Część pierwsza

advertisement
Justyna Świegoń
„AMEN”
W LITURGII
Kraków 1996
ZESZYTY DIAKONII LITURGICZNEJ
RUCHU ŚWIATŁO-ŻYCIE
1 - Co to jest liturgia?
2 - Co to jest diakonia liturgiczna?
3 - Liturgia dziełem Trójcy Świętej
4 - Krąg liturgiczny
5 - Milczenie w liturgii
6 - Postawy liturgiczne
7 - Gesty liturgiczne
8 - Szaty liturgiczne
9 - Naczynia liturgiczne
10 - Kościół w liturgii
11 - „Amen” w liturgii
2
WPROWADZENIE
„Amen” należy do słów, któremu warto poświęcić więcej uwagi.
Skłania do tego niezwykła treść, jaka się w tym słowie kryje. Zachęca do
takiej refleksji również fakt, że jest to najczęściej „ostatnie słowo”
naszych modlitw. Ono zamyka i podsumowuje nasze wołanie do Boga.
Nad słowem tym warto się pochylić także z tego powodu, że ono w
czytelny sposób wyraża charakter liturgii. Liturgia od swej zewnętrznej
strony jest prosta i łatwa jak „Amen”. Za tą prostotą kryje się jednak
niezwykle głęboka treść.
Mówiąc „Amen” wyrażamy nie tylko nasze ludzkie myśli. Św. Paweł
uczy nas, że jesteśmy w tej modlitwie szczególnie złączeni z
Chrystusem: „Albowiem ile tylko obietnic Bożych, wszystkie są „tak” w
Nim. Dlatego też przez Niego wypowiada się nasze „Amen” Bogu na
chwałę” (2 Kor 1,20). „Amen” jest jednym z imion Chrystusa: „To
mówi Amen, Świadek wierny i prawdomówny, Początek stworzenia
Bożego” (Ap 3,14, por. także Iz 65, 16).
Wypowiadane w liturgii i w indywidualnej modlitwie „Amen” kryje
w sobie także odniesienie do maryjnego „Fiat”. Tym słowem Maryja
odpowiedziała Bogu na Jego wezwanie. To był znak rozpoznania woli
Bożej, przyjęcia powierzonej misji i podjęcia jej z miłością: „Oto Ja
służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa Twego” (Łk 1,38).
Kościół naśladuje Maryję w Jej posłuszeństwie Bogu, a powtarzane
wielokrotnie w liturgii słowo „Amen” stanowi jeden z aspektów tej
pedagogii.
Należy więc wyrazić radość, że wśród „Zeszytów Diakonii
Liturgicznej” znalazł się jeden poświęcony temu słowu. Powstawał w
wielu medytacjach i rozmowach. Przekazujemy go wszystkim, którzy
pragną słowo „Amen” wypowiadać z coraz pełniejszym zrozumieniem i
przeżyciem. Część pierwsza „Zeszytu” ukazuje biblijne korzenie tego
słowa i jego obecność w liturgii. Część druga proponuje pogłębienie tej
tematyki poprzez przeżycie pięciu medytacji. Każda z nich podejmuje
istotny aspekt naszego „Amen” wypowiadanego Bogu w liturgii.
Medytacje uwieńczone są dzieleniem się grupie. Wreszcie część trzecia
3
zawiera sugestie dotyczące diakonii liturgicznej. Każdy, kto sam głębiej
odkrył znaczenie tego słowa i ubogacił swoje uczestnictwo w liturgii,
może także innym ukazywać nieznane im być może aspekty tej prawdy.
W szczególny sposób czynią to te osoby, które prowadzą grupy
formacyjne.
Wyrażam wdzięczność autorce opracowania i wszystkim, którzy
włączyli się w pracę nad jego przygotowaniem.
Kraków, 17 czerwca 1996 r.
Ks. Stanisław Szczepaniec
4
WSKAZANIA
DOKUMENTÓW KOŚCIOŁA
Z Katechizmu Kościoła Katolickiego
1061 Wyznanie wiary (Credo), tak samo jak ostatnia księga Pisma
świętego, jest zakończone hebrajskim słowem Amen. Spotyka się je
często na końcu modlitw Nowego Testamentu. Także Kościół kończy
swoje modlitwy słowem "Amen".
1062 W języku hebrajskim Amen pochodzi od tego samego rdzenia,
co słowo "wierzyć". Wyraża ono trwałość, niezawodność, wierność.
Rozumiemy więc, dlaczego "Amen" można powiedzieć o wierności
Boga w stosunku do nas i o naszym zaufaniu do Niego.
1063 U proroka Izajasza znajdujemy wyrażenie "Bóg prawdy"
(dosłownie: "Bóg Amen"), czyli Bóg wierny swoim obietnicom:
"Kto w kraju zechce cię pobłogosławić, wypowie swe
błogosławieństwo przez Boga prawdy" (Iz 65,16). Nasz Pan często
używa słowa "Amen", niekiedy powtarza je dwukrotnie by podkreślić
wiarygodność swojego nauczania i swój autorytet oparty na prawdzie
Bożej.
1064 Końcowe "Amen" w Credo podejmuje więc i potwierdza jego
pierwsze słowa: "Wierzę". Wierzyć znaczy odpowiadać "Amen" na
słowa, obietnice, przykazania Boże; znaczy powierzyć się całkowicie
Temu, który jest "Amen" nieskończonej miłości i doskonałej
wierności. Codzienne życie chrześcijańskie będzie wówczas
odpowiedzią "Amen" na słowa: "Wierzę" Wyznania wiary naszego
chrztu:
Niech twoje "Wyznanie wiary" będzie dla ciebie jakby
zwierciadłem. Przeglądaj się w nim, by zobaczyć, czy wierzysz w
to wszystko, co wypowiadasz. I każdego dnia raduj się twoją
wiarą.
5
1065 Sam Jezus Chrystus jest "Amen" (Ap 3,14). On jest
ostatecznym "Amen" miłości Ojca wobec nas; On przyjmuje i
dopełnia nasze "Amen" powiedziane Ojcu: "Albowiem ile tylko
obietnic Bożych, w Nim wszystkie są «tak» Dlatego też przez Niego
wypowiada się nasze «Amen» Bogu na chwałę" (2 Kor 1, 20):
Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie,
Tobie, Boże Ojcze wszechmogący,
w jedności Ducha Świętego,
wszelka cześć i chwała
przez wszystkie wieki wieków.
AMEN.
Z Ogólnego Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego
32 - Kapłan wzywa lud do modlitwy; wszyscy razem z kapłanem
trwają przez chwilę w milczeniu, aby uświadomić sobie, że stoją w
obecności Boga i by w modlitwie osobistej wypowiedzieć swoje prośby.
Po czym kapłan odmawia modlitwę, która zwykle się nazywa "kolektą".
Wyraża się przez nią charakter obchodu liturgicznego i za
pośrednictwem słów kapłana zanosi się prośby do Boga przez Chrystusa
w Duchu Świętym. Lud, łącząc się z prośbą i wyrażając na nią zgodę,
przez aklamację Amen sprawia, że staje się ona jego modlitwą.
55 h - Doksologia końcowa: wyraża uwielbienie Boga; potwierdza
ją i kończy aklamacja ludu.
56 k - W modlitwie po Komunii kapłan prosi, aby odprawione
misterium przyniosło owoce. Przez aklamację Amen lud uznaje
modlitwę za swoją.
Z Instrukcji „Inaestimabile donum”
4 - Zwłaszcza to Amen (po per ipsum...) winno być
dowartościowane za pomocą śpiewu, ponieważ jest ono ze wszystkich
Amen we Mszy świętej najważniejsze
6
Część pierwsza
ZNACZENIE SŁOWA „AMEN”
"„Amen” - znaczy ogłosić, że uważa się za
prawdę to, co dopiero zostało powiedziane, by w ten
sposób potwierdzić jakąś propozycję albo przyłączyć
się do jakiejś prośby".
Tak właśnie "Słownik teologii biblijnej”1 formułuje podstawowy
sens wywodzącego się z języka hebrajskiego słowa, które zarówno w
judaiźmie jak i w chrześcijaństwie odgrywa wielką rolę, będąc niejako
gwarancją wierności człowieka wobec Boga i Jego wierności wobec
człowieka. Również według ks. Nadolskiego "„Amen” jest słowem
wierności, w której obie strony chcą żyć, aby zakotwiczyć się w wierze,
którą sobie nawzajem obiecały"2.
I tu dotykamy faktu, że w słowie tym zawiera się dużo różnych odcieni
znaczeniowych, których sens wyraża się w zależności od zastosowania go
w szczególnym kontekście sytuacji religijnej, występowania w
konkretnym miejscu Pisma św. bądź liturgii Kościoła. Słowo to pada z ust
samego Jezusa, ale i z ust ludu Izraela jako wyznanie zbiorowe, pojawia
się w centrum Mszy św. tuż po doksologii zamykającej modlitwę
eucharystyczną.
To jedynie niektóre zastosowania „Amen”, które od czasów Starego
Testamentu po dzień dzisiejszy "żyją" i współbrzmią z rzeczywistością
duchową, którą przeżywa człowiek.
1. „AMEN” W PIŚMIE ŚWIĘTYM
„Amen” występuje w Piśmie świętym 57 razy. Spotykamy go zarówno
w Starym jak i w Nowym Testamencie.
a) Stary Testament
Ch. Thomas PSS, Amen, w: Słownik Teologii Biblijnej (red. X. Leon-Dufour),
Poznań-Warszawa, 1973, 46.
2
Ks. B. Nadolski TChr, Ukochać Mszę świętą, Poznań 1983, 50.
1
7
Brzmienie słowa "Amen" (hebr. amen) wywodzi się od pierwotnego
rdzenia hebrajskiego "amint" oznaczającego "był mocny". Najsłabszym
tłumaczeniem wydaje się być określenie: "niech się stanie", "niech tak
będzie", ale o wiele częściej w Starym Testamencie wyraża ono
ostateczne, uroczyste zobowiązanie indywidualne lub zbiorowe jak np. w
momencie liturgicznego poświadczenia przymierza z Bogiem (Pwt 27, 1526; Ne 5, 13). Staje się ono też gwarantem wziętej na siebie
odpowiedzialności (Lb 5, 22). Jest ono wyrazem stałego solidnego
potwierdzenia dokonującej się właśnie rzeczywistości.
"Encyklopedia Katolicka" określa, że w Starym Testamencie słowo to
występuje zawsze "w kontekście kulturowo-sakralnym i stanowi
odpowiedź na wolę Boga, jego słowo, groźbę, przekleństwo bądź
obietnicę (Pwt 27, 15-26; Jr 11, 5); często jest odpowiedzią jednostki lub
gminy na doksologię (1 Krn 16, 36; Ne 8, 6)"1.
„Błogosławiony Pan, Bóg Izraela, od wieków na wieki. A cały naród
odpowiedział: "Amen" i chwalił Pana” (1 Krn 16,36).
Szczególną formą użycia „Amen” jest określenie "Bóg Amen" (Iz 65,
16), co tłumaczy się za LXX przez "wierny Bóg", "Bóg prawdy".
„Amen” w Starym Testamencie występuje również w niektórych
psalmach jak np. 41 w ostatnim wierszu, który według przypisów do Biblii
Tysiąclecia stanowi ogólne zakończenie zbioru "Dawidowego", a
występujące tam podwójne „Amen” wywodzi się z liturgii. W psalmie 89
podwójne „Amen” kończy też doksologię wieńczącą III Księgę Psalmów a
psalm 106 - doksologię księgi IV Psalmów.
b) Nowy Testament
W Nowym Testamencie „Amen” najczęściej staje się wyrazem
liturgicznej aklamacji:
"Bóg zaś pokoju, który na mocy krwi przymierza wiecznego wywiódł
spomiędzy zmarłych Wielkiego Pasterza owiec, Pana naszego Jezusa, niech
was uzdolni do wszelkiego dobra, byście czynili Jego wolę, przez Jezusa
Chrystusa, któremu chwała na wieki wieków! Amen." (Hbr 13, 21; por. także
Rz 1, 25; Ga 1, 5; 2 P 3, 18).
1
8
K. Winiarski, Amen w Piśmie świętym, EK, Lublin 1973, t. I, s. 418.
W Listach św. Pawła a także św. Piotra „Amen” staje się
prawomocnym gwarantem chwały i mocy Boga, chwały Jezusa Chrystusa,
dla podkreślenia wagi i prawdziwości słów zawartych w całym liście lub
w jego fragmencie. Czasem, jak np. w Liście do Hebrajczyków, do
Filipian czy do Galatów Paweł słowem „Amen” przypieczętowuje swe
błogosławieństwo dla adresatów jak np.: "łaska Boża niech będzie z wami.
„Amen”" (Hbr 13, 25) lub podobnie. Jest to wyrazem włączenia gminy do
modlitw lub śpiewów (Rz 1, 25; Ga 1, 5).
"Jeśli będziesz błogosławił w duchu, jakże na twoje błogosławienie
odpowie "Amen" ktoś nie wtajemniczony, skoro nie rozumie tego, co ty
mówisz?" (1 Kor 14,16).
Szczególną funkcją słowa „Amen” jest przekazanie go przez
Ewangelistów (np. Mt 5, 18) jako wstępnej formuły w uroczystych
wypowiedziach Jezusa, gdzie użyte podwójnie, tłumaczone często jako
"zaprawdę", staje na straży wyjątkowości i prawdziwości słów
gwarantowanych autorytetem i łaską Bożego Syna.
W Ewangelii św. Jana właśnie spotyka się zawsze podwójne „Amen”,
po którym następuje jakaś szczególnej wagi wypowiedź będąca rękojmią
pouczenia lub zdziałanego cudu:
„Zaprawdę, zaprawdę (Amen, Amen), powiadam wam: Syn nie mógłby
niczego czynić sam od siebie, gdyby nie widział Ojca czyniącego. Albowiem to
samo, co On czyni, podobnie i Syn czyni /.../. Zaprawdę, zaprawdę (Amen,
Amen), powiadam wam: Kto słucha słowa mego i wierzy w Tego, który mnie
posłał, ma życie wieczne i nie idzie na sąd, lecz ze śmierci przeszedł do życia
/.../. Zaprawdę, zaprawdę (Amen, Amen), powiadam wam, że nadchodzi
godzina, nawet już jest, kiedy to umarli usłyszą głos Syna Bożego, i ci, którzy
usłyszą, żyć będą (J 5,19.24.25; por. także J 6,32)..
W Nowym Testamencie „Amen” występuje zarówno w brzmieniu
pierwotnym (hebrajskim) jak również tłumaczone jest jak np. w Ewangelii
św. Łukasza przez greckie "ale thos" lub "ep` aletheias" (zaprawdę,
prawdziwie). Taka formuła nawiązuje do starotestamentalnego
sformułowania "Tak mówi Jahwe". Stąd używając owego „Amen”
Chrystus objawił się jako wysłannik Prawdy samego Boga.
Amen nabiera również szczególnie podniosłego, eschatologicznego
wymiaru w Apokalipsie św. Jana. Tam to właśnie sam Chrystus uzyskuje
"imię" "Amen", nazwany jest owym "Amen" (Ap 3, 14) samego Boga
Stworzyciela, Boga Przymierza, w którym potwierdza On swe obietnice
9
dane narodowi Izraela i całemu rodzajowi ludzkiemu. To w Nim, w
Chrystusie będącym owym "Amen" Boga urzeczywistnienia Bóg w całej
pełni zbawienie, potwierdza, że w Chrystusie wszystko jest owym "tak" (2
Kor 1, 19n) wypowiedzianym Bogu. W Apokalipsie właśnie wieńczącej
Biblię ostatnie jej słowo stanowi owo "Amen" położone jako pieczęć
Boża, a zarazem jako wyraz wezwania całego rodzaju ludzkiego do
wypowiedzenia Bogu swym życiem „Amen”. Tak więc tutaj właśnie
spotyka się to "Amen" Boga z "Amen" chrześcijan i w ogóle z "Amen"
wszystkich zbawionych, którzy opłuczą swe szaty we Krwi Baranka.
Stąd to apokaliptyczne „Amen” , to nie tylko gwarancja prawdziwości
objawienia św. Jana ("Napisz: ‘To mówi ,Amen’, świadek wierny i
prawdomówny, Początek stworzenia Bożego" - Ap 3, 14), ale też
gwarancja prawdziwości słów zapowiadających paruzję Chrystusa
(„Zaprawdę, przyjdę niebawem. Amen" - Ap 22,20)1.
2. „AMEN”
W KATECHIŹMIE KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO
Katechizm Kościoła Katolickiego poświęca osobny punkt na
omówienie tego słowa. Czyni to na zakończenie części pierwszej, jako
podsumowanie wyznania wiary.
a. „Amen” wypowiedziane Bogu
Nauka Katechizmu dotyka omówionych powyżej znaczeń słowa
„Amen”. Nawiązuje ponadto do starotestamentalnego określenia: "Bóg
Amen": "Kto w kraju zechce Cię pobłogosławić, wypowie swe
błogosławieństwo przez Boga prawdy (Iz 65, 16). Akcentuje też użycie
tego słowa przez samego Jezusa jako gwarancji Swego "autorytetu
opartego na prawdzie Bożej". W tym kontekście zaleca KKK
wypowiadanie Amen zawsze jako wyrazu doskonałej wierności Bogu i
ofiarowania Jemu życia przez każdego chrześcijanina jako odpowiedzi na
wezwanie, które Bóg kieruje zwracając się "po imieniu" do każdego
wierzącego, a także do zgromadzeń liturgicznych, które w ten sposób w
jedności dają wyraz swej wierze i zaufaniu do Boga.
1
Tamże.
10
"Niech twoje "wyznanie wiary" będzie dla Ciebie jakby zwierciadłem"
- pisze św. Augustyn - a Amen ma stać na straży tego wyznania na każdy
dzień życia. „Sam Jezus Chrystus jest "Amen" (Ap 3, 14). On jest
ostatecznym "Amen" miłości Ojca wobec nas" (KKK 1065).
Katechizm Kościoła Katolickiego jako najmocniejszy akcent
liturgiczny zastosowania słowa Amen cytuje doksologię po modlitwie
eucharystycznej. Jest ono tam zazwyczaj śpiewane w uroczystej liturgii
Kościoła dla podkreślenia jego wagi. W KKK wymienia się też ważny
moment, gdy to wierni w chwili przyjmowania Chrystusa w Komunii św.
wypowiadają osobiście Amen jako rękojmię własnej wiary w rzeczywistą
obecność Chrystusa pod postaciami chleba eucharystycznego. Św.
Augustyn pisał w swych "Sermones": "Słyszysz słowa: "Ciało Chrystusa"
i odpowiadasz "Amen". Bądź więc członkiem Chrystusa, aby prawdziwe
było twoje „Amen".
Słowo Amen, choć nie bezpośrednio, związane jest też, jak to
wspomina KKK z modlitwą "Ojcze nasz". Po samym "Ojcze nasz"
wypowiadanym przez celebransa razem z z wiernymi następuje tzw.
embolizm będący przejściem do doksologii ogółu wiernych zakończonej
wspólnym Amen dla potwierdzenia pewnej całości modlitwy.
Dar pokoju w naszym życiu, dar pogodzenia się ze wszystkimi
zrządzeniami Opatrzności, dar mocy w niesieniu krzyża codzienności, ale i
niezwyczajnych utrapień - to wszystko zawiera w sobie to właśnie słowo,
które umożliwia przyjmowanie wszystkiego od Boga z otwartym sercem i
ufnością. Zaufanie do Boga jest też podjęciem ryzyka. Jest to ryzyko
miłości - bowiem to miłość jest bezbronna. Człowiek, który kocha staje się
bezbronny wobec tego, kogo kocha, ale jest ta bezbronność najpiękniejszą
i jedynie prawdziwą formą afirmacji obiektu miłości. Jeżeli powiemy
"tak", czyli nasze Amen samemu Bogu - dopiero wtedy może On w nas
działać z mocą, dla której otwarte są wszystkie zakamarki naszego "ja". Po
moim indywidualnym "Amen" daję Bogu siebie, aby On mógł zapisać
karty mojego życia na sposób swej woli, która jest jedynie pełnią i prawdą
o naszym powołaniu.
b. „Amen” jako afirmacja człowieka
Takie zrozumienie znaczenia Amen w moim życiu indywidualnym
staje u podstaw postawy wobec bliźniego, bo i dla niego otwiera się
skarbiec akceptującego: "Tak, dobrze jest". Skoro Bóg wyrzekł nad tobą
11
swoje Amen powołując cię do życia to i ja powiedziawszy już swoje
Amen Bogu mówi i Tobie: Kocham Cię, choćby tylko dlatego, że Bóg
chce ciebie - ja także Chcę twego istnienia, twej obecności, twego
szczęścia. Wtedy nigdy nie przekreślę nikogo, wtedy zrozumieniem czym
jest odrzucenie poczętego życia.
I tu możemy dotknąć innego jeszcze wymiaru rzeczywistości, wymiaru
przestrzeni międzyludzkiej, w której jest ciągle obecny, choć nie zawsze z
równą intensywnością to odczuwamy, sam Bóg w osobie Jezusa
Chrystusa. Chrystus, będąc "Amen" Boga staje się gwarantem tego Amen,
które wzajemnie wobec siebie wypowiadamy w duchu lub nawet słowami,
gdy uczestniczymy we wspólnej modlitwie, liturgii czy nawet pracy. To
Amen tworzy i przypieczętowuje naszą wspólnotę. Tak też tworzy się
wspólnota Ciała Mistycznego, wspólnota Kościoła, wspólnota ludzi
wierzących. W tym Amen wspólnota może się zakorzenić i jeżeli sobie to
dobrze uświadomi, każde wspólne wypowiedziane Amen staje się tym co
odżywia i pogłębia więź modlitwy, ale i więź życia samego.
Amen jest wtedy jakby "Słowem - sakramentem" czyli widzialnym
znakiem rzeczywistości nadprzyrodzonej. Tak rozumiane we wspólnocie
Amen cementuje bardziej niż podanie ręki, bardziej niż uśmiech i ma
ponadto za sobą cały gatunkowy "ciężar wieków" swej
starotestamentalnej, nowotestamentalnej i eschatologicznej treści.
3. AMEN W LITURGII KOŚCIOŁA
Do liturgii i modlitwy Kościoła weszło Amen już w I w o czym
świadczą doksologie u św. Pawła (Rz 16, 27; Ga 1, 5) i inne teksty jak np.
Ap 5, 14; 7, 12; 19, 4; 1 Kor 14, 16; 2 Kor 1, 20) oraz Apologia św.
Justyna (I 65, 3-4), a także Didache (10, 6). Słowo to było obecne w
każdym okresie historii Kościoła. Zawsze zachowywało swoje przejrzyste
i mocne znaczenie. Także i dzisiaj pełni w liturgii Kościoła ważną funkcję.
Najczęściej spotykamy się z nim w czasie Mszy świętej.
a) „Amen” we Mszy św.
Eucharystia stanowi serce liturgii Kościoła świętego. Amen ma w niej
miejsce istotne i znaczące i lśni całym bogactwem swoich znaczeń,
omówionych już w części początkowej niniejszego zeszytu.
12
Najważniejsze momenty, w których uczestnicy misterium Mszy św.
wypowiadają "Amen" to: 1 - Amen po wyznaniu wiary (Credo); 2 - Amen
po złożeniu ofiary eucharystycznej czyli kończące doksologię po
modlitwie eucharystycznej; 3 - Amen przy przyjmowaniu Komuni świętej.
Oprócz tych wyróżnionych miejsc, związanych z liturgią słowa, ofiary i
uczty, wypowiadamy „Amen” dwukrotnie przy znaku krzyża (na początku
i na końcu Mszy świętej) oraz wielokrotnie przy różnych modlitwach (po
akcie pokuty, po „Chwała na wysokości Bogu”, po kolekcie, po modlitwie
powszechnej, po modlitwie nad darami, po modlitwie pokomunijnej).
„Amen” po wyznaniu wiary
Amen po wyznaniu wiary ma być zakorzenieniem w nas
wszystkich wypowiedzianych uroczyście, ale i sercem i umysłem
artykułów wiary. Ma stawiać przed nami ciągle na nowo te prawdy, w
które wierzymy i które mają dla nas stanowić coraz to nowy, choć oparty
na niezmiennych zasadach kształt naszej wiary, o której też mamy
świadczyć swoim życiem. O tej prawdzie wyraźnie przypomina KKK:
1061 Wyznanie wiary (Credo), tak samo jak ostatnia księga Pisma
świętego, jest zakończone hebrajskim słowem Amen. Spotyka się je często
na końcu modlitw Nowego Testamentu. Także Kościół kończy swoje
modlitwy słowem "Amen".
1064 Końcowe "Amen" w Credo podejmuje więc i potwierdza jego
pierwsze słowa: "Wierzę". Wierzyć znaczy odpowiadać "Amen" na słowa,
obietnice, przykazania Boże; znaczy powierzyć się całkowicie Temu, który
jest "Amen" nieskończonej miłości i doskonałej wierności. Codzienne życie
chrześcijańskie będzie wówczas odpowiedzią "Amen" na słowa: "Wierzę"
Wyznania wiary naszego chrztu:
Niech twoje "Wyznanie wiary" będzie dla ciebie jakby zwierciadłem.
Przeglądaj się w nim, by zobaczyć, czy wierzysz w to wszystko, co
wypowiadasz. I każdego dnia raduj się twoją wiarą.
„Amen” po złożeniu ofiary eucharystycznej
Słowa uroczystej doksologii kończącej każdą modlitwę eucharystyczną
Mszy św., w czasie której dokonuje się zbawcze misterium, a chleb i wino
staje się Ciałem i Krwią Jezusa Chrystusa stanowią zwieńczenie liturgii
eucharystycznej. Kończące je "Amen" jest najbardziej wyróżnionym
„Amen” Mszy św. Dlatego eksponowane jest często śpiewem, nawet, gdy
13
całość Mszy św. jest recytowana. Całe zgromadzenie podejmuje to
uroczyste oświadczenie, którego mocą łączy się z celebransem w
uwielbieniu Chrystusa i całej Trójcy świętej. Jest to uroczysta zgoda i
przyjęcie tego wszystkiego czego doświadczamy w liturgii Uczty
Eucharystycznej, dlatego dbać trzeba zawsze o należyte i świadome
podjęcie własnego w tym momencie udziału.
Użyte tu słowo "doksologia", to słowo pochodzenia greckiego (od doxa
- chwała i logos - słowo). Modlitwy eucharystyczne w nowym mszale
zakończone są właśnie tym uwielbieniem Boga w Trójcy świętej: "Przez
Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie, Tobie, Boże Ojcze
Wszechmogący, w jedności Ducha św. wszelka cześć i chwała przez
wszystkie wieki wieków". Jest to chrześcijańskie wyznanie wiary w
Trójcę świętą, jest to przeżycie jedności w Duchu Świętym, który zespala
wszystkich ochrzczonych w jedno Ciało Chrystusa (por 1 Kor 12, 13).
Wyraża się tu jedność całego Kościoła świętego i jego świadome
uczestniczenie w świętych tajemnicach Mszy św.
„Sam Jezus Chrystus jest "Amen" (Ap 3,14). On jest ostatecznym
"Amen" miłości Ojca wobec nas; On przyjmuje i dopełnia nasze "Amen"
powiedziane Ojcu: "Albowiem ile tylko obietnic Bożych, w Nim wszystkie
są «tak» Dlatego też przez Niego wypowiada się nasze «Amen» Bogu na
chwałę" (2 Kor 1, 20):
Przez Chrystusa, z Chrystusem i w Chrystusie,
Tobie, Boże Ojcze wszechmogący,
w jedności Ducha Świętego,
wszelka cześć i chwała
przez wszystkie wieki wieków.
AMEN” (KKK 1065).
„Amen” po „per ipsum” winno być dowartościowane za pomocą śpiewu,
ponieważ jest ono ze wszystkich „Amen” we Mszy świętej najważniejsze”
(Por. Instrukcja Inaestimabile donum z dnia 3.04.1980 r., 4).
"Amen zgromadzenia eucharystycznego jest afirmacją dokonującego
się uwielbienia Boga ("Amen subscribere est" - św. Augustyn, Sermones
6, 3) a także zaangażowanie się w pełnienie zbawczych planów Bożych.
Będzie ono wypowiadane aż do paruzji Chrystusa"1.
„Amen” przy przyjmowaniu Komunii świętej
1
Ks. B. Nadolski, Liturgika..., dz. cyt. 200.
14
Przyjęcie Komunii świętej to znak pełnego uczestnictwa w liturgii
Eucharystii. W eucharystycznym Chlebie ukryte jest całe bogactwo
Kościoła, Chrystus Ukrzyżowany i Zmartwychwstały. Wypowiadane
wtedy słowo „Amen” potwierdza dokonujące się misterium zjednoczenia
oraz wyraża podjęcie całej odpowiedzialności za przyjęcie Pana Jezusa
pod postacią chleba (i wina jeżeli Komunia św. jest pod dwiema
postaciami).
„Amen” jest tu odpowiedzią na słowa: „Ciało Chrystusa”. Są to słowa,
które mówią najpierw o eucharystycznym Ciele Chrystusa, lecz zawierają
w sobie odniesienie do całej tajemnicy Zbawiciela. Jest w nich obecna
prawda o „Słowie, które stało się Ciałem” oraz o „Kościele, który jest
Mistycznym Ciałem Chrystusa”. Wypowiadając „Amen” chrześcijanin
wyraża otwarcie na całą treść Wcielenia, na całą tajemnicę Kościoła.
Przyjmując Chrystusa, przyjmuje wszystkich i wszystko, co jest z
Chrystusem związane. Wchodzi w Komunię z Trójcą Przenajświętszą,
wspólnotą wierzących, a także jednoczy się w szczególny sposób z całym
światem.
To szerokie otwarcie na wszystkich i wszystko związane jest z bardzo
osobistym spotkaniem ze Zbawicielem. W przyjęciu Komunii świętej ma
miejsce indywidualny dialog kapłana z wiernym. Odpowiedzi udziela
każdy osobno. „To „Amen” poszczególnego chrześcijanina przyjmującego
Chrystusowe Ciało - brzmi inaczej w ustach każdego. Zależnie od tego,
jakie myśli towarzyszą słowu, jakie uczucia kierują duszą wiernego”1.
„Amen” w innych modlitwach mszalnych
Obrzędy wstępne Mszy św. - liturgia gromadzenia się - wieńczy
modlitwa zwana kolektą, wypowiadana przez samego celebransa..
Odpowiedzią zaś ludu zgromadzonego na uczcie eucharystycznej jest:
Amen, które pełni tu rolę afirmującą treść modlitwy mającej charakter
reasumujący w odniesieniu do wezwań wstępnych oraz wprowadzający
przyjęcie Słowa Bożego proklamowanego w czytaniach i Ewangelii.
Modlitwa wiernych ma również to samo zakończenie. Cała jej treść
zyskuje na końcu pieczęć i podpis. Wierni poprzez swoje „Amen” jeszcze
raz czynią tę modlitwę swoją.
Gdy zaczyna się modlitwa nad darami kapłan ze złożonymi rękami
odmawia ją sam a lud kończy aklamacją: Amen w ten sposób wyrażając
1
Ks. J. Smandzich, Przystąpię do ołtarza Bożego, Katowice 1982, 122.
15
swój własny udział w ofiarowaniu na ołtarzu darów życia, które sami
wierni "przynieśli" na Mszę św.
Zaraz po doksologii kończącej modlitwę eucharystyczną ma miejsce
Amen będące głównym Amen Mszy św. stanowiące tu uroczyste
oświadczenie, którego mocą całe zgromadzenie łączy się z celebransem w
uwielbieniu Trójcy św. Jest to uroczysta zgoda i przyjęcie tego czego
doświadczamy w liturgii Uczty Eucharystycznej.
Po Komunii św. kapłan stojąc, zwrócony do ludu mówi: "Módlmy się"
i z rękami rozłożonymi wypowiada modlitwę po Komunii św., którą
kończy wspólne Amen zgromadzonych mające tu omawiany już charakter
aklamacji.
W Mszy św., na jej zakończenie, to jest przed rozesłaniem kapłan
wypowiada słowa błogosławieństwa - lud zaś odpowiada: Amen
przyjmując je sercem i umysłem i podejmuje trud świadczenia o Bogu
swym życiem. W niektórych okresach roku liturgicznego i w sytuacjach
celebracji szczególnie uroczystej liturgia przewiduje wzbogaconą formułę
błogosławieństwa, złożoną z trzech oddzielnych wezwań, na które wierni
odpowiadają za każdym razem: Amen.
Tak więc Msza św. jest szczególnym czasem, w którym Amen jaśnieje
całym bogactwem swego wyrazu. Jest wplecione w liturgię Eucharystii w
sposób prosty, a równocześnie najściślejszy. Świadome i dojrzałe
włączanie się w tę aklamację jest jednym ze szczególnych znaków
dojrzałego uczestnictwa w Eucharystii (por. Instrukcja Inaestibabile
donum, 4).
b) „Amen” w pozostałych sakramentach
W przeżyciu każdego sakramentu wierni wypowiadają słowo „Amen”.
Przy Chrzcie i Bierzmowaniu, przy Pokucie i Namaszczeniu Chorych,
przy Kapłaństwie i Małżeństwie człowiek powtarza to samo „Amen”,
gdyż odpowiada temu samemu Bogu, a równocześnie to „Amen” ma inne
zabarwienie, gdyż inny jest dar każdego sakramentu.
Chrzest
Przez chrzest św. Chrystus Pan oczyszcza nas ze zmazy grzechu
pierworodnego, gładzi wszelkie winy przed chrztem popełnione, udziela
nadprzyrodzonego daru Bożej łaski uświęcającej, włącza do społeczności
Ludu Bożego, a osoby uczestniczące w obrzędzie sakramentalnym czyni
16
współodpowiedzialnymi za przekazany dar życia, dlatego ich udział też
pieczętuje wypowiadanym przez wszystkich: Amen.
Liturgia Chrztu św. zawiera kilkakrotnie wypowiadane Amen, tak
przez rodziców, chrzestnych, jak i ogół wiernych. Mocnym akcentem
wprowadzającym w rzeczywistość tego sakramentu jest tzw. modlitwa z
egzorcyzmem i włożenie ręki, w której to modlitwie dwukrotnie wszyscy
łączą się z kapłanem poprzez: Amen. Obrzęd Chrztu św. w swej wstępnej
części zawierać może poświęcenie wody lub modlitwę dziękczynną nad
wodą, którą kończy wspólne Amen wszystkich zebranych. Swą wielką
moc objawia też Amen wypowiadane przez rodziców i chrzestnych
wespół z ogółem wiernych po przyjęciu przez kapłana od nich potrójnego
wyznania wiary, które kończą słowa: "Taka jest nasza wiara, Taka jest
wiara Kościoła, której wyznanie jest naszą chlubą w Chrystusie Jezusie,
Panu naszym". A wszyscy odpowiadają: Amen.
To Amen ma moc odnawiającą we wszystkich uczestnikach obrzędu
ich przyrzeczeń chrzcielnych i dla osób dorosłych winno być świadomym
ponowieniem podjętych zobowiązań Chrztu św. w ich życiu.
Sama formuła Chrztu św. kończy się aklamacją uczestników przez
wspólne: Amen, podobnie jak po namaszczeniu krzyżmem św. oraz
włożeniem białej szaty za każdym razem słowa kapłana dopełnia wspólne
Amen.
Uroczyste błogosławieństwo na zakończenie obrzędu ma zazwyczaj
rozbudowaną, trójczłonową formułę, w której kolejno po każdej z części
dotyczącej matek, ojców oraz ogółu wiernych wszyscy włączają się ze
swoim Amen po czym następuje gest kapłańskiego błogosławieństwa.
Bierzmowanie
Sakrament Bierzmowania naznacza przyjmującego pieczęcią Ducha
Świętego i ubogaca Jego darami. Uzdalnia go do bycia świadkiem
Chrystusa dla budowania Jego Ciała mistycznego w wierze i miłości.
Na wstępie obrzęd ten zawiera odnowienie przymierza chrztu św.
zakończone wspólnym Amen. Dopełnienie tego sakramentu dokonuje się
poprzez włożenie rąk przez biskupa, a wypowiadane przezeń słowa
powołują się na łaskę Chrztu św. i proszą o dary Ducha św. dla
przyjmującego sakrament. Sami bierzmowani oraz wierni z całym
bogactwem znaczenia tego słowa winni potwierdzić przyjęcie go przez
własne Amen. Po namaszczeniu Krzyżmem św. sami bierzmowani
odpowiadają: Amen, zaś wszyscy wierni zmykają modlitwę powszechną
17
swoim Amen. Następuje dalszy ciąg Mszy św. z uroczystym
błogosławieństwem biskupa również zakończonym wspólnym Amen.
Pokuta
Sakrament Pokuty gładzi grzechy człowieka i przywraca mu jedność z
Bogiem oraz z Kościołem. Cały proces nawrócenia jest dążeniem do
zachowania wierności Bogu, co można wyrazić także słowem „Amen”.
Grzech jest odwrotnością zaufania Bogu i oddania Mu swego życia.
Wyraża postawę „nie” wypowiedzianą wobec Boga.
Gdy pokutujący grzesznik wraca do Boga i przyjmuje od Niego dar
pojednania, wypowiada po usłyszeniu słów rozgrzeszenia to samo proste
słowo „Amen”. Wyraża w nim wdzięczność za łaskę sakramentu i
pragnienie trwania przy Bogu.
Sakramenty chorych
Rzeczywistość choroby przeżywana "w duchu Amen" wypowiadanego
życiem wobec Boga, objęta jest też troską Kościoła, która wyraża się w
słowach Apostoła Jakuba: "Choruje kto wśród was? Niech sprowadzi
kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię
Pana, A modlitwa pełna wiary będzie dla chorego ratunkiem i Pan go
podźwignie, a jeśliby popełnił grzechy, będą mu odpuszczone" (Jk 5, 1415).
Jedną z charakterystycznych cech obrzędu Namaszczenia Chorych jest
dwukrotne powtórzenie przez przyjmującego sakrament słowa „Amen”.
Formuła sakramentalna zawiera dwie części. Po każdej z nich wypowiada
się aklamację: „Amen”.
K. Przez to święte namaszczenie niech Pan w swoim nieskończonym
miłosierdziu wspomoże ciebie łaską Ducha Świętego.
W. Amen.
K. Pan, który odpuszcza ci grzechu, niech cię wybawi i łaskawie podźwignie.
W. Amen.
Również w wypadku przyjmowania Wiatyku, chory dwukrotnie
powtarza to słowo. Najpierw po słowach: „Ciało Chrystusa”, a następnie
po modlitwie, którą kapłan odmawia tylko w tym obrzędzie: „Niech
Chrystus cię strzeże i zaprowadzi do życia wiecznego”.
W sytuacji choroby i zagrożenia życia słowo „Amen” nabiera dla
człowieka szczególnej głębi. Jest wyrazem wiary, znakiem zawierzenia
Bogu w trudnej sytuacji.
18
Kapłaństwo
Modlitwa konsekracyjna, którą biskup odmawia nad kandydatami do
kapłaństwa jest jedną z najdłuższych modlitw liturgii rzymskiej. Zawarta
jest w niej prawda o kapłaństwie i jego zadaniach w świecie, o Bogu,
który kieruje Kościołem i obdarza swój lud rozmaitymi powołaniami.
Kiedy więc na jej zakończenie wszyscy zgromadzeni, tak kapłani, jak
świeccy, wypowiadają słowo „Amen”, rozbrzmiewa ona szczególnym
bogactwem treści. Słychać w nim gotowość przyjęcia daru kapłaństwa
przez nowo wyświęconych i przez całą wspólnotę.
Z tym szczególnym „Amen” wypowiedzianym na zakończenie
modlitwy konsekracyjnej łączą się wszystkie inne aklamacje, które są
także znakiem przyjęcia przychodzącego Boga i odpowiedzi na Jego dary.
Małżeństwo
Podczas zawierania sakramentu Małżeństwa mężczyzna i kobieta stają
się znakiem tajemnicy jedności i płodnej miłości łączącej Chrystusa z
Kościołem i w tej tajemnicy uczestniczą. Całkowitej wierności
małżonków, nierozerwalności przysięgi małżeńskiej wymaga zarówno
szczególna wspólnota mężczyzny i kobiety jak i dobro potomstwa.
Znakiem wyrażającym taką postawę staje się m.in. wypowiadane podczas
obrzędu w istotnych jego momentach: Amen.
Po złożeniu przysięgi małżeńskiej kapłan błogosławi nowożeńców, a
wszyscy włączają się w ten obrzęd poprzez kończące modlitwę słowo
„Amen”. Następujące potem błogosławieństwo obrączek również kończy
Amen. To słowo pojawi się na ustach uczestników liturgii Małżeństwa
jeszcze wiele razy.
c) Amen w Liturgii Godzin i modlitwie osobistej
"Modlitwa chrześcijańska jest przede wszystkim modlitwą całej
społeczności ludzkiej, którą Chrystus łączy z sobą. Mają w niej udział
poszczególni jej uczestnicy, a jednocześnie jest ona modlitwą całego
Ciała;
jest
głosem
umiłowanej
Oblubienicy
Chrystusowej,
19
wypowiadającym pragnienia i prośby ludu chrześcijańskiego, a także
błagania o zaspokojenie potrzeb wszystkich ludzi"1.
Liturgia Godzin jako całość stanowi wielką modlitwę Kościoła.
Stanowią ją hymny, psalmy, kantyki, responsoria i inne modlitwy. Niemal
każda z nich zakończona jest słowem „Amen”. Kapłani i wierni,
sprawujący Liturgię Godzin powtarzają to słowo kilkanaście do
kilkudziesięciu razy w ciągu dnia. Kończy ono hymny i psalmy, wieńczy
kantyki i modlitwę dnia, pojawia się na początku i na końcu każdej
celebracji liturgii Godzin. Tak częste powtarzanie jednego słowa może
sprzyjać rutynie i spłyceniu. Należy się więc przed nimi bronić i
nieustannie odkrywać znaczenie tego prostego zakończenia
chrześcijańskiej modlitwy.
W modlitwie osobistej, cichej afirmujący charakter owego Amen, choć
czasem nawet nie wyartykułowanego na głos, powinien przenikać niejako
postawę, nastawienie wewnętrzne modlącego się, aby to wszystko o czym
wspominano uwypuklając znaczenie samego słowa Amen i treści, które w
sobie zawiera, żyło i współbrzmiało z naszym dziękczynieniem,
obietnicami, prośbami zawartymi w modlitwie, by wznosiła się ona przed
Panem jak kadzidło, a to wszystko "na większą chwałę Bożą."
***
„Amen” jest obecne w całej liturgii Kościoła. Spotykamy go we Mszy
świętej i innych sakramentach, w liturgii Godzin i w nabożeństwach.
Wszędzie spełnia swoje zadania w sposób prosty i skromny, lecz istotny i
pełen treści. Bez tego słowa modlitwa byłaby nie zakończona, a dialog
kapłana z wiernymi uboższy. Oto co na temat tego słowa pisał Anzelm z
Canterbury:
"Amen, o Boże Hebrajczyków! Ty chciałeś, abym wiedział, że
Amen nie jest ani greckie ani łacińskie, lecz hebrajskie, i z powodu swojej
wzniosłości nie było tłumaczone ani zmieniane, aby oznaczać Twoje Imię
godne podziwu i miłości.
Dlatego Ty także chciałeś, aby to słowo posiadało trzy znaczenia:
ponieważ Amen oznacza najpierw - wzięte rzeczownikowo - Twoje Imię
święte (Ap 3, 14).
Po drugie, Amen, brane przysłówkowo:
1
Paweł VI, Konstytucja Apostolska Pieśń Chwały wprowadzająca w życie
liturgię Godzin uchwaloną dekretem drugiego Soboru Watykańskiego, 8.
20
Ty, Boże widzialny na ziemi i rozmawiający z ludźmi wiele razy,
powtarzałeś: Zaprawdę, mówię wam, to znaczy: mówię wam prawdziwie,
nieomylnie, tak jest, jak wam powiedziałem.
Na trzecim miejscu rozumie się Amen czasownikowo i jest to słowo
jak wszystkie życzenia. Amen, to znaczy niech się stanie, jest odpowiedzią
wszystkich, którzy życzą sobie i pragną tego, co jest nakazane.
Amen uczyniło światło i oddzieliło je od ciemności świadek wierny i
prawdomówny z Apokalipsy nosi imię Amen.
Amen jest słowem, które rozkazuje i prosi, jest Słowem, które afirmuje
wykonane polecenie i otrzymaną rzecz.
Amen jest tchnieniem warg Mocy Boga w momencie, w którym chce,
jest spojrzeniem Jego oczu na dokonane rzeczy w momencie, w którym
zechciał.
Amen jest inicjalnym aktem Jego woli, aktem dopełniającym
szczęśliwość.
Amen jest aktem otwierającym czas i zamykającym go, jest kluczem,
który otwiera drzwi wieków.
Amen stanowi drzwi Genesis i Apokalipsy, która jest narodzeniem
wypełnienia.
Amen jest zasadą.
Amen jest zakończeniem.
Amen jest ośrodkiem.
Ponad ludzkimi głosami rozlegają się inne głosy. Amen ziemi jest
akompaniamentem Amen nieba. O Boże, pochłaniający Ogniu!" (Liber
meditationum et orationum, PL 158, 801)1.
1
Cytat za Ks. B. Nadolski, Liturgika, t. IV - Eucharystia, Poznań 1992, 200201.
21
Część druga
MEDYTACJE INDYWIDUALNE
Słowo „Amen” jest łatwe do wypowiedzenia ustami. O wiele trudniej
wypowiedzieć go sercem i całym życiem. „Jedynym skutecznym „Amen”
jest to, które zostało wypowiedziane przez Chrystusa na chwałę Boga (2
Kor 1,20). Kościół powtarza to właśnie „Amen”, jednocząc się z
wybranymi w niebie (Ap 7,12). Nikt nie może tego słowa wymówić
inaczej, jak tylko przy pomocy łaski Pana Jezusa.”1.
Oto propozycja pięciu medytacji. Pierwsza kieruje naszą uwagę na
Maryję, która w swoim „fiat” daje nam wzór przyjęcia woli Bożej i
odpowiedzi na nią. Następne trzy medytacje są pogłębieniem rozumienia
i przeżywania trzech „Amen” wyróżnionych w liturgii Mszy świętej: po
Wyznaniu wiary, po złożeniu ofiary oraz przy przyjęciu Komunii
świętej. Ostatnia medytacja jest propozycją ogarnięcia słowem „Amen”
całego swego życia, które jest realizacją powołania danego nam przez
Boga.
Medytacja 1
"FIAT MARYJI JAKO AMEN WOBEC WOLI BOŻEJ"
Modlitwa.
Wprowadzenie
Przypomnijmy sobie nasze rozważania nad istotą słowa Amen, które
jest pieczęcią jaką każdy z nas może podczas liturgii, a także wobec
wielu zadań życiowych potwierdzić sam wolę pójścia za Bogiem i Jego
planem na nasze życie. Spróbuj rozważyć czym jest twoje własne Amen
wobec tego Amen - FIAT Maryji tak birzemiennego w konsekwencje
zbawcze w Jej życiu i dla życia wszystkich ludzi.
Słowo Boże
1
Ch. Thomas PSS, Amen..., art. cyt., 47.
22
W szóstym miesiącu posłał Bóg anioła Gabriela do
miasta w Galilei, zwanego Nazaret, do Dziewicy
poślubionej mężowi, imieniem Józef, z rodu Dawida; a
Dziewicy było na imię Maryja. Anioł wszedł do Niej i
rzekł: Bądź pozdrowiona, pełna łaski, Pan z Tobą,
<błogosławiona jesteś między niewiastami>. Ona
zmieszała się na te słowa i rozważała, co miałoby
znaczyć to pozdrowienie. Lecz anioł rzekł do Niej: Nie
bój się, Maryjo, znalazłaś bowiem łaskę u Boga. Oto
poczniesz i porodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus.
Będzie On wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego,
a Pan Bóg da Mu tron Jego praojca, Dawida. Będzie
panował nad domem Jakuba na wieki, a Jego panowaniu
nie będzie końca. Na to Maryja rzekła do anioła: Jakże
się to stanie, skoro nie znam męża? Anioł Jej
odpowiedział: Duch święty zstąpi na Ciebie i moc
Najwyższego osłoni Cię. Dlatego też święte, które się
narodzi, będzie nazwane Synem Bożym. A oto również
krewna Twoja, Elżbieta, poczęła w swej starości syna i
jest już w szóstym miesiącu ta, która uchodzi za
niepłodną. Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego.
Na to rzekła Maryja: Oto Ja służebnica Pańska, niech Mi
się stanie według twego słowa! Wtedy odszedł od Niej
anioł (Łk 1,26-38).
Rozważanie
Czy możemy i my sami np. w liturgii przeżywać tę tajemnicę, którą
dane było przeżyć Maryji w chwili Zwiastowania? Otóż spróbujmy
dostrzec na ile naszym Fiat stale wypowiadanym Bogu może być
liturgiczne Amen. Wobec prawd wiary, które uobecniają się podczas
Mszy Świętej wypowiadamy raz po raz Amen.
Podobnie możemy w modlitwie wspólnotowej lub indywidualnej
znaleźć się niejako wraz z Maryją w nazaretańskim domku i czuwając
nad potrzebami bliźnich wypowiedzieć sercem i słowem nasze Amen Fiat, pamiętając, że każde poruszenie woli wobec znaków czasu
wzywających nas do modlitwy lub działania jest zaproszeniem do nas,
23
abyśmy swym życiem wraz z Maryją włączali się w to Jej Fiat, które
dało Bogu przyzwalające otwarcie na przyjęcie i zrodzenie Słowa Jezusa Chrystusa Zbawiciela.
Do maryjnego „fiat” bardzo często nawiązuje KKK, ukazując
Niepokalaną jako wzór życia chrześcijańskiego:
148 Dziewica Maryja urzeczywistnia w sposób najdoskonalszy
posłuszeństwo wiary. W wierze przyjmuje Ona zapowiedź i obietnicę
przyniesioną przez anioła Gabriela, wierząc, że "dla Boga... nie ma nic
niemożliwego" (Łk 1, 37), i dając swoje przyzwolenie: "Oto ja
służebnica Pańska, niech mi się stanie według twego słowa!" (Łk 1, 38).
Elżbieta pozdrawia Ją: "Błogosławiona jesteś, któraś uwierzyła, że
spełnią się słowa powiedziane Ci od Pana" (Łk 1, 45). Z powodu tej
wiary wszystkie pokolenia będą Ją nazywały błogosławioną.
149 Przez całe Jej życie, aż do ostatniej próby, gdy Jezus, Jej Syn,
umierał na krzyżu, nie zachwiała się wiara Maryi. Maryja nie przestała
wierzyć "w wypełnienie się" słowa Bożego. Dlatego Kościół czci w
Maryi najczystsze wypełnienie wiary.
494 Na zapowiedź, że porodzi "Syna Najwyższego", nie znając
męża, mocą Ducha Świętego, Maryja odpowiedziała "posłuszeństwem
wiary" (Rz 1, 5), pewna, że "dla Boga... nie ma nic niemożliwego": "Oto
ja służebnica Pańska niech mi się stanie według twego słowa" (Łk 1, 3738). W ten sposób, zgadzając się na słowo Boże, Maryja stała się Matką
Jezusa i przyjmując całym sercem Bożą wolę zbawienia, w czym nie
przeszkodził Jej żaden grzech, oddała się całkowicie osobie i dziełu
swego Syna, by dzięki łasce Bożej, pod zwierzchnictwem Syna i w
zjednoczeniu z Nim, służyć tajemnicy Odkupienia.
Jak powiada św. Ireneusz, "będąc posłuszną, stała się przyczyną
zbawienia zarówno dla siebie, jak i dla całego rodzaju ludzkiego". Toteż
niemało Ojców starożytnych w swoim nauczaniu chętnie wraz z nim
stwierdza: "Węzeł splątany przez nieposłuszeństwo Ewy rozwiązany
został przez posłuszeństwo Maryi; co związała przez niewierność
dziewica Ewa, to dziewica Maryja rozwiązała przez wiarę";
przeprowadziwszy zaś to porównanie z Ewą, nazywają Maryję "matką
żyjących" i niejednokrotnie stwierdzają: "śmierć przez Ewę, życie przez
Maryję".
Zakończenie
24
Módlmy się o to, by Słowo Boże docierało do nas z kart Pisma
Świętego, w liturgii, z lektury, z piękna stworzenia, poprzez drugiego
człowieka. By otwierało Cię na znaki czasu, wobec których mógłbyś
wypowiedzieć swoje Amen, byś rozpoznał "czas nawiedzenia swego".
Módl się by Maryja była Twoją mistrzynią wobec wypowiadanego przez
ciebie kiedykolwiek Amen.
Medytacja 2
„AMEN” JAKO MÓJ OSOBISTY PODPIS POD CREDO
Modlitwa.
Wprowadzenie
W wypowiadanym przez wiernych Credo zawiera się cały wysiłek
odkrywania i przyjmowania życiem prawd wiary, które ono wyraża.
Spróbuj spojrzeć na każdy z wypowiadanych w symbolu wiary artykułów
przez pryzmat własnej odpowiedzi nań. Co dla mnie znaczy, że: Bóg jest
jeden, wszechmogący, jest stworzycielem nieba i ziemi itd.
Kiedy i czy w ogóle zastanawiałem się nad tymi prawdami, jaki fakt
mojego życia świadczyć może o tym, że staram się rozumieć, że te prawdy
wiary stawiają wymagania mnie samemu? Wejdź w swoją codzienność,
wejdź w swoje relacje z drugim człowiekiem, z liturgiczną
rzeczywistością Kościoła, w którym żyjesz. Zapytaj siebie: czy ja sam
wiem naprawdę w co wierzę i komu zawierzyłem, czy odnajduję w
każdym ze sformułowań CREDO jakąś żywą rzeczywistość a także
nadzieję życia wiecznego, którego oczekuję. Czy mogę świadomie na
koniec wyznania wiary wypowiedzieć moje "osobiste": Amen?
Słowo Boże
Pierwszego dnia miesiąca siódmego przyniósł kapłan
Ezdrasz Prawo przed zgromadzenie, w którym
uczestniczyli przede wszystkim mężczyźni, lecz także
kobiety oraz wszyscy inni, którzy byli zdolni słuchać. I
czytał z tej księgi, zwrócony do placu znajdującego się
przed Bramą Wodną, od rana aż do południa przed
25
mężczyznami. kobietami i tymi, którzy rozumieli; a uszy
całego ludu były zwrócone ku księdze Prawa. Pisarz
Ezdrasz stanął na drewnianym podwyższeniu, które
zrobiono w tym celu. Obok niego stanął po prawicy:
Mattatiasz, Szema, Anajasz, Uriasz, Chilkiasz i
Maasejasz; a po lewicy: Pedajasz, Miszael, Malkiasz,
Chaszum, Chaszbaddana, Zachariasz i Meszullam.
Ezdrasz otworzył księgę na oczach całego ludu znajdował się bowiem wyżej niż cały lud; a gdy ją
otworzył, cały lud się podniósł, I Ezdrasz błogosławił
Pana, wielkiego Boga, a cały lud z podniesieniem rąk
swoich odpowiedział: "Amen! Amen!". Potem oddali
pokłon i padli przed Panem na kolana, twarzą ku ziemi.
A lewici: Jozue, Bani, Szerebiasz, Jamin, Akkub,
Szabbetaj, Hodiasz, Maasejasz, Kelita, Azariasz,
Jozabad, Chanan, Pelajasz objaśniali ludowi Prawo,
podczas gdy lud pozostawał na miejscu. Czytano więc z
tej księgi, księgi Prawa Bożego, dobitnie, z dodaniem
objaśnienia, tak że lud rozumiał czytanie” (Ne 8,2-8).
Rozważanie
Przyjęcie CREDO to nie tylko problem intelektualny. Muszę zadać
sobie pytanie: czy przyjmuję je sercem i czy przyjmuje po prostu życie
Boże? Jeżeli je przyjmuję i uczciwie chcę odpowiedzieć na wymaganie
Boga w Trójcy św. jedynego wobec mnie to wtedy moje Amen
wypowiadane wobec Boga i Kościoła w uroczystym CREDO staje się
zobowiązaniem. To mój osobisty podpis, za który biorę odpowiedzialność.
Lud Izraela w cytowanej księdze Nehemiasza padł na twarz po
wypowiedzeniu słów: Amen wobec proklamowanego we wspólnocie
Słowa Bożego. Bo wypowiedzieć Amen po CREDO, to "powierzyć się
całkowicie temu, który jest ""Amen"" nieskończonej miłości i doskonałej
wierności" (KKK 1064), aby "twoje wyznanie wiary było dla ciebie jakby
zwierciadłem". Przeglądaj się w nim, by zobaczyć, czy wierzysz w to
wszystko, co wypowiadasz" (KKK 1065).
Chrystus uczy w Ewangelii: "To jest życie wieczne, aby znali Ciebie,
jedynego prawdziwego Boga oraz Tego, którego posłałeś, Jezusa
26
Chrystusa” (J 17,3). Jeżeli życie wieczne jest poznaniem Boga, to CREDO
doprowadza nas w konsekwencji kolejnych wyznań do otwarcia na to
właśnie "życie wieczne".
„Końcowe "Amen" w Credo - uczy KKK - podejmuje i potwierdza
jego pierwsze słowa: "Wierzę". Wierzyć znaczy odpowiadać "Amen" na
słowa, obietnice, przykazania Boże; znaczy powierzyć się całkowicie
Temu, który jest "Amen" nieskończonej miłości i doskonałej wierności.
Codzienne życie chrześcijańskie będzie wówczas odpowiedzią "Amen"
na słowa: "Wierzę" Wyznania wiary naszego chrztu: „Niech twoje
"Wyznanie wiary" będzie dla ciebie jakby zwierciadłem. Przeglądaj się
w nim, by zobaczyć, czy wierzysz w to wszystko, co wypowiadasz. I
każdego dnia raduj się twoją wiarą (1604).
Modlitwa.
Medytacja 3
"AMEN” JAKO HYMN CHWAŁY BOŻEJ
W LITURGII MSZY ŚWIĘTEJ
Modlitwa.
Wprowadzenie
Rozważmy w tej medytacji sens owego Amen, które zostało nazwane
„najważniejszym w czasie Mszy świętej” (Instrukcja Inaestimabile
donum). Jest to Amen kończące wypowiedziane, a raczej wyśpiewane na
zakończenie modlitwy eucharystycznej. Wyrażamy w tym Amen nasze
uczestnictwo, ale i wdzięczność, owo eucharystyczne dziękczynienie za
Syna Bożego, który daje swoje życie za nas a Ciało i Krew daje nam pod
postaciami chleba i wina.
Słowo Boże
„To dążenie niech was ożywia; ono też było w
Chrystusie Jezusie. On, istniejąc w postaci Bożej, nie
skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem,
lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi,
stawszy się podobnym do ludzi. A w zewnętrznym
przejawie, uznany za człowieka, uniżył samego siebie,
27
stawszy się posłusznym aż do śmierci - i to śmierci
krzyżowej.
Dlatego też Bóg Go nad wszystko wywyższył i
darował Mu imię ponad wszelkie imię, aby na imię
Jezusa zgięło się każde kolano istot niebieskich i
ziemskich i podziemnych. I aby wszelki język wyznał,
że Jezus Chrystus jest PANEM - ku chwale Boga Ojca”
(Flp 2,5-11)
Rozważanie
W momencie, w którym składana jest Eucharystyczna Ofiara dokonuje
się misterium śmierci odkupieńczej jezusa Chrystusa, która daje życie
światu, obdarza życiem każdego z nas, zanurza nas w życiu wiecznym.
Dlatego też pamiętajmy, że wypowiadając wtedy to nasze najbardziej
uroczyste w całej Mszy św. Amen uzyskujemy udział w tej Ofierze w
sposób bardziej świadomy, przyjmując to życiem i sercem te wszystkie
dary, którymi chce nas ubogacić Jezus Chrystus.
Przez Niego, z Nim i w Nim dokonuje się misterium naszego włączenia
w Bożą rzeczywistość Krzyża i Zmartwychwstania, Chleb i Wino, które
Kapłan ofiarowuje na ołtarzu stało się Ciałem i Krwią Pana naszego
Jezusa Chrystusa. I to On sam, ofiarowuje się za nas na ołtarzu. Uobecnia
się misterium Paschalne. To tę właśnie rzeczywistość ogłaszamy światu
naszym Amen. Wtedy to najmocniej włączamy się w wymiar kapłański
Ludu Bożego. Sami mamy szczególny udział w kapłaństwie Chrystusa.
„Sam Jezus Chrystus jest "Amen" (Ap 3,14). On jest ostatecznym
"Amen" miłości Ojca wobec nas; On przyjmuje i dopełnia nasze
"Amen" powiedziane Ojcu: "Albowiem ile tylko obietnic Bożych, w
Nim wszystkie są «tak» Dlatego też przez Niego wypowiada się nasze
«Amen» Bogu na chwałę" (2 Kor 1, 20) (KKK 1065).
Modlitwa.
Medytacja 4
"AMEN” JAKO MOJE TAK WYPOWIADANE CHRYSTUSOWI
W KOMUNII ŚWIĘTEJ
28
Wprowadzenie.
"Kto pożywa moje ciało i pije moją krew, trwa we Mnie a Ja w nim" (J
6, 56). Amen, które wypowiadamy w momencie przyjmowania Ciała i
Krwi Pańskiej zaświadcza o tej rzeczywistości i czyni nasz w niej udział
świadomym, a zarazem włącza w szczególny sposób w jednoczącą moc
Ciała Mistycznego Chrystusa, którym jest wspólnota kościoła. Wtedy
naprawdę stajemy się radosnymi uczestnikami uczty dziękczynnej, którą
jest każda Eucharystia. Króluje w nas Chrystus i my mamy udział w Jego
królowaniu na ziemi i w niebie. Dlatego, gdy słyszymy słowa: "bierzcie i
jedzcie z tego wszyscy" niech w szczególny sposób wyraża się nasza
odpowiedź na to zaproszenie Chrystusa i Kościoła w godnym
przyjmowaniu Ciała i Krwi Pańskiej ze świadomością rzeczywistej
obecności Chrystusa w nas potwierdzonej osobiście wypowiedzianym:
Amen.
Słowo Boże
Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Kto we Mnie
wierzy, ma życie wieczne. Jam jest chleb życia.
Ojcowie wasi jedli mannę na pustyni i pomarli. To jest
chleb, który z nieba zstępuje: kto go spożywa, nie
umrze. Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba.
Jeśli kto spożywa ten chleb, będzie żył na wieki.
Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało za życie świata.
Sprzeczali się więc między sobą Żydzi mówiąc: Jak On
może nam dać /swoje/ ciało do spożycia?
Rzekł do nich Jezus: Zaprawdę, zaprawdę,
powiadam wam: Jeżeli nie będziecie spożywali Ciała
Syna Człowieczego i nie będziecie pili Krwi Jego, nie
będziecie mieli życia w sobie. Kto spożywa moje Ciało
i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę
w dniu ostatecznym. Ciało moje jest prawdziwym
pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem.
Kto spożywa moje Ciało i Krew moją pije, trwa we
Mnie, a Ja w nim. Jak Mnie posłał żyjący Ojciec, a Ja
żyję przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spożywa, będzie żył
przeze Mnie. To jest chleb, który z nieba zstąpił - nie
29
jest on taki jak ten, który jedli wasi przodkowie, a
poumierali. Kto spożywa ten chleb, będzie żył na wieki
(J 6,47-58)
Rozważanie
Mowa eucharystyczna Chrystusa należy do najtrudniejszych
fragmentów Ewangelii. Właśnie po jej wygłoszeniu Chrystus usłyszał
słowa: „Trudna jest ta mowa, któż je słuchać może” (J 6,69). Ta trudność
odnosi się także do dobrego przyjęcia Komunii świętej. Trzeba głęboko
wniknąć w słowa Jezusa i przyjąć zawartą w nich prawdę.
Jezus mówi w Kafarnaum o Chlebie życia, którym jest On sam.
Odwołuje się do codziennego doświadczenia. Wiemy, jakie znaczenie ma
chleb dla życia ziemskiego. Tu chodzi o chleb niebieski. Jest nim Jezus.
On jest radością nieba, światłem i życiem, prawdą i pięknem.
Wypowiadając w czasie Komunii świętej „Amen” ogarniamy nim całe
bogactwo duchowych darów. KKK ukazuje nam następujące owoce
przyjęcia Komunii świętej:
1391 Komunia święta pogłębia nasze zjednoczenie z Chrystusem.
Pierwszym owocem przyjmowania Eucharystii w Komunii jest głębokie
zjednoczenie z Chrystusem Jezusem, który powiedział: "Kto spożywa
moje Ciało i Krew moją pije, trwa we Mnie, a Ja w nim" (J 6, 56). Uczta
eucharystyczna jest podstawą życia w Chrystusie: "Jak Mnie posłał
żyjący Ojciec, a Ja żyję przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spożywa, będzie
żył przeze Mnie" (J 6, 57).
Gdy w święta Pańskie wierni przyjmują Ciało Syna, głoszą sobie
nawzajem Dobrą Nowinę, że został im dany zadatek życia. Podobnie
anioł powiedział do Marii Magdaleny: "Chrystus zmartwychwstał!"
Teraz życie i zmartwychwstanie przekazuje się także temu, kto
przyjmuje Chrystusa.
1392 Komunia święta w przedziwny sposób dokonuje w naszym
życiu duchowym tego, czego pokarm materialny w życiu cielesnym.
Przyjmowanie w Komunii Ciała Chrystusa Zmartwychwstałego,
"ożywionego i ożywiającego Duchem Świętym", podtrzymuje, pogłębia
i odnawia życie łaski otrzymane na chrzcie. Wzrost życia
chrześcijańskiego potrzebuje pokarmu Komunii eucharystycznej, Chleba
naszej pielgrzymki, aż do chwili śmierci, gdy zostanie nam udzielony
jako Wiatyk.
30
1393 Komunia chroni nas przed grzechem. Ciało Chrystusa, które
przyjmujemy w Komunii, jest "za nas wydane"; Krew, którą pijemy, jest
"wylana za wielu na odpuszczenie grzechów". Dlatego Eucharystia nie
może jednoczyć nas z Chrystusem, nie oczyszczając nas równocześnie z
popełnionych grzechów i nie zachowując nas od grzechów w
przyszłości:
Ilekroć bowiem spożywacie ten chleb albo pijecie kielich, śmierć
Pana głosicie (1 Kor 11, 26). Jeśli głosimy śmierć, to jednocześnie
odpuszczenie grzechów. Jeśli za każdym razem Krew wylewa się na
odpuszczenie grzechów, powinienem zawsze ją przyjmować, aby ciągle
odpuszczała moje grzechy. Ponieważ ciągle grzeszę, powinienem
zawsze mieć lekarstwo.
1394 Jak pokarm cielesny służy do przywracania utraconych sił, tak
Eucharystia umacnia miłość, która słabnie w życiu codziennym, a
ożywiona miłość gładzi grzechy powszednie. Chrystus, dając nam
siebie, ożywia naszą miłość i uzdalnia nas dc uwolnienia się od
nieuporządkowanych przywiązań do stworzeń; sprawia także, że
zakorzeniamy się w Nim:
Skoro Chrystus umarł za nas z miłości, to gdy wspominamy Jego
śmierć, składając ofiarę, prosimy Go, by udzielił nam miłości przez
przyjęcie Ducha Świętego. Prosimy pokornie, byśmy również mocą tej
miłości, przez którą Chrystus zechciał za nas umrzeć, mogli za łaską
Ducha Świętego tak traktować świat, jakby był dla nas ukrzyżowany, i
byśmy sami byli ukrzyżowani dla świata... Otrzymując dar miłości,
umierajmy dla grzechu i żyjmy dla Boga.
1395 Eucharystia przez miłość, którą w nas rozpala, zachowuje nas
od przyszłych grzechów śmiertelnych. Im bardziej uczestniczymy w
życiu Chrystusa i pogłębiamy przyjaźń z Nim, tym trudniej jest nam
zerwać więź z Nim przez grzech śmiertelny. Celem Eucharystii nie jest
jednak odpuszczenie grzechów śmiertelnych. Jest ono właściwe dla
sakramentu pojednania. Eucharystia jest natomiast sakramentem tych,
którzy pozostają w pełnej komunii z Kościołem.
1396 Jedność Ciała Mistycznego: Eucharystia tworzy Kościół. Ci,
którzy przyjmują Eucharystię, są ściślej zjednoczeni z Chrystusem, a
tym samym Chrystus łączy ich ze wszystkimi wiernymi w jedno Ciało,
czyli Kościół. Komunia odnawia, umacnia i pogłębia wszczepienie w
Kościół, dokonane już w sakramencie chrztu. Przez chrzest zostaliśmy
wezwani, by tworzyć jedno Ciało. Eucharystia urzeczywistnia to
31
wezwanie: "Kielich błogosławieństwa, który błogosławimy, czyż nie jest
udziałem we Krwi Chrystusa? Chleb, który łamiemy, czyż nie jest
udziałem w Ciele Chrystusa? Ponieważ jeden jest chleb, przeto my,
liczni, tworzymy jedno Ciało. Wszyscy bowiem bierzemy z tego samego
chleba" (1 Kor 10, 16-17):
Jeśli jesteście Ciałem Chrystusa i Jego członkami, to na ołtarzu Pana
znajduje się wasz sakrament; przyjmujecie sakrament, którym jesteście
wy sami. Odpowiadacie "Amen" (, Tak, to prawda!") na to, co
przyjmujecie, i podpisujecie się pod tym, odpowiadając w ten sposób.
Słyszysz słowa: "Ciało Chrystusa" i odpowiadasz: "Amen". Bądź więc
członkiem Chrystusa, aby prawdziwe było twoje Amen.
1397 Eucharystia zobowiązuje do pomocy ubogim. By przyjmować
w prawdzie Ciało i Krew Chrystusa za nas wydane, musimy dostrzegać
Chrystusa w najuboższych, Jego braciach:
Skosztowałeś Krwi Pana, a nie zauważasz nawet swego brata.
Znieważasz ten stół, jeśli nie uznajesz za godnego udziału w twoim
pożywieniu tego brata, który był godny zasiadać przy tym samym stole
Pana. Bóg uwolnił cię od wszystkich grzechów i zaprosił do swego
stołu, a ty nawet wtedy nie stałeś się bardziej miłosierny.
1398 Eucharystia a jedność chrześcijan. Wobec wielkości tego
misterium św. Augustyn woła: "O sakramencie pobożności! O znaku
jedności! O więzi miłości!" Im boleśniej dają się odczuć podziały
Kościoła, które uniemożliwiają wspólne uczestnictwo w uczcie Pana,
tym bardziej naglące są modlitwy zanoszone do Niego, by nastały dni
pełnej jedności wszystkich wierzących.
Czy nie czujemy teraz, jak bogata jest i realna, jak wiele mówiąca i o
naszym życiu jest ta prawda, którą przyjmujemy wraz z Komunią św.
Naszym Amen, które wypowiadamy w momencie przyjmowania Hostii
jesteśmy zobowiązani otworzyć się na łaskę, którą nas Ona karmi,
przyrzec Jezusowi, że dołożymy wszelkich starań, aby w naszym życiu
odtąd kierować się tymi właśnie drogowskazami.
Modlitwa.
Medytacja 5
"AMEN ODPOWIEDZIĄ NA GŁOS POWOŁANIA"
Modlitwa.
Wprowadzenie
32
Czy zastanawiałeś się kiedyś jakie plany, co do Twojego życia ma sam
Pan Bóg? Nie chodzi o to, co może cię spotkać za miesiąc czy za rok?
Chodzi o to byś ciągle, codziennie zapraszał Ducha Świętego, by
przemieniał ciebie i twoje życie. Zastanów się czy sam chcesz, żeby to On,
Duch św. zmienił twoje życie diametralnie. Jeżeli tak, to zaproś Go w
modlitwie do swojego wnętrza i powiedz: Amen. Amen na wszystko to, co
rozeznasz uczciwie w swym sumieniu lub co pomogą ci rozpoznać osoby
powołane w Kościele do pomocy tym, którzy chcą iść za Chrystusem. Bo
to właśnie słowo Amen to twój podpis pod planem Bożym na twoje życie.
A jest to na pewno plan najwspanialszy z możliwych. I nigdy nie jest za
późno.
Wszystko jedno czy masz założyć rodzinę, czy też zostać lekarzem, czy
nauczycielem, czy masz być lektorem w twoim parafialnym kościele, czy
podjąć służbę diakonii liturgicznej bądź zostać ministrantem (bo ten głos
możesz odkryć już bardzo wcześnie)? Czy może masz zostać osobą
konsekrowaną: kapłanem, siostrą zakonną czy członkiem świeckiego
instytutu? Zawsze twoje Amen jest potrzebne aby mógł się zrealizować
Boży plan w tobie i przez ciebie.
Słowo Boże
Gdy spożyli śniadanie, rzekł Jezus do Szymona
Piotra: Szymonie, synu Jana, czy miłujesz Mnie więcej
aniżeli ci? Odpowiedział Mu: Tak, Panie, Ty wiesz, że
Cię kocham. Rzekł do niego: Paś baranki moje. I
znowu, po raz drugi, powiedział do niego: Szymonie,
synu Jana, czy miłujesz Mnie? Odparł Mu: Tak, Panie,
Ty wiesz, że Cię kocham. Rzekł do niego: Paś owce
moje. Powiedział mu po raz trzeci: Szymonie, synu
Jana, czy kochasz Mnie? Zasmucił się Piotr, że mu po
raz trzeci powiedział: Czy kochasz Mnie? I rzekł do
Niego: Panie, Ty wszystko wiesz, Ty wiesz, że Cię
kocham. Rzekł do niego Jezus: Paś owce moje.
Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci: Gdy byłeś młodszy,
opasywałeś się sam i chodziłeś, gdzie chciałeś. Ale gdy
się zestarzejesz, wyciągniesz ręce swoje, a inny cię
opasze i poprowadzi, dokąd nie chcesz. To powiedział,
33
aby zaznaczyć, jaką śmiercią uwielbi Boga. A
wypowiedziawszy to rzekł do niego: Pójdź za Mną! (J
21,15-19)
Rozważanie
Pytanie o powołanie jest ostatecznie pytaniem o miłość, o jej
najpełniejszy rozwój. Chrystus nie chce, aby iść za Nim z przymusu i
niechętnie. On pochodzi ze świata miłości, w których wszystko jest
dobrowolnym i radosnym wyborem. Wszyscy odnajdujemy się w tym
dialogu o miłości. Piotrowe „tak, Panie” i nasze „Amen” mają ze sobą
wiele wspólnego.
Jakie jest moje Amen? Czy ciche i nijakie, zatrwożone, pełne
niezdecydowania? Czy przeciwnie - pełne ufności Bogu w Duchu św.?
Czy zgadzam się na swój własny krzyż? Czy nie uciekam od niego? To też
jest "sprawa" mojego Amen. Stoi wobec tej rzeczywistości w Duchu i
Prawdzie. Naucz się od siebie wymagać, by powierzyć swe życie Bogu.
Powiedz Mu swoje Amen jako odpowiedź na głos powołania.
"Nie wspominajcie wydarzeń, minionych, nie roztrząsajcie w myśli
dawnych rzeczy, oto Ja dokonuję rzeczy nowej, pojawia się właśnie. Czyż
jej nie poznajecie? (Iz 43, 18-19). "Ten, który zapoczątkował w was dobre
dzieło, dokończy go do dnia Jezusa Chrystusa" (Flp 1, 6).
Modlitwa.
34
Część trzecia
DIAKONIA LITURGICZNA
Ci, którzy wniknęli głębiej w bogatą treść słowa „Amen” i dostrzegają
wyraźniej jego obecność w codziennym życiu dzielą się swoim
doświadczeniem z innymi. Szczególnie czynią to ci, którzy we wspólnocie
podejmują posługę diakonii liturgicznej. Oto kilka myśli, które zapewne
pomogą im przygotować i przeprowadzić spotkania z dorosłymi i z
dziećmi.
1. EWANELICZNA REWIZJA ŻYCIA
Często narzekamy na rozdźwięk jaki istnieje między wzniosłością
religijnych uczuć i przeżyć indywidualnych lub wspólnotowych, a
szarością życia codziennego naszej egzystencji. Czy rzeczywiście tak jest,
że Bóg jest o wiele dalej od naszego życia niż byśmy tego pragnęli? Otóż,
na pewno nie. To często my sami musimy zrewidować fakty z naszego
życia pod kątem realnego działania Boga w nich. Czy zawsze widzimy je
w świetle wiary i zrządzeń Opatrzności? Czy nie ulegamy wrażeniu, że to
jedynie los lub przypadek? Ewangeliczna Rewizja Życia jest okazją
jednym ze sposobów uwrażliwiania siebie i innych na te pytania.
Widzieć:
1. Jak wyraziło się "Amen" Boga?
2. Czy rozumiemy samo znaczenie słowa=Amen i jego historyczne
korzenie? Jakie to ma dla nas znaczenie?
3. Jaka jest nasza gotowość do świadomego a nie jedynie automatycznego
wypowiadania: Amen w liturgii?
4. Czy śledzę sens słów modlitwy kapłana lub Ludu Bożego
poprzedzające moje osobiste: Amen?
5. Czy czuję wagę wypowiadanego Amen w momencie przyjmowania
Ciała i Krwi Pańskiej w Komunii św.?
35
Osądzić:
1. Przypomnieć znaczenie słowa „Amen” w oparciu o pierwszą część
zeszytu.
Działać:
1. Jakie formy pracy duszpasterskiej są wskazane, by pogłębić rozumienie
Amen w liturgii?
2. Na Katechezie lub w kontaktach z duszpasterzem zaproponować
omówienie roli Amen i jego symboliki w liturgii i życiu chrześcijanina.
3. Przeprowadzić w parafii lub w grupie modlitewnej spotkanie
omawiające rolę Amen i właściwy stosunek wiernych do jego roli w
oparciu o Słowo Boże i KKK.
4. Przeprowadzić własny rachunek sumienia pod kątem mojego
świadomego stosunku do słowa: Amen.
5. W czasie uczestnictwa we Mszy św. zwrócić szczególną uwagę na
miejsce występowania Amen i uwypuklić szczególną rolę Amen
kończącego modlitwę eucharystyczną.
7. Opracować program dnia skupienia lub rekolekcyjnego dnia wokół
sensu Amen dla liturgii i w życiu?
8. Dbać o podkreślenie uroczystym śpiewem Amen po doksologii jeżeli
mamy na to wpływ.
9. Ułożyć własną modlitwę w oparciu o duchową rzeczywistość Amen na
wzór modlitwy Anzelma z Canterbury.
2. KRĄG BIBLIJNY
Pierwsza i druga część zeszytu ukazały wielorakie okoliczności
występowania słowa „Amen:” w Piśmie świętym Starego i Nowego
Testamentu. W oparciu o to opracowanie oraz podane poniżej teksty
animator przygotowuje dla grupy spotkanie biblijne poświęcone temu
słowu.
Jr 28, 6
Pp 27, 15-26
Jdt 15, 10
Mt 18, 3
36
3 Krl 1, 36
Ne 5, 13; 8, 6
1 Krn 16, 36
J 1, 51
Lb 5, 22
Tob 8, 8
Mt 5, 18
J 5, 19
Rz 1, 25
2 Kor 1, 19n
Ap 3, 14
Ga 1, 5
2 P 3, 18
Ap 22, 21
1 Kor 14, 16
Hbr 13, 21
3. SPOTKANIA Z DZIEĆMI1
Słowo „Amen” należy do pierwszych słów naszego religijnego języka.
Matka składając małemu dziecku ręce uczy go wypowiadać słowa
modlitwy. Niekiedy dziecko myli się przy „Ojcze nasz” czy „Aniele
Boży”, jednak na koniec wyraźnie i głośno woła „Amen”.
Spotkania formacyjne z dziećmi są przedłużeniem tej domowej szkoły
modlitwy. Na każdym etapie życia trzeba się bronić przed rutyną w
powtarzaniu tego słowa i wnikać w jego głęboką treść. Poniższa
propozycja trzech spotkań z dziećmi pogłębia ogólne rozumienie tego
słowa, następnie odnosi go do udziału we Mszy świętej oraz do całego
życia człowieka.
a. Co znaczy słowo „Amen” ?
Modlitwa.
Wprowadzenie
Człowiek wierzący bardzo często wypowiada słowo „Amen”. Może nie
zawsze rozumienie jego znaczenie. Dziś zapoznamy się z nim dokładniej.
Kiedy używamy tego słowa
Prowadzący spotkanie może zaproponować mały konkurs. Poleca
członkom grupy wziąć kartkę i wypisać 5 modlitw, w których
wypowiadamy słowo „Amen” (w modlitwie indywidualnej, we Mszy
świętej, przy przeżyciu sakramentów świętych...). Kto uczyni to pierwszy,
wygrywa.
Nawiązując to wymienionych sytuacji, a w razie potrzeby uzupełniając
je, uświadamiamy grupie, że słowo to jest codziennie na naszych ustach i
to wiele razy. Powinniśmy więc je dobrze rozumieć.
W szkole języka hebrajskiego
1
Opracował Ks. Stanisław Szczepaniec
37
Słowo „Amen” jest słowem biblijnym. Pochodzi z języka hebrajskiego.
Używał go Pan Jezus, Matka Najświętsza, Apostołowie i ludzie wierzący
wszystkich wieków. Cieszy nas, że przynajmniej niektóre słowa brzmią w
naszych ustach tak samo, jak w ustach Pana Jezusa. Jeszcze ważniejsze
jest, aby również treść tego słowa była przez nas rozumiana tak jak ją
rozumiał Chrystus.
Co oznacza to słowo? W Katechiźmie Kościoła Katolickiego
znajdujemy następujące wyjaśnienie: „W języku hebrajskim Amen
pochodzi od tego samego rdzenia, co słowo "wierzyć". Wyraża ono
trwałość, niezawodność, wierność. Rozumiemy więc, dlaczego "Amen"
można powiedzieć o wierności Boga w stosunku do nas i o naszym
zaufaniu do Niego” (1062).
Warto tu przytoczyć i rozważyć słowa modlitwy św. Anzelma,
zamieszczone na końcu pierwszej części zeszytu.
Teksty biblijne
Odczytamy teraz wybrane teksty z Pisma świętego (teksty podane są
wyżej przy „Kręgu biblijnym”). Prowadzący wybiera odpowiednie dla
grupy teksty i dzieci wspólnie odkrywają ich treść.
Uwagi
Niektórzy wypowiadają to słowo w brzmieniu „Ament”. Jest to błąd.
Należy mówić „Amen”. Może zdarzają się także inne błędy?...
Niektórzy nie mówią „Amen” na zakończenie modlitwy „Ojcze nasz”.
Tymczasem nie mówimy tego słowa tylko wtedy, gdy po „Ojcze nasz”
następuje modlitwa z nią związana i dopiero po niej wypowiadamy słowo
„Amen” (jak w Jutrzni i Nieszporach) lub inną aklamację (jak we Mszy
świętej). W pozostałych przypadkach kończymy modlitwę „Ojcze nasz”
słowem „Amen”.
Podsumowanie. Zabawy, gry.
Modlitwa
Modlitwa może mieć charakter spontanicznych wezwań, po których
wszyscy powtarzają „Amen”.
b. „Amen” we Mszy świętej
38
Modlitwa.
Wprowadzenie
Najczęściej słowo „Amen” wypowiadamy w czasie Mszy świętej.
Można powiedzieć, że jest to ostatnie słowo każdej jej części. Choćby z
tego tytułu trzeba się nad nim zatrzymać. Najpierw wspólnie
uświadomimy sobie kiedy i ile razy w czasie Mszy świętej niedzielnej
wypowiadamy „Amen”. Wypisujemy te miejsca na tablicy lub kartce.
- Po znaku krzyża
- Po akcie pokutnym („Spowiadam się”)
- ...
Szczególne „Amen”
Niektóry spośród tych wielokrotnie powtarzanych „Amen” mają
szczególne znaczenie. Jedno z nich potwierdza przyjęcie słowa, drugie
wyraża jedność w ofierze, a trzecie przeżywamy przy spożyciu
królewskiej uczty. Stąd niektórzy nazywają te trzy wyróżnione
wypowiedzi: „Amen” proroka, kapłana i króla.
(Omówić z dziećmi te trzy szczególne „Amen” w oparciu o materiał
zamieszczony w części pierwszej oraz drugiej niniejszego zeszytu).
Niekiedy „Amen” na zakończenie modlitwy eucharystycznej, po tzw.
Doksologii, jest uroczyście śpiewane. Można więc nauczyć się jednej z
takich uroczystych melodii (patrz Dodatek).
Podsumowanie.
Modlitwa.
c. „Amen” mojego życia
Modlitwa.
Wprowadzenie
Pan Jezus uczył nas, abyśmy się jasno wyrażali: „Niech wasza mowa
będzie: tak, tak; nie nie. Co nadto jest, od Złego pochodzi” (Mt 5,37).
Nie wolno nam kręcić i „owijać w bawełnę”. Przede wszystkim nie
należy tego czynić w odniesieniu do Boga. Zapytajmy dzisiaj, jakie
warunki musi spełniać nasza postawa w domu, w szkole lub w kościele,
aby można było powiedzieć, że człowiek mówi Bogu całym życiem
„Amen”.
39
Piosenka
Jedna z piosenek, śpiewanych dzisiaj, mówi o tym, kiedy
powinniśmy Bogu odpowiadać „Amen”. Posłuchajmy jej słów
(nauczymy się jej śpiewać):
1. Kiedy ci smutno i nic nie wychodzi,
Mów: „Amen”, jak Maryja,
„Amen” - widocznie Bóg tak chce.
Tak jak Maryja, wypełniaj wolę Boga
I zanieś tam swój uśmiech, gdzie często płyną łzy.
2. Gdy z ciebie szydzą i kiedy się śmieją,
Mów: „Amen” jak Maryja...
3. Kiedy w Twym sercu, nic więcej prócz bólu,
Mów: „Amen” jak Maryja...
Opowiadanie
Oto krótkie opowiadanie o świętym Antonim Pustelniku. Może ono
stać punktem wyjścia do rozmowy o pełnieniu woli Bożej.
Opowiadają, że święty Antoni Pustelnik, żyjący na pustyni, bardzo
umartwiony i rozmodlony, usłyszał kiedyś wewnętrzny głos: „Antoni, ty nie
jesteś jeszcze tak doskonały, jak pewien szewc w Aleksandrii”.
Pustelnik wybrał się zaraz do Aleksandrii, aby odszukać szewca i
dowiedzieć się, na czym polega tajemnica jego świętości. Szewc powiedział:
„Nie robię nic nadzwyczajnego. Moje życie jest zupełnie zwyczajne i szare.
Jestem biednym szewcem. Gdy rano wstaję, modlę się za całe miasto, w
którym mieszkam, a szczególnie za moich sąsiadów i przyjaciół. Potem
zasiadam do pracy, staram się dotrzymywać słowa. Chcę żyć uczciwie i
szczerze służyć Bogu. Oto całe moje życie”.
Konkurs
Najlepiej pełnili wolę Boga święci. Oni są naszym wzorem. Zrobimy
więc mały konkurs na temat znajomości naszych Patronów. Poniżej
podany jest przykład przygotowania takiego konkursu. Prowadzący
grupę w oparciu o ten wzór przygotowuje odpowiednie dla grupy
zestawy pytań. Tych zestawów powinno być kilka.
Pierwszy zestaw („Wymień”)
1. Wymień przynajmniej 2 (5) świętych lub błogosławionych,
którzy odeszli do Pana w wieku poniżej 20 lat.
40
2. Wymień przynajmniej 2 (5) świętych lub błogosławionych
Polaków.
3. Wymień przynajmniej 2 (5) świętych lub błogosławionych
męczenników.
4. Wymień przynajmniej 2 (5) świętych lub błogosławionych,
których obrazy lub rzeźby znajdują się w naszym kościele lub
w sąsiednich kościołach.
5. Wymień przynajmniej 2 (5) świętych lub błogosławionych,
których wyniósł na ołtarze Ojciec święty Jan Paweł II.
Drugi zestaw („Z jakiego kraju”)
1. Z jakiego kraju pochodzi święty Stanisław Kostka?
2. Z jakiego kraju pochodzi święty Antoni?
3. Z jakiego kraju pochodzi święty Piotr Apostoł?
4. Z jakiego kraju pochodzi błogosławiona siostra Faustyna?
5. Z jakiego kraju pochodzi święta Teresa od Dzieciątka Jezus?
Przypominając w konkursie postacie różnych świętych i
błogosławionych, zatrzymujemy się na koniec nad życiem jednego lub
kilku z nich starając się odkryć jak oni całym swoim życiem
odpowiedzieli Bogu „Tak - Amen”.
Podsumowanie.
Modlitwa.
BIBLIOGRAFIA
Katechizm Kościoła Katolickiego.
Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego.
Ks. J. Janicki, Msza święta, Warszawa 1993.
Ks. B. Nadolski TChr, Ukochać Mszę świętą, Poznań 1983.
- Liturgika, t.IV, Eucharystia, Poznań 1992.
Niparko Romuald, Amen w liturgii, Encyklopedia Katolicka, t. I, Lublin
1973, 418-419.
41
Ks. M. Nowak, Żywa Ofiara, Kalwaria Zebrzydowska 1992.
A. M. Roquet, Msza święta dzisiaj, Kraków 1972.
Ks. J. Smandzich, Przystąpię do ołtarza Bożego, Katowice 1982
Thomas Charles PSS, Amen, w: Słownik Teologii Biblijnej (red. X. Leon Dufour), Poznań-Warszawa 1973, 46-47
Winiarski Karol, Amen w Piśmie świętym, Encyklopedia Katolicka, t. I,
Lublin 1973, 418.
42
SPIS TREŚCI
Wprowadzenie .............................................................................................3
Wskazania dokumentów Kościoła ..............................................................5
Część pierwsza
ZNACZENIE SŁOWA „AMEN”
1. „Amen” w Piśmie świętym ......................................................................7
a) Stary Testament ..................................................................................7
b) Nowy Testament ................................................................................8
2. „Amen” w Katechiźmie Kościoła Katolickiego ...................................10
a) „Amen” wypowiedziane Bogu .........................................................10
b) „Amen” jako afirmacja człowieka ...................................................11
3. „Amen” w liturgii Kościoła ...................................................................12
a) „Amen” w Mszy św..........................................................................12
- „Amen” po wyznaniu wiary .........................................................13
- „Amen” po złożeniu ofiary eucharystycznej ................................13
- „Amen” przy przyjmowaniu Komunii świętej .............................14
- „Amen” w innych modlitwach mszalnych ...................................15
b) „Amen” w pozostałych sakramentach .............................................16
- Chrzest. .........................................................................................16
- Bierzmowanie ..............................................................................17
- Pokuta ............................................................................................17
- Sakramenty Chorych .....................................................................17
- Kapłaństwo ...................................................................................18
- Małżeństwo. ..................................................................................18
c) „Amen” w Liturgii Godzin i w modlitwie osobistej .......................19
Część druga
MEDYTACJI INDYWIDUALNE
Medytacja 1: Fiat Maryi jako „Amen” wobec woli Bożej .......................21
43
Medytacja 2: „Amen” jako mój osobisty podpis pod Credo ....................24
Medytacja 3: „Amen” jako hymn chwały Bożej w liturgii Mszy św. ......26
Medytacja 4: „Amen” jako moje „tak” wypowiedziane Chrystusowi
w Komunii świętej................................................................27
Medytacja 5: „Amen” odpowiedzią na głos powołania............................31
Cześć trzecia
DIAKONIA LITURGICZNA
1. Ewangeliczna rewizja ............................................................................33
2. Krąg biblijny .........................................................................................34
3. Spotkania z dziećmi ...............................................................................35
a. Co znaczy słowo „Amen”? ...............................................................35
b. „Amen” we Mszy świętej .................................................................36
c. „Amen” mojego życia .......................................................................37
Bibliografia ...............................................................................................39
Dodatek: Melodie „Amen” ........................................................................40
44
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards