż rz. Wisły, Bursztynowy (Jantarowy) przez lasy nadmorskie
z Gdańska do Krynicy Morskiej, Nadmorski Szlak Rowerowy oraz wiele szlaków lokalnych
wyznaczonych na terenie gminy.
Gmina Sztutowo
Sztutowo - ośrodek gminny położony na Mierzei Wiślanej, nad Zatoką Gdańską. Znajdują się tu
doskonałe warunki do turystyki, rekreacji i wypoczynku, rozbudowana baza turystyczna w tym: ośrodki
wypoczynkowe i obiekty letniskowe.
Obszar gminy Sztutowo to tereny: Mierzei Wiślanej i Żuław Wiślanych. Część żuławska gminy to tereny
produkcji rolnej. W części północnej gminy sosnowe lasy i szerokie plaże nadmorskie stanowią cenne tereny
turystyczne z ośrodkami: Sztutowo, Kąty Rybackie i Skowronki.
Jedynym i to specyficznym zespołem architektonicznym zachowanym w bardzo dobrym stanie jest
były KL Stutthof. Elementy tego zespołu powstały w okresie od 1939 r. do 1945 roku (budynek
komendantury, baraki więzienne, komora gazowa, krematorium, budynek dawnej kuchni, willa
komendanta). Dopełnieniem do nich jest monumentalny pomnik poświęcony ofiarom hitleryzmu.
Pozostałe zachowane do dzisiaj elementy kulturowe i zabytkowe na terenie gminy to: budynek dawnej
piekarni w Sztutowie (prawdopodobnie najstarszy dom na całej mierzei), zabudowa przy ul. Szkolnej w
Sztutowie, zwłaszcza XVIII-wieczny budynek dawnej szkoły; zabudowa przy ul. Gdańskiej w Sztutowie,
drewniane lub murowane domy rybackie; budynek konstrukcji ryglowej w Sztutowie na skrzyżowaniu ul.
Gdańskiej i Zalewowej; zabudowa przy ul. Rybackiej w Kątach Rybackich, drewniane lub murowane domy
rybackie powstałe ok. 1880 r.; dom mieszkalny w Łaszce oraz zagroda wzniesiona na granicy Rybiny i
Grochowa z domem drewnianym podcieniowym; most zwodzony na Wiśle Królewieckiej typu
holenderskiego, szlak żeglowny po Szkarpawie i linia kolejki wąskotorowej w kierunku Stegny, Mikoszewa
i w kierunku Nowego Dworu Gdańskiego.
W Kątach Rybackich nad Zalewem Wiślanym funkcjonuje port rybacko – jachtowy, przystań
rybacka i przystań jachtowa, nad Zatoką Gdańską przystań rybacka oraz przystań jachtowa na Wiśle
Królewieckiej w Sztutowie.
Na terenie gminy, obejmującym jej północno – wschodnią część, znajduje się Park Krajobrazowy
„Mierzeja Wiślana”. Pozostały obszar znajduje się w otulinie Parku, w którym wydzielony jest rezerwat
przyrody „Kąty Rybackie”.
Przez gminę przechodzi szlak turystyczny:

wodny śródlądowy: rzeka Wisła Królewiecka oraz rzeka Szkarpawa, które łączą rz. Wisłę z
Zalewem Wiślanym;
39
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020

wodny morski z portu w Kątach Rybackich przez Zalew Wiślany do Elbląga i pozostałych
portów zalewu;

lądowy: Bursztynowy (Jantarowy) z Gdańska do Krynicy Morskiej, Nadmorski Szlak
Rowerowy oraz wiele szlaków lokalnych pieszych i rowerowych wyznaczonych na terenie
gminy.
Miasto Tolkmicko
Tolkmicko było i jest miastem portowo – rybackim. Położone nad południowym brzegiem Zalewu
Wiślanego jest siedzibą władz miejsko – gminnych. Znajduje się tu basen portowy dla jachtów oraz
podejście dla statków pasażerskich z pirsem wychodzącym daleko na Zalew Wiślany. Mimo dogodnego
położenia i wręcz znakomitych warunków naturalno – historycznych Tolkmicko tylko w niewielkim stopniu
wykorzystuje ten wspaniały potencjał do rozwoju funkcji turystycznych. Znajduje się w nim nader skromna
baza hotelowo – gastronomiczna, choćby w porównaniu z bliskim Fromborkiem.
Najważniejszy w dziejach Tolkmicka był port i portowe funkcje decydujące o rozwoju miasta. W
przeciwieństwie do Fromborka, tolkmiczanie od początku nastawili się na życie związane z wodą - nie tylko
na rybołówstwo, ale również bardziej zaawansowane zajęcia typowo morskie. W społeczności Tolkmicka
pojawili się prawdziwi żeglarze oraz inne związane z morzem zawody: szkutników, celników, przetwórców
czy kupców. Miejscowi szkutnicy wsławili się zaprojektowaniem i późniejszym wykonywaniem (do roku
1945) charakterystycznych jednostek żeglownych: barkasów, lomm i szkun. Prawdziwym symbolem Zalewu
Wiślanego stały się lommy: żaglowce jednomasztowe oraz szkuny: dwu - i trzymasztowe, których
konstrukcja pozwalała, że mogły pływać po płytkich wodach zalewu, a jednocześnie można je było
wykorzystywać także do dalekich rejsów morskich. Docierano nimi do Skandynawii, do Danii, na wybrzeże
kurońskie.
Do zachowanych elementów historycznego miejskiego pejzażu, decydujących o atrakcyjności turystycznej
Tolkmicka należy przede wszystkim średniowieczne rozplanowanie ulic, placów i parceli pod zabudowę,
fragmenty fortyfikacji miejskich z XIV w.; gotycki parafialny kościół p.w. Św. Jakuba ze znakomitym
wyposażeniem; dawny XIX-wieczny kościół zboru ewangelickiego (obecnie kościół polsko – katolicki),
barokowa kaplica cmentarna na XIX-wiecznej nekropolii usytuowanej przy wylocie ulicy Szkolnej oraz
kamieniczki (domy mieszczańskie) wznoszone w XVIII i XIX stuleciu przy ulicach Jagiellońskiej,
Kościelnej, Świętojańskiej i Nadrzecznej oraz przy Rynku.
Na wyróżnienia zasługuje zbiór przydrożnych kapliczek i krzyży, zlokalizowanych na obrzeżach miasta,
powiązany niegdyś z bogatym kalendarzem obchodów świąt kościelnych, polegających na organizowaniu
malowniczych procesji i mszy polowych. Niektóre z nich dochodziły nawet do sąsiednich miejscowości np.
do Pogrodzia.
Do osobliwości Tolkmicka należy: Góra Samolot. Góra jest wspaniałym punktem widokowym, roztaczający
40
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
się stąd widok dosłownie zapiera dech w piersiach, towarzysząca zaś okolica jako żywo przypomina
krajobraz Toskanii, bez przesady. Mało kto jednak wie, że na tym miejscu zlokalizowano i przebadano
najstarsze miejsce osadnicze w całej Polsce, datowane na 10.000 lat p.n.e.
Kolej nadzalewowa to osobny rozdział, można ją jako atrakcję przypisać wszystkim gminom od Elbląga do
Braniewa, tędy bowiem przebiega jej malowniczy szlak. Jednak tylko w Tolkmicku zachował się przepiękny
budynek dworca, konstrukcji ryglowej, wzniesiony na początku XX w.
Przez miasto przebiegają trasy turystyczne: Szlak Kopernikowski, Nadzalewowa Trasa Rowerowa
R64. Przebiegają one w pobliżu atrakcyjnych obiektów m.in. w pobliżu „Świętego Kamienia”.
Na obrzeżach miasta rozciągają się tereny rolnicze z predyspozycją do upraw sadowniczo –
ogrodniczych. Miasto posiada duże predyspozycje, na które składają się nie zagospodarowane tereny
nadzalewowe, położone w sąsiedztwie portu i w centrum miasta.
Gmina Tolkmicko
Położona jest na południowym brzegu Zalewu Wiślanego oraz na Wysoczyźnie Elbląskiej. Ze
względu na unikalne walory kulturowe, przyrodnicze i krajobrazowe została prawie w całości włączona w
obszar Parku Krajobrazowego „Wysoczyzna Elbląska”.
Tereny gminy we wczesnym średniowieczu zawierały się w najsłynniejszej bałtyjskiej włości
nazywanej Lanzanią. Pamiątkami po pruskiej, doskonale zorganizowanej przestrzeni gospodarczej i
społecznej, są imponujące stanowiska archeologiczne występujące tu w niezwykłym zagęszczeniu. Ogromna
ilość jest nadal czytelna w terenie i czeka na ich właściwe wykorzystanie, w ramach jakiegoś programu
rozwoju turystyki np. w formie utworzenia szlaku związanego z rewitalizacją kolei nadzalewowej, albo w
ramach parku archeologiczno – przyrodniczego. Najważniejszymi obiektami w tej grupie są: Wały Tolkmita,
grodzisko Łęcze, Góra Klejowa w Bogdańcu, wały w okolicach wsi Kamionek Wielki, odcinki nie
zmienionych zachowanych pruskich dróg biegnące z Tolkmicka na południe. Wspaniałym dodatkiem do
nich są, w części przyrodnicze, ale także i kulturowe obiekty w postaci czczonych przez Prusów wielkich
głazów, z których najsłynniejszy jest tzw. Święty Kamień. Nie mniej ważne okazują się głazy w Ostrobrzegu
oraz w Kamionku Wielkim.
Najcenniejszymi zachowanymi obiektami historycznymi na terenie gminy są:
 układ osadniczy wsi Łęcze (oparty na planie owalnicy) z zachowaną ruiną wiatraka, barokową
świątynią oraz zabytkową zabudową siedliskową;
 układ osadniczy wsi Kamionek Wielki, lokowany na dwóch tarasach i stanowiący połączenie dwóch
starych jednostek osadniczych; wyróżniają się tu dwie przystanie: jedna czynna – rybacka, druga
czekająca na rewitalizację;
 pozostałości zespołu uzdrowiskowego w Połoninach – Nadbrzeżu z parkiem, przebudowanym
pałacykiem oraz częściowo zachowaną kompozycją przestrzenną;
 położony na dwóch tarasach układ osadniczy wsi Suchacz, ze wspaniałym budynkiem dawnego hotelu z
wieżą widokową, z której roztacza się wspaniała panorama na pobliską okolicę;
41
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
 w Kadynach: zespół dworsko – parkowy z oranżerią i kaplicą rodową, zespół klasztoru
franciszkańskiego, pozostałości kadyńskiego zakładu majoliki, zespół stadniny koni, zabudowa
„wiejska” zrealizowana w typowo miejskiej manierze, barokowa kapliczka stojąca na drodze od
stadniny do klasztoru, nieco oddalone od Kadyn miejsce pamiątkowe nazywane „Pięcioma Lipami”;
 układ osadniczy wsi Pogrodzie z neogotyckim kościołem p.w. Św. Mikołaja, reliktem przykościelnego
cmentarza, na którym wznosi się kapliczka zbudowana w pierwszej połowie XIX w. oraz XIX –
wieczną zabudową mieszkalno – gospodarczą;
 dom mieszkalny z 1799 r. (jeden z najstarszych na Wysoczyźnie Elbląskiej) oraz neogotycka kaplica we
wsi Brzeziny;
 układ osadniczy wsi Chojnowo z XIX – wieczną zabudową mieszkalną i gospodarczą oraz bardzo
unikalnym obiektem sakralnym – drewnianym krzyżem ze skrzynką zawierającą tzw. narzędzia męki
Pańskiej (Arma Christi).
Na terenie gminy Tolkmicko znajduje się rozwinięta baza turystyczna (hotele, gastronomia, plaże,
stadnina koni), przystanie jachtowe i rybackie w: Suchaczu, Kadynach, Nadbrzeżu, Pęklewie, Kamienicy
Elbląskiej i w Kupcie. Wielką atrakcją gminy są przepiękne miejsca widokowe i plaże, zarówno te
urządzone (Kadyny) jak i czekające w kolejce na właściwe zagospodarowanie (druga plaża w Kadynach,
Suchacz, Pęklewo, teren za Tolkmickiem w kierunku do Świętego Kamienia).
W gminie znajdują się unikalne zasoby przyrodnicze objęte ochroną Parku Krajobrazowego
„Wysoczyzna Elbląska”, a w nim m.in. rezerwat przyrody „Buki Wysoczyzny Elbląskiej” i „Kadyński Las”,
a także Dąb Bażyńskiego w Kadynach – pomnik przyrody na skalę krajową.
Przez gminę przebiegają trasy turystyczne:

Szlak Kopernikowski,

Nadzalewowa Trasa Rowerowa R64

oraz wiele szlaków lokalnych, w tym również konnych.
Atrakcję stanowi nadzalewowa linia kolejowa z budyneczkiem dworca w Suchaczu.
2.7.2. Trasy turystyczne
Wysokie walory przyrodnicze kulturowe i krajobrazowe obszarów nadzalewowych sprzyjają
uprawianiu turystyki czynnej w różnej formie. Aby udostępnić tereny turystom wytyczono wiele tras
pieszych, rowerowych, konnych oraz szlaków wodnych. Są to szlaki międzynarodowe wokół Bałtyku, szlak
wokół Zalewu Wiślanego, szlaki historyczne związane historią i kulturą mennonicką z życiem i
działalnością Mikołaja Kopernika, itd.
W terenie znajdują się oznakowane szlaki turystyczne piesze i rowerowe:
 Hanzeatycki międzynarodowy szlak rowerowy (R1),
 Nadzalewowy Szlak Rowerowy wokół Zalewu Wiślanego (R64),
 Nadmorski Szlak Bursztynowy,
42
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
 Szlak Kopernikowski,
wodne szlaki turystyczne:

po Zalewie Wiślanym,

Kanałem Elbląskim z Elbląga do Ostródy,

z Elbląga do Gdańska Kanałem Jagiellońskim i rz. Nogat,

z Elbląga rzeką Elbląg – Kanałem Jagiellońskim – Nogatem – do rz. Wisły,

z Zalewu Wiślanego przez rz. Nogat do rz. Wisły.
Wszystkie wyżej wymienione szlaki funkcjonują i są oznakowane w terenie. Walorem obszaru jest to, że
szlaki turystyczne na lądzie dostępne są również dla turysty wodniaka gdyż przechodzą w sąsiedztwie
basenów portowych lub są z nimi połączone siecią dróg. Stanowią więc dodatkową atrakcję i mogą
zatrzymać jacht w porcie na dłużej.
2.7.3. Turystyka wodna
Akwen Zalewu Wiślanego jest zbiornikiem przydatnym do wykorzystania dla turystyki wodnej.
Wyznaczonych jest wiele torów wodnych dla białej floty (pasażerskiej) i transportu towarowego. Na zalewie
znajduje się nawigacyjne oznakowanie niezbędne do uprawiania żeglarstwa. Do najważniejszych torów
wodnych należą: tor wodny z Elbląga w kierunku Kaliningradu i Cieśniny Bałtijskiej, z toru głównego do
Kątów Rybackich, do Krynicy Morskiej, do Tolkmicka, do Fromborka. Połączenie rzeki Nogat i rzeki
Szkarpawy z głównym torem wodnym na zalewie.
Wokół zalewu rozmieszczona jest baza turystyczna, niekiedy połączona z rybacką w postaci portów
i przystani: w Krynicy M., Fromborku, Kątach Rybackich, Nowej Pasłęce, Suchaczu, Piaskach, Tolkmicku,
Kadynach, Kamienicy Elbląskiej, Nadbrzeżu.
Poza zalewem na rzekach znajdują się przystanie i porty, w tym największy port przeładunkowo –
pasażersko – żeglarski w Elblągu oraz wiele innych portów i przystani położonych wzdłuż rzeki Elbląg.
Elbląg odgrywa kluczową rolę w żeglarstwie. Z pozostałych przystani rzecznych należy wymienić: port w
Nowej Pasłęce, przystań w Rybinie i w Drewnicy na rz. Szkarpawie, dwie przystanie w Sztutowie jedna z
basenem, druga z pomostem cumowniczym obie na rz. Wiśle Królewieckiej. Niestety nie wszystkie porty i
przystanie prowadzą usługi niezbędne dla zaopatrzenia jachtów i żeglarzy. Brak rozwiniętej bazy usług
żeglarskich, ograniczenie dostępu na morze oraz rygorystyczne przepisy dotyczące żeglarstwa na Zalewie
Wiślanym ograniczają jego szybki rozwój.
Bardzo ważną inwestycją niezbędną dla transportu wodnego sportów wodnych i obsługi żeglarstwa na
Zalewie Wiślanym, jest budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną, łączącego zalew z Morzem
Bałtyckim. Obecnie trwają prace przedprojektowe, w trakcie opracowania jest koncepcja kanału
żeglugowego analizująca rozwiązania dla trzech wariantów, „Studium wykonalności…” oraz „Raport
oddziaływania inwestycji na środowisko”.
Należy zauważyć, że Zalew Wiślany staje się ekologicznie przyjazny turystyce. W ostatnich latach
43
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
wokół zalewu powstała sieć nowych lub zmodernizowanych oczyszczalni ścieków. Czystość wody w
zalewie szybko się poprawia. Sukcesywnie otwierane są kolejne, od wielu lat nieczynne kąpieliska.
Wzrasta również sieć usług turystycznych. Rozbudowano sieć hoteli, pensjonatów, obiektów
agroturystycznych i innych będących przedmiotem zainteresowania turystów. Przybywa statków
turystycznych i jachtów. W ostatnich latach występują duże wahania w wymianie towarowej drogą wodną na
skutek blokowania trasy wodnej Kaliningrad – Elbląg. Przed blokadą – w latach 1996-1998 odnotowano
rekordowe obroty towarowe. Tymczasem w ostatnich latach nadal utrudniony jest dostęp do Zalewu
Wiślanego z morza. Obszar nie może przez to w pełni wykorzystać swoich szans i zasobów. Stąd budowa
kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną staje się zadaniem szczególnie ważnym i pilnym stanowiącym
o rozwoju obszarów nadzalewowych.
44
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ROZDZIAŁ 3. ANALIZA SWOT
Analiza SWOT jest jedną z metod budowania dokumentów planowania strategicznego. Zaletą tej
metody jest to, że w sposób prosty i zrozumiały ocenia potencjał wewnętrzny w postaci mocnych i słabych
stron oraz uwarunkowania zewnętrzne, w postaci szans i zagrożeń.
W wyniku analizy uwarunkowań wybrano najważniejsze problemy dla rozwoju turystyki i związanymi z
turystyką komplementarnymi działami gospodarki.
Syntetyczne podsumowanie oceny stanu wyjściowego do budowania dokumentu strategii i przedstawia
tabela 3.1. Czynniki wewnętrzne oraz 3.2. Czynniki zewnętrzne.
3.1. CZYNNIKI WEWNĘTRZNE
SŁABE STRONY
MOCNE STRONY
a
Położenie przygraniczne i nadmorskie
stwarzające możliwości współpracy
gospodarczej z krajami basenu Morza
Bałtyckiego znajdującymi się po północnej
stronie granicy państwa.
Brak spójnej koncepcji rozwoju turystyki w
obszarze nadzalewowym.
b
Nowoczesna infrastruktura portowa w Elblągu
oraz porty na Zalewie Wiślanym we
Fromborku, Krynicy Morskiej, Tolkmicku i
Kątach Rybackich.
Krótki sezon turystyczny uzależniony od
warunków pogodowych.
c
Istniejące przejścia graniczne drogowe,
Brak kompleksowych produktów
kolejowe i wodne, ułatwiające przepływ ludzi i turystycznych dla całego obszaru oraz
towarów.
produktów zbudowanych na bogatych
zasobach przyrody i kultury materialnej.
d
Wysokie walory przyrodnicze akwenu i
terenów wokół Zalewu Wiślanego
charakteryzujące się dużą bioróżnorodnością.
Niedostateczna promocja
posiadanych walorów a także
nieznajomość języków obcych wśród
mieszkańców.
e
Różnorodność krajobrazowa począwszy od
terenów nadmorskich (Mierzeja Wiślana)
poprzez tereny nizinne Żuław, Wysoczyznę
Elbląską i Nizinę Staropruską.
Niedostatecznie rozwinięta sieć infrastruktury
małych portów nadzalewowych.
f
Bogactwo kulturowe obszaru w postaci
zachowanych stanowisk archeologicznych,
obiektów kultury materialnej: sakralnej,
świeckiej oraz obiektów technicznych i
hydrotechnicznych.
Niski poziom estetyzacji przestrzeni w tym
problemy z czystością terenów publicznych.
g
Szerokie piaszczyste plaże nadmorskie
stanowiące atut Mierzei Wiślanej.
Problemy społeczne na terenach peryferyjnych
po przekształconej gospodarce rolnej.
h
Istniejące zagospodarowanie turystyczne oraz
wzrastający poziom usług turystycznych i
okołoturystycznych w ofertach dla turystów
zagranicznych i krajowych.
Niezadowalająca czystość wód Zalewu
Wiślanego.
45
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
i
Zwiększająca się świadomość samorządów
dotycząca korzyści z rozwoju turystyki oraz
eksponowaniu rozwoju turystyki w strategiach
gmin.
Niedoinwestowanie w zakresie infrastruktury
ochrony środowiska, w tym utylizacji ścieków i
odpadów małych ośrodków osadniczych gmin
Wysoczyzny Elbląskiej i Żuław Wiślanych.
j
Istnienie silnego ośrodka subregionalnego
jakim jest m. Elbląg oraz wspomagających
ośrodków: Nowy Dwór Gdański w części
zachodniej, oraz Braniewo w część północno –
wschodniej obszaru.
Zła jakość wody dostarczana przez Centralny
Wodociąg Żuławski oraz szkodliwa dla
zdrowia sieć wodociągowa (rury azbestowe).
k
Dogodna sieć dróg zapewniająca dostęp do
portów i obsługę terenu.
Ogólnie zły stan techniczny infrastruktury
drogowej.
l
Wysoki stopień zwodociągowania i
skanalizowania miast i gmin w obszarze
nadzalewowym.
Brak wystarczających powiązań
komunikacyjnych w relacjach Mierzeja
Wiślana – Wysoczyzna Elbląska i Mierzeja
Wiślana – Nizina Staropruska.
m
Istniejący potencjał gospodarczy usługowy i
produkcyjny.
Niewykorzystanie infrastruktury kolejowej do
przewozu towarów i ludzi, w tym na
atrakcyjnych turystycznie szlakach.
n
Istnienie udokumentowanych wód
mineralnych i termalnych oraz peloidów na
Mierzei Wiślanej i w rejonie Fromborka oraz
złóż torfów i namułów w rejonie Biedkowa dla
wykorzystania w przyrodolecznictwie.
Zagrożenia powodziowe na terenach
nadzalewowych i na Żuławach.
o
Bardzo aktywne i stale rozwijające się
organizacje pozarządowe.
Brak racjonalnej gospodarki rybackiej i słabe
wykorzystanie wód Zalewu Wiślanego dla
rybactwa.
p
Istnienie ośrodka szkolnictwa wyższego w
Elblągu oraz bliskość ośrodków w Trójmieście
i Olsztynie.
r
Wielkie obszary wodne, rzeki i kanały
możliwe do wykorzystania dla turystyki i
rybactwa.
46
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.2. CZYNNIKI ZEWNĘTRZNE
ZAGROŻENIA
SZANSE
a
Współpraca międzynarodowa rozwijana w
obszarach Euroregionu Bałtyk.
Podział obszaru nadzalewowego na dwa
kraje: Polskę i Rosję oraz po stronie polskiej
na dwa województwa: pomorskie i
warmińsko – mazurskie.
b
Istniejące i budowane przejścia graniczne
drogowe, wodne i kolejowe, stwarzające
możliwości przepływu ludzi i towarów.
Brak bezpośredniego dostępu do morza z
Zalewu Wiślanego po polskiej stronie.
c
Aktywna polityka regionalna wspierająca
rozwój lokalny (środki publiczne, krajowe,
fundusze strukturalne i fundusz spójności Unii
Europejskiej).
Wstrzymanie połączeń promowych, żeglugi
pasażerskiej i towarowej z Obwodem
Kaliningradzkim.
d
Usprawnienie ruchu międzynarodowego
poprzez budowę drogi ekspresowej (drogi nr
7) i głównej (drogi nr 22 od autostrady A1 do
granicy państwa), łącznie z budową przejścia
granicznego w Grzechotkach).
Brak rozwiązań prawnych w swobodnej
żegludze po Zalewie.
e
Otwarcie się Polski i regionu na rozwój
gospodarczy w oparciu o usługi turystyczne.
Wyjazdy ludzi młodych, wykształconych i
przedsiębiorczych do pracy w krajach UE.
Ograniczenia inwestycyjne wynikające z
objęcia ochroną NATURA 2000 Zalewu i
obszarów nadzalewowych.
Niedostateczne zabezpieczenie środków
finansowych na wieloletnią realizację
programu „Żuławy”.
f
g
47
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ROZDZIAŁ 4. STRATEGIA ROZWOJU GMIN NADZALEWOWYCH
ze szczególnym uwzględnieniem zasobów przyrodniczych i kulturowych do 2020 r.
WIZJA
Zadaniem wizji jest pozytywne oddziaływanie na procesy integracji społeczności lokalnej, wokół zadań
ważnych zarówno dla rozwoju całego obszaru, jak też społeczności lokalnej poszczególnych gmin oraz
województw: województwa warmińsko – mazurskiego i województwa pomorskiego. Jesteśmy dobrze
rozwiniętym gospodarczo, wyjątkowym regionem posiadającym własną tożsamość rozpoznawalna w Polsce
i w Europie.
Przyjęta w „Strategii…” w roku 2000 Wizja jest nadal aktualna dla „Strategii…” obecnej z 2007 roku.
 Jesteśmy społeczeństwem dobrze wykształconym,
przedsiębiorczym i samorządnym.
 Poprzez sprawny, dobrze rozwinięty systemem transportowy,
spójny za systemem międzynarodowym wykorzystujemy w pełni
położenie geograficzne stanowiące wrota Europy.
 Posiadamy na wysokim poziomie, zgodnie z najwyższymi
standardami
europejskimi
rozwiązania
w
dziedzinie
infrastruktury technicznej na rzecz ochrony środowiska.
 Żyjemy w obszarze o wysokich walorach przyrodniczych i
kulturowych w czystym środowisku.
 Posiadamy konkurencyjne produkty turystyczne, a turystyka
stanowi jedną z głównych dziedzin rozwoju gospodarczego.
48
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
BUDOWA STRATEGII
W budowie strategii rozwoju gmin położonych wokół Zalewu Wiślanego wykorzystano:
1) Bazę informacyjną i materiały jakimi dysponowały gminy wchodzące w skład Komunalnego Związku
Gmin Nadzalewowych oraz materiały znajdujące się w sekretariacie Związku.
2) Zebrane informacje od gmin oraz właścicieli pensjonatów, hoteli i ośrodków turystycznych.
3) Dla potrzeb strategii opracowano zestaw informacji statystycznych oceniających lata funkcjonowania
strategii z 2000 r. (tzn. lata 2000 – 2006).
4) Opracowano „Uwarunkowania obszaru” charakteryzujące potencjał ze szczególnym uwzględnieniem
bioróżnorodności przyrodniczej oraz historii tych ziem, pozostawionych zabytków kulturowych tzw.
kultury materialnej a także uwarunkowań demograficzno - społecznych.
5) Strategię opracowaną „Metodą aktywnego planowania strategii” gdzie przedstawiciele wszystkich miast
i gmin wchodzących w skład „Komunalnego Związku…” aktywnie pracowali wnosząc swoje wnioski
do strategii oraz uwagi w trakcie konstruowania dokumentu.
6) Strategię województw pomorskiego i warmińsko – mazurskiego, opracowania specjalistyczne i
ekspertyzy zgromadzone na użytek budowy strategii
4.1. CELE I PRIORYTETY
Cel nadrzędny
Celem nadrzędnym jest szybki rozwój gospodarczy obszaru gmin nadzalewowych głównie poprzez
wzrost konkurencyjności turystyki opartej o bogate walory środowiska przyrodniczego i liczne zasoby
kultury materialnej. Wykorzystanie wysokich walorów obszaru winno się odbywać na zasadach rozwoju
zrównoważonego, gdzie granicą działań jest trwałość środowiska, tzn. KORZYSTAĆ NIE NISZCZYĆ.
Cel ten brzmi:
OSIĄGNIĘCIE WYSOKIEGO POZIOMU I JAKOŚCI ŻYCIA MIESZKAŃCÓW POPRZEZ
WYKORZYSTANIE POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO OBSZARU
49
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel główny
Celem głównym strategii gmin nadzalewowych jest:
ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ SPOŁECZNY I GOSPODARCZY WYKORZYSTUJĄCY BOGATE
WALORY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
I KULTUROWEGO OBSZARU NADZALEWOWEGO
Priorytety rozwoju :
Priorytet 1.
WZMOCNIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRODUKTÓW
TURYSTYCZNYCH OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH.
Priorytet 2.
SPÓJNOŚĆ SYSTEMU ZARZĄDZANIA.
Priorytet 3.
DOSTĘPNOŚĆ KOMUNIKACYJNA.
Każdemu priorytetowi przypisano cele bezpośrednie, które zapewniają spełnienie celu głównego poprzez
działania i zadania jemu przyporządkowane.
50
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.2. PRIORYTETY I CELE BEZPOŚREDNIE, DZIAŁANIA I ZADANIA
4.2.1. PRIORYTET 1.
WZMOCNIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH OBSZARU GMIN
NADZALEWOWYCH
Zdobycie silnej pozycji obszaru nadzalewowego w skali krajowej i europejskiej poprzez poprawę
atrakcyjności turystycznej, inwestycyjnej oraz aktywności społeczeństwa lokalnego. Osiągnięcie tego
priorytetu nastąpi poprzez realizację celów bezpośrednich:
Cel 1.
Wzmocnienie konkurencyjności portów i przystani nadzalewowych oraz śródlądowych.
Cel 2.
Wykorzystanie walorów przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych dla turystyki, agroturystyki
i rekreacji.
Cel 3.
Osiągnięcie wysokiego poziomu kultury społeczeństwa lokalnego.
Cel 4.
Osiągnięcie wysokiego poziomu rozwoju gospodarczego poprzez wykorzystanie nowoczesnych
technologii i potencjału ludzkiego oraz zasobów naturalnych i położenia geograficznego.
Cel 5.
Ekologia podstawą czystego środowiska.
51
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 1
Wzmocnienie konkurencyjności portów i przystani nadzalewowych oraz śródlądowych.
Działania:
1.
Budowa nowych i modernizacja istniejących portów, przystani
i marin wraz z niezbędną
infrastrukturą.
2.
Wykorzystanie portów do celów gospodarczych.
3.
Wzbogacanie portowej oferty turystycznej.
4.
Rozwijanie i wzbogacanie imprez rozszerzających ofertę turystyczną.
Zadania:
Lp.
Działania i zadania
1.
Budowa nowych i modernizacja istniejących portów i przystani oraz
Gmina,
środki własne,
budowa marin wraz z niezbędną infrastrukturą.
Regionalny
środki
Zarząd
pomocowe UE,
1) Wdrożenie
„Koncepcji
rozbudowy
Inwestorzy Beneficjenci
portów
i
przystani…”
opracowanej przez Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych;
2) Realizacja programu „Rozwoju dróg wodnych Delty Wisły i Zalewu
Wiślanego”;
Gospodarki
Wodnej,
prywatni
3) Budowa przystani jachtowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą w
Nowej Pasłęce;
4) Budowa przystani żeglarskiej i mariny w Tolkmicku;
5) Budowa portu na Zatoce Gdańskiej w Stegnie;
6) Budowa przystani jachtowej we Fromborku.
7) Budowa przystani żeglarskiej w Braniewie na rzece Pasłęce;
8) Budowa przystani żeglarskiej na rzece Szkarpawie w Osłonce i
Grochowie Pierwszym;
9) Budowa przystani kajakowej w Marzęcinie;
10) Budowa przystani żeglarskich na rzece Wiśle Królewieckiej w
Sztutowie i Kobylej Kępie;
11) Budowa przystani żeglarskich na rzece Nogat w Jazowej i
Wiercinach;
12) Budowa przystani żeglarskiej wraz z rewitalizacją nadbrzeża
pasażerskiego i budową promenady wzdłuż rzeki Szkarpawy w
miejscowości Żuławki;
13) Budowa pomostów cumowniczych wraz z przebudową ciągu
komunikacyjnego przy śluzie Gdańska Głowa;
52
przedsiębiorcy
Źródła
finansowania
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
c.d.
1.
14) Rewitalizacja nadbrzeża pasażerskiego oraz budowa pomostu
cumowniczego na rzece Szkarpawa w miejscowości Drewnica;
15) Rozbudowa przystani śródlądowej wraz z zapleczem w miejscowości
Rybina;
Gmina,
środki własne,
Regionalny
środki
Zarząd
pomocowe UE,
Gospodarki
16) Rozbudowa przystani jachtowej na rzece Wiśle w Mikoszewie;
Wodnej,
17) Budowa nadbrzeża pasażerskiego na rzece Wiśle w Mikoszewie;
prywatni
18) Modernizacja istniejących przystani w Elblągu, Nowej Pasłęce,
przedsiębiorcy
Rybinie, Sztutowie, Nowym Dworze Gdańskim;
19) Modernizacja i rozbudowa portu morskiego w Elblągu;
20) Modernizacja infrastruktury portu żeglarskiego w Elblągu;
21) Modernizacja i rozbudowa portu jachtowego w Krynicy Morskiej;
22) Rozbudowa portu i terenów przyportowych w Kątach Rybackich;
23) Rozbudowa przystani jachtowej w Kątach Rybackich;
24) Modernizacja przystani rybackiej w Kątach Rybackich;
25) Modernizacja infrastruktury portu żeglarskiego we Fromborku;
26) Rozbudowa istniejącego portu w Tolkmicku;
27) Rozbudowa portu jachtowego i rybackiego w Piaskach;
28) Modernizacja miejsc postojowych dla jachtów w Suchaczu;
29) Rozbudowa przystani w Nadbrzeżu jako portu dla rezydentów z
Elbląga;
30) Odbudowa małych przystani nabrzeżnych w Kupcie i Jagodnej jako
małych ośrodków turystyki wodnej położonych blisko natury.
2.
Wykorzystanie portów do celów gospodarczych.
Gmina,
środki własne
1) Budowa nadbrzeży portowych do przeładunków towarowych oraz
prywatni
środki pomocowe
przedsiębiorcy
UE,
Wzbogacenie portowej oferty turystycznej.
Gmina,
środki własne
1) Wykorzystanie portów i przystani do turystyki żeglarskiej, w tym:
prywatni
środki pomocowe
przedsiębiorcy
UE,
konkurencyjność ofert przewozowych (czas, cena);
2) Stworzenie multimedialnego transportu poprzez wiązanie przewozów
drogą wodną z przewozami kolejowymi i samochodowymi;
3) Tworzenie dogodnych miejsc do załadunku i rozładunku na Nogacie,
Szkarpawie, Kanale Elbląskim.
3.
 Wycieczki z portów Zalewu Wiślanego poprzez Kanał Elbląski do
Ostródy i Iławy oraz do m. Braniewa rzeką Pasłęką;
 Wycieczki drogami wodnymi śródlądowymi: do Malborka rzeką
Nogat, do Gdańska rzeką Szkarpawą;
 Wycieczki poprzez Kanał Żeglugowy do portów Gdańska i Gdyni,
na Półwysep Helski i do Ustki;
 Wycieczki do Obwodu Kaliningradzkiego i na Mierzeję Kurską;
 Wycieczki ujściem Wisły do Gdańska, Sopotu i Helu;
2) Wykorzystanie łodzi rybackich do obsługi turystów (przejażdżki,
łowienie ryb).
53
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.
Rozwijanie i wzbogacanie imprez rozszerzających ofertę turystyczną.
KZGN,
1) Organizacja
organizacje
i
wspieranie
imprez
kulturalnych,
turystycznych,
sportowych i integracyjnych już istniejących oraz organizowanie
nowych;
2) Organizacja i promocja imprez wspólnych dla całego obszaru;
3) Opracowanie w formie folderu kalendarza imprez odbywających się
wokół Zalewu.
54
samorządowe
środki własne
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 2
Wykorzystanie walorów przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych
dla turystyki, agroturystyki i rekreacji.
Działania:
1. Przygotowanie terenów pod inwestycje gospodarcze oparte na walorach turystycznych i
rekreacyjnych.
2. Budowa nowych i modernizacja istniejących plaż nad Zalewem i rzekami.
3. Budowa lub wytyczanie na bazie istniejących dróg i szlaków turystycznych łączących unikatowe
tereny przyrodnicze oraz tereny o dużych wartościach kulturowych.
4. Budowa i kompleksowe zagospodarowanie dojść doplażowych na Mierzei Wiślanej, łączących
tereny zabudowy turystyczno – rekreacyjnej z terenami nadmorskimi.
5. Promocja turystyczna obszaru, w tym walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych.
6. Rozwój turystyki w oparciu o dobra kultury materialnej.
7. Wzbogacanie oferty turystycznej oraz wykorzystanie wszystkich atrakcji obszaru dla rozwoju
turystyki przez modernizację istniejących i budowę nowych obiektów turystycznych.
8. Wspieranie nowych inicjatyw gospodarczych w zakresie innowacyjności turystyki i wydłużenia
okresu wypoczynkowego.
9. Wyznaczenie nowych i utrzymanie istniejących szlaków turystycznych opartych o walory
przyrodnicze i kulturowe.
10. Budowa promenad nadmorskich i nadzalewowych oraz frontów wodnych (waterfront).
Zadania:
Lp
1.
Działania i zadania
Inwestorzy Beneficjenci
Źródła
finansowania
Przygotowanie terenów pod inwestycje gospodarcze oparte na walorach
Gmina, KZGN,
środki własne,
turystycznych i rekreacyjnych.
zarządca lub
środki
1) Projekty zagospodarowania terenu;
właściciel
pomocowe
2) Uzbrojenie terenów w niezbędną infrastrukturę techniczną;
infrastruktury
UE,
3) Wspólna promocja terenów inwestycyjnych w ramach Komunalnego
technicznej
Związku Gmin Nadzalewowych.
55
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2.
Budowa nowych i modernizacja istniejących plaż nad zalewem i rzekami.
Gmina,
środki własne,
1) Poprawa czystości wód Zalewu Wiślanego;
prywatni
środki celowe
2) Poprawa czystości wody w rzekach;
przedsiębiorcy,
3) Budowa nowych i modernizacja istniejących plaż nad rzekami;
RZGW, Urząd
4) Budowa nowych i modernizacja istniejących plaż nad zalewem w: Suchaczu,
Morski
Kadynach, Tolkmicku, Fromborku, Nowej Pasłęce, Piaskach, Krynicy
Morskiej, Kątach Rybackich;
5) Wyposażenie plaż w niezbędną infrastrukturę m.in. stanowisko ratownika,
sanitariaty, przebieralnie.
3.
Budowa lub wytyczanie na bazie istniejących dróg i szlaków turystycznych
Gmina,
środki własne,
łączących unikatowe tereny przyrodnicze oraz tereny o dużych wartościach
prywatni
środki
kulturowych.
przedsiębiorcy,
pomocowe
1) Budowa ścieżek konnych po terenach cennych przyrodniczo;
Minister
UE,
2) Budowa szlaków i ścieżek rowerowych oraz pieszych międzyregionalnych,
Kultury,
regionalnych
i
lokalnych
łączących
tereny
o
wysokich
walorach
przyrodniczych i kulturowych;
jednostki
organizacyjne
3) Wyznaczenie szlaku śladami osad Wikingów, łączącego replikę osady Truso
PGL LP
z innymi osadami położonymi w krajach skandynawskich;
4) Budowa parkingów, zadaszonych miejsc wypoczynku dla pieszych i
rowerzystów, urządzenie w sąsiedztwie tras pól namiotowych;
5) Budowa regionalnej trasy pieszo – rowerowej z Gdańska przez Mierzeję
Wiślaną do Bałtijska oraz budowa przejścia granicznego w Piaskach;
6) Budowa szlaków pieszych i rowerowych łączących zabytki kultury oraz
unikalne miejsca przyrodnicze.
4.
Budowa i kompleksowe zagospodarowanie dojść doplażowych na Mierzei
Gmina,
środki własne,
Wiślanej, łączących tereny zabudowy turystyczno – rekreacyjnej z terenami
prywatni
środki
nadmorskimi.
przedsiębiorcy,
pomocowe
1) Przystosowanie ścieżek leśnych, które winny stanowić urządzone dojścia do
Parki Krajobr.,
UE,
plaż nadmorskich;
Jednostki
2) Urządzenie dojść doplażowych w niezbędną infrastrukturę turystyczną i
małą architekturę oraz ich oznakowanie;
organizacyjne
PGL LP
3) Budowa promenad nadmorskich;
4) Urządzanie punktów widokowych nadmorskich na Wielbłądzim Garbie,
wież widokowych dla podglądania przyrody.
56
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
5.
Gmina,
środki własne,
krajobrazowych i kulturowych.
jednostki
środki
1) Założenie proekologicznej fundacji dla gmin nadzalewowych;
organizacyjne
pomocowe
2) Promowanie działalności związanej z wytwarzaniem pamiątek regionalnych
PGL LP
UE,
Promocja
turystyczna
obszaru,
w
tym
walorów
przyrodniczych,
i lokalnych;
3) Wykorzystanie internetu jako najtańszej i najbardziej aktywnej formy
promocji;
4) Włączenie informacji o atrakcjach turystycznych obszaru w ogólnopolską i
światową sieć internetową;
5) Wydawanie aktualizowanych informatorów, dostosowanych do oczekiwań
turystów, turystycznych planów miast, folderów informujących o imprezach
i atrakcjach turystycznych, publikacji o obszarze promujących walory
przyrodnicze i kulturowe;
6) Systematyczne promowanie obszarów nadzalewowych na turystycznych
targach krajowych i międzynarodowych;
7) Promowanie turystyki poprzez organizację imprez dla społeczności
lokalnych np. rajdów rowerowych, spływów na dętkach, spływów
kajakowych itp.
57
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
6.
Gmina,
Rozwój turystyki w oparciu o dobra kultury materialnej.
1) Odnowa,
budynków
odbudowa,
renowacja
użyteczności
obiektów
publicznej,
zabytkowych
mieszkalnych,
kościołów,
środki własne,
Stowarzyszenie środki
Żuławskiej
pomocowe
Kolei
UE,
2) Odnowa, odbudowa i utrzymanie w dobrym stanie zabytków techniki;
Dojazdowej,
budżet państwa
3) Przystosowanie obiektów zabytkowych do celów turystycznych np.
Inwestorzy
kompleksów
zachowanych cegielni a także kapliczek – charakterystycznych dla Warmii;
obiektów konferencyjno – hotelowych m.in. obiekty po byłej stadninie koni
prywatni,
w Braniewie, obiekty szkół podstawowych w gminach;
Warmińska
4) Dokończenie odbudowy Starego Miasta w Elblągu;
Kapituła
5) Rewitalizacja Wyspy Spichrzów w Elblągu;
Katedralna
6) Modernizacja i rozbudowa amfiteatru miejskiego z rekonstrukcją elementu
(kościół we
historycznego otoczenia fosy w Braniewie;
Fromborku)
7) Rewitalizacja układu urbanistycznego Starego Miasta w Braniewie,
Tolkmicku, Fromborku;
8) Rewitalizacja układów zabytkowych wsi;
9) Rewitalizacja kościoła na terenie Starego Miasta we Fromborku;
10) Odtworzenie historycznego przebiegu linii kolejki wąskotorowej ze
Sztutowa do Krynicy Morskiej, która jednocześnie spełniałaby rolę środka
komunikacyjnego, dowożącego turystów na plażę, znacznie ograniczając
potrzeby parkingowe nad morzem;
11) Reaktywacja nadzalewowej linii kolejowej.
58
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
7.
Wzbogacanie oferty turystycznej oraz wykorzystanie wszystkich atrakcji
prywatni
środki własne,
obszaru dla rozwoju turystyki przez modernizację istniejących i budowę
inwestorzy,
środki
nowych obiektów turystycznych.
rolnicy
pomocowe UE
1) Budowa parku kulturowego na terenie parku Krajobrazowego Wysoczyzna
Elbląska;
Gmina,
Stowarzyszenie
2) Budowa i rozbudowa taniej bazy noclegowej (schronisk, pól namiotowych,
pól campingowych);
Lokalna Grupa
3) Przygotowanie i promowanie nowej formy wypoczynku – połowy ryb,
zawody wędkarskie itp.;
Żuławy i
4) Zwiększenie ilości gospodarstw agroturystycznych oraz pomoc w ich
specjalizacji;
Mierzeja, Parki
5) Zagospodarowanie terenów nadwodnych dla rekreacji i wypoczynku
(promenady, ciągi piesze i rowerowe, place przestrzeni publicznej, zieleń
parkowa);
Jednostki
Działania
Krajobrazowe,
organizacyjne
PGL LP, Urząd
6) Budowa kolejki linowej łączącej brzeg Mierzei Wiślanej z brzegiem
Morski
Wysoczyzny Elbląskiej;
7) Budowa wyciągu krzesełkowego z parkingu buforowego w Skowronkach
nad morzem;
8) Budowa przyczółków promowych w portach Tolkmicko, Krynica Morska,
Kąty Rybackie;
9) Wprowadzenie tramwajów wodnych jako środka komunikacji publicznej;
10) Uruchomienie restauracji pływających w Elblągu, Fromborku, Krynicy
Morskiej, Mikoszowie i Kątach Rybackich;
11) Wspieranie budowy boisk i placów zabaw oraz pól golfowych;
12) Budowa akwaparków;
13) Budowa europarku w Elblągu;
14) Realizacja rekonstrukcji osady Truso;
15) Budowa „Małej Holandii” w gm. Nowy Dwór Gdański nad rz. Linawą;
16) Budowa basenów krytych i odkrytych;
17) Budowa
Centrum
Hotelowo-Konferencyjno-Rekreacyjnego
oraz
Kompleksu Rekreacyjno – Rehabilitacyjnego ZDROWE BRANIEWO
(budowa krytej pływalni) w Braniewie;
18) Modernizacja Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim;
19) Budowa Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich;
20) Budowa centrów rekreacyjnych w Nowym Dworze Gdański, w Jazowej,
Wiercinach, Osłonce, Stegnie i Kątach Rybackich;
21) Budowa i modernizacja amfiteatrów;
22) Budowa muszli koncertowej w Kątach Rybackich gm. Sztutowo i w
Stegnie;
23) Budowa stacji obserwacyjnych najciekawszych okazów fauny i flory oraz
krajobrazu;
24) Budowa Krainy Wiatraków w Nowym Dworze Gdańskim;
25) Rewitalizacja ogrodu botanicznego i zoologicznego w Braniewie.
59
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
8.
Wspieranie nowych inicjatyw gospodarczych w zakresie innowacyjności
Gmina,
środki własne,
turystyki i wydłużenia okresu wypoczynkowego.
prywatni
środki
1) Wykorzystanie walorów przyrodoleczniczych (aerozolu morskiego z jodem
przedsiębiorcy
pomocowe
oraz wód termalnych na Mierzei Wiślanej i we Fromborku), budowa na
UE,
bazie wód leczniczych ośrodków uzdrowiskowych w Stegnie, Kątach
Rybackich, Krynicy Morskiej, Fromborku i Połoninach (gm. Tolkmicko);
2) Organizacja imprez kulturalnych, szczególnie poza sezonem turystycznym, w
tym:
koncertów,
występów
teatralnych,
warsztatów
plastycznych,
muzycznych, rękodzieła itp.;
3) Przygotowanie obiektów i tras dla uprawiania sportów zimowych (
lodowiska, trasy narciarskie itp.);
4) Budowa obiektów całorocznych o szerokim asortymencie zdrowotno –
sportowym takich jak: basenów krytych, sal sportowych, ośrodków odnowy
biologicznej.
9.
Wyznaczenie nowych i utrzymanie istniejących szlaków turystycznych
Gmina,
środki własne,
opartych o walory przyrodnicze i kulturowe.
prywatni
środki
1) Wyznaczanie nowych tras turystycznych;
przedsiębiorcy
pomocowe
2) Utrzymanie w dobrym stanie szlaków istniejących;
UE,
3) Oznakowanie tras w terenie oraz wyposażenie w tablice informacyjne i w
małą architekturę;
4) Realizacja nadwodnych tras spacerowych wzdłuż rzeki Pasłęki, rzeki Wisły
Królewieckiej i rzeki Elbląg.
Gmina,
środki własne,
(waterfront).
prywatni
środki
1) Budowa promenad nadmorskich w Stegnie, Sztutowie, Kątach Rybackich,
przedsiębiorcy
pomocowe
10. Budowa promenad nadmorskich i nadzalewowych oraz frontów wodnych
Jantarze, Krynicy Morskiej;
UE,
2) Budowa promenad nadzalewowych w Krynicy Morskiej, Kątach Rybackich,
Suchaczu, Tolkmicku, Fromborku;
3) Budowa promenad nadrzecznych w Elblągu, Nowym Dworze Gdańskim,
Braniewie, Sztutowie;
4) Budowa promenady nadrzecznej „Bulwar Ostatniej Mili” nad Wisłą w
Mikoszewie.
60
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 3
Osiągnięcie wysokiego poziomu kultury społeczeństwa lokalnego.
Działania:
1. Propagowanie najcenniejszych zabytków i ustanowienie stałych imprez z nimi związanych.
2. Renowacja, rewitalizacja i odtworzenie zabytków kultury.
3. Eksponowanie tradycji inności poszczególnych obszarów, wzmacnianie ich tożsamości.
4. Wspieranie działających i tworzenie nowych instytucji kulturalnych na obszarach wiejskich.
5. Wspieranie inicjatyw związanych z rozwojem lokalnego patriotyzmu i kultywowaniem lokalnych
tradycji.
6. Przywrócenie tradycji portowych w miejscowościach położonych nad wodą.
7. Wspieranie inicjatyw mieszkańców w zakresie gromadzenia, zabezpieczenia oraz ekspozycji
pamiątek dziedzictwa kulturowego poszczególnych obszarów.
8. Poprawa estetyki miast, wsi, osiedli i poszczególnych siedlisk.
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
Inwestorzy Beneficjenci
Gmina, KZGN
1.
Źródła
finansowa
nia
środki
Propagowanie najcenniejszych zabytków i ustanowienie stałych imprez z
własne,
nimi związanych.
środki
1) Stworzenie programu ochrony zabytków w poszczególnych obszarach;
pomocow
2) Wspólne promowanie najcenniejszych walorów zabytkowych obszaru
e UE,
(foldery, kalendarze, książki, strony internetowe itp.);
3) Wykreowanie i promocja wspólnej imprezy odbywającej się cyklicznie.
2.
Renowacja, rewitalizacja i odtworzenie zabytków kultury.
1) Rewitalizacja Starego Miasta i Wyspy Spichrzów w Elblągu, Starego
2) Rewitalizacja i przystosowanie do potrzeb turystycznych zabytkowych
założeń zielonych np. we Fromborku, Kadynach, Połoninach;
3) Odbudowa, remont i utrzymanie obiektów zabytkowych: kościołów,
kamienic,
wiejskich
budynków
mieszkalnych,
siedlisk
rolniczych;
4) Odbudowa i utrzymanie obiektów inżynierskich: mostów zwodzonych,
obrotowych i podnoszonych, wiatraków, stacji pomp, śluz, zastawek,
kanałów, rowów melioracyjnych itp.;
61
środki
organizacje
własne
samorządowe
Miasta we Fromborku, Braniewie, Tolkmicku;
kapliczek,
KZGN,
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
5) Budowa repliki osady Truso.
3.
Eksponowanie tradycji inności poszczególnych obszarów, wzmacnianie ich
Gmina, Rada
środki
tożsamości.
Sołecka, instyt.
własne,
1) Wspieranie działalności twórczych zespołów lokalnych;
kultury
środki
2) Organizacja występów zespołów lokalnych oraz wystaw twórczości
pomocow
lokalnej;
e UE
3) Promocja markowych produktów lokalnych;
4) Rozwój rękodzieła i rzemiosła w oparciu o naturalne zasoby regionu
(m.in. reaktywacja kompleksów cegielni);
5) Pomoc w tworzeniu warsztatów przyuczania do prac w „starych”
zawodach, rękodzielnictwie;
6) Pomoc w promowaniu osób z potencjałem twórczym pochodzących z
małych miasteczek i terenów wiejskich;
7) Tworzenie muzeów lub izb pamięci, historycznych np. Izby Ziemi
Tolkmickiej;
tradycji
8) Wykorzystanie
i
walorów
związanych
z
rybactwem
i
rybołówstwem;
9) Budowa historycznej „Krainy Wiatraków”.
4.
Wspieranie działających i tworzenie nowych instytucji kulturalnych na
Gmina,
obszarach wiejskich.
Marszałek,
1) Tworzenie placówek kultury na terenach wiejskich dla potrzeb spotkań i
instytucje
organizacji np. wystaw poświęconych kultywowaniu lokalnych tradycji
kulturalne,
(sal pamięci itp.);
jednostki
2) Rozszerzenie
oferty programowej
instytucji kulturalnych poprzez
generowanie działań niespecyficznych, np. z zakresu ekonomii społecznej,
organizacyjne
PGL LP
wyrównywania szans na obszarach wiejskich;
3) Budowa partnerstw w celu rozwoju obszarów wiejskich;
4) Pomoc w finansowaniu lokalnych imprez kulturalnych.
5.
Wspieranie inicjatyw związanych z rozwojem lokalnego patriotyzmu i
zarządcy
środki
kultywowaniem lokalnych tradycji.
nieruchomości,
własne,
Organizacja obchodów tematycznych oraz dni kulturalnych np. Dzień
Gmina,
środki
Rybaka, Święto Leszcza, Dni Elbląga, Dni Braniewa itp.;
organizacje
pomocowe
pozarządowe,
UE
1)
2)
Wyszukiwanie
i
promowanie
lokalnych
kulinarnych, rękodzielniczych itp.
tradycji
kulturalnych,
osoby
prywatne
62
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
6.
Przywrócenie tradycji portowych w miejscowościach położonych nad
wodą.
1) Kreowanie terenów nadwodnych tzw. ”waterfrontów” w tym:
 odbudowa lub budowa bulwarów nadwodnych w Elblągu, Braniewie,
Suchaczu, Tolkmicku i Fromborku;
 wykorzystanie przestrzeni nadwodnej dla funkcji portowej i obsługi
turystyki wodnej;
 budowa promenad i pomostów.
7.
Wspieranie
inicjatyw
mieszkańców
w
zakresie
gromadzenia,
zabezpieczenia oraz ekspozycji pamiątek dziedzictwa kulturowego
Jst;
Jst;
Sektor NGO
Sektor
NGO
poszczególnych obszarów.
1) Rozwój i wzmocnienie instytucjonalne Muzeum Bursztynu w Stegnie,
Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich, Muzeum Żuławskiego
w Nowym Dworze Gdańskim;
2) Utworzenie w Tolkmicku Oddziału Elbląskiego Muzeum Archeologiczno
– Historycznego (Izby Ziemi Tolkmickiej);
3) Rozwój izby pamiątek warmińskich: „Skarby spod strzechy” we
Fromborku w ramach tworzonego Centrum Kultury we Fromborku.
8.
Poprawa estetyki miast, wsi, osiedli i poszczególnych siedlisk.
Gmina, prywatni środki
1) Wdrożenie programu porządkowania i planu odnowy wsi;
przedsiębiorcy
własne,
2) Wspieranie rozwoju budownictwa mieszkaniowego o wysokim standardzie
prywatni
środki
właściciele,
pomocowe
3) Wspieranie estetyzacji elewacji budynków w miastach i na wsi;
zarządcy
UE
4) Likwidacja
nieruchomości
estetycznym;
szpecących
obiektów
gospodarczych
i
nieestetycznych
ogrodzeń;
5) Utworzenie funduszu małych grantów na poprawę estetyki miasta, wsi,
osiedli;
6) Upowszechnienie w gminach konkursu na najładniejszy: balkon, dom,
obejście;
7) Wprowadzanie zieleni dekoracyjnej i małej architektury na terenach
publicznych.
63
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 4
Osiągnięcie wysokiego poziomu rozwoju gospodarczego poprzez wykorzystanie nowoczesnych
technologii i potencjału ludzkiego oraz zasobów naturalnych i położenia geograficznego.
Działania:
1. Rozwój produkcji żywności ekologicznej na terenach rolnych.
2. Utrzymanie gospodarki rybackiej – historycznie związanej z tym obszarem.
3. Wspomaganie uruchomienia obiektów związanych z przechowalnictwem i przetwórstwem.
4. Budowa Parku Technologicznego w Elblągu.
5. Stworzenie systemu zachęt ekonomicznych dla podmiotów gospodarczych, szczególnie dla osób
miejscowych.
6. Podniesienie kwalifikacji przedsiębiorców.
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
1.
Inwestorzy Beneficjenci
Rozwój produkcji żywności ekologicznej na terenach rolnych.
Rolnicy,
środki własne,
1) Promowanie produktów ekologicznych – praca ciągła;
prywatni
środki
2) Specjalizacja produkcji rolnej – praca ciągła;
przedsiębiorcy
pomocowe
3) Wprowadzenie dopłat dla producentów zdrowej żywności.
2.
Źródła
finansowania
UE,
Utrzymanie gospodarki rybackiej – historycznie związanej z tym obszarem.
Gmina, Urząd
środki własne,
1) Rewitalizacja portów rybackich i modernizacja floty rybackiej;
Morski,
środki
2) Stałe zarybianie akwenu Zalewu Wiślanego oraz rzek doń wpadających –
prywatni
pomocowe
przedsiębiorcy
UE,
praca ciągła;
3) Restytucja ichtiocenozy (troć, jesiotr, certa) Zalewu Wiślanego w tym
ochrona ryb, budowa przepławek, tarlisk;
4) Wspieranie powstawania nowych podmiotów gospodarczych zajmujących się
produkcją narybku;
5) Udzielanie rękojmi w bankach dla kredytów przeznaczanych na rozwój
gospodarki rybackiej;
6) Udostępnienie różnych form pomocy publicznej włączając: zachęty, ulgi i
zwolnienia podatkowe;
7) Umożliwienie skorzystania ze wsparcia finansowego w ramach funduszy
europejskich (pomoc prawna, informacyjna itp.).
64
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.
Wspomaganie uruchomienia obiektów związanych z przechowalnictwem i
Gmina,
środki własne,
przetwórstwem.
prywatni
środki
1) Utworzenie grup producenckich i zrzeszeń producentów;
przedsiębiorcy
pomocowe
2) Ułatwiony dostęp do kredytów;
UE,
3) Stworzenie systemu zachęt ekonomicznych dla podmiotów gospodarczych –
praca ciągła;
4) Budowa chłodni, suszarni, przechowalni ryb, owoców i warzyw.
4.
Budowa Parku Technologicznego w Elblągu.
Gmina,
środki własne,
1) Realizacja projektu Elbląskiego Parku Technologicznego w dwóch etapach,
prywatni
środki
przedsiębiorcy
pomocowe
w tym budowa infrastruktury technicznej;
2) Działania dla pozyskiwania Inwestorów Strategicznych do wdrażania
UE,
budżet
nowych technologii;
państwa
3) Przygotowanie zasobów ludzkich;
4) Promocja.
5.
środki własne,
Stworzenie systemu zachęt ekonomicznych dla podmiotów gospodarczych,
Gmina,
szczególnie dla osób miejscowych.
Stowarzyszenia, środki
1) Działania na rzecz uaktywniania bezrobotnych;
banki, prywatni pomocowe UE
2) Wspieranie
rozwoju
przedsiębiorczości
turystycznej
–
tworzenie
przedsiębiorcy
atrakcyjnych warunków dla podmiotów gospodarczych związanych z obsługą
turystyki w tym ulgi podatkowe dla lokalnych podmiotów gospodarczych
inwestujących na terenie Gminy.
6.
Podniesienie kwalifikacji przedsiębiorców.
Gmina
środki własne,
1) Prowadzenie szkoleń dotyczących innowacyjności w produkcji oraz w
prywatni
środki
przedsiębiorcy
pomocowe UE
infrastrukturze turystycznej;
2) Prowadzenie szkoleń dla partnerów gospodarczych i osób fizycznych
dotyczących pozyskania środków pomocowych z Unii Europejskiej.
65
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 5
Ekologia podstawą czystego środowiska.
Działania:
1. Zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie zasobów środowiska naturalnego poprzez stałe
wzbogacanie programu ochrony środowiska i egzekwowanie realizacji we wszystkich gminach i
miastach.
2. Selektywna gospodarka odpadami.
3. Powszechne uregulowanie gospodarki wodno – ściekowej, to znaczy przestrzeganie zasady, że tam
gdzie jest dostarczana woda musi być unieszkodliwianie ścieków.
4. Poprawa jakości wody pitnej z sieci wodociągowej.
5. Ochrona powietrza przed emisją gazów, pyłów i spalin.
6. Poprawa jakości czystości wód rzek, potoków, rowów melioracyjnych oraz wód Zalewu Wiślanego.
7. Zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie zasobów środowiska naturalnego oraz podniesienie
świadomości obywatelskiej i ekologicznej społeczeństwa.
Zadania:
Lp.
Działania i zadania
1.
Zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie zasobów środowiska
Gmina
naturalnego poprzez stałe wzbogacanie programu ochrony środowiska i
Jednostki
egzekwowanie realizacji we wszystkich gminach i miastach.
organizacyjne
Inwestorzy Beneficjenci
1) Zalesienie nieużytków rolnych i gruntów rolnych niskich klas;
PGL LP, Parki
2) Monitoring stanu czystości;
Krajobrazowe,
3) Organizowanie akcji społecznych takich jak np. Święto Ziemi, Dzień
dyrektorzy
Sprzątania Lasu, Sprzątania Świata itp.;
Źródła
finansowania
środki własne
szkół,
4) Wdrożenie programu usuwania azbestu;
prywatni
5) Likwidacja dzikich wysypisk;
właściciele
6) Porządkowanie lasów, rzek, cieków wodnych, szlaków turystycznych i
dróg leśnych;
7) Oczyszczenie dna akwenu Zalewu z wraków.
2.
Selektywna gospodarka odpadami.
1) Rozwijanie selektywnej zbiórki odpadów (zakup pojemników do
gromadzenia odpadów selektywnie zbieranych);
2) Budowa stacji segregacji odpadów komunalnych.
Gmina,
środki własne,
prywatni
środki
przedsiębiorcy,
pomocowe
prywatni
UE,
właściciele
66
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.
Powszechne uregulowanie gospodarki wodno – ściekowej, to znaczy
Gmina,
środki własne,
przestrzeganie zasady, że tam gdzie jest dostarczana woda musi być
prywatni
środki
unieszkodliwianie ścieków.
przedsiębiorcy,
pomocowe
1) Realizacja programu gospodarki wodno-ściekowej;
prywatni
UE,
2) Podłączenie każdej posesji do kanalizacji sanitarnej na terenach zwartej
właściciele
zabudowy;
3) Budowa oczyszczalni przyzagrodowych i osiedlowych w zabudowie
rozproszonej poza obszarami przyrodniczo chronionymi;
4) Likwidacja nielegalnych zrzutów ścieków.
4.
Gmina,
środki własne,
EPWiK,
środki
1) Wymiana sieci wodociągowej z rur azbestowych;
prywatni
pomocowe
2) Budowa wodociągów;
przedsiębiorcy,
UE,
3) Modernizacja istniejących oraz budowa nowych stacji uzdatniania wody.
prywatni
Poprawa jakości wody pitnej z sieci wodociągowej.
właściciele
5.
Ochrona powietrza przed emisją gazów, pyłów i spalin.
1) Zmiana ogrzewania w kotłowniach z systemu węglowego na paliwa
przyjazne środowisku;
2) Wykorzystanie
odnawialnych
źródeł
energii
(budowa
elektrowni
Gmina,
środki własne,
właściciele
środki
prywatni,
pomocowe
prywatni
UE,
przedsiębiorcy
wiatrowych i wodnych);
3) Gazyfikacja miast i gmin obszaru a przede wszystkim Mierzei Wiślanej
oraz miast: Tolkmicka i Braniewa.
6.
Poprawa jakości czystości wód rzek, potoków, rowów melioracyjnych oraz
Gmina, stacja
środki własne,
wód Zalewu Wiślanego.
graniczna,
środki
SANEPID,
pomocowe
prywatni
UE,
1) Ograniczenie
spływu powierzchniowego
wód opadowych z pól
bezpośrednio do cieków wodnych;
2) Na terenach wiejskich wszędzie tam, gdzie jest hodowla zwierząt
przedsiębiorcy,
wymagane są szczelne zbiorniki na gnojowice oraz płyty szczelne na
prywatni
obornik z kontrolowanym odciekiem;
właściciele
3) Podczyszczania wód opadowych z dróg i parkingów przed zrzutem ich do
gruntu, rowów, rzek i potoków;
4) Wdrożenie właściwych metod oczyszczania dna Zalewu Wiślanego;
5) Stały monitoring stanu czystości wód – praca ciągła.
7.
Zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie zasobów środowiska
67
Gmina,
środki własne,
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
naturalnego oraz podniesienie świadomości obywatelskiej i ekologicznej
Jednostki
środki
społeczeństwa.
organizacyjne
pomocowe
1) Skuteczne oczyszczania terenów przybrzeżnych dna Zalewu Wiślanego –
PGL LP, Parki
UE,
praca ciągła;
Krajobrazowe,
2) Wspieranie metod poławiania przyjaznych środowisku;
3) Wspieranie
w
przetwórniach
metod
produkcyjnych
dyrektorzy
przyjaznych
środowisku;
4) Likwidacja dzikich wysypisk odpadów i śmieci w lasach i rowach
przydrożnych;
5) Porządkowanie szlaków turystycznych;
6) Monitoring stanu czystości nadbrzeża i wód;
7) Identyfikacja źródeł powodujących zanieczyszczenie wód Zalewu
Wiślanego;
8) Proekologiczna edukacja ludności, w tym m.in. wskazywanie wartości
społecznych i prośrodowiskowych wynikających z odprowadzania
ścieków oraz recyklingu odpadów;
9) Edukacja młodzieży oraz dzieci szkolnych i przedszkolnych w zakresie
utrzymania czystości środowiska;
10) Utrzymanie
istniejących
oraz
tworzenie
kolejnych
ścieżek
dydaktycznych;
11) Organizacja szkoleń, prelekcji i pogadanek na temat ekologii i ładu
przestrzennego w zakresie możliwości dofinansowania inwestycji z
programów pomocowych Unii Europejskiej;
12) Wykorzystanie istniejących nie użytkowanych obiektów szkolnych na
terenach przyrodniczo – cennych dla prowadzenia „zielonych szkół”;
13) Wprowadzenie do kalendarza gmin imprez proekologicznych.
68
szkół
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.2.2. PRIORYTET 2.
SPÓJNOŚĆ SYSTEMU ZARZĄDZANIA
Podniesienie zdrowotności, poziomu życia, rozwoju społecznego oraz rozwoju gospodarczego poprzez
zwiększenie aktywności i zintegrowanie społeczeństwa. Rozwiązywanie wspólnych działań w celu
likwidacji zagrożeń.
Cel 1.
Zdrowe, dobrze wykształcone, aktywne i zintegrowane społeczeństwo.
Cel 2.
Integrowanie gmin dla organizacji wspólnych działań.
Cel 3.
Poprawa poziomu życia ludności obszaru nadzalewowego.
Cel 4.
Zmniejszenie zagrożenia powodzią obszarów nadzalewowych oraz terenów Żuław Wiślanych.
69
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 1
Zdrowe, dobrze wykształcone, aktywne i zintegrowane społeczeństwo.
Działania:
1. Kształcenie i doskonalenie zasobów ludzkich.
2. Wspieranie profilaktycznych programów zdrowotnych.
3. Wspieranie uprawiania sportów indywidualnych opartych na miejscowych zasobach naturalnych.
4. Wzbogacanie oferty imprez masowych służących propagowaniu hasła „w zdrowym ciele – zdrowy
duch”.
5. Inicjowanie i rozwijanie działalności kulturalnej w mniejszych środowiskach.
6. Tworzenie przestrzeni publicznej.
7. Wspieranie organizacji pozarządowych.
Zadania:
Lp.
1.
Działania i zadania
Inwestorzy Beneficjenci
Kształcenie i doskonalenie zasobów ludzkich.
Źródła
finansowania
Gmina,
1) Wspieranie kształcenia kadr w uczelniach wyższych obszaru dla potrzeb
Urzędy Pracy
turystyki i usług okołoturystycznych;
2) Kształcenie wykwalifikowanych pracowników dla potrzeb obsługi ruchu
turystycznego w szkołach średnich i pomaturalnych;
3) Przekwalifikowanie i dokształcanie bezrobotnych dla potrzeb turystyki i
usług okołoturystycznych;
4) Inicjowanie i wspieranie działań dla odbywania praktyk uczniowskich i
studenckich w branżach: turystycznej i okołoturystycznych.
2.
NFZ,
Kasa chorych,
1) Zapewnienie specjalistycznego leczenia szpitalnego
instytucje
środki własne,
2) Propagowanie zdrowego stylu życia wśród mieszkańców;
pomocy
środki
3) Rozwinięcie systemu opieki społecznej;
społecznej
pomocowe UE
Wspieranie profilaktycznych programów zdrowotnych.
4) Opieka nad rodzinami patologicznymi;
5) Warsztaty profilaktyczne dla dzieci i młodzieży.
70
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.
Wspieranie
uprawiania
sportów
indywidualnych
opartych
na prywatni
środki własne,
miejscowych zasobach naturalnych (np.: turystyka aktywna, kolarstwo przedsiębiorcy
środki
górskie i szosowe, jeździectwo, łyżwiarstwo, narciarstwo zjazdowe i Gmina, Parki
pomocowe UE,
klasyczne, sporty wodne m.in. żeglarstwo, windsurfing, pływanie, bojery, Krajobr.,
kajakarstwo itp.)
1) Budowa
Jednostki
i
modernizacja
infrastruktury
zapewniającej
możliwość organizacyjne
uprawiania sportów masowych (służących również terapii osób PGL LP,
niepełnosprawnych);
instytucje
2) Współdziałanie z mediami w zakresie promowania sposobów czynnego kultury (MOK,
spędzania czasu wolnego;
GOK, MGOK)
3) Promowanie czynnego uprawiania sportów – tablice, prelekcje, itp.
4.
Wzbogacanie oferty imprez masowych służących propagowaniu hasła „w
Gmina, Parki
środki własne,
zdrowym ciele – zdrowy duch”.
Krajobrazowe,
środki
1) Organizacja imprez propagujących utrzymywanie sprawności ruchowej Jednostki
jako jednego z warunków podniesienia jakości życia każdego człowieka i organizacyjne
pomocowe
UE,
wskazywanie na różnorodność możliwości indywidualnego uprawiania PGL LP,
sportu;
instytucje
2) Organizacja masowych zawodów sportowych dla ludności w postaci np. kultury miejskie
biegów przełajowych, maratonów (pływackich, rowerowych, biegowych, i gminne (MOK,
kolarskich) promowanych na szeroką skalę np. poprzez internet GOK, MGOK)
ściągających turystów z całej Polski.
5.
Gmina,
środki własne,
prywatni
środki
1) Organizowanie świetlic i domów kultury;
przedsiębiorcy,
pomocowe UE
2) Budowa boisk, placów zabaw, miejsc rekreacji;
zarządcy
3) Promowanie lokalnych grup śpiewających, tańczących, rękodzieła
nieruchomości
Inicjowanie
i
rozwijanie
działalności
kulturalnej
w
mniejszych
środowiskach.
artystycznego itp.;
4) Tworzenie zaplecza lokalnego dla potrzeb spotkań, rekreacji, rozrywki,
działalności społeczno – kulturalnej.
6.
Tworzenie przestrzeni publicznej.
Gmina,
prywatni
przedsiębiorcy,
zarządcy
nieruchomości
1) Budowa placów zabaw;
2) Zakładanie parków i skwerów zielonych;
3) Budowa placów dla zgromadzeń społeczności lokalnej.
7.
Wspieranie organizacji pozarządowych.
środki własne,
środki
pomocowe UE
zarządcy
środki własne,
1)
Tworzenie warunków do pracy organizacji pozarządowych;
nieruchomości,
środki
2)
Korzystanie z konsultacji z organizacjami pozarządowymi w różnych
Gmina
pomocowe UE
sprawach lokalnych;
3)
Powierzanie
organizacjom
pozarządowym
rozwiązywanie
(prowadzenie) niektórych spraw;
4)
Organizowanie
konkursów
na
rzecz
ludzi
uzdolnionych, niepełnosprawnych itd..
71
starszych,
dzieci
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 2
Integrowanie gmin dla organizacji wspólnych działań.
Działania:
1. Aktywizacja społeczności lokalnej.
2. Organizowanie imprez międzygminnych i międzynarodowych.
3. Podejmowanie wspólnych zadań inwestycyjnych.
4. Współdziałanie gmin w rozwiązywaniu wspólnych problemów.
5. Wspólna promocja walorów obszaru oraz wspólna promocja terenów inwestycyjnych
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
1.
2.
Inwestorzy Beneficjenci
Źródła
finansowania
środki własne,
Aktywizacja społeczności lokalnej.
prywatni
1) Tworzenie efektywnych grup społecznych partnerstwa lokalnego;
przedsiębiorcy, środki
2) Wspieranie istniejących i nowych organizacji pozarządowych;
Gmina,
3) Wykorzystanie funduszy wspierania inicjatyw obywatelskich.
ludność lokalna
Organizowanie imprez międzygminnych i międzynarodowych.
prywatni
1) Wspólne imprezy lokalne dla wszystkich lub części gmin nadzalewowych;
przedsiębiorcy, środki
2) Organizacja wspólnych dożynek;
Gmina,
3) Międzygminne zawody rekreacyjno – sportowe;
instytucje
pomocowe UE,
środki własne,
pomocowe UE,
4) Tworzenie produktów turystycznych, w tym organizacja imprez i zawodów kultury i sportu
międzynarodowych we współpracy z Obwodem Kaliningradzkim oraz
krajami nadbałtyckimi;
5) Organizacja sieci usług związanej z żeglarską aktywizacją regionu.
3.
środki własne,
Podejmowanie wspólnych zadań inwestycyjnych.
prywatni
1) Budowa międzygminnych ścieżek rowerowych;
przedsiębiorcy, środki
2) Budowa wodociągów, kanalizacji i gazociągów;
Gmina,
3) Budowa infrastruktury rekreacyjno – sportowej: parku wodnego, torów dla Jednostki
łyżworolek, tras i wyciągów narciarskich i saneczkowych itp.;
organizacyjne
4) Budowa w oparciu o istniejące i projektowane szlaki turystyczne: szlaków PGL LP, Parki
konnych, przystanków i miejsc postojowych, itp.
Krajobrazowe
72
pomocowe
UE,
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.
5.
środki własne,
Współdziałanie gmin w rozwiązywaniu wspólnych problemów.
prywatni
1) Organizacja przepraw promowych;
przedsiębiorcy, środki
2) Utylizacja odpadów;
Gmina, Urząd
3) Usługi w różnych branżach (szkolnictwo, komunikacja, lecznictwo itp.).
Morski
pomocowe UE,
Wspólna promocja walorów obszaru oraz wspólna promocja terenów
prywatni
środki własne,
inwestycyjnych.
1) Zidentyfikowanie wspólnych działań na rzecz turystyki i transportu przedsiębiorcy, środki
wodnego;
Gmina
2) Wykreowanie wspólnych imprez dla wszystkich gmin lub części z nich np.
strona wschodnia, strona żuławska, Mierzeja;
3) Promocja wspólnych imprez poprzez wydawanie folderów, plakatów,
informacji w Internecie i mediach (telewizja, radio, prasa);
4) Przygotowanie terenów inwestycyjnych pod usługi turystyczne, portowe i
okołoturystyczne dla gmin nadzalewowych, wydanie wspólnego folderu,
informacje w Internecie itp.
73
pomocowe UE
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 3
Poprawa poziomu życia ludności obszaru nadzalewowego.
Działania:
1. Podejmowanie działań dla minimalizacji bezrobocia.
2. Rozwijanie opieki nad dziećmi z rodzin najuboższych.
3. Przeciwdziałanie marginalizacji obszarów peryferyjnych.
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
1.
Inwestorzy Beneficjenci
Podejmowanie działań dla minimalizacji bezrobocia.
1) Przygotowywanie bezrobotnych do nowych zawodów;
2) Ukierunkowywanie na kształcenie fachowców w zawodach deficytowych i
przewidzianych do zatrudnienia w najbliższych latach;
Źródła
finansowania
prywatni
środki własne,
przedsiębiorcy
środki
Gmina,
pomocowe UE,
prywatni
środki własne,
3) Ograniczanie do minimum „szarej strefy” w zatrudnieniu.
2.
Rozwijanie opieki nad dziećmi z rodzin najuboższych.
1) Organizacja dożywiania i zaopatrzenia uczniowskiego;
przedsiębiorcy, środki
2) Zabezpieczenie udziału dzieci w koloniach i obozach;
3) Rozwijanie sieci świetlic i placówek dla organizacji życia pozalekcyjnego
Gmina
pomocowe
UE,
dla uczniów;
4) Tworzenie małych przedszkoli wiejskich na bazie istniejących świetlic
wiejskich i innych obiektów komunalnych.
3.
Przeciwdziałanie marginalizacji obszarów peryferyjnych.
Gmina,
1) Poprawa dostępności komunikacyjnej do miast np. poprzez wprowadzenie
Urząd Pracy
bonu bezpłatnego na korzystanie z transportu publicznego;
2) Przekształcenie
obszarów
popegeerowskich
zagospodarowanych do nowych inicjatyw inwestycyjnych;
3) Tworzenie pozarolniczych źródeł utrzymania na wsi.
74
jeszcze
nie
środki własne,
środki
pomocowe UE
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 4
Zmniejszenie zagrożenia powodzią obszarów nadzalewowych oraz terenów Żuław Wiślanych.
Działania:
1. Utrzymanie w sprawności istniejących urządzeń melioracyjnych.
2. Realizacja skutecznego zabezpieczenia przed wodami morskimi w długoterminowym horyzoncie
czasowym.
3. Przywrócenie i utrzymanie drożności wszystkich naturalnych i sztucznych cieków wodnych oraz
sieci melioracyjnych na terenach budowlanych i terenach rolnych.
4. Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną.
5. Utworzenie sprawnego systemu monitorowania stanu bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
1.
Inwestorzy Beneficjenci
Źródła
finansowania
Utrzymanie w sprawności istniejących urządzeń melioracyjnych.
WZMiUW,
środki własne,
1) Modernizacja i utrzymanie w wprawności urządzeń infrastruktury
prywatni
środki pomocowe
przeciwpowodziowej, takich jak: jazy, zastawki, śluzy, stacja pomp
właściciele
UE
itp.;
nieruchomości
2) Szkolenia,
prelekcje,
wykłady
dla
prywatnych
właścicieli
nieruchomości na temat zasad i korzyści konserwacji i utrzymywania
sprawności rowów melioracyjnych.
2.
Realizacja skutecznego zabezpieczenia przed wodami morskimi
Urząd Morski,
środki własne,
w długoterminowym horyzoncie czasowym.
RZGW,
środki pomocowe
1) Budowa wrót przeciwpowodziowych lub innych form zabezpieczenia
Gmina
UE
przed powodzią miasta i gminy Elbląg;
2) Budowa zabezpieczeń przeciwpowodziowych dla m. Braniewa;
3) Budowa wrót przeciwpowodziowych lub innych form zabezpieczenia
przed powodzią na rzece Tudze gm. Stegna;
4) Budowa wałów przeciwsztormowych w Kątach Rybackich, mieście
Fromborku i gminie Tolkmicko.
75
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.
Przywrócenie i utrzymanie drożności wszystkich naturalnych i
Gmina,
środki własne,
sztucznych cieków wodnych oraz sieci melioracyjnej na terenach
RZGW,
środki pomocowe
budowlanych i terenach rolnych.
prywatni
UE
1) Realizacja programu „Żuławy”;
właściciele
2) Pogłębienie i utrzymanie drożności wszystkich naturalnych i
nieruchomości
sztucznych cieków wodnych oraz rowów melioracyjnych;
3) Wykaszanie trawy;
4) Odtworzenie floty lodołamaczy na zalewie.
4.
Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną.
Konsorcjum
1) Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną, jako kanału
środki własne,
środki UE,
ulgi, dla wezbranych wód Zalewu Wiślanego przy wiatrach północno
– wschodnich.
5.
Utworzenie
sprawnego
systemu
monitorowania
stanu
bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.
1) Powołanie podmiotu zapewniającego sprawne i systematyczne
monitorowanie poziomu wody i zagrożeń;
WZMiUW,
środki własne,
RZGW,
środki pomocowe
Urząd Morski,
UE
Gmina
2) Powołanie międzywojewódzkiego podmiotu odpowiedzialnego za
całość systemu przeciwpowodziowego;
3) Budowa spójnych rozwiązań instytucjonalno – organizacyjnych dla
prowadzenie zadań w zakresie osłony przeciwpowodziowej.
76
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.2.3. PRIORYTET 3.
DOSTĘPNOŚC KOMUNIKACYJNA
W ramach priorytetu 3 niezbędne jest zapewnienie sprawnej dostępności do terenów turystyczno –
rekreacyjnych obszarów nadzalewowych komunikacją wodną, drogową i kolejową. Zapewnienie dobrego
powiązania z zewnętrznym systemem transportowym, w tym z układem dróg krajowych i
międzynarodowych. Zapewnienie bezpiecznego transportu oraz sprawnych przewozów ludzi i towarów.
Zabezpieczenie środowiska przed zanieczyszczeniem. Szybka informacja przestrzenna.
Cel 1.
Dobre wykorzystanie wód morskich i śródlądowych dla międzynarodowego i krajowego transportu
wodnego.
Cel 2.
Dobre połączenia komunikacyjne obszaru nadzalewowego z regionem, krajem i Europą oraz sprawna
organizacja przewozów.
Cel 3.
Sprawna komunikacja międzyludzka na poziomie międzynarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym.
77
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 1
Dobre wykorzystanie wód morskich i śródlądowych dla międzynarodowego i krajowego transportu
wodnego.
Działania:
1. Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną.
2. Modernizacja istniejących i budowa nowych dróg wodnych na akwenie Zalewu Wiślanego.
3. Modernizacja dróg wodnych śródlądowych przez ich pogłębienie i likwidację przeszkód na drodze
wodnej.
4. Budowa przepraw łączących oba brzegi Zalewu Wiślanego (Mierzei Wiślanej i Wysoczyzny
Elbląskiej) takich jak połączenia promowe, kolejka linowa, żegluga pasażerska.
Zadania:
Działania i zadania
Lp.
1.
Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną.
1) Budowa kanału żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną;
Inwestorzy Beneficjenci
Konsorcjum (Urząd
Źródła
finansowania
budżet państwa,
Morski, Wojewoda
środki samorządów
Pomorski i Warm. –
woj. pomorskiego i
2) Wykonanie torów wodnych na zalewie dostosowanych do Mazurski, Marszałek
parametrów wymaganych dla jednostek wpływających do Woj. Pomorskiego .i
portu w Elblągu i portów na Zalewie Wiślanym;
mazurskiego oraz
Warm. – Mazurskiego, gmin, środki
3) Budowa przystani od strony Zatoki Gdańskiej, mariny i plaży Zarząd Portu
od strony Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich.
warmińsko-
pomocowe UE,
Morskiego Elbląg, Gm. fundusze celowe,
Sztutowo,
środki prywatne
m.Elbląg,KZGN)
środki własne,
2.
Modernizacja istniejących i budowa nowych dróg wodnych na
Konsorcjum j.w.
środki pomocowe
akwenie Zalewu Wiślanego.
prywatni
UE,
1) Pogłębianie toru wodnego przez Zalew Wiślany w kierunku
Bałtijska, Kaliningradu i innych portów Kalinigradzkiego
Zaliwu;
2) Budowa toru wodnego ze Skowronek na zalew (od kanału
żeglugowego przez Mierzeję Wiślaną do portu w Elblągu i
portów nadzalewowych);
3) Oczyszczenie dna zalewu z wraków.
78
przedsiębiorcy,
Urząd Morski
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3.
Modernizacja
dróg
wodnych
Gmina, Regionalny
Budżet państwa,
Zarząd Gospodarki
powiat, gmina,
na:
Wodnej,
środki własne,
i
modernizacji
prywatni
środki pomocowe
zejściowych,
elektryfikacji
przedsiębiorcy
UE,
śródlądowych
przez
ich
pogłębienie i likwidację przeszkód na drodze wodnej.
1) Modernizacja
oznakowaniu
pomostów
śluzy
Gdańska
turystycznym,
–
cumowniczo
Głowa,
budowie
polegająca
napędów wind, śluz wraz z wykonaniem sygnalizacji
świetlnej;
2) Dostosowanie toru wodnego rzeki Wisły z Mikoszewa do
Zatoki Gdańskiej do portów Gdańska, Gdyni, Helu i Ustki dla
żeglugi jachtowej i pasażerskiej;
3) Modernizacja
rzeki
Wisły
Królewieckiej
dla
ruchu
turystyczno – towarowego, oraz pogłębienie toru wodnego dla
jednostek
o zanurzeniu powyżej 1,8 m;
4) Modernizacja toru żeglownego w rejonie mostu w Drewnicy;
5) Przebudowa dwóch mostów w Elblągu na terenie Starego
Miasta na mosty zwodzone lub obrotowe dla udostępnienia rz.
Elbląg i szlaku na jeziora mazurskie;
6) Budowa przeprawy przez rz. Elbląg w Nowakowie lub obok
w postaci mostu wysokościowego dla połączenia drogowego z
drogą nr7;
7) Zlikwidowanie barier ograniczających wysokość prześwitu
przepływu nad rz. Szkarpawą i rz. Wisłą Królewiecką do min.
12 m nad poziom wody;
8) Przebudowa mostu nad rz. Nogat w Kępkach dla zwiększenia
prześwitu (w celu spełnienia warunków do żeglugi);
9) Dostosowanie
Jagiellońskiego,
dróg
wodnych
Kanału
śródlądowych:
Elbląskiego,
rzeki
Kanału
Szkarpawy,
Nogatu, Wisły Królewieckiej, Tugi - Wielkiej Świętej,
Linawy, Pasłęki i rz. Elbląg, w tym ich pogłębienie i
likwidacja przeszkód na drodze wodnej (przebudowa trwałych
mostów na otwieranie lub zwodzenie, przebudowa linii
elektroenergetycznych ograniczających wysokość prześwitu
przepływu).
79
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.
Budowa przepraw łączących oba brzegi Zalewu Wiślanego
Urząd Morski,
środki własne,
(Mierzei Wiślanej i Wysoczyzny Elbląskiej) takich jak:
Marszałek
środki pomocowe
połączenia promowe, kolejka linowa, żegluga pasażerska.
Województwa,
UE,
1) Budowa terminali, przyczółków, nadbrzeży i koniecznej
infrastruktury technicznej;
2) Powołanie podmiotu gospodarczego zarządzającego ww
przedsięwzięciami;
3) Realizacja połączenia promowego z Tolkmicka do Krynicy
Morskiej i Kątów Rybackich;
4) Budowa kolejki linowej z Tolkmicka na Mierzeję Wiślaną;
5) Regularne rejsy statkami żeglugi pasażerskiej.
80
Gmina
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 2
Dobre połączenia komunikacyjne obszaru nadzalewowego z regionem, krajem i Europą oraz sprawna
organizacja przewozów.
Działania:
1. Budowa i modernizacja dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych, gminnych, w tym budowa
nowych odcinków w ciągu dróg gruntowych, budowa przepraw (mostów lub promów).
2. Uaktywnienie zawieszonych i modernizacja istniejących linii kolejowych.
3. Uruchomienie promów przez Zalew Wiślany z Tolkmicka do Krynicy Morskiej (lub/i Kątów
Rybackich), z Fromborka do Krynicy Morskiej, z Elbląga do portów rosyjskich i nadzalewowych.
4. Budowa przejść granicznych.
5. Rewitalizacja międzynarodowej śródlądowej drogi wodnej E – 70 Berlin – Kaliningrad – Kłajpeda.
6. Usprawnienie komunikacji powietrznej regionu nadzalewowego.
Zadania:
Działania i zadania
Budowa i modernizacja:
Inwestorzy Beneficjenci
Gmina,
Źródła
finansowania
środki własne,
dróg krajowych:
przedsiębiorcy
środki
1) Przebudowa drogi nr 7 na drogę o parametrach drogi ekspresowej;
prywatni
pomocowe UE
Lp.
1.
2) Dokończenie drogi nr 22 od przejścia granicznego do węzła na autostradzie
A1 w Swarożynie;
Generalna
3) Budowa obejść miast i miejscowości;
Dyrekcja Dróg
4) Remonty i modernizacje mostów, wiaduktów w ciągach dróg krajowych;
Krajowych.
dróg wojewódzkich:
1) Przebudowa drogi nr 502 Stegna – Nowy Dwór Gd.;
2) Przebudowa drogi nr 501 Mikoszewo – Piaski;
3) Przebudowa ul. Gdańskiej w Stegnie;
Zarząd Dróg
budżet
4) Modernizacja drogi nr 503 z Elbląga do Tolkmicka i Pogrodzia;
Wojewódzkich
państwa,
5) Modernizacja drogi nr 504 na odcinku Pogrodzie – Frombork – Braniewo;
Generalna
środki
6) Modernizacja drogi 505 Frombork – Pasłęk;
Dyrekcja Dróg
pomocowe UE
7) Remonty
i
modernizacje
mostów,
wiaduktów
w
ciągach
dróg
Krajowych.
wojewódzkich;
8) Docelowo budowa obejść miast i miejscowości, w tym: Sztutowa, Stegny,
Pogrodzia, Fromborka, Braniewa;
Zarząd Dróg
Wojewódzkich
81
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
c.d.1
.
dróg powiatowych:
1) W ramach modernizacji m.in.: dostosowanie szerokości nawierzchni i
środki
rodzaju podbudowy do prognozowanego ruchu, odnowa nawierzchni,
Starosty,
korekta łuków, budowa chodników i oświetlenia na terenach zwartej
Zarząd Dróg
środki
zabudowy wsi;
Powiatowych
pomocowe UE
Gmina
środki własne,
2) Przebudowa drogi z Marzęcina do Sztutowa (przez Chełmek) wraz z
budowa przeprawy promowej na rz. Szkarpawa;
3) Przebudowa drogi nr L. 09244 relacji Nowa Pasłęka-Braniewo;
4) Budowa drogi z Suchacza do Tolkmicka w sąsiedztwie Zalewu Wiślanego
oraz parkingu buforowego w Tolkmicku;
dróg gminnych, w tym budowa nowych odcinków w ciągu dróg
środki
gruntowych:
pomocowe UE
1) W ramach modernizacji m.in.: dostosowanie szerokości nawierzchni i
rodzaju podbudowy do prognozowanego ruchu, odnowa nawierzchni,
korekta łuków, budowa chodników i oświetlenia na terenach zwartej
środki własne,
zabudowy wsi;
budowa przepraw (mostów lub promów):
Zarząd Dróg
środki
1) W Elblągu przez rzekę Elbląg dla połączenia Modrzewiny z wylotem na
Wojewódzkich
pomocowe UE
Gdańsk;
Zarząd Dróg
2) W Osłonce – przez rzekę Szkarpawę dla odciążenia drogi nr 502 i
Powiatowych
uzyskania skrótu z Elbląga do Krynicy Morskiej.
2.
Uaktywnienie zawieszonych i modernizacja istniejących linii kolejowych.
Marszałek,
budżet
1) Elektryfikacja linii kolejowej o znaczeniu międzynarodowym Elbląg –
powiat, gmina
państwa,
Braniewo – Kaliningrad;
środki własne,
2) Uaktywnienie ruchu pociągów na trasie Elbląg – Elbląg Zdrój – Tolkmicko
środki
– Frombork – Braniewo i przystosowanie godzin ich kursowania do potrzeb
pomocowe UE
mieszkańców;
3) Odtworzenie historycznego przebiegu linii kolejki wąskotorowej ze
Sztutowa do Krynicy Morskiej.
3.
Uruchomienie promów przez Zalew Wiślany z Tolkmicka do Krynicy
Marszałek,
środki własne,
Morskiej (lub/i Kątów Rybackich), z Fromborka do Krynicy Morskiej, z
powiat, gmina
środki
Elbląga do portów rosyjskich i nadzalewowych.
pomocowe UE
1) Budowa terminali, przyczółków, nadbrzeży i koniecznej infrastruktury
technicznej.
4.
Budowa przejść granicznych.
Rząd,
Budżet
1) Budowa przejścia w Grzechotkach (po stronie rosyjskiej);
Marszałek,
państwa,
2) Budowa przejścia granicznego w Piaskach dla ruchu pieszego i rowerowego.
powiat
środki własne,
82
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
środki
pomocowe UE
środki własne,
5.
Rewitalizacja międzynarodowej śródlądowej drogi wodnej E70 Berlin –
Rząd,
środki
Kaliningrad – Kłajpeda.
Marszałek,
pomocowe
1) Modernizacja toru wodnego na odcinku rz. Wisła – rz. Nogat – rz. Elbląg.
powiat, gmina,
UE,
RZGW, Urząd
budżet
Morski
państwa
środki własne,
6.
Usprawnienie komunikacji powietrznej regionu nadzalewowego.
Marszałek,
środki
1) Budowa lotniska dla Elbląga;
powiat, gmina
pomocowe
2) Budowa lądowiska dla helikopterów w Stegnie, Braniewie i Nowym
Dworze Gdańskim.
UE,
budżet
państwa
83
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Cel 3
Sprawna komunikacja międzyludzka na poziomie międzynarodowym,
krajowym, regionalnym i lokalnym.
Działania:
1. Wykorzystanie internetu jako środka podstawowej informacji i komunikacji XXI wieku.
2. Znajomość języków obcych jako podstawa obsługi turysty zagranicznego.
3. Usprawnianie systemu informacji turystycznej.
Zadania:
Lp.
Działania i zadania
1.
Wykorzystanie internetu jako środka podstawowej informacji i
komunikacji XXI wieku.
1) Nauka informatyki w szkołach podstawowych i gimnazjalnych;
Gmina,
środki własne,
przedsiębiorcy
środki pomocowe
2) Dobre
prywatni
UE
Gmina
środki własne,
wyposażenie
szkół
wiejskich
Inwestorzy Beneficjenci
w
nowoczesne
zestawy
Źródła
finansowania
komputerowe;
3) Kursy informatyki dla dorosłych;
4) Szerokopasmowy internet z wykorzystaniem łączności radiowej;
5) Stworzenie
lokalnych
serwerów
bazo
–
danowych
–
WWW
obsługiwanych przez urzędy gmin jako podstawę informacji o regionie
oraz wolnych miejscach i kwaterach.
2.
Znajomość
języków
obcych
jako
podstawa
obsługi
turysty
środki pomocowe
zagranicznego.
1)
Nauka
na
wysokim
poziomie
języków obcych
w szkołach
UE
podstawowych;
2) Tworzenie językowych szkół pomaturalnych;
3) Rozwój szkolnictwa wyższego w Elblągu w zakresie języków obcych.
3.
Usprawnianie systemu informacji turystycznej.
Gmina,
środki własne,
1) Wdrażanie nowych technologii w systemie informacji i rezerwacji
jednostki
środki pomocowe
organizacyjne
UE,
PGL LP
budżet państwa
turystycznej;
2) Szkolenia językowe dla instytucji promujących i obsługujących
turystykę;
3) Wprowadzenie
elektronicznych
informacji
turystycznych
84
nowej
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
generacji;
4) Rozwijanie
informacji
internetowej
dla
każdej
gminy
i
jej
najważniejszych obiektów;
5) Przekształcenie stałych i sezonowych punktów informacji turystycznej
w placówki ze wszechstronnym rozpoznaniem zasobów i usług
turystycznych;
6) Wyposażanie punktów informacji turystycznych na bieżąco w aktualne
publikacje, foldery, przewodniki, albumy oraz filmy i informacje na
nośnikach elektronicznych, a także wyroby pamiątkowe;
7) Utworzenie
systemu
informacji
meteorologicznej
dla
potrzeb
uprawiania sportów żeglarskich na Zalewie Wiślanym;
8) Zorganizowanie
i
wdrożenie
przestrzennych
form
informacji
turystycznej: znaki, witacze, tablice informacyjne, formy przestrzenne
przedstawiające elementy kulturowe obszaru, mapy.
85
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ROZDZIAŁ 5. REALIZACJA STRATEGII
5.1. Realizacja zadań
Realizacja zadań zapisanych w „Strategii…” będzie się odbywać poprzez:
1. Wojewódzkie Programy Operacyjne,
2. Krajowe Programy Operacyjne,
3. Projekty gmin,
4. Projekty wspólnych przedsięwzięć,
5. Projekty instytucji, firm i osób fizycznych.
5.2. Wiodąca rola Gmin
Wiodącą rolę w realizacji „Strategii…” pełnią władze gminne, które w tym zakresie współdziałają:
1. z pozostałymi członkami Związku,
2. samorządami powiatowymi i wojewódzkimi,
3. jednostkami rządowymi i realizującymi program krajowy,
4. przedsiębiorstwami oraz firmami MiŚP,
5. inwestorami indywidualnymi,
6. partnerami zagranicznymi i krajowymi,
7. organizacjami pozarządowymi,
8. związkami zawodowymi,
9. społecznościami (grupami działania) lokalnymi,
10. innymi służbami i jednostkami.
5.3. Monitoring i okresowa ocena „Strategii...”
Realizacja „Strategii…” wymaga monitoringu i okresowych ocen w celu:
1. wspierania i promocji zadań i działań,
2. obserwacji i oceny efektów,
3. stałej weryfikacji zadań i działań.
Zadania w ramach monitoringu będą wykonywać:
1. Gminy,
2. KZGN przy udziale Gmin na rzecz członków Związku.
86
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
SYNTEZA W JĘZYKU ANGIELSKIM
Development Strategy for Lagoon Communes Area till 2020
The Municipal Union of Communes located at the Lagoon associates towns and communes
administering on the area surrounding the Polish part of the Vistula Lagoon. They include the Vistula Spit,
Elbląg Upland, a part of Żuławy and Old Prussian Lowland.
In 2000 “Development Strategy for Lagoon Communes Area till 2015” was drawn up. In years
2001-2007 the towns and communes successfully carried out the intentions defined in the Strategy. It has
been seven years since the strategy was passed. During that time vital changes in conditions of economic and
social development were noticed. New needs of the population arose, completely different conditions of
financing the tasks appeared. We have bocome members of the European Union. There are chances for fast
increase in the standard and quality of people`s life and for a balanced economic development.
Considering all this it has been decided to ammend the strategy from 2000 and to specify the aims
and tasks once again by the standards of new needs and new opportunities.
This work coincided with the realization of an international project (Poland, Germany, Lithuania and Russia)
entitled “ Natural and cultural heritage of the southern Baltic Sea areas – challenges and perspective for
regional development – LAGOMAR” The Union is one of 17 partners of that project.
The strategy does not include all problems related to the area nor the whole activity of towns and
communes located at the lagoon. The strategy concentrates on the development of the area by taking
advantage of its rich natural resources, including water ones and cultural and technological heritage of great
value.
Providing for competitiveness, cohesion and availabilty of the area has been accepted as the main priority.
Hence a lot of tasks in the field of transport, environment protection, spatial order, services in their broad
meaning and others have appeared in the strategy. Without a broad view on the area one cannot get a
balanced development and high standard and quality of life of the inhabitants of the Vistula Lagoon
Ecoregion.
We are convinced that this strategy as well as the previous one will serve well all those who are
connected or who want to be connected with the unusual area of lagoon communes.
December 2007
87
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
1. INTRODUCTION
The legal basis for the study is an act of 6 December 2006 on principles of conducting development
policy. The guidelines were national, international, regional and interregional documents. The starting
point of work on the strategy were strategies of towns, communes, the study of the area conditions,
suggestions and conlusions of working groups of towns, communes and companies.
2. A SHORT PROFILE OF THE AREA
The area of study for which „the Strategy” has been drawn up is situated on the border of two
provinces: in a north-eastern part of Pomeranian province and north-western part of Warmia-Mazury
province. From the North-East it borders Russia i.e. Kaliningrad District.
The Municipal Union of Communes located at the Lagoon includes the area of communes situated
at the Vistula Lagoon or keeping touch with it, the area consists of 10 communes: Krynica Morska (a town),
Braniewo (a town and commune), Elbląg (a town and commune), Frombork, Tolkmicko, Nowy Dwór
Gdański (all three town and country communes) and Stegna and Sztutowo (both country communes). The
area of the lagoon communes on 01.01.2006 was 1.533 km². An average population density on 1
km² is 131 people.
The communes situated at the Vistula Lagoon are connected with each other by a large body
of water which is used for economic purposes: fishery, transport, tourism.. On that area there are
valuable natural resources and rich cultural heritage. On the territory there is a network of water routes, roads
and railway tracks with good connection with regional, national and international road systems.
At the Vistula Lagoon there are a number of ports and harbours. Most of them and the biggest port are
w Elbląg. The important ports and harbours on the lagoon are also in Krynica Morska, Frombork,
Tolkmicko and in Kąty Rybackie. There are smaller harbours in Nowa Pasłęka, Suchacz, Piaski, Kamienica
Elbląska, Nadbrzeże. Except for their tourist function the ports at the lagoon perform a function of goods
transport and boat fishery services. Apart from the ports functioning at the lagoon, there are also harbours in
Rybina and in Drewnica on the Szkarpowa in Braniewo on the Pasłęka, in Nowy Dwór Gdański – on the
Tuga.
The lay of the land around the lagoon is characterized by great variety. Flat Żuławy situated the lowest
(to 1.8 m below the sea level), neighbour with hilly, dune Vistula Spit from one side and sharp forms of
features of the landscape of high Elbląg Upland (nearly 197 m over the sea level.) with strongly cut edge
zone. The Upland turns quite smoothly into the monotonous Warmia Plain. In the centre of such spatially
outlined sequences of mesoforms spread the waters of the Vistula Lagoon. All that contributes to the
landscape attractiveness of the lagoon region, conditioned mainly on the land form. The complement is a
great view potential characterized by far views from many perspectives.
The climate of the Vistula Spit and partly of Elbląg Upland is definitely favourable, a
considerable part of the area lies within the reach of the sea aerosol impingement which has a
88
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
favourable influence on the human organism. A penisula part of the Spit
is characterized
(according to some sources) by the most numerous sunny days in Poland, the average speed of
wind on the large part of the area is favourable, among others, for sailing.
The Lagoon is used for economic purposes (fishery and transport of goods) and for tourist purposes.
At the lagoon there are fishing ports, marinas and harbours of different sizes and different
equipment.
The rivers Nogat, Szkarpawa, Wisła Królewiecka (Royal Vistula), Elbląg, Jagielloński Canal and Pasłęka
below Braniewo have good conditions for tourism and water transport.
Because of great natural value of the area a legal protection has been established for the areas:
NATURA 2000 Paneuropean Ecologic Network (bird directive) the areas of NATURA 2000 are being
designed ( habitat directive) nine nature reserves have been established , two landscape parks have been set
up („Vistula Spit” and „Elbląg Upland”); a great part of that territory lies within the boundaries of the areas
of protected landscape. Besides there is a key area of the national ecologic network ECONET PL of
international importance (3M area – The Vistula estuary); ecologic corridors of ECONET PL a network of
national and international importance; CORINE nature refuges of international importance.
A modern age covering a period from the Middle Ages to Enlightment (XIII – XVIII centuries, over
500 years) decided about the cultural variety where six objects created a diverse landscape and human
attitudes. Those were: a free city of Gdańsk (setting a mark on the communes of Stegna, Sztutowo and
Krynica Morska – up to the times of tourism development), a free city of Elbląg (a commune and town of
Elbląg, partly a commune of Tolkmicko, Krynica Morska – in a stage of summer-resort function
development), historic Warmia (communes of Braniewo and Frombork, a town of
Braniewo and
Frombork), Royal Prussia (a commune and town of Tolkmicko, a commune and town of Nowy Dwór
Gdański), Monastic Prussia then Ducal Prussia (a part of Braniewo commune) and the settlers from the
Netherlands mainly Mennonits, popularly called „olenders” (majority of Żuławy polders in a western part of
the region).
89
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3. SWOT ALYSIS
As a result of conditions analysis the problems that are most important for the development of tourism and
complementary sectors of economy related to tourism have been chosen. A synthetical summary of the
assessment of the initial state for building a strategy document is presented in the following tables.
Internal factors
STRENGTHS
WEAKNESSES
a
Border and seaside location creating the
chances for economic cooperation with the
Baltic Sea countries situated on the northern
side of the Polish border
Lack of consistent concept of tourism development
on the area at the lagoon.
b
Modern port infrastructure in Elbląg and ports
at the Vistula Lagoon in Frombork, Krynica
Morska, Tolkmicko and Kąty Rybackie
A short tourist season contingent on the weather
conditions.
c
Existing road, railway and water border
crossings facilitating flow of people and
goods.
Lack of complex tourist products for the whole area
or products built on the rich natural resources and
material culture resources..
d
High natural values of the body of water and
lands around the Vistula Lagoon that are
characterized by great bio-variety.
Inadequate promotion of the values possessed and
also the inhabitants` lack of knowledge of foreign
languages .
e
Landscape diversity from seaside areas
(Vistula Spit) through lowlands of Żuławy,
Elbląg Upland and Old Prussian Lowland.
Insufficiently developed infrastructure of small ports
at the lagoon.
f
Cultural resources of the area in a form of
preserved archeological stands, objects of
material culture: sacral, secular and technical
and hydrotechnical objects
Low level of space esthetization including problems
with public areas cleanliness.
g
Wide sandy seaside beaches being an asset of
the Vistula Spit.
Social problems on the peripheral areas that were
previously agricultural farms and then have been
transformed.
h
Existing tourist objects and increasing standard Not satisfying cleanliness of the Vistula Lagoon
of tourist and similar to tourist services in
water
offers for foreign and domestic tourists.
i
Increasing awareness of local governments
concerning advantages of tourism
development and exhibiting tourism
development in commune strategies
Not enough investments in infrastructure of
environment protection including waste and sewage
management of small settlements of Elbląg Upland
communes and Żuławy communes.
j
Elbląg as an existing strong subregional centre
and assisting centres: Nowy Dwór Gdański in
a western part and Braniewo in a north-eastern
part of the area.
Poor quality water supplied by the Central Żuławy
Water Supply System and a water supply network
detrimental for health (asbestos pipes)
k
Convenient road system ensuring access to
ports and a service of the area.
Generally a poor technical condition of road
infrastructure.
90
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
l
A lot of water supply systems and sewage
systems in towns and communes on the lagoon
area.
Lack of sufficient transport connections between
Vistula Spit – Elbląg Upland and Vistula Spit – Old
Prussian Lowland. .
m
Existing economic, service and manufacturing
potential.
Not using railway infrastructure for transporting
people and goods, including attractive tourist routes.
n
Existance of documented mineral and thermal
waters and peloids on Vistula Spit and near
Frombork and peat and silt deposits near
Biedkowo to be used in physical therapy.
Flood risk on the areas near the lagoon and on
Żuławy.
o
Very active and constantly growing nongovernmental organizations.
Lack of sensible fishing economy and using the
Vistula Lagoon for fishery in a poor way.
p
Institutions of higher education in Elbląg and
the vicinity of university centres in Tri-City
and Olsztyn I.
r
Large water areas, rivers and canals that can be
used for tourism and fishery.
External factors
CHANCES
THREATS
a
International cooperation developing on the
areas of Baltic Euroregion
The lagoon area is divided between two countries:
Poland and Russia and on the Polish side between
two provinces: Pomerania and Warmia-Mazury
b
Existing and being constructed road, water and
railway border crossings giving an opportunity
for the flow of people and goods.
Lack of direct access to sea from the Vistula Lagoon
on the Polish side.
c
Active regional policy supporting local
development (public funds, national funds,
structural funds and cohesion fund of the EU)
Ceasing ferry connections, passenger and goods
navigation with Kaliningrad District.
d
Improving international traffic by building an
express road (road no 7) and a main road (road
no 22 from A1 motorway to the border)
including a construction of a border crossing in
Grzechotki).
Lack of law regulations on free navigation on the
lagoon.
e
Opening of Poland and the region for
economic development based on tourist
services.
Young, educated, enterprising people leaving for
work in EU countries.
f
Investment limits resulting from protecting the lagoon
and the area around it by NATURA 2000
g
Insufficient guarantee of financial funds for carrying
out a long standing „Żuławy” programme
91
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4. DEVELOPMENT STRATEGY FOR LAGOON COMMUNES
especially taking into consideriation natural and cultural resources till 2020
VISION

We are a well educated society, enterprising and self-governed

Thanks to an efficient, well developed transport system, uniform with an international system we
fully take adavantage of our geographical location being the gates to Europe

We possess technical infrastructure implementations for environment protection on the highest
level in accordance with the highest European standards.

We live on the area of great natural and cultural values in clean environment.

We have competitive tourist products, and tourism makes one of the main fields of economic
growth.
4.1.AIMS AND PRIORITIES
The overriding aim
ACHIEVING A HIGH STANDARD AND QUALITY OF LIFE OF THE INHABITANTS BY
TAKING ADVANTAGE OF THE ECONOMIC POTENTIAL OF THE AREA
The main aim
BALANCED SOCIAL AND ECONOMIC DEVELOPMENT TAKING ADVANTAGE OF RICH
NATURAL AND CULTURAL ENVIRONMENT OF THE LAGOON AREA
Development priorities
Priority 1. STRENGTHENING THE COMPETITIVENESS OF TOURIST PRODUCTS OF THE
LAGOON COMMUNES AREA
Priority 2. COHESION OF MANAGEMENT SYSTEM
Priority 3. TRANSPORT ACCESSIBILITY
Each priority has direct aims that guarantee achieving the main aim by activities and tasks assigned to it.
92
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4.1.1. PRIORITIES, DIRECT AIMS, ACTIONS
Priority 1. Strengthening the competitiveness of tourist products of the Lagoon communes area.
Gaining a stron position of the lagoon area in a national and Europe scale by improving tourist, investment
attractiveness, and activating local community.
Aim 1
Strenghtening the competitiveness of lagoon ports and harbours and inland ones.
Actions:
1. Construction and modernization of existing ports and harbours and building new ports, harbours and
marinas along with necessary infrastructure.
2. Using ports for economic purposes.
3. Enriching port tourist offer.
Aim 2
Taking advantage of natural, landscape and cultural values for tourism, agrotourism and recreation
Actions:
1. Preparing grounds for economic investments based on tourist and recreation values
2. Building new beaches at the lagoon and rivers and modernization of existing ones.
3. Building new roads and tourist routes or marking them out on the basis of existing ones that connect
unique natural areas and places of great cultural values.
4. Constructing and fully developing approach paths to the beaches on Vistula Spit connecting seaside with
tourist and recreaction buildings.
5. Tourist promotion of the area, including its natural, landscape and cultural values.
6. Tourist growth on the basis of material culture resources.
7. Enriching tourist offer and taking advantage of all attractions of the area for the sake of tourism
development by modernizing existing tourist facilities and building new ones.
8. Supporting new economic initiatives aiming at tourism innovations and extending tourist season.
9. Marking out new tourist routes and maintaining the existing ones based on natural and cultural values.
10. Building seaside and lagoon promenades and water fronts.
Aim 3
Achieving high standard of culture of a local community
Actions:
1. Fostering the most valuable monuments and setting up permanent events related to them.
2. Renovation, revitalization and reconstruction of the monuments of culture.
93
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
3. Displaying a tradition of distinctness of particular areas, strengthening their identity.
4. Supporting existing cultural institutions and creating new ones on the rural areas.
5. Supporting the initiatives related to local patriotism development and cultivating local traditions.
6. Restoring port traditions in places located by the water.
7. Supporting inhabitants` initiatives of collecting, protecting and exhibiting cultural heritage tokens of
particular areas..
8. Improvig esthetics of towns, villages and particular settlements.
Aim 4
Achieving a high level of economic development by taking advantage of modern technologies and
human potential , natural resources and geographic location.
Actions:
1. Development of ecologic food production on rural areas.
2. Maintaining fishery – historically connected with that area.
3. Backing up the opening of facilities related to storing and processing.
4. Construction of Technologic Park in Elbląg.
5. Creating a system of economic incentives for economic entities , especially for local people.
6. Raising business people`s qualifications.
Aim 5
Ecology the basis of clean environment
Actions:
1. Preserving and maintainig in a good condition natural resources by constantly enriching the programme of
environment protection and enforcing the realization in all communes and towns.
2. Selective waste management.
3. General settlement of water-sewage management, that is obeying a rule that where water is supplied there
waste must be neutralized.
4. Improving the quality of drinking water from a water supply system.
5. Protecting air against emitting gases, dust and fumes.
6. Improving the quality of water cleanness of rivers, streams, drainage ditches and the Vistula Lagoon water.
7. Preserving and maintaining in a good condition natural resources and raising people`s civic and ecological
awareness .
PRIORITY 2. – COHESION OF MANAGEMENT SYSTEM
94
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Improving the state of health, standard of living, social development and economic development by
increasing the activity and integrating the society.
Aim 1
Healthy, well educated, active and integrated society
Actions:
1.
Educating and improving human resources.
2.
Supporting prophylactic health programmes.
3.
Supporting individual sports based on local human resources.
4.
Enriching an offer of mass events that help to promote a slogan „ A sound mind in a sound body”
5.
Initiating and developing cultural activity in smaller communities.
6.
Creating public space.
7.
Supporting non-governmental organisations.
Aim 2
Integrating communes for organising common actions
Actions:
1.
Activation of local community.
2.
Organising inter-commune and international events.
3.
Taking up common investment tasks.
4.
Cooperation of communes in solving common problems.
5.
Common promotion of the area values and common promotion of ground for investment.
Aim 3
Improvement of the lagoon population living standard
Actions::
1. Taking up actions for minimizing the unemployment.
2. Expanding care for children from the poorest families.
3. Counteracting the marginalization of peripheral areas.
Aim 4
Ceasing flood risk on the areas at the lagoon and on Żuławy
Actions :
1. Keeping the existing land improvement equipment efficient.
2. Carrying out effective protection against sea water in a long-term period.
3. Restoring and maintaining patency of all natural and artificial watercourses and drainage systems on
building grounds and agriculture land.
95
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
4. Construction of a navigation canal through Vistula Spit
5. Creating an efficient system of monitoring a state of flood control safety.
PRIORITY 3. – TRANSPORT ACCESSIBILITY
Providing safe and efficient transport of people and goods. Protecting the environment aginst pollution. Quick
spatial information.
Aim 1
Making good use of sea and inland waters for international and domestic water transport
Actions:
1. Modernization of existing water routes and building new ones on the Vistula Lagoon.
2. Modernization of inland water routes by deepening them and liquidation of obstacles on watercourses.
3. Construction of crossings connecting both sides of the Vistula Lagoon (Vistula Spit and Elbląg Upland))
such as ferry connection, cable railway, passenger navigation.
Aim 2
Good transport connection of the lagoon area with the region, Poland and Europe and efficient
organization of carriage
Actions:
1. Construction of a navigation canal through Vistula Spit in order to connect the Vistula Lagoon with ports in
Gdańsk, Gdynia, Hel and the Baltic countries with a watercourse.
2. Construction and modernization of national, provincial, district, commune roads, including construction of
new stretches of ground roads, construction of crossings (bridges or ferries).
3. Starting ferry crossing across the Vistula Lagoon from
Tolkmick to Krynica Morska (or/and Kąty
Rybackie), from Frombork do Krynica Morska from Elbląga to Russian ports and ports at the lagoon.
4. Building border crossings.
5. Revitalization of an international inland water route E-70 Berlin – Kaliningrad – Kleipeda
6. Improvement of air transport of the lagoon region.
Aim 3
Efficient communication between people on international, national and local level
Actions:
1. Using the Internet as a means of basic information and communication of 21st century.
2. Knowledge of foreign languages as a basis for foreign tourist service.
3. Improving tourist information system.
5. STRATEGY IMPLEMENTATION
96
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
5.1. Realization of tasks
Realizations of tasks included in the Strategy will take place by:
1. Province Operational Programmes,
2. National Operational Programmes,
3. Communes projects,
4. Projects of joint ventures,
5. Projects of institutions, companies and natural persons
5.2.Leading role of Communes
A leading role in implementation of the Strategy is played by the communes authorities who in this field
cooperate with:
1. other Union members,
2. district and province self-governments,
3. government units and those realizing a national programme,
4. companies and MiŚP firms,
5. Individual investors,
6. foreign and national partners,
7. non-governmental organisations,
8. trade unions,
9. local communities ( action groups),
10. other services and units
5.3. Monitoring and periodic assessment of „ the Strategy”
Implementation of “the Strategy” needs monitoring and periodic assessment in order to:
1. support and promote tasks and action,
2. observe and assess the effects,
3. constantly verify the tasks and actions,
The tasks within the framework of monitoring will be performed by:
3. Communes,
4. The Municipal Union of Communes with particpation of Communes for the benefit of the Union
members.
97
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
6. SOURCES OF FINANCING A DEVELOPMENT STRATEGY FOR LAGOON COMMUNES
AREA TILL 2020
1. Operational Programme Infrastructure and Environment for years 2007-2013,
2. Operational Programme for Development of Eastern Poland for years 2007-2013.
3. Regional Operational Programme for Pomeranian province for years na 2007-2013,
4. Regional Operational Programme - Warmia and Mazury for years 2007 – 2013,
5. Programme of Development of Rural Areas 2007-2013 (PROW 2007-2013),
6. Transborder Cooperation programmes,
7. European Instrument of Neighbourhood and Partnership (EISP)
8. Other sources of financing.
They include the means of:
- Commune, district and province self-governments;
- Central and province budgets and budget units,
- Earmarked funds,
- Business people, cooperatives, unions, associations and foundations,
- population
The number of objects financing the tasks results form addressing the tasks to all organizational units and
people.
1. Tourist products
The strategy is accompanied by 22 sketches (suggestions) of new tourist products for lagoon areas taking
advantage of water and cultural resources.
98
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ANEKSY
ANEKS NR 1.
ŹRÓDŁA FINANSOWANIA STRATEGII ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH
DO ROKU 2020
Opracowanie specjalistów z Wydziału Strategii Urzędu Miejskiego w Elblągu.
1.Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013
Głównym celem programu jest podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez
rozwój infrastruktury technicznej. Działania w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko
(POIiŚ) są komplementarne do działań realizowanych w ramach 16 regionalnych programów operacyjnych,
a także innych programów operacyjnych przygotowanych na lata 2007-2013. POIiŚ wspiera inwestycje w
sześciu obszarach – transportu, środowiska, energetyki, kultury, ochrony zdrowia i szkolnictwa wyższego
poprzez następujące priorytety:
Priorytet I: Gospodarka wodno-ściekowa
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim jednostki samorządu terytorialnego i ich związki oraz
podmioty świadczące usługi wodno-ściekowe w ramach realizacji obowiązków własnych gmin.

Gospodarka wodno – ściekowa w aglomeracjach powyżej 15 tys. RLM.
Priorytet II: Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, wojsko,
wojewodowie, PGL Lasy Państwowe i jego jednostki organizacyjne oraz Urzędy Morskie.

Kompleksowe przedsięwzięcia z zakresu gospodarki odpadami komunalnymi ze szczególnym
uwzględnieniem odpadów niebezpiecznych.

Przywracanie terenom zdegradowanym wartości przyrodniczych i ochrona brzegów morskich.
Priorytet III: Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim regionalne zarządy gospodarki wodnej, wojewódzkie
zarządy melioracji i urządzeń wodnych, urzędy morskie, Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa,
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, PGL Lasy
Państwowe i jego jednostki organizacyjne, Komenda Główna i komendy wojewódzkie Państwowej Straży
Pożarnej, Główny Inspektor Ochrony Środowiska oraz wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska.

Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.

Zapobieganie i ograniczanie skutków zagrożeń naturalnych oraz przeciwdziałanie poważnym
awariom.

Monitoring środowiska.
Priorytet IV: Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony Środowiska
1
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Beneficjentami będą przede wszystkim duże przedsiębiorstwa

Wsparcie systemów zarządzania środowiskowego.

Racjonalizacja gospodarki zasobami i odpadami.

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie wdrażania najlepszych dostępnych technik (BAT).

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie gospodarki wodno – ściekowej.

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie ochrony powietrza.

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów poużytkowych lub
niebezpiecznych.
Priorytet V: Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim: jednostki sprawujące nadzór nad obszarami chronionymi,
parki narodowe, parki krajobrazowe i ich zespoły, nadleśnictwa i ich grupy, organizacje pozarządowe,
instytucje naukowe.

Wspieranie kompleksowych projektów z zakresu ochrony siedlisk przyrodniczych (ekosystemów) na
obszarach chronionych oraz zachowanie różnorodności gatunkowej.

Zwiększenie drożności korytarzy ekologicznych.

Opracowanie planów ochrony.

Kształtowanie postaw społecznych sprzyjających ochronie środowiska, w tym różnorodności
biologicznej.
Priorytet VIII: Bezpieczeństwo transportu i krajowe sieci transportowe
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim: podmioty zarządzające drogami krajowymi oraz
lotniskami, podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo ruchu drogowego i lotniczego, jednostki
samorządu terytorialnego, podmioty związane z obsługą podróżnych i zarządzaniem transportem
publicznym, Urzędy Morskie i zarządy portów morskich.

Bezpieczeństwo ruchu drogowego.

Drogi krajowe poza siecią TEN-T.

Rozwój Inteligentnych Systemów Transportowych.

Bezpieczeństwo i ochrona transportu lotniczego.

Krajowy korytarz morsko-rzeczny poza siecią TEN-T.
Priorytet IX: Infrastruktura drogowa w Polsce wschodniej
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim: podmioty zarządzające drogami krajowymi znajdującymi
się w sieci TEN-T.

Zapewnienie sprawnego dostępu drogowego do największych ośrodków miejskich na terenie
wschodniej Polski.
Priorytet XII: Kultura i dziedzictwo kulturowe
2
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Głównymi beneficjentami będą przede wszystkim: instytucje kultury (państwowe, samorządowe oraz
współprowadzone z ministrem właściwym ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego), organizacje
pozarządowe ze sfery kultury działające w interesie publicznym, kościoły i związki wyznaniowe, archiwa
państwowe, jednostki samorządu terytorialnego, szkoły i uczelnie artystyczne

Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym.

Rozwój oraz poprawa stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym.

Rozwój infrastruktury szkolnictwa artystycznego.
Priorytet XIII: Bezpieczeństwo zdrowotne i poprawa efektywności systemu ochrony zdrowia
Głównymi beneficjentami mogą być m.in. niepubliczne oraz publiczne zakłady opieki zdrowotnej
udzielające świadczeń zdrowotnych w zakresie ratownictwa medycznego, dla których organami
założycielskimi są m.in. jednostki samorządu terytorialnego, organy administracji rządowej, kolumny
transportu sanitarnego, a także publiczne zakłady opieki zdrowotnej o znaczeniu ponadregionalnym,
świadczące specjalistyczne usługi medyczne, utworzone przez ministra lub centralny organ administracji
rządowej, publiczną uczelnię medyczną lub inną publiczną uczelnię prowadzącą działalność dydaktyczną i
badawczą w dziedzinie nauk medycznych.

Rozwój systemu ratownictwa medycznego.

Inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia o znaczeniu ponadregionalnym.
Priorytet XIV: Infrastruktura szkolnictwa wyższego
Głównymi beneficjentami w ramach priorytetu mogą być szkoły wyższe.

Infrastruktura szkolnictwa wyższego.
Priorytet XVII: Konkurencyjność regionów
Głównymi beneficjentami będą przed wszystkim jednostki samorządu terytorialnego.

Konkurencyjność regionów.
2. Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej na lata 2007-2013.
Stanowi dodatkowy element wsparcia z funduszy strukturalnych, który wzmocni działanie innych
programów na obszarze pięciu następujących województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego,
lubelskiego, podkarpackiego oraz świętokrzyskiego.
Celem głównym Programu jest: „przyspieszenie tempa rozwoju społeczno – gospodarczego Polski
Wschodniej w zgodzie z zasadą zrównoważonego rozwoju”.
Cel główny Programu osiągany będzie przez realizację celów szczegółowych, którymi są:
a) Stymulowanie rozwoju konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy.
b) Zwiększenie dostępu do Internetu szerokopasmowego w Polsce Wschodniej.
c) Rozwój wybranych funkcji metropolitalnych miast wojewódzkich.
d) Poprawa dostępności i jakości powiązań komunikacyjnych województw Polski Wschodniej.
e) Zwiększenie roli zrównoważonej turystyki w gospodarczym rozwoju makroregionu.
3
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
f) Optymalizacja procesu wdrażania PO Rozwój Polski Wschodniej.
Finansowane będą przede wszystkim inwestycje w zakresie infrastruktury wspierającej działalność
naukową i badawczą oraz zakładające modernizację miejskich lub regionalnych systemów
komunikacyjnych, a także realizowane będą przedsięwzięcia zwiększające atrakcyjność inwestycyjną i
turystyczną tego obszaru.
1) Obszary wsparcia w ramach programu:
Oś priorytetowa I: Nowoczesna gospodarka
 I.1.Infrastruktura uczelni;
 I.2.Wsparcie powstawania i dokapitalizowanie instrumentów inżynierii finansowej;
 I.3.Wspieranie innowacji;
 I.4.Promocja i współpraca.
Oś priorytetowa II: Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego
 II.1.Sieć szerokopasmowa Polski Wschodniej.
Oś priorytetowa III: Wojewódzkie ośrodki wzrostu
 III.1.Systemy miejskiego transportu zbiorowego;
 III.2.Infrastruktura turystyki kongresowej i targowej.
Oś priorytetowa IV: Infrastruktura transportowa
 IV.1 Infrastruktura drogowa.
Oś priorytetowa V: Zrównoważony rozwój potencjału turystycznego opartego o warunki naturalne
 V.1. Promowanie zrównoważonego rozwoju turystyki;
 V.2. Trasy rowerowe.
Oś priorytetowa VI: Pomoc techniczna
 VI.1. Wsparcie procesu wdrażania oraz promocja Programu.
2) Beneficjenci:
a)
szkoły wyższe;
b) jednostki samorządu terytorialnego oraz związki i stowarzyszenia z ich udziałem;
c)
jednostki naukowe, w tym podstawowe jednostki organizacyjne szkół wyższych;
d) jednostki badawczo-rozwojowe, w tym jednostki Polskiej Akademii Nauk;
e)
przedsiębiorcy;
f)
organizacje pozarządowe;
g) Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad;
h) Instytucja Zarządzająca Programem oraz Instytucja Pośrednicząca i inne instytucje wyznaczone do
wdrażania Programu;
i)
organy administracji rządowej;
j)
instytucje ważne dla regionów z punktu widzenia rozwoju regionalnego, w tym:

urzędy statystyczne, biura planowania przestrzennego,

organizacje turystyczne,
4
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020

instytucje otoczenia biznesu i innowacji (agencje i fundacje rozwoju regionalnego
i lokalnego, kluby biznesu, centra obsługi inwestorów, izby gospodarcze, centra transferu
technologii, parki technologiczne, parki przemysłowe; inkubatory przedsiębiorczości).
3. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013.
Regionalny Program Operacyjny (RPO) na lata 2007-2013 jest dokumentem, zgodnie z którym w
najbliższych 10 latach, realizowane będą przedsięwzięcia rozwojowe jednostek samorządu terytorialnego,
organizacji pozarządowych, uczelni, przedsiębiorstw oraz innych instytucji i organizacji publicznych i
prywatnych, jest też dokumentem spajającym całość przedsięwzięć i działań o charakterze rozwojowym
realizowanych w województwie i wspieranych zarówno ze środków UE, jak i ze środków krajowych, w tym
prywatnych. RPO WP stanowi największy w historii, skoordynowany, wieloletni i ustabilizowany finansowo
program przedsięwzięć rozwojowych w województwie pomorskim. Jego celem strategicznym jest:
poprawa konkurencyjności gospodarczej, spójności społecznej i dostępności przestrzennej
województwa przy zrównoważonym wykorzystaniu specyficznych cech potencjału
gospodarczego i kulturowego regionu
oraz przy pełnym poszanowaniu jego zasobów przyrodniczych.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013 obejmuje następujące
Priorytety, w ramach których zawierają się poszczególne działania, których realizacja umożliwić ma
osiągnięcie celu strategicznego Programu:
Priorytet 1. Rozwój i innowacje w MŚP.
Priorytet 2. Społeczeństwo wiedzy.
Priorytet 3. Funkcje miejskie i metropolitalne.
Priorytet 4. Regionalny system transportowy.
Priorytet 5. Środowisko i energetyka przyjazna środowisku.
Priorytet 6. Turystyka i dziedzictwo kulturowe.
Priorytet 7. Ochrona zdrowia i system ratownictwa.
Priorytet 8. Lokalna infrastruktura podstawowa.
Priorytet 9. Lokalna infrastruktura społeczna i inicjatywy obywatelskie.
Priorytet 10. Pomoc techniczna.
RPO WP zakłada, że beneficjantami poszczególnych działań programu mogą być m.in. jednostki
samorządu terytorialnego (JST) oraz ich jednostki organizacyjne, związki, porozumienia i stowarzyszenia
JST, agencje rozwoju regionalnego, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia, fundacje, kościoły, spółdzielnie i
wspólnoty mieszkaniowe, szkoły, spółki prawa handlowego i inne.
4. Regionalny Program Operacyjny - Warmia i Mazury na lata 2007 – 2013.
5
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury na lata 2007-2013 (RPO WiM 2007-2013) jest
dokumentem planistycznym o charakterze wykonawczym, którego cel główny:
„Wzrost konkurencyjności gospodarki oraz liczby i jakości powiązań sieciowych”
oraz cele szczegółowe wynikają ze Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego województwa warmińskomazurskiego do roku 2020 – podstawowego dokumentu planowania strategicznego, stanowiąc kolejny już
instrument jej wdrażania.
Cele Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007-2013 osiągane będą poprzez
realizację działań w ramach siedmiu „merytorycznych” osi priorytetowych, wsparte środkami pomocy
technicznej.
Osie priorytetowe i działania Programu:
1)
Przedsiębiorczość;
2)
Turystyka;
3)
Infrastruktura społeczna;
4)
Rozwój, restrukturyzacja i rewitalizacja miast;
5)
Infrastruktura transportowa regionalna i lokalna;
6)
Środowisko przyrodnicze;
7)
Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego;
8)
Pomoc techniczna.
RPO Warmia i Mazury zakłada, że beneficjantami poszczególnych działań programu mogą być m.in.
przedsiębiorcy, instytucje otoczenia biznesu, jednostki naukowe, szkoły wyższe, osoby prawne i fizyczne
będące organami prowadzącymi szkoły i placówki, organizacje pozarządowe, jednostki samorządu
terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia.
5. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-2013).
Zgodnie z założeniami reformy polityki wobec obszarów wiejskich od roku 2007, wsparcie rozwoju
obszarów wiejskich jest finansowane w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju
Obszarów Wiejskich (EFRROW), utworzonego na mocy Rozporządzenia Rady (WE) 1290/2005 w sprawie
finansowania wspólnej polityki rolnej. PROW 2007-2013 określa zakres i formę wsparcia obszarów
wiejskich w Polsce w kolejnym okresie programowania to jest w latach 2007-2013. W wyniku utworzenia
EFRROW nastąpiło połączenie dotychczasowych instrumentów finansowych rozwoju obszarów wiejskich
(PROW 2004-2006 i Sektorowego Programu Operacyjnego). Jednocześnie dotychczasowa Inicjatywa
Wspólnotowa LEADER+, która wymagała odrębnych dokumentów programowych, została włączona do
programu rozwoju obszarów wiejskich. Nastąpiło także oddzielenie polityki rozwoju obszarów wiejskich od
polityki spójności. W dniu 24 lipca 2007 r. na posiedzeniu Komitetu Rozwoju Obszarów Wiejskich Unii
Europejskiej PROW 2007-2013 został zaakceptowany. Łączna kwota środków na PROW 2007-2013 to
6
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
około 17,2 mld euro, z czego ponad 13,2 mld euro będzie pochodzić z budżetu UE (EFRROW), a około
4 mld stanowić będą krajowe środki publiczne.
Instrumenty PROW 2007-2013 podzielono na osie, których realizacja ma przyczynić się do osiągnięcia
następujących celów:

poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa przez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i
innowacji,

poprawa środowiska naturalnego i terenów wiejskich przez wspieranie gospodarowania gruntami,

poprawa jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności
gospodarczej.
Działania Osi 3 – Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej są następujące:
1)
Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej.
2)
Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw.
3)
Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej.
4)
Odnowa i rozwój wsi.
6. Programy współpracy transgranicznej.
6.1. Europejska Współpraca Terytorialna (EWT)
W latach 2007-2013 współpraca w wymiarze transgranicznym, transnarodowym i międzyregionalnym będzie realizowana w ramach odrębnego celu polityki spójności Unii Europejskiej – Cel
Europejska Współpraca Terytorialna (EWT).
Wyodrębnienie współpracy terytorialnej jako osobnego celu polityki spójności, potwierdza duże znaczenie
wspólnych przedsięwzięć podejmowanych przez partnerów unijnych.
W latach 2007-2013 na rozwój współpracy terytorialnej z budżetu Unii Europejskiej przeznaczonych
zostanie łącznie 7,75 mld euro. Polska alokacja na realizację programów w ramach Europejskiej
Współpracy Terytorialnej wyniesie 557,8 mln euro. Dodatkowe 173,3 mln euro zostanie przeznaczonych
przez Polskę na współpracę transgraniczną z państwami nie należącymi do Unii Europejskiej w ramach
Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa
i Partnerstwa (EISP).
Programy Europejskiej Współpracy Terytorialnej oraz Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa
zastąpią przedsięwzięcia realizowane w ramach Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG III 2004-2006.
Europejska Współpraca Terytorialna służy wspieraniu, promocji i realizacji wspólnych projektów o
charakterze międzynarodowym na terytorium całej Unii Europejskiej. Stanowi kontynuację programów
współpracy transgranicznej, transnarodowej i międzyregionalnej realizowanych w ramach Inicjatywy
Wspólnotowej INTERREG III 2004-2006.
Europejska Współpraca Terytorialna wdrażana będzie za pomocą 3 typów programów operacyjnych:
7
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
współpracy transgranicznej, której celem jest rozwijanie wspólnych inicjatyw lokalnych i
1)
regionalnych,
współpracy transnarodowej, ukierunkowanej na integrację terytorialną Unii Europejskiej poprzez
2)
wspieranie dostępności, zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, innowacyjność i ochronę
środowiska naturalnego,
współpracy międzyregionalnej, umożliwiającej wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk w
3)
zakresie m.in. wspierania innowacyjności i gospodarki opartej na wiedzy oraz ochrony środowiska.
Polska będzie uczestniczyła w następujących programach operacyjnych w ramach poszczególnych
komponentów Europejskiej Współpracy Terytorialnej:
6.2. Współpraca transgraniczna:

Polska (Województwo Zachodniopomorskie) - Niemcy (Meklemburgia/Pomorze WschodnieBrandenburgia),

Polska (Województwo Lubuskie) - Niemcy (Brandenburgia),

Polska (Województwo Lubuskie i Województwo Dolnośląskie) - Niemcy (Saksonia),

Polska – Republika Czeska,

Polska – Republika Słowacka,

Polska – Litwa,

Polska – Szwecja – Dania - Litwa - Niemcy (Południowy Bałtyk) – 25 mln EUR.
Ogólnym celem Programu Południowego Bałtyku jest wzmocnienie zrównoważonego rozwoju Regionu
poprzez wspólne działania zmierzające do poprawy jego konkurencyjności oraz lepszą integrację
społeczności i instytucji.
Cel 1 - Konkurencyjność gospodarcza, ze szczególnym uwzględnieniem działań promujących integrację
rynków gospodarczych i pracy Regionu, współpracę instytucji kształcenia wyższego oraz technicznego,
transfer wiedzy i know-how między aktorami sektora publicznego i prywatnego oraz lepsze połączenia
transportowe. Działania: Rozwój przedsiębiorczości, Integracja instytucji kształcenia wyższego oraz rynków
pracy, Dostępność transportowa.
Cel 2 - Atrakcyjność i wspólna tożsamość, ze szczególnym uwzględnieniem zarządzania zagrożeniami
środowiskowymi oraz działań promujących zrównoważone wykorzystanie zasobów dziedzictwa naturalnego
i kulturowego, a zwłaszcza turystyki, rozwoju źródeł energii odnawialnej i metod oszczędności energii, jak
również lokalnych inicjatyw wspierających kontakty międzyludzkie. Działania: Zarządzanie środowiskiem
Morza Bałtyckiego, Oszczędzanie energii oraz energia odnawialna, Zrównoważone wykorzystanie
dziedzictwa naturalnego i kulturowego na rzecz rozwoju regionalnego, Inicjatywy społeczności lokalnych.
7. Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (EISP)
8
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
W latach 2007-2013 będą również realizowane programy współpracy transgranicznej na graniach
zewnętrznych UE, w ramach których dofinansowanie będą mogły uzyskać projekty z udziałem
beneficjentów państw trzecich, sąsiadujących ze Wspólnotą.
Tego typu przedsięwzięcia będą współfinansowane ze środków Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i
Partnerstwa (EISP). Z udziałem Polski w ramach EISP realizowane będą programy współpracy
transgranicznej z Ukrainą, Białorusią oraz obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. Na te działania w
ramach EISP przekazane zostanie 173,32 mln EUR. Przewiduje się realizację dwóch programów
współpracy transgranicznej z udziałem Polski:

Polska – Białoruś – Ukraina,

Polska – Obwód Kaliningradzki Federacji Rosyjskiej (lub Polska – Litwa – Obwód Kaliningradzki
FR) - budżet - 132,13 mln Euro (+środki ze współfinansowania-10%).
Obszar wsparcia:

Polska (podregiony NUTS III) – ełcki, olsztyński, elbląski, białostocko-suwalski, łomżyński,
Gdańsk-Gdynia-Sopot, gdański, słupski, bydgoski, toruńsko-włocławski, ciechanowsko-płocki,
ostrołęcko-siedlecki,

Litwa (regiony) - Marijampole, Taurage, Kłajpeda, Alytus, Kaunas, Telsiu, Siauliu,

Rosja – cały obszar Obwodu Kaliningradzkiego.
Priorytety będą skoncentrowane wokół czterech głównych tematów określonych w dokumentach
programowych:
1) Rozwój ekonomiczny i społeczny.
2) Wspólne wyzwania (np.: ochrona środowiska naturalnego, kwestie ochrony zdrowia, ochrona
dziedzictwa kulturalnego).
3) „Bezpieczne granice” (poprawa funkcjonowania przejść granicznych, znoszenie ograniczeń
administracyjnych i instytucjonalnych w swobodnym przepływie ludzi; poprawa infrastruktury
granicznej).
4) Kontakty międzyludzkie (people-to-people) – wymiany kulturowe i edukacyjne, wsparcie inicjatyw
społeczności lokalnych.
8. Inne źródła finansowania.
Realizacja zadań strategii będzie się odbywać w ramach wielu innych programów, w tym np.:
1) „Innowacyjna Gospodarka na lata 2007 – 2013” w zakresie infrastruktury internetowej;
2) „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013”;
3) „Kapitał Ludzki na lata 2007 – 2013”;
4) „Program Rewitalizacji Gospodarczej Obszaru Delty Wisły i Zalewu Wiślanego”.
Przedsięwzięcia przyjęte w strategii, będą realizowane przy zaangażowaniu także licznych innych środków
niż dotąd zasygnalizowano. Będą to środki:

samorządów gminnych, powiatowych i wojewódzkich,
9
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020

budżetów centralnych i wojewódzkich,

funduszy celowych,

jednostek organizacyjnych finansowanych przez budżet,

fundacji, stowarzyszeń i związków itp.,

przedsiębiorstw i spółdzielni,

przedsiębiorców.

własne ludności.
Ta wielość podmiotów finansujących zadania wynika z faktu zaadresowania wszelkich działań wynikających
ze strategii do wszystkich, którzy zechcą na obszarach nadzalewowych inwestować, dobrze prosperować,
lepiej żyć i godnie wypoczywać.
10
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
ANEKS NR 2.
ZARYS PROJEKTÓW PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH
Produkt 1.
Historyczne Miasto Elbląg – wycieczka piesza z przewodnikiem
długość trasy wycieczki: ok. 3 km
czas trwania: ok. 5 godz.
historia od początków miasta poprzez zniszczenia II wojny światowej do dziś; wymagana obsługa
przewodnika
Wycieczka zaczyna się przy nieczynnej fontannie na Placu Słowiańskim:
1) Punkt przy skrzyżowaniu ulic Giermków i Rycerskiej;
2) Dom Mincerza;
3) Dom z 1598 r. – przykład renesansu niderlandzkiego;
4) Bulwar Zygmunta Augusta;
5) Ścieżka Kościelna;
6) Podzamcze;
7) Muzeum;
8) Dziedziniec Muzeum – punkt przy Stelli mennonickiej;
9) Katedra (nad rzeką Elbląg, naprzeciw Katedry, wejście główne do katedry, wyjście z katedry –
punkt od strony południowego portalu, ściana wschodnia przy katedrze);
10) Dom bractwa św. Jerzego;
11) Ulica Garbary;
12) Kompleks podominikański – Galeria EL;
13) Brama Targowa;
14) Punkt przy dawnych zakładach Schichaua;
15) Punkt przy I LO im. J. Słowackiego;
16) Ulica Garbary;
17) Zakończenie wycieczki przy dębie naprzeciwko budynku poczty głównej.
Produkt 2.
Wycieczki: Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć dni w Elblągu i wokół Elbląga
wstęp: historia miasta i okolic – opis Wysoczyzny Elbląskiej oraz szlaków pieszych, rowerowych i
wodnych
plan miasta z wizualizacją ciekawszych obiektów, wymagana obsługa przewodnika.
Dzień pierwszy – wycieczka piesza z przewodnikiem
Najważniejsze obiekty Starego Miasta:
a) Brama Targowa łącznie z legendą o Piekarczyku i daty, opisy wydarzeń historycznych;
b) Galeria El – znaczenie historyczne i obecne;
c) Porty: śródlądowy, Żeglugi Gdańskiej, morski – znaczenie historyczne i obecne;
d) Stary Rynek – historyczny i obecny;
e) Katedra Św. Mikołaja, ulic Rybacka, Mostowa i Ścieżka Kościelna;
f) Ul. Św. Ducha, Wigilijna i Zamkowa;
g) Muzeum i dziedziniec zamkowy.
1) Dzień drugi – wycieczka piesza z przewodnikiem
a) Nowe Miasto: Plac Słowiański, Planty, ul. 1-Maja, Giermków, Pasaż, Plac Konstytucji, Park
Traugutta;
b) Aleja Grunwaldzka;
c) Kościół Błogosławionej Doroty i Kalwarii Żuławskiej;
d) Kościół Św. Wojciecha;
e) Kościół Ojców Franciszkanów – izba pamięci Ojca Klimuszko;
f) Miejski basen kąpielowy, spacerkiem po parku miejskim „Dolinka” i „Traugutta”.
11
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
2) Dzień trzeci – Walory i osobliwości przyrodnicze – wycieczka rowerowa
a) Najniżej położony punkt w Polsce – Raczki Elbląskie;
b) Park Bażantarnia.
3) Dzień czwarty – Najważniejsze osiągnięcia kulturowe techniki – wycieczka statkiem
a) Pochylnie na Kanale Elbląskim – odcinek do Buczyńca;
b) Jezioro Drużno.
4) Dzień piąty – wycieczka statkiem, dalej piesza z przewodnikiem, w powrotnej trasie –
samochodem
a) Statkiem do Fromborka, zwiedzanie Wzgórza Katedralnego, Muzeum Kopernika, oglądanie
widoków z wieży na okolicę, powrót drogą nadzalewową przez Tolkmicko, Kadyny do
Elbląga (Wysoczyzna Elbląska).
Produkt 3.
Wycieczka historyczna po Wysoczyźnie Elbląskiej – wycieczka autokarem
trasa: Elbląg – Jagodna – Kamienica – Nadbrzeże – Suchacz – Kadyny – Łęcze – Próchnik – Elbląg
długość trasy wycieczki: ok. 50 km
czas trwania: ok. 8 godzin (np. od 8.00 – 16.00)
wymagana obsługa przewodnicka
1) Elbląg – Nadbrzeże: pomnik na miejscu filii podobozu Stutthof Hopehill – zapoznanie
uczestników z historią podobozu i ludzi w nim więzionych przez hitlerowców;
2) Suchacz: pomnik – zapoznanie uczestników z historią bitwy morskiej z Krzyżakami na wodach
Zalewu Wiślanego;
3) Kadyny: zwiedzanie stadniny koni, pałacu i parku przypałacowego, spacer na wzgórze klasztorne
– spotkanie z Franciszkanami, zwiedzanie klasztoru i kościoła, spotkanie przy ognisku – gawęda
na temat historii Kadyn, historii klasztoru i jego odbudowy, zwiedzanie wytwórni ceramiki;
4) Przejazd do miejscowości Łęcze: kontynuacja opowieści o Prusach, wskazanie świętego miejsca
Prusów, omówienie historii powstania kościoła w Łęczu i roli Kompanii Wschodniej z XVI w.,
wskazanie jednego z nielicznych już domów podcieniowych i omówienie stylu zabudowy
wiejskiej; w drodze powrotnej omówienie typów wiatraków przy wskazaniu ruin wiatraka
holenderskiego;
5) Próchnik – zwiedzanie zespołu chat podcieniowych oraz zwiedzanie kościoła, powrót do Elbląga.
Produkt 4.
Romantyczna Wysoczyzna Elbląska – wycieczka piesza
trasa: Elbląg – Bażantarnia – Elbląg
czas trwania wycieczki: ok. 5 godz.
punkt zbiórki przy pętli tramwajowej linii nr 2
1) Start przy mostku na Kumieli w miejscu rozpoczęcia szlaku żółtego – „Okólnego” wędrówka
szlakiem żółtym koło młyna „Leśne Oko” aż do skrzyżowania ze szlakiem niebieskim
„Okrężnym”;
2) Przejście do wiaty „Ewa” do skrzyżowania ze szlakiem czerwonym „Kopernikowskim”;
3) Powrót szlakiem czerwonym na polanę – boisko obok restauracji „Myśliwska”;
4) W czasie przejścia dla sprawnych i lubiących chodzić po górach propozycja wejścia na
wzniesienie „Belweder” (123 m n.p.m.);
5) Na koniec wędrówki wejście na Górę Chrobrego skąd roztacza się piękny widok na panoramę
miasta i okolicę;
6) Powrót na polanę – boisko, gdzie przy ognisku następuje zakończenia wędrówki po szlakach
Bażantarni.
Produkt 5.
Najciekawsze i najpiękniejsze miejsca Wysoczyzny Elbląskiej – wycieczka autokarem.
12
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
trasa: Elbląg – Milejewo – Ogrodniki – Pagórki – Łęcze – Suchacz – Kadyny – Tolkmicko –
Św.
Kamień – Chojnowo – Pogrodzie – Milejewo – Elbląg
długość trasy: ok. 70 km
czas trwania: ok. 8 godz.
wymagana obsługa przewodnicka
1) Wyjazd z Elbląga, przejazd do Suchacza: zwiedzanie miejscowości, obejrzenie pomnika
upamiętniającego bitwę morską na Zalewie Wiślanym w 1463 r., przejazd na Wzgórze Klepacza
(punkt widokowy);
2) Przejazd do Kadyn: zwiedzanie miejscowości, przemarsz z Kadyn szlakiem Kopernikowskim do
grodziska pruskiego zwanego „Wałami Tolkmita” (zwiedzanie grodziska);
3) Przejazd do Tolkmicka: zwiedzanie miasteczka, kościoła z XIV w. oraz portu rybackiego;
4) Przejazd do Leśnictwa Nowy Wiek: spotkanie przy ognisku z leśniczym – gawęda na temat
zwierząt zamieszkujących miejscowy las, spacer nad brzegiem Zalewu Wiślanego do miejsca
gdzie leży głaz narzutowy zwany „Świętym Kamieniem”;
5) Przejazd do miejscowości Chojnowo: zwiedzanie miejscowości – jedyne na tym terenie
zachowane kapliczki z XVIII i XIX w. oraz „Narzędzia Męki Pańskiej”;
6) Przejazd do miejscowości Pogrodzie: zwiedzanie zabytkowego kościoła oraz zabudowy
wiejskiej, powrót do Elbląga.
Produkt 6.
Śladami Mikołaja Kopernika – wycieczka samochodem
trasa: Elbląg – Milejewo – Frombork – Chruściel – Zaporowo – Elbląg (powrót „Berlinką” do Elbląga)
długość trasy: ok. 80 km
czas trwania: ok. 9 godz.
1) Zwiedzanie Wzgórza Katedralnego we Fromborku: katedra, Muzeum Mikołaja Kopernika, Wieża
Radziejowskiego, Wieża Mikołaja Kopernika i planetarium, spacer po mieście, pobyt w porcie;
2) Przejazd do miejscowości Chruściel: zwiedzanie kościoła z XVII w., elektrowni wodnej, oraz
skansenu archeologicznego w Zaporowie (kurhany z V – I w. p.n.e., a także ścieżki dydaktycznej
nad jeziorem.
Produkt 7.
Fauna i flora Bałtyku – wycieczka samochodem.
trasa: Elbląg – Stegna – Krynica Morska – Piaski – Elbląg
długość trasy: ok. 160 km
czas trwania: ok. 10 godz.
1) Przejazd z Elbląga do Stegny: zwiedzanie kościoła z końca XVII w. o konstrukcji szkieletowej,
dom holenderski;
2) Przejazd do wsi Jantar, zwiedzanie fermy strusi afrykańskich;
3) Przejazd do Mikoszewa wycieczka do Ujścia Wisły do rezerwatu „Mewia Łacha”;
4) Przejazd do Rezerwatu „Kąty Rybackie”: miejsce lęgowe i osiedleńcze czapli siwej i kormorana
– gawęda na temat życia ptaków na Mierzei Wiślanej oraz znaczenia sieci Natura 2000;
5) Przejazd do Krynicy Morskiej: zwiedzanie miasteczka, wejście na wieżę latarni morskiej, rajd
pieszy ok. 2 km na najwyższą wydmę Mierzei Wiślanej zwaną Wielbłądzim Garbem (48 m
n.p.m.), zwiedzanie portu rybackiego na Zalewie Wiślanym;
6) Przejazd do miejscowości Piaski (zwiedzenie wybrzeża klifowego od strony Zalewu Wiślanego,
Zielonej Szkoły w Piaskach (ognisko na wskazanym miejscu przy szkole), pieczenie kiełbasek
oraz gry, zabawy, konkursy dotyczące wiedzy o morzu, spacer nad morze i zwiedzanie
rybaczówki.
7) Powrót do Elbląga.
Produkt 8.
Poznajemy Szwajcarię Próchnicką – rajd gwiaździsty do Próchnika (pieszy).
Trasa nr 1: Krasny Las – leśną drogą – Próchnik – zakończenie rajdu (6 km).
Trasa nr 2: Rubno Wlk. – droga przez Modrzewinę – Próchnik – zakończenie rajdu (4km).
Trasa nr 3: Kamienica Elbląska – Kamionek – Kolonia Kamionek Wlk. – Próchnik – zakończenie rajdu
13
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
(6km).
Trasa nr 4 (dla osób na wózkach): Przystanek autobusowy Jelenia Dolina – szosą Próchnik – zwiedzanie
zespołu chat podcieniowych – zwiedzanie kościoła – zakończenie rajdu (3 km).
Produkt 9.
Rowerem po Wysoczyźnie Elbląskiej w 7 dni.
1) Dzień pierwszy
a) Zakwaterowanie na placu biwakowym w Elblągu (przy Jachtklubie „Bryza” z własnym
sprzętem biwakowym),
b) Zwiedzanie z przewodnikiem Starego Miasta i Muzeum,
c) Spacer po parku leśnym Bażantarnia,
d) Wspólne ognisko.
2) Dzień drugi
a) Zwiedzanie najniższego punktu w Polsce w Raczkach Elbląskich,
b) Zwiedzenie Żuław oraz miejsc widokowych,
c) Zwiedzenie pochylni kanału Elbląskiego w Całunach Nowych i w Jeleniach.
3) Dzień trzeci
a) Wyjazd na szlak czerwony: Bielany – Jagodnik – Próchnik – Łęcze – Pagórki – Ostrobrzeg
– Kadyny – Suchacz – Kamienica – Elbląg.
4) Dzień czwarty
a) Dzień wolny – wycieczki indywidualne: rejs statkiem na pochylnie, rejs statkiem do Krynicy
Morskiej, możliwość kąpieli w basenie miejskim.
5) Dzień piąty
a) Zmiana miejsca zakwaterowania – (kemping) we Fromborku,
b) Zwiedzanie miasta i portu,
c) Możliwość kąpieli w basenie miejskim.
6) Dzień szósty
a) Zwiedzanie Wzgórza Katedralnego, Muzeum Mikołaja Kopernika, planetarium,
b) Wycieczka do Braniewa.
7) Dzień siódmy
a) Dzień wolny, możliwość wycieczek statkiem do Krynicy Morskiej, wodolotem do
Kaliningradu, rowerem do Pieniężna (Muzeum księży Werbistów).
Produkt 10.
Hanzeatycki Miesiąc Kultury
termin: koniec maja – połowa czerwca
czas trwania: trzy tygodnie / cztery weekendy
1) I weekend
a) Piątek
 pierwszy odcinek Sagi Elbląskiej (cztery spektakle – elbląska rodzina w różnych
okresach dziejowych – te same problemy, inny wiek, sceneria) – realizacja Teatr
dramatyczny, Światowid, spektakl filmowy przez TV Elbląską, emisja w sieciach
kablowych,
 noc z duchami – Muzeum, Galeria El.
b) Sobota
 Początek festiwalu wikińskiego – osada Truso, muzeum,
 Przybycie łodzi Wikingów,
 Wystawa tematyczna,
 Koncert jazzowy – galeria El,
 Jarmark staroci – Stary Rynek,
 Kino letnie – noc na dziedzińcu Muzeum (realizacja Światowid),
 Dzień Hanzy.
c) Niedziela
 Festiwal archeologiczny,
 Jarmark staroci.
14
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
d) W tygodniu: festiwal archeologiczny, mniejsze imprezy.
2) II weekend
a) Piątek
 drugi odcinek Sagi Elbląskiej,
 noc z duchami – Muzeum, Galeria El,
 wieczorne koncerty muzyki dawnej.
b) Sobota
 Wjazd Kazimierza Jagiellończyka do Elbląga – parada miejska,
 Piknik średniowieczny – zakończenie festiwalu archeologicznego,
 Targi kolekcjonerów,
 Koncert bluesowy – galeria El.
c) Niedziela
 Uliczny teatr szekspirowski – Stary Rynek.
d) W tygodniu – Elbląg hanzeatycki – wystawy, wykłady, pokazy tańców średniowiecznych,
koncerty muzyki średniowiecznej, imprezy miejskie.
3) III weekend
a) Piątek
 trzeci odcinek Sagi Elbląskiej,
 kino letnie – dziedziniec Muzeum,
 noc z duchami – Muzeum, Galeria El.
b) Sobota
 Najazd Szwedów,
 Pokazy walk, tańce, rzemiosło,
 Targi kolekcjonerów,
 Koncert – Galeria El,
 Teatr Letni – dziedziniec muzeum – realizacja Teatr Dramatyczny.
c) Niedziela
 Targi kolekcjonerów i mniejsze imprezy dzienne na Starym Mieście.
d) W tygodniu – festiwal czarnego humoru „Lek na depresję” – realizacja Światowid.
4) IV weekend
a) Piątek
 Czwarty (ostatni) odcinek Sagi Elbląskiej,
 Rozpoczęcie „Dni Elbląga” – koncerty.
Produkt 11.
Zawody żeglarskie o puchar „Williama Ramsaya”, postaci historycznej która zainicjowała żeglugę po
zalewie o znaczeniu wykraczającym poza ramy lokalne (pomysłodawca żeglugi turystycznej po zalewie).
trasa: Elbląg – Tolkmicko – Frombork – Nowa Pasłęka – Piaski – Krynica Morska – Kąty Rybackie –
Elbląg
długość trasy: ok. 70 km
czas trwania: ok. 8 godz.
Start przy „Andzi” w kierunku portu w Tolkmicku i dalej wokół Zalewu Wiślanego do mety w
Elblągu przy porcie jachtowym.
Produkt 12.
Od Elbląga po Bałtijsk - międzynarodowe zawody żeglarskie.
trasa: Elbląg – Bałtijsk – Elbląg
długość trasy: ok. 180 km
czas trwania: ok. 8 godz.
Na zakończenie parada żaglówek i rozdanie nagród.
15
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
Produkt 13.
Od Elbląga do Krynicy Morskiej - zawody bojerowe o puchar Prezesa Elbląskiego Okręgowego Związku
Żeglarskiego.
trasa: Krynica Morska – Elbląg – Krynica Morska
Na zakończenie imprezy towarzyszące.
Produkt 14.
Regaty bojerowe klasy DN o mistrzostwo Flotylli Północnej na Zalewie Wiślanym
trasa: Tolkmicko – Krynica Morska – Tolkmicko.
co drugi rok cyklicznie zmiana miejsca rozpoczęcia zawodów
trasa: Krynica Morska – Tolkmicko – Krynica Morska
Wprowadzenie imprezy w cykl zawodów Stowarzyszenia Floty Polskiej DN w Olsztynie (ul.
Kołobrzeska 1 pok. 2; 10-442 Olsztyn; tel./fax (+4889) 527 46 01; [email protected])
Wszystkie regaty winny być rozegrane zgodnie z przepisami żeglarstwa lodowego w różnych
kategoriach wiekowych:
a) Senior (S) ukończone 18 lat,
b) Junior (J) do ukończenia 17 lat,
c) Junior Młodszy (Jmł) do ukończenia 16 lat,
d) Ice Optimist do ukończenia 14 lat.
Na zakończenie program towarzyszący.
Produkt 15.
Międzynarodowy Maraton Pływacki o bursztynową Latarnię Zalewu Wiślanego.
Maraton pływacki - co drugi rok cyklicznie zmiana miejsca rozpoczęcia zawodów.
trasa: Tolkmicko – Krynica Morska – Tolkmicko
Krynica Morska – Tolkmicko – Krynica Morska
Start z plaży w Tolkmicku (Krynicy Morskiej) – meta plaża w Tolkmicku (Krynicy Morskiej)
Program towarzyszący: możliwość zwiedzania Tolkmicka (Krynicy Morskiej), koncert muzyczny na
plaży, zawody dla małych dzieci w pływaniu na krótszych dystansach.
Bursztynowa Latarnia fundowana przez Burmistrzów miast: Tolkmicka i Krynicy Morskiej przy udziale
sponsorów.
Produkt 16.
Festiwal Zalewu Wiślanego w Tolkmicku
Festiwal szant – amatorska impreza ogólnodostępna dla zespołów i solistów nie zajmujących się
„zawodowo” śpiewaniem w amfiteatrze miejskim.
Program towarzyszący: zwiedzanie Tolkmicka i jego zabytków, wystawa narzędzi pracy rybaków,
wystawa rękodzieła artystów regionalnych, zwiedzanie Kadyn.
Produkt 17.
Zawody w poławianiu kamieni
Zawody w łowieniu kamieni z dna Zalewu Wiślanego przez wyspecjalizowane załogi na jednostkach
pływających, z nurkiem w składzie. Miejsce organizacji imprezy – Tolkmicko i teren Zalewu
Wiślanego.
Program towarzyszący: możliwość zwiedzania Tolkmicka, koncert muzyczny na plaży, zawody dla
małych dzieci w „puszczaniu kamieni” po tafli zalewu itp.
Produkt 18.
Spływ na byle czym.
Zawody w pływaniu na nietypowych, własnoręcznie skonstruowanych urządzeniach, dętkach itp. nie
wykonanych na bazie gotowych elementów łodzi, kajaków, pływaków. Start przy wodospadzie przy ul.
Botanicznej. Trasa (ok. 2 km) spływu wiedzie rzeką Pasłęką od wodospadu do granicy miasta przy
Kościele pw. św. Krzyża. Nagrody w kategorii: za najszybsze dopłynięcie do mety, za najciekawszy
16
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
model pływający, za najbardziej rekreacyjne przepłynięcie trasy spływu. Program towarzyszący:
możliwość zwiedzania Braniewa i okolic.
Produkt 19.
Spływ kajakiem na rzece Pasłęce.
Zawody w pływaniu na kajakach. Start przy elektrowni w Pierzchałach. Trasa spływu wiedzie rzeką
Pasłęką do wodospadu w Braniewie.
Produkt 20.
Wypoczynek z historią w tle.
Oferta skierowana głównie do turystów stacjonarnych na Mierzei Wiślanej.
Wycieczka jednodniowa statkiem i pieszo.
Wymagany udział przewodnika
Wariant I - Krynica Morska (lub Kąty Rybackie) – Fromborka i powrót.
Cel: zwiedzanie i poznawanie unikalnej wartości historycznej licznych zabytków we
Fromborku, muzeum, wieży widokowej, planetarium, obserwatorium astronomicznego i
innych.
Wariant II - Krynica Morska (lub Kąty Rybackie) – Tolkmicko i powrót.
Cel: zwiedzanie Tolkmicka i Kadyn, w tym przede wszystkim niezwykle cennych
zabytków architektury, zwiedzanie rezerwatu przyrody, stadniny koni. Możliwy przejazd
powozami po okolicznych lasach.
Produkt 21.
Wypoczynek z aglomeracja Gdańską w tle.
Oferta skierowana głównie do turystów stacjonarnych na Mierzei Wiślanej.
Punkt początkowy kanał żeglugowy przez Mierzeję Wiślaną (Skowronki) lub alternatywnie Mikoszewo
albo Krynica Morska. Wycieczka jednodniowa statkiem i pieszo.
wymagany udział przewodnika
Wariant I - Mierzeja Wiślana – Gdańsk i powrót.
Cel: zwiedzanie Gdańska, Starego Miasta, muzeów i innych ciekawych miejsc (np.
związanych z „Solidarnością”). Okresowo Jarmark Dominikański.
Wariant II - Mierzeja Wiślana – Gdynia i powrót.
Cel: zwiedzanie miasta, portu, oceanarium, udział w imprezach, zwiedzanie statku.
Możliwy jest dojazd do Oliwy, zwiedzanie katedry.
Wariant III -Mierzeja Wiślana – Hel i powrót.
Cel: zwiedzanie Helu, okrętów i innych ciekawych miejsc.
Uwaga! – wariant II i III może być łączony.
Produkt 22.
Mistrzostwa Świata w Poławianiu Bursztynu
Zawody w poławianiu bursztynu – plaża w Stegnie, Jantarze, Sztutowie oraz Krynicy Morskiej.
Finał zawodów z rozdaniem nagród w Stegnie. Program towarzyszący: koncerty muzycznew na plaży,
itp.
Zaproponowane przez miasta i gminy oraz zespół roboczy propozycje produktów turystycznych mają
podtrzymać lub wzbogacić już istniejące. Ich lista jest i ciągle będzie otwarta.
Czytelniku – jeżeli masz pomysł na inny produkt prosimy zapisz go i prześlij do KZGN.
GŁÓWNI WYKONAWCY PROJEKTU
Zespół autorski
17
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
„Strategię rozwoju obszaru gmin nadzalewowych do roku 2020”
na zlecenie Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych w Elblągu
opracowano w „Pracowni Studiów Architektonicznych i Planowania Przestrzennego „ATA” w Elblągu.
Kierownictwo Zespołu: Anna Talaga
przy udziale Jolanty Celej i Dagmary Kownackiej.
W opracowaniu uczestniczyli liderzy samorządów gminnych oraz członkowie zespołu roboczego, w skład
którego wchodzili przedstawiciele gmin: m. Elbląga, gm. Elbląga, m. Braniewa, m. i gm. Fromborka, m.
Krynicy Morskiej, m. i gm. Nowego Dworu Gdańskiego, gm. Stegny, gm. Sztutowa, m. i gm. Tolkmicka
oraz KZGN:
Dariusz Barton, Jacek Boruszka, Irena Derewecka, Aldona Godeć, Ewa Gorczyca, Krzysztof Grycewicz,
Marzena Jaroszewska, Stanisław Majchrzak, Danuta Mrówka, Kryspin Osielski, Roman Pawłowski, Tomasz
Rusinowicz, Agata Rynkowska, Wojciech Sobczak, Magdalena Streich, Karol Tomaszewski, Ewa
Wiśniewska, Robert Wojtusiak, Eugeniusz Wyrzykowski, Józef Zamojcin.
Kierownik Projektu: Michał Oliwiecki.
18
STRATEGIA ROZWOJU OBSZARU GMIN NADZALEWOWYCH DO ROKU 2020
KOMUNALNY ZWIĄZEK GMIN NADZALEWOWYCH
82-300 Elbląg, ul. Portowa 1, tel. (055) 232-95-03, fax. (055) 234-46-31
www.zalew.org.pl
e-mail: [email protected]
Gminy położone w otoczeniu Zalewu Wiślanego utworzyły w 1996 roku Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych
(KZGN). W jego skład wchodzą: miasta Elbląg, Braniewo, Krynica Morska, miasta i gminy Frombork, Tolkmicko,
Nowy Dwór Gdański oraz gminy Elbląg, Stegna, Sztutowo. Związek podejmuje działania zmierzające m.in. do
lepszego wykorzystania tego bardzo atrakcyjnego terenu dla celów turystycznych, ochrony i przywracania pierwotnych
walorów środowiska naturalnego oraz aktywizacji gospodarczej całego obszaru i wspólnej promocji. Dla obszaru
Zalewu Wiślanego Związek przygotował i przyjął „Strategię Rozwoju …” na lata 2000-2015. W 2007 r. strategię
znowelizowano , a jej okres obowiązywania wydłużono do 2020 r.
Przewodniczący Zgromadzenia: Eugeniusz Wyrzykowski
Zarząd Związku: - Witold Wróblewski – Przewodniczący
- Grzegorz Nowaczyk – Członek
- Stanisław Kochanowski – Członek
Kierownik Biura: Michał Oliwiecki
PUBLIKACJE
Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych
1. PERŁY TURYSTYCZNE OBSZARÓW NADZALEWOWYCH
(album, obszerny tekst w 4 językach,)
2. SPOTKANIA Z PRZYRODĄ
(przewodnik po unikalnych zasobach przyrody nadzalewowej, liczne zdjęcia, str. 88)
3. TURYSTYKA WODNA NA ZALEWIE WIŚLANYM I OBSZARACH PRZYZALEWOWYCH
(przewodnik po szlakach wodnych, liczne zdjęcia, mapy, str. 46)
4. ROWEREM WOKÓŁ ZALEWU WIŚLANEGO
(opis szlaków rowerowych wokół Zalewu Wiślanego, liczne zdjęcia, mapy, str. 46)
5. FILMY:
- „ W krainie Zalewu Wiślanego – miasta i gminy”,
- „W krainie Zalewu Wiślanego – przyroda z historią w tle”,
- „W krainie Zalewu Wiślanego – historia * przyroda * turystyka”
(promocja zasobów przyrody, kultury materialnej, gospodarki, w języku: polskim, angielskim, niemieckim i rosyjskim).
19
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards