Rozdział IV - Biuletyn Informacji Publicznej URZĘDU MIASTA I

advertisement
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.1.
RZEŹBA TERENU
Rzeźba terenu gminy jest mocno urozmaicona. Najwyższy punkt terenowy
znajduje się w rejonie wzgórz na terenie Radzynia Chełmińskiego i wznosi się na
wysokość około 124 m n.p.m., wysoko położony punkt znajduje się również
w Janowie (117 m n.p.m.) i Mazankach (118 m n.p.m.). Najniżej, na wysokości
82 m n.p.m. leżą jezioro Zamkowe i parów w kierunku Gołębiewka (82,3 m n.p.m.).
Deniwelacje nie są więc bardzo duże osiągając ponad 40 m.
Znaczne urozmaicenie w rzeźbie gminy stanowią rynny subglacjalne.
W strefach krawędziowych tych zboczy można zaobserwować erozję; tak zwane
niszczenie gleb.
Drugą formą morfologiczną gminy jest wysoczyzna morenowa zajmująca
znaczną część gminy. Wysoczyzna morenowa leży na poziomie 84,5 – 115,5 m
elementami.p.m. Teren jest falisty, miejscami niskopagórkowaty. Dodatkowo
urozmaicony jest licznymi obniżeniami wytopiskowymi po
martwym lodzie.
Wytopiskowe obniżenia mają kształt owalny o średnicy od kilkunastu do
kilkudziesięciu metrów, a ich głębokość nie przekracza 5 metrów. Mniejsze wytopiska
zajęte są przez małe zbiorniki wodne zwane „oczkami”.
Głównymi elementami
rzeźby obszaru gminy Radzyń Chełmiński są:
wysoczyzna morenowa, rynny subglacjalne i niskie pagórki morenowych oraz
obniżenia wytopiskowe.
Elementem
denudacyjnym
o
współczesnej
rzeźbie
i
formach
powierzchniowych jest zlodowacenie bałtyckie subfazy krajeńsko-wąbrzeskiej.
Dodatkowe zmiany dokonane zostały w holocenie.
Ukształtowanie powierzchni ziemi na terenie gminy jest dziełem ostatniego
zlodowacenia, które skończyło się około 10 tysięcy lat temu. Przeważa tutaj falisty
równinny krajobraz.
Większość jezior leży w polodowcowych rynnach. Są to: Jezioro Szumiłowo,
Jezioro Bobrowo, Jezioro Blizno na granicy gminy oraz pozostałe mniejsze jeziora
koło Kneblowa.
43
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.1.1. PRZEKSZTAŁCENIA RZEŹBY TERENU I PRZYPOWIERZCHNIOWEJ
WARSTWY SKORUPY ZIEMSKIEJ
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński do działalności przeobrażających teren,
należy przede wszystkim intensywne użytkowanie rolnicze. Do przeobrażonych
terenów należy także obecnie zamknięte już i nieeksploatowane składowisko
odpadów w Szumiłowie.
Użytkowanie rolnicze, które w gminie Radzyń Chełmiński pełni podstawową
rolę, niesie ze sobą pewne zagrożenie. Głównym problemem, ze względu na
urozmaiconą rzeźbę terenu jest powiększająca się erozja wodna spowodowa
niewłaściwym sposobem uprawy pól, zwłaszcza tych usytuowanych na zboczach.
W tym celu należy wprowadzić na obszarze gminy przeciwerozyjną agrotechnikę
polegającą na poprzecznostokowej uprawie roli oraz zróżnicowanym i racjonalnym
nawożeniu. Rekultywacja terenów rolniczych jest dość łatwa do realizacji, bowiem
najczęściej stosowaną metodą jest zalesianie słabych gruntów.
W gminie Radzyń Chełmiński można zaobserwować proces niszczenia
zboczy. Erozję można zahamować jedynie poprzez zalesianie i zadrzewianie
stromych krawędzi. Wynikiem denudacyjnego niszczenia jest łagodzenie zboczy
i zasypywanie obniżeń co wpływa na obniżenie walorów zróżnicowanego krajobrazu
gminy Radzyń Chełmiński. Proces ten zachodzi powoli i tylko na stromych i wysokich
zboczach przybiera niebezpieczne rozmiary. Tereny takie nie nadają się ani pod
uprawę, ani też nie są korzystne pod zabudowę; zwłaszcza większych obiektów.
Dlatego też strefy krawędziowe o dużych wysokościach wysokościach spadkach
wymagają
ochrony
ze
względu
na
potencjalne
zjawiska
osuwiskowe.
Niedopuszczalne są lokalizacje inwestycji zakłócających równowagę statystyczną
krawędzi erozyjnych.
Na terenie gminy nie występuje zagrożenie degradacji powierzchni ziemi
spowodowanej eksploatacją surowców mineralnych. Gmina jest uboga w złoża
surowców.
Nie
zewidencjonować
mniej
i
jednak
poddać
nielegalne
rekultywacji
zabezpieczenia przed osuwaniem.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
44
dzikie
najlepiej
wyrobiska
piasku
zalesienia
lub
należy
innego
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.2.
BUDOWA GEOLOGICZNA
Budowa geologiczna omawianego terenu jest bogata i różnorodna. Prawie
wszystkie okresy geologiczne w mniejszym lub większym stopniu wpłynęły na
budowę geologiczną terenu. Najmłodszy jednak okres – czwartorzęd zaznaczył się
najwyraźniej. Utwory czwartorzędowe, których miąższość dochodzi miejscami do
100 m pokrywają utwory trzeciorzędowe i kredowe. Ze względu na małą ilość
wierceń utwory skalne budujące starsze podłoże są jeszcze słabo poznane.
Najstarsze utwory stwierdzone na badanym obszarze to skały krystaliczne Platformy
Wschodnioeuropejskiej.
Na
utworach
tych
zalegają
skały
paleozoiczne
i mezozoiczne, wykształcone w postaci osadów mułowcowych, margli, wapieni
i dolomitów.
Powierzchnię
podczwartorzędową
bezpośrednio
budują
utwory
reprezentowane przez piaski, mułki ilaste, iły glaukonitowe z okresu kredowego oraz
piaski z węglem brunatnym i iły pstre z okresu trzeciorzędowego. Stosunkowo duża
ilość płytszych wierceń i liczne odkrywki dostarczyły sporo wiadomości na temat
pochodzenia osadów najmłodszych; czwartorzędowych. Pokrywają one cały
omawiany obszar gminy i związane są z działalnością lądolodu w plejstocenie.
Reprezentują je głównie utwory lodowcowe w postaci glin morenowych, głazów,
żwirów, piasków i iłów.
Najstarszymi
utworami
plejstocenu
powszechnie
występującymi
na
omawianym terenie są osady pochodzące z zlodowacenia środkowopolskiego,
wykształcone w postaci szarej i zwięzłej gliny zwałowej. Zawiera ona okruchy skał
północnych, wkładki piasków, żwirów i iłów zastoiskowych. Utwory zlodowacenia
środkowopolskiego nie występują bezpośrednio na powierzchni, ukazują się tylko
miejscami w głęboko wciętych w wysoczyznę dolinach. Na pozostałym obszarze
pokryte są przez piaski i żwiry interglacjału emskiego, a także przez najlepiej
zachowane utwory ostatniego zlodowacenia bałtyckiego. Utwory tego zlodowacenie
reprezentowane są przez starszą, szarą piaszczystą glinę zwałową młodszą
występującą bezpośrednio na powierzchni – ciemnobrunatną, z większą zawartością
materii ilastej. Obok gliny zwałowej utworami najczęściej występującymi na
powierzchni wysoczyzny są piaski i żwiry zwałowe. Oprócz wymienionych wyżej
utworów pochodzących z bezpośredniej akumulacji lodowca występują również
45
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
osady związane z akumulacją wodnolodowcową reprezentowane głównie przez
piaski sandrowe oraz piaski i żwiry teras dolinnych.
Ryc. 2. Pochodzenie rzeźby, struktura i geneza
4.2.1. SUROWCE MINERALNE
Obszar
gminy
Radzyń
Chełmiński
leży
na
terenach
o
niewielkiej
udokumentowanej zasobności kopaliny. Z powodu braku badań geologicznych nie
można dokładnie określić zasobności gminy w złoża naturalne. Podstawowymi
złożami użytecznymi w gminie Raczyń są złoża gliny i piasku.
4.2.1.1.
Eksploatacja surowców mineralnych jako źródło przeobrażeń środowiska
przyrodniczego
Jakakolwiek
eksploatacja
złóż
powoduje
znaczne
zmiany
w przypowierzchniowej warstwie skorupy ziemskiej, między innymi w postaci
znacznych
obszarów
wyłączonych
z
użytkowania
(grunty
zdewastowane
i zdegradowane). Intensywna eksploatacja złóż kruszyw mineralnych powoduje
zmiany w ukształtowaniu terenu w postaci pozostawionych dołów wyrobiskowych
i hałd w miejscach wydobywania, natomiast w trakcie prowadzonych robót –
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
46
W e l l i ng t o n P R
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
instalacje służące do wydobywania kruszyw tworzą tzw. „krajobraz księżycowy”,
co burzy harmonię krajobrazu.
Każdy przedsiębiorca wydobywający ze złoża kopalinę, po jej wydobyciu
zobowiązany jest do przeprowadzenia rekultywacji terenu kopalni, zgodnie
z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego gminy oraz ustawą
o ochronie gruntów leśnych i rolnych. Prowadzone prace rekultywacyjne po
zakończonej eksploatacji w niewielkim stopniu łagodzą przeobrażenia spowodowane
wydobywaniem kopalin.
Na terenie gminy brak jest większych istotnych dla środowiska kopalni złóż
naturalnych. Nie mniej jednak mogą one występować lokalnie. W takim wypadku
należy zwrócić uwagę na formę degradacji i w miarę możliwości zahamować
degradację terenu.
4.3.
GLEBY
4.3.1. TYPY GENETYCZNE GLEB.
Typologiczne zróżnicowanie gleb jest głównie wynikiem urzeźbienia terenu,
warunków wodnych i szaty roślinnej.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński pod względem występowania przerażają
gleby pseudobielicowe i brunatne wytworzone głównie z piasków gliniastych
mocnych podścielonych glinami oraz z glin lekkich piaszczystych. Są to głównie
kompleksy pszenne dobre oraz pszenno – żytnie.
Pod względem klas bonitacyjnych gruntów ornych (łącznie z sadami) i użytków
zielonych na terenie gminy występuje duże ich zróżnicowanie, co ilustrują poniższe
zestawienia:
47
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Klasy bonitacyjne gleb
w gminie Radzyń Chełmiński
Udział w stosunku
do powierzchni użytków rolnych
Klasa bonitacyjna
(grunty orne z sadami)
[%]
II
0,3
III a
18,9
III b
49,8
IV a
26,4
IV b
3,8
V
0,7
VI
0,1
VI z
Użytki zielone
Klasa bonitacyjna
[%]
II
III
11,0
IV
49,7
V
26,3
VI
13,0
TABELA 15.
Gleby gminy Radzyń Chełmiński w największym procencie charakteryzują się
klasą bonitacyjną IIIb i IVa (użytki rolne) i klasą bonitacyjną IV w użytkach zielonych.
Konieczna jest ochrona gleb klas II - IV przed zmianą dotychczasowego
użytkowania a zatem na tych terenach wskazane jest utrzymywanie funkcji
rolniczych. Najdogodniejszymi dla rozwoju osadnictwa są zatem tereny o glebach
klas V i VI.
Wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej gminy Radzyń Chełmiński
wynosi 84,5 pkt. Jest to wskaźnik bardzo wysoki, mówiący o wysokiej jakości
rolniczej przestrzeni gminy.
50%
26%
4%
1%
19%
0%
0%
II
III a
III b
IV a
IV b
V
VI
WYKRES 3. Bonitacja gleb użytków rolnych Gminy Radzyń Chełmiński
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
48
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Z wyżej zestawionych danych wynika, że wśród użytków rolnych dominują
gleby klasy IIIb (50 %) a następnie IVa (26 %)
4.3.2. ZASOBNOŚĆ GLEB W SKŁADNIKI POKARMOWE I ODCZYN GLEB
Na podstawie badań wykonanych w ostatnich latach przez Okręgową Stację
Chemiczno-Rolniczą w Bydgoszczy, dokonano oceny zasobności gleb gminy
w makroskładniki. Stacja objęła badaniami 151 gospodarstw indywidualnych biorąc
do badań 948 próbek pod względem zawartości makroelementów w glebach gminy
Radzyń Chełmiński oraz odczynu pH Natomiast potrzeb wapnowania. Poniższa
tabela przedstawia wyniki badań stacji Chemiczno – Rolniczej w Bydgoszczy.
TABELA 16
Wyniki badań gleb z terenu gminy Radzyń Chełmiński
na zawartość makroelementów
Zawartość fosforu
[%]
V
IV
III
II
Czeczewo
0
6
37
26
Dębieniec
6
31
19
19
Gawłowice
1
16
32
21
Gołębiewo
0
8
34
25
Kneblowo
0
14
14
29
Nowy Dwór
1
10
24
18
Radzyń Chełmiński
0
6
6
25
Radzyń Wieś
4
15
26
16
Radzyń Wybudowanie
0
0
0
0
Rozental
0
0
67
8
Rywałd
0
15
45
26
Stara Ruda
11
35
33
14
Szumiłowo
0
0
38
12
Zakrzewo
0
12
19
18
Zielnowo
3
17
35
15
Zawartość potasu
[%]
IV
III
II
I
V
31
0
6
37
25
0
0
30
0
33
Zawartość magnezu
[%]
I
V
IV
III
II
I
28
29
1
2
12
27
58
50
25
25
0
6
32
31
31
1
16
23
60
0
4
19
20
57
0
17
33
17
33
8
0
8
34
50
43
0
14
14
29
43
14
14
14
29
29
47
1
3
14
24
58
1
3
12
42
42
63
0
12
38
0
50
0
13
25
31
31
39
0
3
26
26
45
0
2
10
29
59
100
0
0
0
0
100
0
0
50
50
0
25
0
0
0
17
83
0
0
25
50
25
14
0
16
38
19
27
2
6
20
26
46
7
3
22
46
20
9
3
18
43
24
12
50
0
0
0
50
50
0
0
0
25
75
51
1
13
47
20
19
0
11
24
34
31
30
1
2
8
21
68
1
1
5
10
83
Źródło: Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza w Bydgoszczy,
49
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Objaśnienia zawartości makroelementów:
V
- zawartość bardzo niska
IV
- zawartość niska,
III
- zawartość średnia,
II
- zawartość wysoka,
I
- zawartość bardzo wysoka.
Uzupełnienie
braków
makroskładników
gleb
wymaga
stosowania
odpowiednich nawozów mineralnych. Z badań wynika, że w gminie Radzyń
Chełmiński najwięcej jest gleb o bardzo wysokiej (49% powierzchni użytków rolnych)
zawartości magnezu i bardzo wysokiej (41%) zawartości potasu. Natomiast
w odniesieniu do fosforu, wartość ta kształtuje się na poziomie obejmowania 32%
powierzchni użytków rolnych charakteryzujących się bardzo wysoką zawartością
fosforu w glebie.
Odczyn jest bardzo ważną właściwością gleby. Decyduje on w dużej mierze
o rozpuszczalności
i
przyswajalności
składników
mineralnych
oraz
wpływa
bezpośrednio na rozwój roślin i drobnoustrojów glebowych. Znajomość odczynu ma
istotne znaczenie dla oceny jakości i przydatności rolniczej oraz dla racjonalnej
uprawy i nawożenia roślin. Poniższa tabela przedstawia wyniki badań odczynu gleb
ziemi gminy Radzyń Chełmiński.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
50
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
TABELA 17
Odczyn gleb użytkowanych rolniczo oraz potrzeby wapnowania
(w % powierzchni użytków rolnych)
Ilość
prób
kwaśny
lekko
kwaśny
obojętny
zasadowy
konieczne
potrzebne
wskazane
ograniczone
zbędne
Potrzeby wapnowania
bardzo
kwaśny
Odczyn (pH) gleby
948
10
21
25
29
15
13
12
13
13
49
98
3
6
24
55
12
3
11
18
22
46
Dębieniec
16
44
13
6
6
31
44
12
0
0
44
Gawłowice
90
8
12
29
46
5
10
8
10
14
58
Gołebiewo
12
8
17
25
50
0
8
17
0
25
50
Kneblowo
7
57
0
14
29
0
57
0
0
0
43
Nowy Dwór
Radzyń
Chełmiński
Radzyń Wieś
Radzyń
Wybudow.
Rozental
89
0
31
30
21
18
8
15
18
13
46
16
13
25
25
31
6
25
6
6
25
38
176
6
15
25
34
20
7
9
10
13
61
2
0
0
0
100
0
0
0
0
0
100
12
33
25
25
17
0
42
17
17
8
16
Rywałd
110
12
28
35
25
0
42
17
17
8
16
Stara Ruda
104
21
38
26
15
0
24
24
16
7
29
Szumiłowo
8
0
25
0
50
25
12
0
13
0
75
Zakrzewo
88
9
24
13
24
30
13
11
11
8
57
120
Zielnowo
9
21
23
15
32
Źródło: Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza w Bydgoszczy,
9
13
9
10
59
Gmina/
Miejsco-wość
Radzyń
Chełmiński
Czeczewo
Formy przyswajalne – w % % UR
15%
10%
21%
29%
25%
bardzo kwaśny
kwaśny
lekko kwaśny
obojętny
zasadowy
WYKRES 4. Odczyn gleb użytkowanych rolniczo na terenie gminy Radzyń Chełmiński
51
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
49%
13%
13%
12%
13%
konieczne
potrzebne
wskazane
ograniczone
zbędne
WYKRES 5. Potrzeby wapnowania (w % powierzchni użytków rolnych)
na terenie gminy Radzyń Chełmiński
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński odczyn gleb dla 29% użytków rolnych
jest obojętny a tylko dla 10% -bardzo kwaśny. W związku z czym, wapnowanie
konieczne jest tylko na 13% użytków rolnych, natomiast zbędne aż na 49%.
Najbardziej zakwaszone są gleby lekkie i bardzo lekkie wytworzone z piasków.
Potrzeby wapnowania przejawiają gleby miejscowości: Kneblowo (57% użytków
rolnych wsi), Dębieniec (44%) i Rozental (42%).
Reasumując należy stwierdzić, że gleby w gminie Radzyń Chełmiński
odznaczają się bardzo wysoką wartością użytkową.
4.3.3. DEGRADACJA GLEB
Gleby narażone są na degradację w związku z rozwojem przemysłu, rolnictwa
i sieci osadniczej. Ulegają one zarówno degradacji chemicznej, jak i fizycznej.
W gminie Radzyń Chełmiński gleby są najważniejszym zasobem przyrodniczym.
Do największych zagrożeń dla gleb należy ich rolnicze wykorzystanie.
4.3.3.1. Degradacja naturalna gleb
Niezależnie od naturalnej odporności własnej, gleby podlegają degradacji
fizycznej, głównie erozji wodnej (powierzchniowej i wąwozowej), która zależy od
nachylenia zboczy, obecności i stanu pokrywy roślinnej, litologii, stosunków
wodnych, użytkowania rolniczego gruntu i sposobu jego uprawy. Najbardziej
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
52
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
narażone są zbocza dolin cieków wodnych oraz zbocza pagórków morenowych.
Proces fizycznego niszczenia gleb związany jest również z eksploatacją kruszyw.
Gmina Radzyń Chełmiński wykazuje duże zagrożenie niszczenia gleb
spowodowane
przez
czynniki
atmosferyczne
–
wiatr,
opady
oraz
wody
powierzchniowe. Przyczyny tego stanu rzeczy należy postrzegać w:

małej lesistości obszaru gminy (likwidacja naturalnych pokryw leśnych, likwidacja
zadrzewień śródpolnych, likwidacja zadrzewień w wąwozach, parowach itp.),

źle wykonanej melioracji (przesuszenie wierzchnich warstw gleby),

rolniczym użytkowaniem terenów o dużych spadkach,

stosowaniem niewłaściwych zabiegów agrotechnicznych,

budową licznych dróg gruntowych przede wszystkim w poprzek zboczy.
4.3.3.2. Degradacja chemiczna gleb
Naturalna odporność gleb na chemiczne czynniki niszczące związana jest
ściśle z typem gleb. Najmniejszą odporność na tego typu zagrożenia wykazują gleby
luźne i słabo gliniaste, ubogie w składniki pokarmowe, a więc głównie gleby
bielicowe. Gleby brunatne, zasobne w składniki pokarmowe i wodę, są odporne
na zagrożenia
chemiczne.
Znajduje
to
potwierdzenie
w
wynikach
badań
monitoringowych prowadzonych przez Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą
w Bydgoszczy.
W gminie Radzyń Chełmiński najważniejszym zasobem przyrodniczym są
gleby. Zagrożeń, należy więc szukać głównie w rolnictwie. Do najważniejszego
źródła degradacji gleby na terenie gminy należy stosowanie nawozów mineralnych
i środków ochrony roślin.
Działania antropogeniczne powodują przechodzenie związków biogennych
i innych
zanieczyszczeń
bezpośrednio
do
gleby,
wód
podziemnych
zanieczyszczeń powierzchniowych. Do zwiększenia degradacji przyczyniają się
także: rzeźba terenu oraz warunki atmosferyczne.
Oznacza to, iż istnieje możliwość zanieczyszczenia wód podziemnych
i powierzchniowych przez działania rolnicze. Potwierdzeniem tego stanu mogą być
wysokie stężenia zanieczyszczeń występujących w lokalnych studniach oraz wodach
powierzchniowych.
53
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Na terenie gminy prowadzono także badania skażenia gleb pierwiastkami
ciężkimi. Badania prowadziła Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Bydgoszczy.
Badania wykazały, że na terenie gminy nie ma gleb skażonych antropogenicznie.
Na całej powierzchni dominują gleby o stopniu zanieczyszczenia „0” – gleby nie
zanieczyszczone o naturalnych zawartościach metali śladowych. Gleby te mogą być
przeznaczone pod wszelkie uprawy ogrodnicze i rolnicze, zgodnie z zasadami
racjonalnego
wykorzystania
rolniczej
przestrzeni
produkcyjnej.
Jedynie
w miejscowości Mazanki stwierdzono „I” stopień zanieczyszczenia kadmem – gleby
o zwiększonych zawartościach metali ciężkich, nadają się pod uprawy wszystkich
roślin, z wyjątkiem warzyw przeznaczonych dla niemowląt i dzieci.
Nie mniej jednak na terenie gminy stwierdzono zanieczyszczenie w zakresie
stężeń związków siarki. Aż 80 % gleb gminy określono jako gleby o niskiej
zawartości siarki, natomiast 13 % gleb gminy określono jako gleby o średniej
zawartości siarki. Skażenie siarką uznano w 7 % gleb gminy (na terenie wsi
Zielnowo -użytek zielony). Wszystkie uprawy na takich glebach narażone są na
skażenie, dopuszczalna jest uprawa roślin zbożowych, okopowych i pastewnych pod
warunkiem okresowej kontroli poziomu metali w konsumpcyjnych częściach roślin,
zalecane są uprawy roślin przemysłowych i traw nasiennych.
Większe zagrożenie stanowią strefy zurbanizowane i przemysłowe. Dotyczy to
przede wszystkim stacji paliw (Radzyń Chełmiński) oraz tras komunikacyjnych.
Powyższe analiza pozwala na stwierdzenie, że na terenie gminy Radzyń
Chełmiński brak jest dużych ognisk, które mogą spowodować zanieczyszczenia
gruntu oraz wód podziemnych w większej skali.
4.4.
WODY PODZIEMNE
Gmina pod względem hydrogeologicznym należy do regionu mazurskiego.
Najbliższym
Głównym
Zbiornikiem Wód
Podziemnych
gminy Radzyń
Chełmiński jest GZWP nr 129 „Dolina rzeki dolnej Osy”, to wody czwartorzędowe
wymagające najwyższej ochrony (ONO). Jest to zbiornik o ogólnej powierzchni
112 km2. Średnia głębokość ujęcia równa się 50 – 60 m, a szacunkowe zasoby
dyspozycyjne kształtują się w 80 tys. m3/dobę.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
54
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Główny poziom użytkowy występuje w utworach czwartorzędowych, w piaskach
i żwirach zalegających między glinami morenowymi.
W roku 2004, przeprowadzono badania w celu rozpoznania warunków
gruntowo-wodnych podłoża terenu projektowanej stacji uzdatniania wody w Radzyniu
Chełmińskim. Badania gruntowe wykonał Zakład Prac i Badań Geologicznych
w Grudziądzu. W zbadanym podłożu gruntowym stwierdzono występowanie utworów
czwartorzędowych holoceńskich i plejstoceńskich.
Holocen-
reprezentowany
jest
przez
zalegającą
od
powierzchni
warstwę
ciemnoszarych gleb gliniastych o miąższości oscylującej w granicach 0,5 – 0,6 m.
Plejstocen- budują spoiste grunty morenowe wykształcone w postaci brązowych glin
z zawartością ziaren żwiru i otoczaków.
Źródłem wody na terenie gminy Radzyń Chełmiński są ujęcia podziemne.
Brak jest ujęć o charakterze powierzchniowym. Woda z ujęć po wydobyciu
i uzdatnieniu trafiają do gminnej sieci wodociągowej i dalej do ostatecznych
odbiorców.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński znajduje się 6 ujęć wody podziemnej.
Ich listę przedstawiono w Rozdziale III.
4.4.1. JAKOŚĆ WÓD PODZIEMNYCH
Monitoring wód podziemnych jest systemem kontrolnym oceny dynamiki
antropogenicznych
przemian
wód
podziemnych.
Polega
na
prowadzeniu
w wybranych, charakterystycznych punktach (punktach obserwacyjnych, otworach,
źródłach) powtarzalnych pomiarów stanu (głębokości zalegania)zwierciadła wód
podziemnych i badań ich jakości oraz interpretacji wyników w aspekcie ochrony
środowiska wodnego. Jego celem jest wspomaganie działań zmierzających do
likwidacji lub ograniczenia ujemnego wpływu czynników antropogenicznych na wody
podziemne.
W gminie Radzyń Chełmiński prowadzone były badania wód podziemnych
w sieci krajowej. Badania jakości zwykłych wód podziemnych w sieci krajowej
prowadzone są przez Państwowy Instytut Geologiczny od 1991 roku. W 2002 roku
na terenie województwa kujawsko-pomorskiego wykonano badania w 36 otworach
55
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
obserwacyjnych w tym w omawianej gminie również. Wyniki badań przedstawia
tabela poniżej;
658
Radzyń - Fijewo
Q
42,0
Użytkowanie
terenu
Rodzaj wód
Miejscowość
Głębokość
stropu
m p.p.t.
Jakość zwykłych wód podziemnych w gminie Radzyń Chełmiński
(w sieci krajowej)
Klasa czystości w latach badań
Stratygrafia
Nr otworu
TABELA 18
nieużytki
naturalne
W
1998
1999
2000
2001
2002
II
III
III
III
II
Źródło: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska 2002r.
Q- wody czwartorzędowe
W- wody wgłębne
III klasa czystości- oznacza klasę niskiej jakości;
II klasa czystości- oznacza klasę średniej jakości
Wszystkie ujęcia wody podziemnej znajdujące się na terenie gminy Radzyń
Chełmiński ujmują wody czwartorzędowe. Są to wody raczej niskiej jakości
wymagające uzdatnienia.
4.4.2. ŹRÓDŁA PRZEOBRAŻEŃ WÓD PODZIEMNYCH
Wody podziemne znajdujące się w obszarze gminy Radzyń Chełmiński są
narażone na różnego rodzaju czynniki degradujące, wpływające na ich jakość
i zasobność. Do czynników mogących być źródłem przeobrażeń wód podziemnych
na terenie gminy zaliczamy:
- ujęcia wód podziemnych,
- obszary „dzikich” wysypisk śmieci”,
- stacje paliw,
- składy nawozów sztucznych,
- gnojownie przy gospodarstwach rolnych,
- parki maszyn rolniczych dużych gospodarstw rolnych,
- obszary zamieszkałe bez odpowiedniej infrastruktury kanalizacyjnej.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
56
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.4.2.1. Miejsca poboru wód podziemnych jako źródła przeobrażeń
Gmina Radzyń Chełmiński posiada 6 ujęć wody podziemnej. Poprzez
korzystanie
z zasobów
wód
podziemnych
doprowadza
się
do
ingerencji
w środowisko przyrodnicze i powoduje się zmiany dotyczące zmniejszenia pokładów
wody, obniżenia jakości wody itp. Wody pobierane w gminie Radzyń Chełmiński,
pochodzą głównie
z zasobów wody podziemnej utworów czwartorzędowych
i stosowane są najczęściej do celów bytowo - gospodarczych mieszkańców. W celu
ograniczenia wpływu na zasób i jakość wód podziemnych wprowadza się strefy
ochrony wokół ujęć tych wód.
Strefy ochronne wokół poszczególnych ujęć wody podziemnej ustanawia
dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej, na wniosek i koszt właściciela
ujęcia wody, wskazując zakazy, nakazy, ograniczenia oraz obszary, na których
obowiązują. Konieczność ustanowienia stref ochronnych wynika z analizy warunków
hydrogeologicznych
rejonów ujęcia.
Zadaniem
stref
ochronnych
jest
pełne
zabezpieczenie terenu ujęcia oraz obszaru oddziaływania na ujęcie przed
przypadkowym lub umyślnym zanieczyszczeniem, co może doprowadzić do
pogorszenia jakości zasobów wodnych.
Podstawę ustanowienia takich stref jest podział na II strefy ochrony:
-
bezpośredniej
-
pośredniej
Poszczególne strefy podporządkowane są najczęściej następującym zakazom
i nakazom:
W granicach obszaru strefy ochrony bezpośredniej
należy:
-
odprowadzać wody opadowe w sposób uniemożliwiający przedostawanie
się ich do urządzeń służących do poboru wody,
-
zagospodarować teren zielenią,
57
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
-
odprowadzać
poza
granicę
terenu
W e l l i ng t o n P R
ochrony
bezpośredniej
ścieki
z urządzeń sanitarnych, służących do użytku osób zatrudnionych przy
obsłudze urządzeń służących do poboru wody,
-
ograniczyć do niezbędnych potrzeb przebywanie osób niezatrudnionych
przy obsłudze urządzeń służących do poboru wody.
W granicach obszaru strefy ochrony pośredniej
Na terenach ochrony pośredniej może być zabronione lub ograniczone
wykonywanie robót oraz innych czynności powodujących zmniejszenie
przydatności ujmowanej wody lub wydajności ujęcia, a w szczególności:
-
wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi,
-
rolnicze wykorzystanie ścieków,
-
przechowywanie lub składowanie odpadów promieniotwórczych,
-
stosowanie nawozów oraz środków ochrony roślin,
-
budowa autostrad, dróg oraz torów kolejowych,
-
wykonywanie robót melioracyjnych oraz wykopów ziemnych,
-
lokalizowanie zakładów przemysłowych oraz ferm chowu lub hodowli
zwierząt,
-
lokalizowanie
magazynów
produktów
ropopochodnych
oraz
innych
substancji, a także rurociągów do ich transportu,
4.5.
-
lokalizowanie składowisk odpadów komunalnych lub przemysłowych,
-
mycie pojazdów mechanicznych,
-
urządzanie parkingów, obozowisk oraz kąpielisk,
-
lokalizowanie nowych ujęć wody,
-
lokalizowanie cmentarzy oraz grzebanie zwłok zwierzęcych.
WODY POWIERZCHNIOWE
Obszar gminy Radzyń Chełmiński należy do regionu o bardzo małej
zasobności w wody powierzchniowe. Wody stojące i płynące stanowią zaledwie
0,7 % ogółu powierzchni gminy, co stanowi 61 ha powierzchni pod wodami. Sytuacja
ta jest znacząca dla rozwoju gminy i jej problemów środowiskowych. Poziom wody
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
58
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
w jeziorach w ostatnich latach znacznie się obniżył. Obserwuje się zanikanie wielu
mniejszych jezior i stawów. Przyczyna tego tkwi w wadliwie przeprowadzonej
melioracji oraz niższych niż zwykle opadach deszczu i śniegu.
Największymi
wodami
otwartymi
są
jeziora:
Szumiłowo,
Kneblowo,
Gawłowickie, pozostałość po jeziorze Zamkowym w wyniku jego zarastania oraz
Struga Radzyńska i Rów Plemięcki.
Większość jezior leży w polodowcowych rynnach. Poza rynnami występują
tutaj owalne tzw. oczka, które są niewielkie, o powierzchni ok. 3 ha.
Na terenie gminy występują liczne mokradła i łąki będące ważnym elementem
hydrograficznym, krajobrazowym i przyrodniczym. Pełnią one ważne funkcje
ekologiczne na tym terenie.
Jeziora: Szumiłowo i Bobrowo leżą w granicy z gminą Gruta.
Struga Radzyńska
Struga Radzyńska jest największym dopływem Lutryny. Jej długość wynosi
23 km, a powierzchnia zlewni 95 km2. Na terenie gminy Radzyń Chełmiński znajduje
się 18 km odcinek rzeki. Ciek bierze początek z jeziora Gawłowickiego.
Do Strugi Radzyńskiej pośrednio przedostają się ścieki oczyszczone z oczyszczalni
w Radzyniu Chełmińskim. Oczyszczalnia ta odprowadza do rzeki ścieki w ilości około
174 m3/d.
Cennym zasobem przyrodniczym gminy Radzyń Chełmiński są znajdujące się
na jej terenie jeziora. Największym jeziorem znajdującym się w granicach gminy jest
jezioro Szumiłowo.
Informacje o powierzchni, objętości masy wody i morfometrii dna jezior gminy
według
różnych
danych
są
bardzo
rozbieżne
i wymagają
geodezyjnego
uporządkowania.
Najliczniejszą
grupę
jezior stanowią
jeziora
rynnowe.
Na omawianym
obszarze występują także jeziora o genezie wytopiskowej. Są to z reguły zbiorniki
o niewielkich powierzchniach i bez nazwy.
59
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Poza jeziorami na terenie badanej gminy występuje dość gęsta sieć
niewielkich zbiorników wodnych typu „oczka”. Ich powierzchnie rzadko przekraczają
0,5 ha.
Jezioro Szumiłowo
Jest to jezioro, którego północno-zachodnia część linii brzegowej stanowi
granicę z gminą Gruta. Jego powierzchnia wynosi 24,1 ha. Średnia głębokość wynosi
7,2 m. Objętość wody wynosi 781,8 tys. m3. Brzegi jeziora są w większości strome.
Jest to jezioro odpływowe wchodzące w skład zlewni Osy.
Jezioro Bobrowo
Jezioro Bobrowo jest położone na północnym skraju gminy, na granicy
z gminą Gruta (cześć jeziora znajduje się na granicy z gminą Gruta). Jego
powierzchnia wynosi 12,4 ha. Długość jeziora – 800 m, szerokość - 375 m. Średnia
głębokość wynosi 3,1 m a maksymalna 6 m. Brzegi jeziora są w większości płaskie,
porośnięte roślinnością wodną. Jest to jezioro odpływowe wchodzące w skład zlewni
Osy.
4.5.1. SYSTEMY MELIORACYJNE
Na obszarze gminy funkcjonują systemy melioracyjne obejmujące swym
zasięgiem około 35 % powierzchni użytków rolnych w gminie. Większość inwestycji
melioracyjnych prowadzonych było w latach siedemdziesiątych. Obecnie stan
urządzeń melioracyjnych zwłaszcza drenarskich wymaga modernizacji i wymiany.
W największym stopniu zmeliorowana jest wschodnia i południowa część gminy.
Melioracje obejmują głównie grunty orne, ale również obszary użytków zielonych.
Obszar omawianej gminy jest w dużej mierze zmeliorowany. Nieprawidłowo
prowadzona gospodarka melioracyjna może powodować duże zmiany w systemie
obiegu wodnego gminy.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
60
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.6.
STAN ZANIECZYSZCZENIA WÓD POWIERZCHNIOWYCH
Stan wód powierzchniowych znajdujących się na terenie gminy Radzyń
Chełmiński jest badany przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska
w Bydgoszczy w ramach regionalnego monitoringu środowiska.
W roku 2003 WIOŚ Bydgoszcz, delegatura w Toruniu „Inspekcja Ochrony
Środowiska” dokonała badań rzeki Strugi Radzyńskiej w 19 kilometrzem rzeki w m.
Radzyń Chełmiński. Badaniami objęto również dopływ spod Fijewa poniżej
oczyszczalni ścieków.
Uzyskane z Inspektoratu Ochrony Środowiska wyniki badań przedstawione
zostały w poniższych tabelach:
Wyniki badań : Struga Radzyńska 19,0 km;
pow. Radzenia (m. Radzyń Ch.)
Data przeprowadzania badań
Jednostka
TABELA 19
Parametry
Odczyn
Przew.
Elektrol.
Tlen rop.
BZT5
ChZT - Mn
Subst. Rop.
Og.
Zawiesina
ogólna
Azot ogólny
Fosfor
ogólny
Miano Coli
fek.
Chlorofil „a”
21.01.2003
7,7
11.02.2003
7,5
11.03.2003
7,8
14.04.2003
8,3
13.05.2003
7,8
10.06.2003
7,6
uS/cm
461
886
377
847
849
902
mg O2/l
mg O2/l
mg O2/l
10,8
4,9
18,4
10,0
2,6
18,5
8,6
7,4
17,1
12,1
1,7
21,6
9,2
2,3
27,0
6,3
2,3
33,4
mg / l
323
486
264
567
653
683
mg / l
7
6
24
5
6
20
mg N / l
5,67
5,80
5,90
4,06
2,79
3,18
mg P / l
0,34
0,15
0,74
0,07
0,15
0,13
ml / bakt.
0,04000000
0,20000000
0,030000000
0,40000000
0,40000000
0,20000000
Ug / l
1,9
1,1
1,1
6,6
9,1
7,2
Źródło: WIOŚ Bydgoszcz
Wyniki badań : Dopływ spod Fijewa,
pon. Oczyszczalni (m. Fijewo) 0,7 km)
Data przeprowadzania badań
Jednostka
TABELA 20
Parametry
Odczyn
Przew.
Elektrol.
Tlen rop.
BZT5
ChZT - Mn
Subst. Rop.
Og.
Zawiesina
ogólna
Azot ogólny
Fosfor
ogólny
Miano Coli
fek.
Chlorofil „a”
21.01.2003
8,2
11.02.2003
8,2
11.03.2003
8,0
14.04.2003
8,5
13.05.2003
7,8
uS/cm
842
846
696
889
942
mg O2/l
mg O2/l
mg O2/l
11,4
6,5
19,8
11,1
5,4
15,7
10,9
7,6
18,9
8,9
4,1
19,4
6,2
3,9
21,0
mg / l
566
530
456
560
666
mg / l
5
5
11
5
6
mg N / l
7,96
4,78
7,96
5,86
2,28
mg P / l
0,78
0,34
1,08
0,57
1,10
ml / bakt.
0,00200000
2,00000000
0,010000000
11,0000000
33,00000000
Ug / l
21,7
15,0
3,7
21,9
10,7
Źródło: WIOŚ Bydgoszcz
61
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Dopiero w roku 2005 wyniki tych badań zostaną przeanalizowane i
opracowane w raportach.
Na podstawie badań przeprowadzonych w roku 2001 pod względem
fizykochemicznym Struga Radzyńska na odcinku ujściowym charakteryzowała się
wodami pozaklasowymi, z uwagi na stężenie azotynów. Przewodnictwo i fosfor
ogólny spełniały wymogi III klasy.
Stan sanitarny był zadowalający i odpowiadał II klasie.
W stosunku do badań przeprowadzonych w 1996 roku, jakość wód uległa
poprawie. Obniżyło się stężenie fosforu ogólnego oraz polepszeniu uległy warunki
bakteriologiczne.
Generalnie wody jezior gminy wykazują niską – poza klasową jakość.
Spowodowana ona jest przede wszystkim: dopływem zanieczyszczeń pochodzenia
rolniczego, bardzo złą jakością wód rzecznych przepływających przez jeziora,
pośrednim i bezpośrednim zrzutem ścieków.
4.6.1. Kąpieliska
Gmina
Radzyń
Chełmiński
na
swym
obszarze
posiada
kąpieliska
niestrzeżone. Dotyczy to wszystkich jezior na terenie gminy, gdzie dochodzi do
powstawania niezorganizowanych kąpielisk (głównie wykorzystywanych przez
mieszkańców gminy) do celów rekreacyjnych i wypoczynkowych.
Zainteresowaniem zwłaszcza grudziądzanów, jak również mieszkańców
gminy cieszy się kąpielisko w miejscowości Kneblowo nad jeziorem Gawłowickim.
Na brzegu tego jeziora zorganizowano plażę, pomost i boisko do siatkówki.
W okresie letnim postawiony jest szalet typu „TOY-TOY oraz pojemniki na odpady.
Niestety brak jest miejsca na zorganizowanie parkingu.
Obszar
gminy
Radzyń
Chełmiński
objęty
jest
nadzorem
terenowo-
laboratoryjnym nad jakością wody powierzchniowej przeznaczonej do celów
rekreacyjnych. Nadzorem zajmuje się Państwowa Powiatowa Inspekcja Sanitarna
w Grudziądzu.
Z informacji uzyskanych z gminy Radzyń Chełmiński wynika, iż nie
przeprowadzano tam w ostatnim czasie badań wody w strefie kąpielisk pod
względem bakteriologicznym, tak więc nie wiadomo czy użytkowane kąpieliska
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
62
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
posiadają
wody
spełniające
wymagania
jakim
powinna
odpowiadać
woda
w kąpieliskach, oraz czy nadaje się ona do celów rekreacyjnych.
Problemem w strefie kąpielisk (oprócz kąpieliska nad jeziorem Gawłowickim)
jest brak zorganizowanej plaży przy kąpieliskach. Należy zwrócić uwagę, iż w okresie
letnim na brzegach jezior przebywa dość znaczna liczba plażowiczów. Plaże te nie
mają odpowiedniego zaplecza sanitarnego, co powoduje, iż plaże i ich tereny
przyległe są zanieczyszczone.
4.7.
ŹRÓDŁA I TENDENCJE PRZEOBRAŻEŃ WÓD POWIERZCHNIOWYCH
Analizując formy korzystania z wód powierzchniowych w gminie Radzyń
Chełmiński, można stwierdzić, iż zmiany w układzie hydrograficznym oraz duże
zanieczyszczenie wód powierzchniowych głównie spowodowane jest przez:
Punktowe źródła przeobrażeń
Do zanieczyszczeń punktowych, stwarzających bardzo poważne zagrożenie
dla czystości wód powierzchniowych należą przede wszystkim:

bezpośrednie zrzuty surowych ścieków bytowo – gospodarczych do cieków
wodnych (na nieskanalizowanych obszarach);

zrzuty niedostatecznie oczyszczonych ścieków (nieodpowiadających warunkom
pozwolenia wodnoprawnego);

zabudowa techniczna rzek (podpiętrzenia progowe), zastawki progowe na
jeziorze Szumiłowo i Kneblowo.
Zrzuty ścieków surowych bytowo – gospodarczych mogą wynikać z zbyt małej
ilości zbiorników bezodpływowych w jakie powinny być wyposażone domostwa
gminy. Możliwe jest również, iż zły stan techniczny istniejących zbiorników
bezodpływowych również wpływa na degradująco na środowisko wodne gminy.
Należy zaznaczyć, że tylko sprawne technicznie instalacje nie zagrażają środowisku
przyrodniczemu. Każda wada instalacji prowadzi do niepełnego oczyszczenia
ścieków w przypadku przeciekania zanieczyszczeń do wód i gruntu w przypadku
nieszczelności zbiorników bezodpływowych.
63
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Obszarowe źródła przeobrażeń
Do czynników wpływających na jakość wód powierzchniowych należą
uwarunkowania naturalne, takie jak warunki klimatyczne i hydrologiczne, czy
zdolność
samooczyszczania
zbiorników
wodnych
oraz
zanieczyszczenia
antropogeniczne.
Znaczną część zanieczyszczeń trafiających do wód powierzchniowych
stanowią zanieczyszczenia obszarowe. Źródłem tych zanieczyszczeń są przede
wszystkim:

rolnictwo, co wynika głównie z faktu stosowania nawozów sztucznych
i naturalnych,
a
także
środków ochrony roślin
(obecnie
w ilościach
malejących),

niedostateczna infrastruktura odprowadzająca ścieki bytowo – gospodarcze,
zwłaszcza w miejscowościach korzystających z wodociągów oraz na
obszarach rekreacji, usytuowanych w sąsiedztwie jezior (kąpieliska);
 zmiany sieci hydrograficznej spowodowane melioracyjną przebudową koryt
niewielkich cieków,
 osuszenie podmokłych terenów jako efekt melioracji.
Według
posiadanych
informacji
z
powiatowego
Programu
Ochrony
Środowiska - na terenie gminy Radzyń Chełmiński nie pobiera się wód
powierzchniowych na cele socjalno - bytowe oraz do picia.
4.8.
KLIMAT
Klimat obszaru, na którym położona jest gmina zaliczany jest do typu
przejściowego między klimatami morskim i kontynentalnym. Charakteryzuje się on
z jednej strony dużym zróżnicowaniem pogody w latach niezbyt od siebie odległych,
a także częstymi zmianami pogody z dnia na dzień. W lecie występują gwałtowne
ochłodzenia, a zimą na przemian dni mroźne i odwilże. Gmina Radzyń Chełmiński
należy do regionu klimatycznego Dolnej Wisły (wg. A. Wosia 1999). Region ten
charakteryzuje się specyfiką stosunków pogodowych. Specyfika ta polega na
pojawianiu się względnie często pogody chłodnej z dużym zachmurzeniem bez
opadu. Warunki termiczne na terenie gminy są zróżnicowane. Część zachodnia
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
64
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
obszaru, ze względu na położenie w bezpośrednim sąsiedztwie doliny Wisły
i Basenu Grudziądzkiego jest wyraźnie cieplejsza, a część wschodnia położona
wyżej ma średnie temperatury roczne niższe. Dają się również zaobserwować
różnice temperatur wynikające z różnic hipsometrycznych badanego obszaru. Wpływ
na warunki termiczne mają także masy powietrza napływające znad Bałtyku doliną
Wisły w głąb lądu. Ten region posiada niekorzystne warunki opadowe.
4.8.1. POWIETRZE ATMOSFERYCZNE
4.8.1.1. Stan czystości powietrza atmosferycznego
Stan czystości powietrza na terenie gminy Radzyń Chełmiński spowodowany
jest
przede
wszystkim
emisją
zanieczyszczeń
pyłowo-gazowych
ze
źródeł
ciepłowniczych znajdujących się na terenie gminy oraz pochodzących z terenów
sąsiednich. Zanieczyszczenia „obce” pochodzą przede wszystkim ze strony
południowo-zachodniej i zachodniej tj. z kierunku Grudziądza oraz ze strony
południowej ze strony Wąbrzeźna.
Na terenie gminy w ciągu ostatnich lat nie zlokalizowano punktu pomiarowego
działający w ramach monitoringu jakości powietrza. Do analizy powietrza gminy
przyjęto analizę map zawartych w Raportach o Stanie Środowiska Województwa
Kujawsko Pomorskiego wykonanych przez WIOŚ Bydgoszcz oraz bazując na
danych dla całego powiatu grudziądzkiego.
Powiat grudziądzki został zbadany pod względem emisji zanieczyszczeń.
Wyniki badań przedstawia poniższa tabela.
TABELA 21
Emisja zanieczyszczeń powiatu grudziądzkiego jako odzwierciedlenie
sytuacji na terenie gminy Radzyń Chełmiński
Emisja zanieczyszczeń
[Mg/rok]
pyłowych
gazowych
20
196
Emisja zanieczyszczeń pyłowych
[Mg/rok]
ze spalania
przemysłowych
paliw
20
-
Emisja zanieczyszczeń gazowych
[Mg/rok]
ze spalania
paliw
156
przemysłowych
-
Zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki w gminie Radzyń Chełmiński
w okresie 12 miesięcy (VII.2000-VI.2001) określa się wynikiem od około 12-16 µg/m3.
Natomiast zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem azotu w gminie Radzyń
Chełmiński kształtuje się na poziomie 11-13 µg/m3.
65
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Analiza map rozkładu stężeń zanieczyszczeń pozwala na stwierdzenie,
iż największe stężenia dwutlenku siarki występuje w południowej i wschodniej części
gminy, natomiast stężenie dwutlenku azotu największe stężenia osiąga w środkowej
(miasto Radzyń Chełmiński i południowej części gminy.
Rozkład stężeń wykazuje dodatkowo energetyczny charakter zanieczyszczeń.
Maksimum stężeń zaznacza się w sezonie grzewczym, tj. w miesiącach listopad –
marzec. W sezonie letnim stężenie zanieczyszczeń jest minimalne.
4.8.1.2. Źródła zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego
Na
terenie
gminy
Radzyń
Chełmiński
znajdują
się
źródła
emisji
zanieczyszczeń pyłowo-gazowych pochodzących z instalacji technologicznych oraz
energetycznych. Emisja ta ma charakter zorganizowany. Większość emitowanych
zanieczyszczeń ma charakter ciepłowniczy i pochodzi z instalacji służących
ogrzewaniu budynków oraz wody. Wśród emitowanych zanieczyszczeń dominują:
dwutlenek siarki, dwutlenek azotu, tlenek węgla oraz pył zawieszony. Emisja
technologiczna jest na poziomie marginalnym, spośród wszystkich działających na
terenie gminy podmiotów gospodarczych tylko niektóre z nich mają niewielki wpływ
na zanieczyszczenie środowiska atmosferycznego.
Większość
emisji
ciepłowniczej
dotyczy
indywidualnych
siedlisk
gospodarczych, w których zainstalowane są piece o niewielkiej mocy. Większe piece
zainstalowane są w zakładach produkcyjnych, instytucjach publicznych oraz
osiedlowych kotłowniach. W zdecydowanej większości zabudowań paliwem jest
węgiel kamienny. Jednak to właśnie emisja z pojedynczych posesji w sposób
zdecydowany wpływa na stan sanitarny powietrza. Szacuje się, że z tych źródeł do
atmosfery przedostaje się z terenu gminy 62% łącznej emisji pyłów, 53% emisji
dwutlenku siarki, 18% emisji dwutlenku azotu, 68% emisji tlenku węgla. Analiza
emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych w zdecydowanej części dotyczy sezonu
grzewczego. W sezonie letnim pracują wyłącznie kotłownie zakładów produkcyjnych.
Należy wspomnieć o problemie dotyczącym indywidualnych kotłowni,
iż dużym źródłem zanieczyszczeń powietrza, również w lecie jest spalanie
w instalacjach centralnego ogrzewania odpadów domowych, a zwłaszcza tworzyw
sztucznych, co wpływa w znacznym stopniu na obniżenie jakości powietrza.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
66
W e l l i ng t o n P R
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
4.8.2. KLIMAT AKUSTYCZNY
Klimat akustyczny terenów gminy, kształtowany jest przez stacjonarne
i ruchome źródła hałasu. Ruchome źródła hałasu generują się przede wszystkim na
drogach jako hałas komunikacyjny. Źródła stacjonarne – hałas przemysłowy.
Hałas przemysłowy ma charakter lokalny i jest zawsze związany prowadzoną
działalnością gospodarczą. Z uwagi na niewielkie uprzemysłowienie gminy źródeł
hałasu przemysłowego jest niewiele. Natomiast źródłami hałasu stacjonarnego są
urządzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne. Nie powodują one znacznego pogorszenia
klimatu akustycznego.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński wydano jedną decyzję w sprawie
dopuszczalnego poziomu dźwięku. Decyzja Starosty Grudziądzkiego z dnia 23 lipca
2001 roku ustala dla „Młynów Produkcyjno – Handlowych” Tadeusza Michalczyka
w Radzyniu Chełmińskim przy ul. Jagiellończyka 5 dopuszczalny poziom dzwięku:
dla godzin od 6oo – 22oo (pora dnia) 50 dB;
dla godzin od 22oo – 6oo (pora nocy) 40 dB;
Decyzję wydano po rozpatrzeniu wniosku WIOŚ z Bydgoszczy i po
zapoznaniu się z protokołem z kontrolnego pomiaru hałasu „Młynów”. Stwierdzono
wtedy, iż pomiar hałasu wykazał przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu
w porze nocnej i dziennej z tytułu prowadzonej działalności.
Dużo większe znaczenie ma hałas komunikacyjny. Stanowią go przede
wszystkim źródła liniowe związane z komunikacją drogową i kolejową. Na terenie
gminy hałas komunikacyjny kształtowany jest przede wszystkim przez:

drogi wojewódzkie:
Grudziądz – Rypin, Radzyń Chełmiński – Łasin – Rozdroże, Paparzyn – Szabda; przechodzące przez centrum miasta Radzyń Chełmiński;
Według danych uzyskanych z Zarządy Dróg Wojewódzkich w Bydgoszczy
średni dobowy ruch (ŚDR) przedstawia się jak poniżej:
-na drodze nr 534 na odcinku od Grudziądza do Radzynia Chełmińskiego ŚDR
wynosi 2.796 pojazdów, na odcinku drogi wojewódzkiej nr 538 od Radzynia
Chełmińskiego do Łasina ŚDR wynosi 1.409 pojazdów. Natomiast droga nr jest
obciążona na odcinku od Paparzyna do Radzynia Chełmińskiego ŚDR 490 pojazdów
a od miasta do Szabdy 2.146 pojazdów.
67
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński

W e l l i ng t o n P R
drogi powiatowe.
Ruch komunikacji drogowej nie jest duży. Zwiększa się nieznacznie w sezonie
letnim i jesiennym. Drogi lokalne są wtedy wykorzystywane przez sprzęt rolniczy.
WIOŚ w Bydgoszczy w 2004 roku w miesiącach: maj, lipiec i wrzesień
prowadził pomiary hałasu na terenie gminy Radzyń Chełmiński. Pomiary były
przeprowadzane na ulicach: 1000 - lecia, Dąbrowskich oraz Warszawskiej
w Radzyniu Chełmińskim. Poniżej przedstawiono wyniki obejmujące miesiąc maj
2004 roku.
TABELA 22
Wyniki badań hałasu w m. Radzyń Chełmiński
ul. 1000 lecia
ul. Dąbrowskich
maj
Hałas
w dB [A]
L min db
Hałas
w dB [A]
L min db
ul. Warszawska
Hałas
w dB [A]
L min db
Godziny i punkty pomiarów
6-8
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,9
41,2
65,4
38,7
71,4
44,0
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
67,1
43,4
53,6
38,6
70,6
42,8
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,4
42,1
0,0
0,0
0,0
0,0
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
71,5
44,0
63,1
39,3
71,0
42,04
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
70,0
42,8
64,0
37,9
71,4
42,7
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
7,06
41,6
0,0
0,0
0,0
0,0
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,9
41,2
65,4
38,7
71,4
44,0
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
67,1
43,4
53,5
38,6
70,6
42,8
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,4
42,1
0,0
0,0
0,0
0,0
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
66,1
40,5
60,1
39,1
69,5
44,4
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
67,1
37,9
63,1
40,9
70,3
44,6
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,8
36,8
0,0
0,0
0,0
8 11
11-16
16-19
19-22
0,0
36,8
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
66,1
40,5
60,1
39,1
69,5
44,4
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
67,1
37,9
63,1
40,9
70,3
44,6
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
67,8
36,8
0,0
0,0
0,0
0,0
Średnia dla pory dziennej
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
68,4
63,4
70,6
2,0 m od ściany budynku h=1,5m
67,9
61,5
70,7
2,0 m od krawędzi jezdni h=4m
68,4
0,0
0,0
Źródło: WIOŚ Bydgoszcz 2004
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
68
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.8.3. PROMIENIOWANIE NIEJONIZUJĄCE
Obiektami
promieniowania
niejonizującego
na
terenie
gminy
Radzyń
Chełmiński są:

napowietrzne linie elektroenergetyczne 110 kV, 220 kV i 400 kV

maszt Stacji Linii Radiowych (przekaźnik).

Stacje telefonii komórkowej umieszczone na maszcie Stacji Linii Radiowych.
Energia elektroenergetyczna może wywoływać w organizmach żywych efekt
termiczny oraz nietermiczny. Efekt termiczny polega na wydzielaniu się w tkankach
mocy elektrycznej o gęstości wywołującej nagrzewanie organizmu i związane z tym
objawy fizjologiczne. Efekt nietermiczny wywołuje ujemny wpływ na procesy
zachodzące w organizmie bez podwyższenia temperatury i może prowadzić do
zakłóceń w pracy układu nerwowego oraz układu krążenia.
Przesyłanie
energii
liniami
powoduje
powstanie
niejonizujących
pól
elektromagnetycznych. Praktyka tematu wykazuje, iż w pobliżu linii w zakresie
oddziaływania
promieniowania.
naziemnego
Dla
linii
nie
są
przekroczone
przesyłających
energię
dopuszczalne
można
tworzyć
normy
obszary
ograniczonego użytkowania. W przypadku linii przesyłowych ważne jest stworzenie
pasa ochronnego o odpowiedniej szerokości wolnego od stałego pobytu ludzi
i zwierząt.
Przez teren gminy przebiegają elektroenergetyczne linie napowietrzne:
-400 kV rekacji Węgrowo k. Grudziądza – Płock;
-220 kV relacji Węgrowo – Toruń „Elana”,
-110 kV relacji Węgrowo – Jabłonowo Pomorskie.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński są wyznaczone strefy pasa ochronnego
dla linii biegnących przez jej obszar. Dla linii 220 kV strefa ochronna wynosi 100 m,
natomiast dla linii 110 kV strefa ta wynosi 80 m.
Źródłem
promieniowania
niejonizującego
są
także
maszty
telefonii
komórkowej i maszty nadawczo radiowe. Na terenie gminy znajduje się jeden maszt
Stacji Linii Radiowych w Radzyniu Chełmińskim. Maszt ten powoduje przekroczenia
dopuszczalnych norm jedynie w zakresie przestrzennym w promieniu kilkadziesiąt
69
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
metrów wokół masztu na wysokościach 70-80 metrów nad powierzchnią ziemi. Jest
to obszar niedostępny dla ludzi, wobec czego wokół masztu nie tworzy się stref
ograniczonego użytkowania.
Ponadto, źródła promieniowania niejonizującego w każdym przypadku
stanowią element dysharmonijny w krajobrazie. Znaczne wysokości, przewyższające
wszystkie naturalne i antropogeniczne punkty terenowe oraz lokalizacja na
wyniesieniach terenowych powodują, że maszty widoczne są z dużych odległości.
Stopień dysharmonii w krajobrazie zwiększa się wraz ze stopniem jego naturalności,
dlatego też wolne od linii elektrycznych i masztów powinny być obszary przyrody
chronionej (rezerwatów oraz obszarów chronionego krajobrazu).
4.9.
ROŚLINNOŚĆ
Naturalne zespoły roślinne na terenie gminy zajmują niewielkie powierzchnie.
Lasy, zadrzewienia i zakrzewienia zajmują tutaj zaledwie 1,65 % powierzchni gminy
a same lasy nie stanowią nawet 1 % powierzchni gminy. Poniżej została
scharakteryzowana roślinność taka jak: zadrzewienia i zakrzewienia, łąki roślinność
pastwiska oraz tereny zieleni urządzonej. Z uwagi na znajdujące się tutaj dobre
gleby, dominują zespoły roślin uprawnych i towarzyszące im różnego rodzaju
chwasty polne.
Dużą
powierzchnię
zieleni
stanowi
roślinność
pospolita
i
gatunki
kserotermiczne. Na silnie nasłonecznionych, odlepionych zboczach krawędzi
erozyjnej cieków tworzy kwieciste, ziołoroślowe murawy. Charakteryzuje je duży
udział traw oraz innych roślin. Głównie w zbiorowisku tym występują krzewy dzikiej
róży, jeżyny, derenia sidwy, głogów. Krzewy te rzadko rozrzucone na zboczach
podnoszą walory krajobrazowe i estetyczne muraw kserotermicznych. Poza
niewątpliwymi walorami przyrodniczymi murawy kserotermiczne są siedliskiem wielu
gatunków roślin leczniczych, co dodatkowo podnosi ich wartość.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
70
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
4.9.1. LASY
Według danych Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki
Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w Grudziądzu, na dzień 31.12.2003 r.
lasy i grunty leśne zajmują zaledwie 149 ha, co stanowi 0,98% całości obszaru, co
przy średniej lesistości kraju wynoszącej 24%, jest wartością bardzo niską.
Występują one wyspowo i rozmieszczone są nierównomiernie w poszczególnych
częściach gminy. Administracyjnie lasy gminy Radzyń Chełmiński należą do
Nadleśnictwa Jamy – leśnictwo Marusza oraz Nadleśnictwa Golub Dobrzyń –
leśnictwo Nielub. Informacje uzyskanych z Nadleśnictw przedstawiono w tabeli
poniżej.
TABELA 23
Emisja zanieczyszczeń powiatu grudziądzkiego jako odzwierciedlenie
sytuacji na terenie gminy Radzyń Chełmiński
Nadleśnictwo
Leśnictwo
Powierzchnia
[ha]
Jamy
Mausza
18,43
Golub
Dobrzyń
Nielub
4,51
Typy
siedliskowe
lasów
[%]
LMŚw
Lśw
OL
LMŚw
Udział powierzchni gatunków
lasotwórczych
[%]
So
Św
Db
Ol
So
42,40
15,90
41,70
100
100
Źródło: Nadleśnictwo Jamy, 2004r.
Nadleśnictwo Golub Dobrzyń; 2004 r.
Największe powierzchnie leśne występują w miejscowościach: Zakrzewo
i Szumiłowo. Z podziału obszaru na te dwa Nadleśnictwa wynika, iż aż 75,06 ha
obszarów lasów na terenie gminy należy do prywatnych właścicieli. Stanowi to aż
76,5% ogółu lasów gminy.
Z badań przeprowadzonych przez przyrodników (botaników) wynika, że przed
rozpoczęciem
intensywnego
rolnictwa,
zapoczątkowanego
w
średniowieczu,
występowały w okolicach Radzynia Chełmińskiego lasy mieszane z przewagą buku
i dębu. Jeszcze 150 lat temu skupiska drzew i krzewów, nazywane „chrustem”
porastały część niektórych wsi. Dziś większe zbiorowości drzew i krzewów rosną na
obszarach podmokłych, np. wokół jeziora Zamkowego w Fijewie, na skarpie
w Szumiłowie oraz Dębieńcu.
71
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
Głównym składnikiem drzewostanów lasów gminy jest sosna zwyczajna. Poza
sosną występują najczęściej dąb szypułkowy, olsza czarna, brzoza brodawkowata,
jesion wyniosły, niekiedy wiąz, lipa, klon, osika oraz gatunki sztucznie wprowadzone
przez człowieka np. świerk i modrzew europejski; rosnące na omawianym terenie
poza naturalną granicą swojego zasięgu.
Charakterystyka roślinności leśnej
Sosna tworzy wielopostaciowe zbiorowości, silnie zróżnicowane w zależności
od charakteru siedliska i zabiegów hodowlanych człowieka. Zajmują one największy
procent powierzchni leśnej.
Na terenie gminy wyróżniamy:
 Bory świeże – w których drzewostan tworzy głównie sosna. Natomiast
w poszyciu występuje bez czarny i kruszyna.
 Bory mieszane – wykształciły się na siedliskach zasobniejszych niż bory
świeże. W skład drzewostanu wchodzi najczęściej sosna zwyczajna i dąb
szypułkowy z niewielką domieszką brzozy brodawkowatej i modrzewia.
Poszycie składa się głównie z podrostu drzew liściastych liściastych .in. dębu
i jarzębiny. Poza tym można spotkać malinę, jeżynę w runie borówkę i wiele
innych roślin charakterystycznych dla lasów liściastych.
 Bory mieszane wilgotne – drzewostan tworzy sosna, brzoza, olsza czarna
i niekiedy dąb. Bór wilgotny zajmuje tereny na bagnach i torfowiskach.
Występuje rzadko i zajmuje niewielką powierzchnię. Obok sosny jest w nim
brzoza omszona, w poszyciu brzoza i jarzębina. W runie charakterystyczna
jest borówka bagienna. Pod runem rosną mchy torfowe.
Znacznie zasobniejsze siedliska, niż zbiorowiska borów zajmują lasy liściaste.
Podobnie jak bory są one zróżnicowane w zależności od charakteru siedliska.
Wyróżniamy na terenie gminy:
 Lasy świeże – w których dominuje dąb. Na niektórych siedliskach dębom
towarzyszy jesion, jawor, buk na innych wiąz, lipa, akacja. W poszyciu
występuje bez czarny i porosty drzew liściastych.
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
72
W e l l i ng t o n P R
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
 Laski mieszane świeże - zajmują ok. 15 % powierzchni wszystkich lasów.
W drzewostanie główne gatunki to dąb i sosna. Prócz tego spotyka się olszę
a niekiedy świerk i modrzew. W poszyciu pojawia się brzoza, bez czarny,
kruszyna.
 Lasy wilgotne – wykształciły się na glebach murszowych. Dominuje w nich
olsza czarna, dąb i jesion.
 Lasy mieszane wilgotne – występują tu w sąsiedztwie lasów mieszanych
świeżych. Drzewostan tworzy osika, olsza, brzoza, a miejscami dąb i sosna.
Olsy zajmują tereny na glebach torfowych. W drzewostanach przeważa olsza,
obok niej brzoza omszona i dąb. W bujnym poszyciu największy udział ma
kruszyna.
 W lasach niepaństwowych dominują drzewostany młodsze.
4.9.2. ZADRZEWIENIA I ZAKRZEWIENIA
Duże znaczenie przyrodnicze na terenie gminy Radzyń Chełmiński ze
względu na tak małą lesistość gminy mają obszary śródpolnych zadrzewień
i zakrzewień. Występują one głównie w zagłębieniach bezodpływowych wytopisk,
o podwyższonym poziomie wód gruntowych. Szacunkowa powierzchnia zakrzewień
i zadrzewień wynosi około 0,66 % powierzchni gminy (60 ha), i są one rozrzucone
mozaikowo po całym jej terenie.
Powszechnie uważa się, iż zadrzewienia śródpolne to: grupy drzew i krzewów
rosnących na polach uprawnych, łąkach i pastwiskach. Zalicza się do nich również
drzewa rosnące przy stojących i płynących wodach, parki, a także niewielkie
zalesione powierzchnie (remizy) o areale nawet kilku ha. Zadrzewienia śródpolne
mogą być także wytworem zaplanowanego działania jakim jest zadrzewianie. Przez
zadrzewianie rozumie się zakładanie zadrzewień tj. obsadzanie drzewami i krzewami
nieużytków, dróg, miedz, zagród, cieków wodnych, rowów, skarp, itp. terenów
położonych poza lasem. (Mała Encyklopedia Rolnicza; 1964).
W gminie Radzyń Chełmiński, zadrzewienie i zakrzewienia występują wzdłuż
dróg polnych i cieków. Są to ciągi szpalerowe drzew, kępy drzew i krzewów. Mają
one duże znaczenie dla środowiska przyrodniczego tego obszaru, gdyż stanowią
jedyną wysoką zieleń wśród pól i łąk, regulują stosunki wodne na polach i łąkach
73
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
oraz odgrywają duże znaczenie wiatrochronne dla niezalesionych terenów
uprawowych.
Należy je chronić przed degradacją. Dotyczy to szczególnie istniejącego ciągu
szpalerowego drzew przy drogach: Wąbrzeźno – Radzyń oraz ciągu Radzyń –
Brodnica.
4.9.2.1. Rola zadrzewień śródpolnych w krajobrazie rolniczym
Zadrzewienia śródpolne odgrywają znaczącą rolę w kształtowaniu krajobrazu
rolniczego gminy Radzyń Chełmiński. Są one nieodłącznym jego elementem.
Poprawiają one estetykę badanego obszaru i korzystnie wpływają na plonowanie
rolniczych upraw. Zadrzewienia śródpolne posiadają różnorakie cechy i właściwości,
które pomagają w pokonywaniu problemów związanych z zachwianiem równowagi
biologicznej pól uprawnych czy też zapobiegają erozji, która na omawianym
obszarze jest szczególnie wzmożona jeśli chodzi o erozję wodną. Ochrona
ekosystemów rolniczych jest bardzo ważna, dlatego też warto zastanowić się nad
funkcyjnością zadrzewień śródpolnych i ich wpływie na intensyfikację rolnictwa.
Biorąc pod uwagę fakt, iż gmina Radzyń Chełmiński ma niski stopień zalesienia
a głównym kierunkiem rozwoju jest rolnictwo należy stwierdzić, iż zadrzewienia
śródpolne są znaczącym elementem dla tego środowiska. Na skutek zabiegów
uprawnych, nawożenia, a szczególnie podawania go w nadmiernych ilościach,
stosowania
pestycydów,
monokulturowego
systemu
zmianowania
oraz
wprowadzania hodowli bezściółkowej obszary rolnicze gminy narażone zostały na
zubożenie wartości produkcyjnej gleb. Poza tym w dużym stopniu zostały
zahamowane procesy samoregeneracyjne tego „agrocenotycznego” środowiska.
Tak więc problem ochrony tego rolniczo użytkowanego obszaru jest bardzo ważny.
Należy wyraźnie podkreślić, iż współistnienie zadrzewień i pól uprawnych jest
trafnym wyborem użytkowania terenu rolniczego. Istniejące zadrzewienia śródpolne
cały czas spełniają swą rolę w kwestii poprawy środowiska agroekosystemów gminy
Radzyń Chełmiński, lecz ich wpływ jest raczej niezamierzony, ponieważ wcześniej
nie był on tu planowany i ukierunkowywany. Istniejące zadrzewienia i zakrzewienia
śródpolne występują głównie wzdłuż cieków wodnych, rowów odwadniających, na
stokach, skarpach i miedzach. Inaczej rzecz ujmując, są one tam gdzie rolnik nie
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
74
W e l l i ng t o n P R
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
widzi korzyści dla swoich celów i nie jest w stanie użytkować tych terenów rolniczo.
Zadrzewienia bardzo często stanowią wydzielenie obszarów, pod względem
własności. Po prostu tworzą one granice. Rzadko zdarza się, aby połać pola
należąca do jednego właściciela była poprzedzielana zadrzewieniami innymi aniżeli
te powstające w sposób naturalny, wcześniej opisany. Z obserwacji wynika, iż walory
istniejących na terenie gminy zadrzewień nie są doceniane. Nie prowadzi się tu ich
pielęgnacji, nie dba o różnorodność gatunkową, kształt wierzchołków szerokość,
wysokość i ich gęstość. Zasadniczo zadrzewienia śródpolne występujące na terenie
gminy są wytworem natury. Jedną z głównych przyczyn ich braku jest ich wypalanie.
Jest to jedna z metod ich likwidacji, która ma miejsce najczęściej na wiosnę.
Wypalane są całe połacie miedz, stoków, rowów. Jest to efekt błędnego myślenia, że
zakrzaczenia śródpolne są głównym źródłem powstawania chwastów, które rzekomo
rozprzestrzeniają się na pola i zagrażają uprawom. Brak zadrzewień to również
następstwo zaorywania miedz i roślinności je porastających w celu pozyskania
obszaru do użytkowania rolniczego.
Wpływ zadrzewień na ograniczenie erozji wietrznej
Ograniczenie prędkości wiatru na terenach otwartych jest bardzo ważna.
Często zdarza się, iż kilkunastohektarowe pole uprawne nie jest urozmaicone żadną
inną niż dana uprawa roślinnością. Prowadzi to do wzmożonej erozji gleb. Erozja
wietrzna powoduje wywiewanie z ziemi cząsteczek gleby. Wywiewane są też cząstki
próchnicy i nawozów mineralnych. Pojawiają się burze piaskowe, które przyczyniają
się do degradacji gleb i ich zubożania poprzez usuwanie najcenniejszych jej
składników decydujących o jej żyzności.
Zadrzewienia śródpolne w znacznej mierze ograniczają prędkość wiatru,
co prowadzi z kolei do ograniczenia erozji wietrznej gleb. Funkcja wiatrochronna
zadrzewień jest stawiana na pierwszym miejscu. Zadrzewienia śródpolne ograniczają
szybkość wiatru o każdej porze roku. W okresie zimy ich funkcja zmniejszania
prędkości wiatru jest jeszcze bardziej ważna niż w okresie wiosenno-letnim,
ponieważ właśnie wtedy powierzchnia pól jest pozbawiona roślinności. Wiąże się to
z tym iż powierzchnia ta jest w tym czasie najbardziej narażona na erozję wietrzną
gleb. Jednak mimo braku liści na drzewach zadrzewień doskonale spełniają one
75
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
funkcję wiatrochronną. Redukcja szybkości wiatru i wielkość strefy ochronnej są
uzależnione od typu, wysokości i zawartości zadrzewienia. Bardzo gęste
zadrzewienia mogą obniżać szybkość wiatru po jego zawietrznej stronie nawet
o 85 %, lecz wielkość strefy ochronnej za zasłoną jest wtedy niewielka. Przeciętnie
strefa ochronna stanowi pięciokrotną wartość wysokości zasłony. Przy średnio
gęstych ażurowych zadrzewieniach szybkość wiatru bezpośrednio za zadrzewieniem
spada o 65 %, a strefa ochronna może wynosić od 100 do 200 m. Jeśli zadrzewienie
składa się z wysokich drzew i niskich krzewów, jak również posiada nieregularny
kształt wierzchołka, to szybkość wiatru za zadrzewieniem spada tylko o 32 %,
natomiast wartość strefy ochronnej wzrasta nawet do 30 krotnej wysokości
zadrzewienia (J. Karg, B. Karlik 1993).
Ryc. 3. Zależność strefy ochronnej za zadrzewieniem od gęstości, szerokości, wysokości zadrzewienia
Wielkość strefy ochronnej za zadrzewieniem zależy od gęstości, wysokości,
szerokości, profilu wierzchołka zadrzewienia oraz od urzeźbienia terenu. Szeroki pas
zadrzewień spowoduje większy opór dla wiatru i wyciszy jego prędkość szybciej
aniżeli pas węższych zadrzewień, natomiast strefa ochronna przy zadrzewieniu
szerokim będzie o wiele krótsza niż przy zadrzewieniu wąskim. Ważne są też kształty
wierzchołków drzew i krzewów wchodzących w skład zadrzewień. Trzeba wiedzieć,
iż zadrzewienia z nieregularnym kształtem wierzchołka dają dłuższą sterfę ochronną
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
76
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
niż
te
za
stożkowatym
kształtem
wierzchołka.
Funkcjonalność
zadrzewień
śródpolnych zależna jest też od ich umiejscowienia w terenie. Na obszarze terenów
pofałdowanych najlepiej zadrzewiać szczyty wzniesień, a nie obniżenia terenowe.
Duże znaczenie dla powiększania strefy ochronnej po stronie zawietrznej ma
wzajemne usytuawanie w zadrzewieniu drzew i krzewów. Tendencje są następujące:
krzewy sadzi się po stronie zawietrznej przed drzewami w dla korzystniejszej
ochrony pól uprawnych przed erozją wietrzną.
Wpływ zadrzewień na ograniczenie erozji wodnej
Erozja wodna to duży problem z jakim borykają się rolnicy. Powierzchniowa
erozja wodna zagraża większości użytkom rolnym gminy z uwagi na jej
ukształtowanie terenu, gdzie terenów nadających się do spływu powierzchniowego
jest dużo. Ilość wynoszonego przez erozję wodną materiału glebowego z pól
uprawnych jest uzależniona od rzeźby terenu, składu mechanicznego gleby,
wielkości i rozkładu opadów atmosferycznych, sposobu użytkowania terenu
i pokrycia szatą roślinną. W wyniku erozji wodnej wynoszone są zarówno
nieorganiczne jak i organiczne składniki gleby. Na stoku gdzie, erozja jest silna,
zawartość próchnicy wynosi około 0,6 %, a u jego podnóża jest nawet o osiem razy
większa. W warunkach rolnictwa polskiego, z pozbawionego roślinności stoku
o nachyleniu szesnastu stopni spłukaniu ulega w okresie roztopów 63,2 tony
materiału glebowego z jednego hektara. W gminie Radzyń Chełmiński tego typu
erozja jest wzmożona zwłaszcza w okresie wiosennych roztopów. Można temu
zaradzić, bądź też w jakimś stopniu zahamować procesy tej erozji poprzez
odpowiednie zadrzewianie terenów rolniczych. Roślinność pokrywająca stok
powoduje, że ilość substancji wymywanych przez spływającą wodę jest przez nią
właśnie ograniczana i zatrzymywana. Roślinność pełni rolę hamulca dla rozwoju
erozji wodnej na obszarze stoku. Wiąże się to z zachowaniem na omawianych
„pochyłych” terenach gminy wielu związków i substancji pokarmowych, oraz
próchnicy, co sprzyja zachowaniu lepszej jakości gleby. Ważne jest, aby zdać sobie
sprawę o pozytywnym wpływie szaty roślinnej w krajobrazach rolniczych, zwłaszcza
gdzie nachylenia terenu są duże. Na obszary o ubogiej roślinności powinny być
odpowiednio kształtowane przez człowieka, aby zmniejszyć postępującą erozję
77
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
i zabezpieczyć teren przed jej wpływem. Służą temu działania mające na celu
wprowadzanie zadrzewień i zakrzewień oraz wcześniejsze zaprojektowanie ich
umiejscowienia na terenach pozbawionych roślinności zapobiegającej powstawaniu
skutków erozji wodnej.
Działanie erozji wodnej niekorzystnie wpływa też na linie brzegowe zbiorników
wodnych. Zdarza się, że tereny graniczące z wodą są pozbawione roślinności
co powoduje zwiększony spływ powierzchniowy wód wraz z wypłukanymi przez nie
substancjami do zbiornika wodnego. Sytuacja ta powiększa zubożenie przyległych
gruntów w substancje pokarmowe, natomiast zbiorniki wodne są narażone na
zanieczyszczenie substancjami chemicznymi i wzmożoną eutrofizację. Usytuowane
na liniach brzegowych zbiorników wodnych zadrzewienia i zakrzewienia ograniczają
negatywne skutki procesu erozji. Stanowią pewnego rodzaju „filtr przeczyszczający”
dla spływającej wody (często zabrudzonej) z obszaru stokowego do zbiornika
wodnego. Poza tym utrwalają one strefę linii brzegowej przed obrywem,
podmywaniem itp..
Wpływ zadrzewień na kształtowanie bilansu wodnego
Zadrzewienia śródpolne mogą również spełniać znaczną rolę w kształtowaniu
bilansu wodnego obszarów do nich przyległych. W okresie wzrastającego deficytu
wody i postępującego jej zanieczyszczenia, szczególnej wagi nabierają problemy
poprawy zagrożonego bilansu wodnego. W krajobrazie rolniczym badanego obszaru
bilans wodny rozpatrywany jest w ramach małego obiegu wody. Intensyfikacja tego
obiegu jest w stanie polepszyć bilans tych obszarów. Jednym z głównych czynników
wpływających na wzrost zasobów wodnych jest struktura krajobrazu, czyli właściwa
liczba i układ przestrzenny zbiorników wodnych, terenów bagiennych, torfowisk, jak
również zadrzewień i zakrzewień śródpolnych. Na ilość wody znajdującej się
w obiegu wpływa głównie parowanie zależne od wilgotności powietrza, temperatury,
wiatru, pokrycia i ukształtowania terenu, rodzaju powierzchni i innych czynników.
Niektóre z nich mogą być zmienione przez człowieka, inne modyfikowane.
Tym samym można wpływać na wartości parowania z powierzchni gruntu i na
transpirację. Transpiracja roślin uprawnych jest o wiele mniejsza od transpiracji
drzew w lasach, parkach i zadrzewieniach. Najbardziej ubogi element krajobrazu,
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
78
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
jakim jest ugór, zużywa na proces parowania zaledwie 55 % energii słonecznej
pochłoniętej przez jego powierzchnię czynną i aż 40 % energii na ogrzanie
powietrza. Natomiast zadrzewienia zużywają prawie 90 % energii na parowanie
i tylko 7 % na ogrzanie powietrza. Wprowadzenie pasów zadrzewień na obszary
upraw zbożowych powoduje w okresie wegetacji spadek ewapotranspiracji
potencjalnej o 70 mm i wzrost w tym samym czasie parowania rzeczywistego
o 20 mm (Karg 1993). Stwierdzono też wpływ zadrzewień na inne składniki
mikroklimatu obszarów przyległych. Według badań przeprowadzonych w Turwi
w odległości
równej
czterokrotnej
wysokości
zadrzewienia
ilość
opadów
atmosferycznych wzrasta o 7 %. Najmniejszy opad rosy stwierdzono w pobliżu
zadrzewienia, maksimum w odległości 8-12 h ( h-wysokość zadrzewienia)
4.9.3. ŁĄKI I PASTWISKA
Naturalne zespoły roślinne stanowią również łąki (389 ha) i pastwiska trwałe
(278 ha), zajmują łącznie 7,4% powierzchni omawianego obszaru. Łąki grądowe
występują na obszarach nie podlegających zalewom wód rzecznych, posiadają
roślinność dość niską, zwartą, często suchą. Stanowią je głównie trawy. Ten typ łąk
rozpowszechniony jest na całym obszarze gminy w zagłębieniach terenowych
w obrębie wysoczyzny oraz na płaskim terenie.
Łąki zalewowe, czyli łęgi, występują w dolinach cieków w dnach rynien
subglacjalnych, zalewanych wiosną i jesienią, a często również latem. Roślinność
tego typu siedliska jest bujna, wysoka o niewielkiej ilości gatunków.
4.9.4. ZIELEŃ URZĄDZONA
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński znajduje się 6 parków, w następujących
miejscowościach: Fijewo, Radzyń Wieś, Stara Ruda, Zakrzewo, Dębieniec
i Gawłowice. Parki wiejskie w wymienionych miejscowościach, jako tereny pokryte
drzewostanem
na
bezleśnych
obszarach
rolniczych,
oprócz
znaczenia
historycznego, architektonicznego i naukowo-dydaktycznego pełnią też funkcję
ekologiczną,
wzbogacając
i urozmaicając
środowisko
przyrodnicze.
Jednak
w większości parki są zdegradowane, mają nieczytelny układ przestrzenny,
79
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
niefunkcjonalny układ wodny i zaniedbany drzewostan. Wymagają rekonstrukcji
i fachowej pielęgnacji.
Zieleń
urządzona
gminy
to
także
zieleń
towarzysząca
budownictwu
mieszkalnemu i publicznemu, ogródki działkowe, zieleń cmentarzy a także zieleń
obiektów sportowych (boiska).
Powstanie tego typu zieleni jest związane z dążeniem społeczności lokalnej
do poprawienia naruszonej równowagi biologicznej w środowisku.
4.9.5. PRZYRODA CHRONIONA I JEJ ZASOBY
Na obszarze gminy Radzyń Chełmiński prawna ochrona przyrody i krajobrazu
reprezentowana jest zarówno przez formy wielkoobszarowe, to znaczy: obszar
chronionego krajobrazu, jak również przez formy ochrony indywidualnej, czyli
pomniki przyrody. Ponadto do chronionych elementów środowiska przyrodniczego
należą: parki podworskie, lasy ochronne, przydrożne szpalery drzew, cmentarze.
4.9.5.1. Obszary Chronionego Krajobrazu
Obszary chronionego krajobrazu to, zgodnie z Ustawą o ochronie przyrody
z dnia 16 kwietnia 2004 (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 880) „obszary, które obejmują
wyróżniające
się
krajobrazowo
tereny
o
różnych
typach
ekosystemów.
Zagospodarowanie tych systemów powinno zapewnić stan względnej równowagi
ekologicznej systemów przyrodniczych”. Na terenie gminy Radzyń Chełmiński
znajdują się 1 tego typu obszar: „Strefa krawędziowa doliny Wisły”. Obszary
chronionego krajobrazu nie podlegają rygorystycznym reżimom ochronnym,
a zasady gospodarowania w ich obrębie określają przepisy wyżej wymienionego
rozporządzenia, między innymi zakazuje się lokalizacji obiektów przemysłowych
i rolniczych uciążliwych dla środowiska, nakazuje się zachowanie i pomnażanie
zasobów zieleni przez zalesianie gruntów nieprzydatnych do produkcji rolnej, stref
zboczowych, dolin i rynien, aby maksymalnie ograniczyć przekształcenia powierzchni
ziemi i zmiany stosunków wodnych, a w zagospodarowaniu turystycznym
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
80
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
i rekreacyjnym terenów kierować się normatywami chłonności i pojemności
turystycznej.
„Strefa krawędziowej doliny Wisły”, to niewielki, zachodni fragment gminy.
Obejmuje on niezwykle urozmaiconą, o dużych deniwelacjach terenu strefę
krawędziową doliny Wisły.
4.9.5.2. Pomniki Przyrody
Obowiązująca aktualnie USTAWA z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie
przyrody. (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880.), tak definiuje „pomnik przyrody”:
„Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich
skupienie o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno-pamiątkowej
i krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi
je wśród innych tworów, a w szczególności sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa
i krzewy gatunków rodzimych i obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary,
głazy narzutowe, jaskinie”.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński uznano 2 pomniki przyrody.
TABELA 24. Wykaz pomników przyrody w gminie Radzyń Chełmiński
Lp
Rodzaj pomnika przyrody
Obwód
[cm]
Wysokość
[m]
332-414
26 - 28
Zakrzewo (park podworski)
1988
14 - 17
Gziki (park podworski)
1998
Określenie położenia pomnika
Rok
uznania
skupienie 4 dębów
szypułkowych:
1.
3 dęby
a) 302
b) 283
dąb dwupienny
2.
skupienie 3 lip drobnolistnych
275, 310, 310
Źródło: Gmina Radzyń Chełmiński
Ochrona pomników przyrody polega na wprowadzeniu następujących
zakazów:

wycinania, niszczenia lub uszkadzania drzew,

zrywania pączków, owoców, kwiatów i liści,

zanieczyszczenia terenu i wzniecania ognia w pobliżu drzew,

umieszczania tablic, napisów i innych znaków,
81
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R

wchodzenia na drzewa,

wznoszenia budowli i prowadzenia instalacji w pobliżu drzew.
4.9.5.3. Użytki Ekologiczne
Użytki ekologiczne są indywidualną formą ochrony przyrody, wprowadzoną
Ustawą o ochronie przyrody z dnia 16 października 1991 roku (obecnie już nie
obowiązującej). Zgodnie z postanowieniami aktualnej Ustawy z dnia 16 kwietnia
2004 roku „użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości
ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych
i typów środowisk jak: naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne „oczka
wodne”, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej
roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce itp.
Celem wprowadzania tej formy ochrony jest konieczność zachowania
pozostałości ekosystemów naturalnych i subnaturalnych, stanowiących o sieci
połączeń ekologicznych pomiędzy najcenniejszymi przyrodniczo obszarami oraz
zachowanie możliwie największej różnorodności.
Wprowadzanie użytków ekologicznych ma poważne znaczenia gdyż wypełnia
istotną lukę w systemie ochrony przyrody i umożliwia służbom konserwatorskim
ochronę ekosystemów.
Uznanie
za
użytki
ekologiczne
izolowanych
dotychczas
niewielkich
powierzchni, umożliwia często ich przetrwanie.
Na terenie gminy Radzyń Chełmiński niestety nie ma obiektów uznanych
za użytki ekologiczne. Należy wziąć ten fakt pod uwagę ponieważ na omawianym
obszarze istnieją śródleśne łąki oraz bagna, będące pozostałością ekosystemów
mających
znaczenie
dla
zachowania
unikatowych
zasobów
gatunkowych
i środowiskowych.
4.9.5.4. Parki Dworskie
Sieć zespołów dworsko-parkowych, znajdujących się na terenie gminy Radzyń
Chełmiński podlega ochronie na podstawie przepisów Ustawy o ochronie dóbr
kultury, gdyż są one wpisane do rejestru zabytków. Parki te, znajdują się
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
82
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
w następujących miejscowościach: Fijewo, Radzyń Wieś, Stara Ruda, Zakrzewo,
Dębieniec i Gawłowice.
4.9.5.5. Lasy Ochronne
Lasy ochronne – zaliczamy do nich te lasy, które ze względu na warunki ich
otoczenia mają duże znaczenie przez samo ich występowanie w krajobrazie.
Znaczenie ich polega na wpływie jaki wywierają na glebę, klimat i obieg wód,
a pośrednio na inne gałęzie produkcji poza leśnictwem oraz na stosunki zdrowotne
obszaru gdzie występują. Do grupy lasów ochronnych zalicza się także te lasy, które
ze względu na swe pochodzenie, skład budowę oraz inne cechy mają szczególną
wartość dla nauki, dla ochrony resztek pierwotnej przyrody, lub dla piękna
krajobrazu. Niestety na terenie gminy Radzyń Chełmiński brak jest wyznaczonych
lasów ochronnych.
4.10. ANALIZA WSKAŹNIKOWA STANU ŚRODOWISKA
Na podstawie sporządzonej analizy obecnego stanu środowiska gminy
wyznaczono lokalne wskaźniki środowiskowe. Wskaźniki te mają być podstawą
oceny poprawy środowiska i oceny jakości życia mieszkańców gminy, a także
umożliwić okresową weryfikację podejmowanych działań.
TABELA 25. Wskaźniki środowiskowe i zrównoważonego rozwoju gminy
Jednostka
Oceniany element
Wskaźnik
miary
1
Ujęcia wód
Zużycie wody
Sieć wodociągowa
Oczyszczanie ścieków
2
3
Infrastruktura
Liczba komunalnych ujęć wody
Stacje uzdatniania wody
Wydajność komunalnych ujęć wody
Produkcja wody
Długość sieci wodociągowej
Liczba przyłączy wodociągowych
Procent mieszkańców objętych siecią
wodociągową
Długość sieci kanalizacyjnej na terenie gminy
Wskaźnik skanalizowania gminy (K)
K = 1 000 x dł. sieci kanalizacyjnej/liczba
mieszkańców gminy
Wskaźnik proporcji dł. sieci kanalizacyjnej do
dł. sieci wodociągowej
Liczba przyłączy kanalizacyjnych
83
szt
szt
m3/h
Stan
obecny
4
6
6
m3/h
km
szt
135,5
% ogółu ludności
98,35
km
16,8
K
3,29
szt
694
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Program Ochrony Środowiska Gminy Radzyń Chełmiński
W e l l i ng t o n P R
2
1
3
Liczba przyzagrodowych oczyszczalni
szt
Oczyszczanie ścieków ścieków
Liczba szamb
szt
Stacje bazowe telefonii
komórkowej i linii
Ilość stacji na terenie gminy
szt.
radiowych
Zasoby środowiska przyrodniczego
Zasoby geologiczne – ilość złóż
[tyś. Mg]
Rzeźba terenu i budowa
geologiczna
Powierzchnia terenów zrekultywowanych
ha
Wody podziemne
Jakość wód ujmowanych
Jakość cieków wodnych
Ilość jezior z ustaloną klasą czystości
(przeprowadzone badania)
Ilość przebadanych kąpielisk (sezon
Wody powierzchniowe
turystyczny maj – wrzesień)
Ilość ustanowionych stref ciszy na jeziorach
Długość linii brzegowej wyznaczonej dla
zbiorników i cieków wodnych
Udział gleb bardzo kwaśnych
Udział użytków rolnych w całkowitej
powierzchni gminy
Udział poszczególnych klas bonitacyjnych
gleb (grunty rolne):
Gleby
 I
 II
 III
 IV
 V
 VI
Ilość pozwoleń na emisję
Wielkość dopuszczalnej rocznej emisji (wg
pozwoleń) dla wskaźników
Powietrze atmosferyczne - SO2
- NO2
-CO
- pył całkowity
Liczba instalacji działających w oparciu o
Odnawialne źródła energii energię odnawialną
Powierzchnia upraw roślin energetycznych
Środowisko akustyczne
Ilość pozwoleń na emisję hałasu
Liczba rezerwatów
Liczba rezerwatów posiadających plany
ochrony
Ilość Obszarów Chronionego Krajobrazu
Liczba użytków ekologicznych
Przyroda
Liczba pomników przyrody
Użytki leśne oraz grunty zadrzewione
i zakrzewione
Zespoły Przyrodniczo-krajobrazowe
Parki wiejskie
Edukacja ekologiczna
Ilość przeprowadzonych akcji edukacyjnych
Edukacja ekologiczna
Ilość ścieżek rowerowych
OCENA I ANALIZA STANU
ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
84
% wód ujmowanych
nie spełniających
jakości według PPIS
Klasa czystości wód
4
2
b.d.
1
0
0
0
III i PK
szt.
1
szt.
0
szt.
0
km
0
%
10
%
91,74
szt.
0
0
69
30
1
0
0
[Mg]
0
szt.
0
ha
szt.
szt
0
1
0
szt
0
szt
szt
szt
% powierzchni
gminy
szt
szt
1
0
2
% ogólnej
powierzchni
szt
szt
1,65
0
6
0
0
Download
Random flashcards
Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

2-2=0

2 Cards jogaf85537

Create flashcards