Strategia Rozwoju Gminy

advertisement
STRATEGIA ROZWOJU
GMINY
Tarnowo Podgórne
Tarnowo Podgórne, 2001 rok
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Strategię Rozwoju Gminy
Zatwierdzoną uchwałą Rady Gminy
Opracowała „Komisja” ds.
Opracowania Strategii Rozwoju Gminy
powołana przez Radę Gminy
uchwałą nr z dnia
skład komisji
Tadeusz Czajka
Janusz Zarzyński
Juliusz Gustowski
Roman Tomaszewski
Teresa Domagalska
Kazimiera Papych
Krzysztof Przybylski
2
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Spis zawartości opracowania
I.
DIAGNOZA STANU ISTNIEJĄCEGO
5
1.
1.1
1.2
OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA NA TLE REGIONU I KRAJU
Ogólna charakterystyka dotychczasowych tendencji rozwojowych
Tarnowo Podgórne na tle wybranych gmin wiejskich kraju i województwa
poznańskiego.
Analiza porównawcza przy zastosowaniu metod porządkowania liniowego
6
6
8
2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10
2.11
2.12
DIAGNOZA STANU ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
Położenie geograficzne
Rzeźba terenu
Powierzchniowa budowa geologiczna
Wody powierzchniowe
Wody podziemne
Gleby
Surowce mineralne
Szata roślinna. Świat zwierzęcy
Klimat lokalny
Obszary i obiekty prawnie chronione
Stan czystości wód, zagrożenia
Podsumowanie
12
12
12
13
14
17
21
21
20
23
24
25
26
3.
3.1
3.2
WARTOŚCI KULTUROWE
Wykształcenie się układu osadniczego
Charakterystyka krajobrazu gminy
28
28
31
PRZEMIANY DEMOGRAFICZNE I SPOŁECZNE. JAKOŚĆ ŻYCIA
W GMINIE
4.1
Tarnowo Podgórne na tle województwa i wybranych gmin
4.2
Przemiany demograficzne
4.3
Rynek pracy - ogólna charakterystyka
4.4
Mieszkalnictwo
4.5
Infrastruktura społeczna
Wnioski
4.
5.
5.1
5.2
6.
6.1
6.2
6.3
35
36
38
43
44
45
47
ROZWÓJ GOSPODARCZY
Diagnoza stanu zagospodarowania rolnictwa
Ogólna charakterystyka głównych kierunków działalności gospodarczych
- poza rolnictwem prowadzonych na terenie gminy
Wnioski
50
50
INFRASTRUKTURA TECHNICZNA
Uwarunkowania komunikacyjne
Elektroenergetyczne systemy przesyłowe
Wnioski
Pasy łączności teleradiowej
62
62
65
66
67
3
57
61
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
6.4
6.5
Urządzenia wodociągowe
Odprowadzenie ścieków sanitarnych
67
68
7.
7.1
7.2
STAN PRZESTRZENI GMINY
Charakterystyka wyróżnionych jednostek przestrzennych
Konflikty przestrzenne na obszarze gminy
Wnioski
70
70
73
75
II.
SYNTEZA ROZWOJU GMINY
76
1.
1.1
1.2
1.3
SYTUACJE PROBLEMOWE
Rolnictwo, Środowisko przyrodnicze i Przestrzenne
Infrastruktura techniczna
Infrastruktura społeczna
77
77
77
77
2.
2.1
2.2
CZYNNIKI ROZWOJU GMINY
Czynniki wewnętrzne
Czynniki zewnętrzne
78
78
78
3.
PRIORYTETOWE PROBLEMY W GMINIE
80
4.
MISJA
81
5.
WIZJE
82
6.
OCENA OPINII SPOŁECZNEJ
83
7.
STRATEGICZNE CELE ROZWOJU GMINY
87
Podsumowanie
90
4
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
I.
Diagnoza stanu
istniejącego.
5
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
1. Ogólna charakterystyka gminy na tle regionu i kraju.
1.1.
Ogólna charakterystyka dotychczasowych tendencji rozwojowych.
Gmina Tarnowo Podgórne stanowi część intensywnie urbanizującej się strefy podmiejskiej
Poznania obejmującej 11 jednostek gminnych, które tworząc pierścieniowy układ terenów
bezpośrednio sąsiadujących z Poznaniem wchodzą w skład Poznańskiego Obszaru
Metropolitalnego.
Przekształcenia ustrojowe i postępujące za nimi następstwa zachowań społecznogospodarczych, wywołane wielością czynników, spowodowały przenoszenie się procesów
urbanizacji na obszary wiejskie, tworząc enklawy zainwestowania mieszkaniowego,
rekreacyjnego i produkcji różnego rodzaju dóbr.
Położone na granicy z Poznaniem Tarnowo Podgórne jest właśnie w takiej sytuacji silnej inwazji urbanizacyjnej i rozwoju wszystkich wymienionych wyżej funkcji.
Wymieniony proces dotknął
jeszcze wiele innych
gmin województwa (m.in. gminy:
Swarzędz, Pobiedziska, Suchy Las i Komorniki).
Lokalizacja gminy Tarnowo Podgórne i aktualny układ połączeń drogowych stwarza
bowiem szczególnie korzystne warunki dla nowych inwestycji. Tarnowo Podgórne wchodząc
w skład obszaru metropolitalnego aglomeracji poznańskiej, pełniącej szereg funkcji
krajowych i międzynarodowych, współuczestniczy w procesach wzrostu opartych na
koncentracji zjawisk innowacyjności, konkurencyjności, efektywności, rozwoju przemysłu
wysokiej technologii, usług najwyższego rzędu takich jak : międzynarodowy handel, nauka,
kultura.
Dodatkowo obszar gminy znajduje się na trasie europejskiej osi rozwojowej wschód zachód, stanowiącej pasmo przyspieszonych procesów przekształceń przestrzennych,
strukturalnych i cywilizacyjnych, zachodzących w wyniku podwyższonej aktywności
społeczno-gospodarczej,
stymulowanej
procesami
przenoszenia
potencjałów
Unii
Europejskiej na wschód i rozwojem metropolii berlińskiej, której zasięg oddziaływania
dociera aż do Poznania.
Już na obecnym etapie, gmina jest zaliczana do grona najbardziej rozwiniętych w
województwie,
charakteryzuje się korzystnymi cechami zagospodarowania, takimi jak:
wskaźnik wyposażenia w infrastrukturę techniczną, plony zbóż i ziemniaków, jakość rolniczej
przestrzeni produkcyjnej, liczba podmiotów gospodarczych na jednego mieszkańca, dochody
budżetu gminy na jednego mieszkańca, powierzchnia użytkowa mieszkań na 1 mieszkańca,
6
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
niska stopa bezrobocia i mały udział ludności korzystającej z pomocy społecznej. Gmina jest
dość gęsto zaludniona, wskaźnik liczby mieszkańców na 1 km2 przekracza 150 osób, proces
wzrostu liczby mieszkańców jest dość poważnie związany z silną migracją z obszaru całego
województwa.
Rolnictwo w gminie Tarnowo Podgórne miało dotychczas bardzo korzystne warunki do
rozwoju, o czym decydowały dwa główne czynniki. Pierwszym była dobra jakość większości
gleb, a drugim była bliskość i dostępność miasta Poznania, które z jednej strony zgłaszało
urozmaicone zapotrzebowanie na produkty wiejskie, z drugiej - oferowało mieszkańcom
gminy alternatywne formy zatrudnienia poza rolnictwem. Te możliwości podparte
gospodarnością mieszkańców wykształciły dwa modele: rolnictwa rynkowego i na potrzeby
własne (na zaopatrzenie rodzin), które w połączeniu z innymi funkcjami gminy tworzą szereg
przykładów wielofunkcyjnego zagospodarowania obszarów wiejskich.
Cechą korzystnie wyróżniającą Tarnowo Podgórne w porównaniu do innych wiejskich
gmin położonych w regionie poznańskim jest wysoka dynamika rozwoju działalności
gospodarczych poza rolnictwem w tym zwłaszcza rozwój podmiotów gospodarczych sektora
prywatnego z udziałem kapitału zagranicznego.
7
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
1.2. Tarnowo Podgórne na tle wybranych gmin wiejskich kraju i
województwa poznańskiego. Analiza porównawcza przy zastosowaniu
metod porządkowania liniowego.
Celem analizy była ocena Tarnowa Podgórnego w porównaniu do wybranych gmin
wiejskich. Badanie przeprowadzono w dwóch ujęciach. W pierwszym Tarnowo Podgórne
było porównywane do 8 wybranych gmin z obszaru Polski (w tym 3 położonych na obszarze
województwa poznańskiego). W ujęciu drugim odniesiono się do gmin wiejskich położonych
w najbliższej strefie oddziaływania miasta Poznania.
Omówienie wyników porządkowania liniowego – Tarnowo Podgórne na tle wybranych
gmin kraju.
Analizę przeprowadzono w odniesieniu do roku 1997 a zasadniczym kryterium doboru
gmin była ogólnie korzystna ocena ich aktualnej kondycji i tendencji rozwojowych. W
analizie uwzględniono następujące gminy: Kobierzyce (woj. wrocławskie), Niepołomnice
(woj. krakowskie), Przykona (woj. konińskie), Raszyn (woj. warszawskie), Tuszyn (woj.
łódzkie) oraz z obszaru województwa poznańskiego gminy : Czerwonak, Komorniki i Suchy
Las.
Analizowane gminy zostały scharakteryzowane za pomocą 15 wskaźników dotyczących.
sytuacji : demograficznej, zasobów pracy, mieszkaniowej, opieki zdrowotnej, podmiotów
gospodarczych, telefonizacji oraz finansów. Podstawą obliczenia wskaźników był „Zestaw
cech obligatoryjnych BDL – gminy” opracowany przez GUS.
Analizę przeprowadzono przy wykorzystaniu taksonomicznej metody porządkowania
liniowego tj. metody tzw. linii problemowych. Uporządkowane liniowo gminy zostały
podzielone na klasy przy wyróżnieniu gmin : silnie, średnio oraz słabo rozwiniętych. Wyniki
analizy przedstawiono na rysunkach (rys. 1, 2, 3) oraz zamieszczono w tablicach (tab. 1 i 2).
Wyniki analizy wykazały (rys. 1), że gmina Tarnowo Podgórne została zaliczona do grupy
gmin silnie rozwiniętych. W grupie tej znalazła się również podwrocławska gmina
Kobierzyce. W grupie gmin średnio rozwiniętych znalazły się dwie gminy położone w
sąsiedztwie Poznania tj. Suchy Las oraz Czerwonak. Do klasy tej zaliczono także
podkrakowską gminę Niepołomnice. W grupie gmin słabo rozwiniętych znalazły się : Tuszyn,
podpoznańska gmina Komorniki oraz Przykona.

Szczegółowy opis wykorzystanych w prezentowanej analizie metod można znaleźć w publikacji : Zbigniew Frankowski „Zastosowanie
metod taksonomicznych w badaniach przestrzennych”, IGPiK, Warszawa, 1991.
8
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Z punktu widzenia wskaźników uwzględnionych w analizie (rys. 2 i 3 oraz tablice 1 i 2) na
pozycję zajętą przez Tarnowo Podgórne istotny wpływ wywarły korzystne (w stosunku do
średnich wartości wskaźników dla analizowanego zbioru gmin) wartości zmiennych
dotyczących : % podmiotów gospodarczych z udziałem kapitału zagranicznego, liczby
podmiotów gospodarczych sektora prywatnego na 1000 mk, % pracujących ogółem w liczbie
ludności w wieku produkcyjnym, % ludności w wieku produkcyjnym w liczbie ludności
ogółem, powierzchni użytkowej mieszkań na 1 mk, liczby abonentów telefonicznych na 1000
mk, dochodów własnych budżetu gminy oraz % wydatków inwestycyjnych w wydatkach
ogółem budżetu gminy. Niekorzystnymi wartościami (w stosunku do średnich wartości dla
analizowanego zbioru gmin) cechowały się zmienne dotyczące : gęstości zaludnienia, salda
migracji, liczby osób na mieszkanie, liczby lekarzy na 1000 mk, wydatków budżetu gminy na
1 mk.
Omówienie wyników porządkowania liniowego – Tarnowo Podgórne na tle wybranych
gmin województwa poznańskiego.
Analizę przeprowadzono – podobnie jak w ujęciu pierwszym – za pomocą metod
porządkowania liniowego. W analizie uwzględniono dwa przedziały czasu tj. lata 1994 oraz
1997. Celem analizy było porównanie Tarnowa Podgórnego do pozostałych sześciu gmin
wiejskich
położonych
w
bezpośredniej
strefie
oddziaływania
miasta
Poznania.
Przeprowadzone badanie składało się z trzech następujących etapów :

uporządkowania gmin na linii problemowej dla roku 1994

uporządkowania gmin na linii problemowej dla roku 1997

uporządkowania gmin na sprzężonych liniach problemowych dla lat 1994 – 1997.
Dwa pierwsze wymienione wyżej porządkowania mają charakter statyczny i obrazują
pozycje jakie zajmowały analizowane gminy odpowiednio w roku 1994 i 1997. Sprzężone
linie problemowe mają charakter ujęcia dynamicznego i pozwalają ocenić skalę przemian
badanych gmin w latach 1994-1997. Uporządkowane liniowo gminy zostały podzielone na
klasy przy wyróżnieniu w sytuacji linii problemowych gmin – silnie, średnio i słabo
rozwiniętych a w przypadku sprzężonych linii problemowych gmin o – dużej, średniej i małej
skali przemian.
W analizie uwzględniono 11 wskaźników dotyczących sytuacji : demograficznej,
mieszkaniowej, ochrony zdrowia, szkolnictwa, stanu dróg, telefonizacji oraz finansów.
9
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Wyniki analizy przedstawiono na rysunkach (rys. 4, 5, 6, 7, 8) oraz zamieszczono w
tablicach (tablice 3, 4, 5, 6 i 7) a także zaprezentowano na mapkach (rys 9 - 11).
Analiza przeprowadzona dla roku 1994 wykazała (rys. 4), że Tarnowo Podgórne zostało
zaliczone do grupy gmin średnio rozwiniętych. W grupie tej znalazła się również gmina
Dopiewo. Do klasy gmin silnie rozwiniętych zaliczono Czerwonak i Suchy Las. Do grupy
gmin słabo rozwiniętych należały Kleszczewo, Rokietnica i Komorniki. Biorąc pod uwagę
wskaźniki uwzględnione w badaniu (rys. 5, tablica 3 i 5) korzystnymi dla Tarnowa
Podgórnego wartościami (w stosunku do wartości średnich analizowanego zbioru gmin)
charakteryzowały się zmienne dotyczące : gęstości zaludnienia, salda migracji na 1000 mk,
powierzchni użytkowej mieszkań na 1 mieszkańca, liczby uczniów w szkołach podstawowych
na oddział, dochodów i wydatków budżetu gminy na 1 mk. Szczególną uwagę zwraca
wskaźnik dotyczący liczby abonentów telefonicznych na 1000mk, którego wartość była
wyższa o ponad 90% w stosunku do średniej wartości dla analizowanych gmin. W
odniesieniu do niekorzystnych dla Tarnowa Podgórnego wartości zmiennych przede
wszystkim należy zwrócić uwagę na wskaźnik dotyczący dróg gminnych i lokalnych, których
wartość była o ponad 70 % niższa niż średnia dla omawianych gmin.
Wyniki analizy dla roku 1997 wykazały (rys. 6), że Tarnowo Podgórne w porównaniu do
analizowanych jednostek jest gminą najsilniej rozwiniętą. Do grupy tej zaliczono również
gminę Suchy Las. W klasie gmin średnio rozwiniętych znalazły się : Czerwonak, Rokietnica
oraz Dopiewo. Do gmin słabo rozwiniętych należały : Komorniki oraz Kleszczewo.
Biorąc pod uwagę scharakteryzowane wyżej - w odniesieniu do roku 1994 - wartości
zmiennych szczególnie korzystnym wzrostem (poziomu ich wartości) cechowały się
wskaźniki dotyczące dochodów i wydatków budżetu gminy na 1 mk a także salda migracji na
1000 mk (rys. 7, tablica 4 i 6). Wśród pozostałych zmiennych, podobnie jak w 1994 roku,
wyróżniał się poziom wartości wskaźnika dotyczącego liczby abonentów telefonicznych na
1000 mk. Odnosząc się do niekorzystnych dla Tarnowa Podgórnego (w porównaniu do
pozostałych gmin) wartości zmiennych zwraca uwagę identyczna jak w 1994 roku wartość
wskaźnika dotyczącego dróg gminnych i lokalnych.
10
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Podsumowanie
Wyniki przeprowadzonej analizy wykazały, że z punktu widzenia uwzględnionych w
badaniu wskaźników :

Na tle ośmiu wybranych – reprezentujących różne regiony kraju - gmin wiejskich gmina
Tarnowo Podgórne w 1997 r. należało do gmin najsilniej rozwiniętych.

W porównaniu do sześciu gmin wiejskich położonych w bezpośredniej bliskości Poznania
Tarnowo Podgórne – w 1994 r. zaliczone do gmin średnio rozwiniętych w 1997 r. zajęło
pozycję gminy zdecydowanie najsilniej rozwiniętej charakteryzując się w latach 1994 –
1997 największą skalą korzystnych przemian.
11
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
2. Diagnoza stanu środowiska przyrodniczego.
2.1. Położenie geograficzne
Gmina Tarnowo Podgórne położona jest w środkowo - zachodniej części województwa
wielkopolskiego. Graniczy:
–
od północy z gminą Rokietnica ,
–
od zachodu z gminami Kaźmierz i Duszniki
–
od południa z gminami Dopiewo i Buk
–
od wschodu z miastem Poznaniem.
Gmina leży przy drodze międzynarodowej Nr 2 relacji Berlin - Warszawa.
Powierzchnia gminy wynosi 10 140 ha , z tego w 2000r:

użytki rolne stanowią

7 579 ha tj.
74,74% pow. gminy
lasy i zadrzewienia
711 ha tj.
7.01% pow. gminy

wody
211 ha tj.
2.08% pow. gminy

tzw. nieużytki
154 ha tj.
1.52% pow. gminy

tereny zabudowane i inne
1 485 ha tj.
14.65% pow. gminy
Zgodnie z regionalizacją J.Kondrackiego gmina
należy do mezoregionu Pojezierze
Poznańskie, będącego częścią makroregionu Pojezierze Wielkopolskie.
Wg podziału geomorfologicznego Niziny Wielkopolskiej B.Krygowskiego obszar ten
zaliczony jest do Wysoczyzny Poznańskiej z subregionami:
– Pagórki Pszczewsko-Pniewskie, na północnym - zachodzie, które obejmują swym
zasięgiem dolinę rzeki Samy wraz z dopływem
– Równina Poznańska, na południu i wschodzie, w obrębie jej znajduje się Jezioro
Lusowskie.
– Równina Szamotulska , której południowa część swym zasięgiem obejmuje tereny
centralne gminy i położone na północ od Jeziora Lusowskiego.
2.2. Rzeźba terenu
Ukształtowanie powierzchni gminy jest zróżnicowane. Występują tu obszary płaskie
równinne, pagórkowate, zboczowe, rynnowe. Najbardziej charakterystyczne formy to dwie
formy - rynny glacjalne.
12
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Są to : rynna Jeziora Lusowskiego , o układzie równoleżnikowym i rynna rzeki Samy z
dopływem o wyraźnej orientacji południkowej.
Tereny na północ od Jeziora i na wschód od rynny Samy - to wysoczyzna morenowa
płaska i falista, zawdzięczająca
swoją genezę bezpośredniej akumulacji lądolodu
skandynawskiego. Wysokości bezwzględne oscylują w granicach 90 - 93 m npm.
Na północ do Ceradza Kościelnego, Tarnowa Podgórnego występują odosobnione
wzgórza i pagórki moreny czołowej, osiągające w kulminacjach wysokości ok. 100 m npm.
Na południe od Jeziora rozciąga się powierzchnia sandrowa, na wysokości około 90 - 92
m npm/Sandr Lusowski/ a bardziej na wschód rozpościera się Sandr Wysogotowski.
W obrębie ich powierzchni występują duże lecz stosunkowo płytkie zagłębienia
wytopiskowe / Otowo - Polityka/.
W ten poziom wysoczyzny morenowej i sandrowej wcięte są w/w rynny glacjalne.
Rynna rzeki Samy stanowi ogromną formę wciętą na głębokość ok. 15 m o wyraźnych
zboczach, z szeregiem licznych dolinek denudacyjnych i rozcięć erozyjnych. Zbocza
wykształcone są w postaci teras, również z połogimi zagłębieniami wytopiskowymi.
Rynna Jeziora Lusowskiego ma idealnie równoleżnikowy przebieg, nietypowy dla rynien
polodowcowych Wysoczyzny Poznańskiej. Wcięcie jej wynosi ok. 12 m.
Południowe obrzeże rynny ma bardziej urozmaiconą rzeźbę w stosunku do północnego.
Występują tu liczne pagórki kemowe jak i zagłębienia wytopiskowe.
Obszar północno-wschodni gminy sąsiaduje z rynną Jeziora Kierskiego. Zachodni brzeg
Jeziora jest najbardziej zróżnicowany, w rejonie Chyb występuje zespół
stosunkowo
wysokich pagórków morenowych.
2.3. Powierzchniowa budowa geologiczna
Powierzchniowa budowa geologiczna obszaru gminy obejmuje utwory czwartorzędowe
plejstoceńskie i holoceńskie. Miąższość tych utworów jest zróżnicowana i sięga od 40 do
ponad 100 m. Wynika to przede wszystkim z silnie urozmaiconej powierzchni
13
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
podczwartorzędowej. Ogólny profil geologiczny czwartorzędowej serii utworów przedstawia
się następująco:
pod niedużej miąższości pokładem gliny zwałowej brązowej zwanej górną z okresu
zlodowacenia bałtyckiego, występuje tzw. seria międzymorenowa. Serię międzymorenową
stanowią w stropie utwory zastoiskowe, w spągu natomiast piaski o różnym uziarnieniu i
żwiry. Poniżej, zalega glina zwałowa szara, zwana też dolną,
zaliczona do utworów
zlodowacenia środkowopolskiego.
Glina zwałowa zajmuje swym zasięgiem większą część powierzchni gminy na północ
od Jeziora Lusowskiego oraz obszar na północny-zachód i północny-wschód od doliny rzeki
Samy. Natomiast obszar na południe od rynny Jeziora Lusowskiego, zbudowany jest z
piasków wodnolodowcowych, budujących znaczną powierzchnię sandrowo-wytopiskową,
podobnie obszar w rejonie Wysogotowa.
Utwory holoceńskie, torfy i namuły organiczne wypełniają dno doliny Samy i Strugi
Jankowickiej oraz wąskim pasem okalają Jezioro Lusowskie oraz szeroką powierzchnię
źródliska Samy. Torfami wypełnione są również inne obniżenia terenu na terenie gminy.
2.4. Wody powierzchniowe
Gmina leży w całości do dorzecza Warty. Zdecydowanie, większa część gminy leży w
zlewni Samy, zajmując obszary okolic Jeziora Lusowskiego, doliny Samy.
Wschodnia część i w części północna, odwadniana jest do Samicy Kierskiej.
Południowe fragmenty gminy należą do zlewni Potoku Junikowskiego , zlewni Wirynki,
oraz zlewni Samicy Stęszewskiej. Generalnie gmina leży w górnej części wszystkich wyżej
wymienionych zlewni, stanowiąc swoisty węzeł hydrograficzny./patrz mapka/
Ponadto, charakterystyczne na tym obszarze są zagłębienia bezodpływowe o charakterze
chłonnym i ewapotranspiracyjnym. Zagłębienia bezodpływowe chłonne występują na
obszarach o dobrej przepuszczalności i dnach suchych /rejon Otowa, Lusówka/.
Zagłębienia ewapotranspiracyjne występują na obszarach o słabej przepuszczalności,
zajęte przez zbiorniki wodne lub bagna.
Głównym ciekiem odwadniającym gminę jest rzeka Sama, wpływająca od wschodu do
Jeziora Lusowskiego i wypływająca z niego w części zachodniej, płynąca obniżeniem
dolinnym wschód-zachód i po połączeniu się ze Strugą Jankowicką dalej płynie już w
kierunku północnym do Warty.
14
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Struga Jankowicka, wraz z siecią rowów melioracyjnych stanowi sprawny system
odprowadzania wód z terenów zabagnionych.
Sama jest rzeką nizinną o średnim spadku 1.09%. Przepływy charakterystyczne rzeki wg
IMGW są następujące:
- przekrój Jez. Lusowskiego ,
- 38,8 km biegu rzeki
- przepływy charakterystyczne w m3/s
SNQ - 0,012
/średni niski przepływ/
SSQ - 0,08
/ średni ze średnich przepływów/
SWQ - 0,49
/ średni wysoki przepływ /
Przepływy chwilowe: od 0.004 do 0.278
w latach 1994/5.
Przepływ średni roczny : 0.050 m3/s
W obrębie dorzecza rzeki Samy położone jest Jez. Lusowskie, o następujących
parametrach:
- Powierzchnia zwierciadła wody
121,9 ha
- Wysokość npm
79,6
- Objętość
- Głębokość
10479,0 tys.m3
max.
19,5 m
średnia
8,6 m
Jezioro położone jest między wsiami: Lusowo i Lusówko, w odległości około 6 km od
Poznania.
Dno jest zróżnicowane, nieregularne.
Duża część dna pokryta jest osadami organicznymi o miąższości ok. 0.5m.
Roślinność wodna wynurzona zajmuje ok.0.1 ha, co stanowi 67,9% długości linii
brzegowej i 8.3% powierzchni zwierciadła wody. Jest to wąski pas trzciny pospolitej i
sitowia jeziornego, pałki wodnej i turzyc.
Zlewnia bezpośrednia /bez jeziora/ ma powierzchnię 3.73 km2. Przy zachodnim krańcu
jeziora znajdują się zabudowania wsi Lusówko, oddzielone pasem łąk i gruntów ornych.
Brzeg południowy w znacznej części porośnięty jest lasem. Od strony południow-wschodniej
znajduje się wieś Otowo z liczna zabudowa rekreacyjną. Do wschodniego brzegu przylega
teren podmokłych łąk, od strony północno-wschodniej zabudowania wsi Lusowo. Od północy
do jeziora dochodzą łąki, pola uprawne oraz tereny leśne.
15
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Jezioro Lusowskie jest zbiornikiem przepływowym, zasilanym przez sześć rowów
melioracyjnych odwadniających obszar zlewni. Z zachodniego krańca jeziora wypływa rzeka
Sama. Wypływ z jeziora sterowany jest zastawką.
Jezioro zaliczone jest do typu leszczowego. Występują w nim takie gatunki jak:
węgorz, leszcz, krąp, szczupak, okoń, lin, płoć, karaś, wzdręga, tołpyga. Do roku 1991 w
jeziorze spotykano również sielawę.
Gospodarkę rybacką na jeziorze prowadzi Gmina Tarnowo Podgórne poprzez PZW KW w
Tarnowie Podgórnym. Zbiornik udostępniany jest do wędkowania. Warunki wędkowania z
brzegu, z licznych stanowisk wędkarskich są bardzo dobre.
Jezioro ze względu na dogodne położenie i dobre warunki do wypoczynku, narażone jest
na dużą presję ze strony rekreantów i turystów. Działki rekreacyjne zajmują powierzchnię ok.
30 ha. Nad jeziorem zlokalizowano: dwa ośrodki wypoczynkowe, pole namiotowe, osiedla
domków letniskowych oraz kąpieliska w Lusowie i Lusówku.
Drugim jeziorem, do którego ma dostęp gmina ale tylko częściowy tj. od strony zachodniej
jest Jezioro Kierskie. Jezioro leży w dorzeczu Samicy Kierskiej.
Powierzchnia jeziora wynosi 285,6 ha. Jest to jezioro przepływowe, choć ze względu na
małą zlewnię /71,6 km2/ i szczególnym ukształtowanie dna rozdzielającego misę jeziorną na
dwa baseny - wymiana wody jest ograniczona
Wg IMGW jezioro to zostało zakwalifikowane do jezior pasywnych.
Głębokość maksymalna - 37,6 m, głębokość średnia - 10,1m.
Rynna jeziora zaznaczona jest w terenie bardzo wyraźnie, brzeg zachodni wysoki, od
południa morena o wniesieniu ok. 88 m npm, przechodzi w zespól stosunkowo wysokich
pagórków w okolicach Chyb.
Średni poziom zwierciadła wody ok. 73-74 m npm.
Jezioro Kierskie pełni szereg funkcji:
- stanowi zaplecze rekreacyjne miasta Poznania i gmin przyległych m.in.
Tarnowa Podgórnego.
- nad jeziorem znajdują się ośrodki wypoczynkowe: DODP, Energetyk, SINPO
kemping Baranowo
16
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
- jezioro jest jednym z centrów żeglarstwa w Polsce.
- może służyć do nawodnień użytków rolnych
- jest wykorzystywane do hodowli ryb
- ma korzystne cechy mikroklimatu dla lokalizacji szpitali i sanatoriów
- jest rezerwowym zbiornikiem wody pitnej dla aglomeracji poznańskiej.
Od strony gminy Tarnowo Podgórne do jeziora wpadają dopływy: Przeźmierka z Kanałem
Swadzimskim oraz dopływ z Chyb. Do Samicy dopływa strumień z Tarnowa Podgórnego.
Aktualnie jezioro jest objęte siecią obserwacji wód powierzchniowych, podziemnych i
opadów atmosferycznych.
2.5. Wody podziemne
Głębokość
występowania pierwszego
poziomu
wód
gruntowych nawiązuje do
ukształtowania terenu u budowy geologicznej. Hydroizobaty 1 m zalegają wąskim pasem
wzdłuż Jez. Lusowskiego, całej Rynny Samy a także wzdłuż wszystkich mniejszych cieków
zlewni Samy i Samicy.
Poziom wód gruntowych do 2m ppt. jest poziomem dominującym na wysoczyźnie. Na
najwyżej położonych , niewielkich powierzchniach poziom wód zalega głębiej poniżej 2 m
ppt.
Wody podziemne występują w piętrze czwartorzędowym i trzeciorzędowym.
Piętro czwartorzędowe to przede wszystkim poziom wód związany z piaskami sandru i
piaskami dolinnymi. Z poziomu tego czerpią wodę studnie wiercone i kopane. Wydajności
studzien wierconych wahają się od 0,5 - 20 m3/h.
Wodonośne piętro trzeciorzędowe związane jest z utworami piaszczystymi miocenu.
Poziom miocenu tworzą dwie warstwy: górna i dolna. Obydwie w przewadze zbudowane są z
piasków mułkowatych. Pierwsza występuje na głębokości od 90-115m, druga od 140-160m
ppt.
Wydajności otworów wahają się od 14-52 m3/h.
17
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
2.6. Gleby
Racjonalne użytkowanie gruntów możliwe jest przede wszystkim w oparciu o znajomość
gleb i ich uwarunkowania produkcyjne. Informacji takich dostarcza ją mapy gleboworolnicze, które zawierają podział gleb na zespoły różnych jednostek taksonomicznych, które
wykazują zbliżone właściwości rolnicze i mogą być podobnie użytkowane.
Kompleksy stanowią zatem zbiorcze typy siedliskowe rolniczej przestrzeni produkcyjnej, z
którymi powiązane są odpowiednie rośliny uprawne.
Istnieje duże zróżnicowanie w kompleksach rolniczej przydatności gleb.
Na wysoczyźnie przeważają dobre gleby kompleksów 2-go, 3-go, 4-go, 5-go, 8-go a
nawet mały fragment 1-go. Występują one we wsiach: Kokoszczyn, Tarnowo Podgórne,
Rumianek, Góra, Sady, Chyby, Jankowice, Lusowo, Lusówko. Są to najlepsze tereny do
intensyfikacji produkcji rolnej.
Kompleksy słabszych gleb 6-y i 7-y kompleks występuje w południowej części gminy. Są
to obręby: Batorowo, Ceradz Kościelny, Wysogotowo, Sierosław, Przeźmierowo.
W obniżeniach występują trwałe użytki zielone. Są to kompleksy średnie /2z/, słabe i
bardzo słabe/3z/. Średnie - są okresowo za suche lub nadmiernie wilgotne, natomiast 3z - są
zbyt wilgotne, nadtopione.
Gleby orne kompleksów 1, 2, 3, 4, 5 i 8 powinny być chronione przed zmianą
użytkowania oraz kompleksy trwałych użytków zielonych o pochodzeniu genetycznym:
T – gleb torfowych, E – mułowo – torfowych, M – gleb murszowo – mineralnych i
murszowatych.
18
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Kompleksy rolniczej przydatności gleb - gmina Tarnowo Podgórne
Grunty orne
1 kompleks pszenny bardzo dobry
-
21 ha tj.
0,3% pow. gruntów ornych
2
#
pszenny dobry
-
723 ha tj. 10,4%
#
3
#
pszenny wadliwy
-
244 ha tj.
3,5%
#
4
#
żytni bardzo dobry
-
1576 ha tj. 22,7%
#
5
#
żytni dobry
-
1454 ha tj. 20,9%
#
6
#
żytni słaby
-
1404 ha tj. 20,2%
#
7
#
żytni bardzo słaby
-
818 ha tj. 11,8%
#
8
#
zbożowo-pastewny mocny
-
372 ha tj.
5,3%
#
9
#
zbożowo-pastewny słaby
-
343 ha tj.
4,9%
#
Użytki zielone
1z
#
bardzo dobry i dobry
-
0
2z
#
średni
-
232 ha tj. 37,2% pow. użytków ziel.
3z
#
słaby i bardzo słaby
-
392 ha tj. 62,8%
Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej
Ocena gleb w pkt
gmina T.P.
Bonitacja
województwo
grunty orne
48,6
51,4
użytki zielone
31,8
36,1
grunty orne
50,0
51,6
użytki zielone
31,2
34,8
Przydatność
rolnicza
19
#
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Wskaźnik
syntetyczny grunty orne
49,3
51,5
jakości
31,5
35,5
użytki zielone
Wskaźnik bonitacji
Jakości i przydatności
rolniczej
48,0
49,7
Agroklimatu
10,8
10,5
Rzeźby terenu
4,4
4,5
Warunków wodnych
2,8
2,8
66,0
67,5
Ogólny wskaźnik jakości
rolniczej przestrzeni
produkcyjnej
Klasyfikacja gruntów
Powierzchnia gruntów z sadami
Klasa I
-
0
Klasa II
-
21 ha
tj.
0,3% pow. gruntów ornych
Klasa IIIa
-
507 ha
tj.
7,3%
#
Klasa IIIb
-
1036 ha
tj. 14,9%
#
Klasa IVa
-
2136 ha
tj. 30,7%
#
Klasa IVb
-
922 ha
tj. 13,2%
#
Klasa V
-
1459 ha
tj. 21,0%
#
Klasa VI
-
818 ha
tj. 11,8%
#
Klasa VIz
-
56 ha
tj.
#
0,8%
---------------------------------razem
6950 ha
tj. 68,5% ogólnej pow. gminy
Mapa jakości gleb.
20
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Powierzchnia użytków zielonych
Klasa
I
-
0
Klasa
II
-
0
Klasa
III
-
10 ha
Klasa
IV
-
206 ha
tj. 33,0%
#
Klasa
V
-
291 ha
tj. 46,6%
#
Klasa
VI
-
117 ha
tj. 18,8%
#
Klasa
VIz
-
0
tj.
1,6% pow. użytków zielonych
-----------------------------razem
400 ha
tj.
3,94% ogólnej pow. gminy
Razem użytki rolne wynoszą 7 618 ha tj. 75,1% ogólnej pow. gminy.
2.7. Surowce mineralne
W gminie Tarnowo Podgórne eksploatuje się kruszywo naturalne w rejonie wsi Batorowo,
jako kontynuacja wyeksploatowanych złóż w sąsiedniej gminie Dopiewo.
Kruszywo wydobywane jest odkrywkowo. Są to piaski i pospółki. Po wyeksploatowaniu
powstają jeziorka.
Opracowania poszukiwawcze za kruszywem naturalnym wykonywano w wielu miejscach
sandru lusowskiego i wysogotowskiego , część wyrobisk jest już nieczynna, niektóre z nich
były czynne okresowo jak: w Jankowicach, w Lusowie, w Baranowie.
Ponadto, udokumentowane były zasoby torfu w rejonie jezior Lusowskiego i Kierskiego.
2.8. Szata roślinna, świat zwierzęcy
W obrębie gminy występuje większy kompleks leśny należący do N-ctwa Konstantynowo,
obręb Podłoziny. Lasy te zajmują powierzchnię na południowo-wschodnich brzegach Jeziora
Lusowskiego i w południowej części doliny Strugi Jankowickiej. Dominują młode ok. 30letnie drzewostany sosnowe, niewiele jest starodrzewu. Duży jest udział siedlisk lasów
łęgowych i olesów.
Dominuje olsza czarna, brzoza, jesion.
21
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Na terenie gminy występują także lasy prywatne w rozdrobnionych działkach w
poszczególnych obrębach:
we
wsi
Baranowo
-
0,23 ha
#
Batorowo
-
5,39 ha
#
Chyby
-
0,13 ha
#
Jankowice
-
5,58 ha
#
RKS Jankowice
-
9,98 ha
#
Wysogotowo
-
6,66 ha
#
Lusowo
-
21,20 ha
#
Lusówko
-
7,36 ha
#
Przeźmierowo
-
0,57 ha
#
Rumianek
-
0,30 ha
#
Sady
-
0,10 ha
#
Sierosław
-
5,47 ha
#
Tarnowo Podgórne
-
1,44 ha
#
Swadzim
-
3,81 ha
Badania roślinności naturalnej w gminie wskazują na jej duże bogactwo. Na skraju pól
uprawnych, przy brzegach jeziora Lusowskiego duże powierzchnie zajmują tzw. czyźnie,
które tworzy głóg i tarnina.
Wśród zbiorowisk bagiennych na szczególną uwagę zasługują zbiorowiska szuwarowe z
klocią wiechowatą na torfowisku niskim w Sierosławiu.
Liczne są strefy ekotonowe między lasami i polami uprawnymi czy użytkami zielonymi.
W strefie Obszaru Chronionego Krajobrazu przebadano bogatą florę liczącą 608 gatunków
roślin naczyniowych, w tym 47 gatunków chronionych, rzadkich lub zagrożonych w skali
regionu.
Roślinność jest zróżnicowana, reprezentuje niemal wszystkie typy zbiorowisk roślinnych
regionu./patrz „Studium krajobrazu projektowanego Obszaru Chronionego Krajobrazy w
rynnie Jeziora Lusowskiego i w dolinie Samy
Równolegle z badaniami flory, na znacznej przestrzeni Chronionego Krajobrazu
prowadzone były inwentaryzacje fauny i zmian zachodzących w danym środowisku. Uznano,
że obszar ten ma największe wartości dla ptaków i płazów. Stwierdzono występowanie
rzadkich , zagrożonych, objętych ochroną przedstawicieli różnych grup zwierząt: ważek,
22
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
biegaczy, trzmieli, motyli, mięczaków, płazów, gadów, ptaków i ssaków. Przykładowo,
stwierdzono występowanie 25 gatunków ważek, co stanowi około 35% ogółu krajowej
odontofauny. Ze względu na interesujące nagromadzenie gatunków jak i liczbę
obserwowanych owadów proponuje się wydzielenie powierzchni tzw. „ostoi owadów”.
Faunę płazów reprezentuje 12 gatunków m.in. rzekotki drzewnej, kumaków nizinnych. Z
gadów spotyka się jaszczurkę zwinkę i zaskrońca, gatunki objęte ochrona.
Na terenie stwierdzono występowanie 148 gatunków ptaków, a z ssaków - populacje
wydry, gatunku jeszcze do niedawna ginącego, który jednak w ostatnim dziesięcioleciu
powiększa swój stan liczebny.
2.9. Klimat lokalny
Wg podziału rolniczo-klimatycznego Polski R.Gumińskiego - badany obszar leży w
Dzielnicy Środkowej, w jej cieplejszej części. Jest to obszar o najniższym w Polsce opadzie
rocznym od min. 441 mm, średnio 553 mm.
Ponadto występuje tu największa ilość dni słonecznych - ponad 50 oraz najmniejsza ilość
dni pochmurnych - poniżej 130. Liczba dni z przymrozkami wynosi od 100 do 110, dni
mroźnych od 30 do 50, a przeciętny czas trwania pokrywy śnieżnej wynosi od 50 do 80 dni.
Przeważają wiatry typu polarnomorskiego.
Wg A.Wosia jest to region klimatyczny Środkowowielkopolski, który charakteryzuje się
częstym
występowaniem pogody bardzo ciepłej i jednocześnie pochmurnej bez
opadu./przeciętnie w roku jest takich dni 38,7/.
Mniej liczne są dni umiarkowane ciepłe i słoneczne bez opadu /9,4 dni w roku/
Dni umiarkowane ciepłe z dużym zachmurzeniem bez opadu - 11,6 w roku.
Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 8 stopni C. Ilość dni w roku z temperaturą
niższą od 0 stopni C wynosi około 60 -70. Przeciętnie w ciągu roku notuje się 253 dni ciepłe.
Przeważają wiatry NW, W i N. Dni bezwietrznych jest około 15% w ciągu roku.
Najsilniejsze są wiatry zachodnie, powyżej 10 m/s, stanowią one około 6% obserwacji.
Najmniejszy udział mają wiatry S i SW.
23
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Lokalne warunki klimatu regionu są modyfikowane
rzeźbą podłoża, roślinnością,
powierzchniami wodnymi.
Obniżenia dolinne i jeziorne - to topoklimaty form wklęsłych, z częstymi inwersjami
temperatury, z przymrozkami lokalnymi, zastoiskami zimnego powietrza.
Drugą grupę topoklimatów tworzą powierzchnie zadrzewione, gdzie nocne spadki
temperatury są mniejsze niż na terenach sąsiednich.
Trzecią grupę topoklimatów stanowią tereny użytkowane rolniczo.
Tereny
rolne
są
dobrze
przewietrzone,
dobrze
nasłonecznione
z
niewielkim
niebezpieczeństwem przymrozków lokalnych pochodzenia radiacyjnego lub radiacyjnoadwekcyjnego.
Tereny zabudowane odznaczają się zróżnicowanym topoklimatem w zależności od rodzaju
zabudowy i miejsca lokalizacji.
2.10. Obszary i obiekty prawnie chronione
W gminie występują zabytkowe parki podworskie z cennymi gatunkami drzew często o
statusie pomników przyrody tj.
- park w Lusowie
- park w Lusówku z drzewami pomnikowymi
- park w Jankowicach z drzewami pomnikowymi
- park w Rumianku
- park w Sierosławiu
- park w Chybach
- park w Swadzimiu
W gminie został określony Obszar Chronionego Krajobrazu na podstawie wykonanej
Dokumentacji „Studium krajobrazu projektowanego Obszaru Chronionego Krajobrazu w
rynnie Jeziora Lusowskiego i w dolinie Samy na terenie gminy Tarnowo Podgórne” - praca
zespołowa pod kierownictwem dr Marii Wojterskiej , w październiku 1996 roku.
W wyniku tej pracy ustalono zbiór zakazów i nakazów stanowiących podstawy
zagospodarowania
tych
terenów,
koniecznych
24
do
zapewnienia
ochrony
terenów
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
posiadających walory przyrodnicze, kulturowe i naukowo-dydaktyczne przed ich niszczeniem
bądź utratą tych walorów.
2.11. Stan czystości wód, zagrożenia
Jezioro Lusowskie Jakość wody doprowadzanej do jeziora poprzez rowy melioracyjne wpływa w znaczący
sposób na stan czystości wód samego jeziora. Z badań PIOŚ wynika, że za wyjątkiem dwóch
cieków odwadniających tereny rekreacyjne dla których określono III klasę czystości,
pozostałe dopływy prowadzą przez większą część roku wody pozaklasowe. Ilość substancji
biogennych, głównie azotu kształtowała się na pograniczu
III klasy czystości. Rowy
melioracyjne odwadniają tereny rolnicze, trasę Nr 2, tereny rekreacyjne /Lusowo, Sierosław/
grunty Zakładu Hodowli Drobiu w Zakrzewie.
Stan czystości jeziora winien odpowiadać I klasie czystości.
Jezioro jest zbiornikiem o umiarkowanej podatności na degradację. Ta umiarkowana
podatność, wynikająca z korzystnych warunków naturalnych stwarza możliwość poprawy
stanu czystości wód jeziora po warunkiem likwidacji dopływu zanieczyszczeń.
Likwidacja nielegalnych przyłączy do kanalizacji deszczowej i rowów podjęta przez Urząd
Gminy powinna przynieść widoczne efekty. Konieczna jest stała kontrola zagospodarowania
brzegu jeziora i podjęcie działań w kierunku zmian w agrotechnice i użytkowaniu zlewni
jeziora.
Jezioro Kierskie
Jezioro Kierskie nie mieści się w III klasie czystości, ze względu na przekroczenie stężenia
fosforanów oraz poziomu zasolenia. Największy udział w dostarczaniu fosforu do Jeziora ma
rzeka Samica, do której główny ładunek wprowadza dopływ z Tarnowa Podgórnego. Od
strony gminy dochodzą ponad-to: dopływ z Chyb i Kanał Swadzimski.
Obszar zlewni, zajęty przez użytki rolne, skupiska zabudowy: Przeźmierowo, Baranowo,
Chyby, Tarnowo Podgórne , oraz przechodzącą drogę międzynarodową - stwarzają stałe
zagrożenia dla wód jeziora. Do niedawna nad jeziorem prowadzona była intensywna hodowla
zwierząt. Obecne budownictwo indywidualne realizowane na dużych działkach, o wysokim
standardzie zabudowy i zagospodarowania może gwarantować zachowanie wymogów
25
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
ochrony środowiska. Potencjalne zagrożenia mogą jednak stanowić lokalizacje działalności
gospodarczej.
Ustalono, że obszar przylegający do Jeziora Kierskiego, od południa ograniczony drogą nr 2,
a od zachodu drogą Poznań-Szamotuły jest strefą szczególnej ochrony zlewni, intensyfikacji
badań i zabiegów rekultywacyjnych.
Program ochrony wód Jeziora Kierskiego przewiduje: kontrolę szczelności szamb, kontrolę
zabudowy w strefie ochrony jeziora, kontrola gospodarki wodnościekowej obiektów PP.
Korbanków /dawniej PGR Wielkie/, zmianę rolniczego wykorzystania terenów w strefie
przyjeziernej, wydanie zakazu nawożenia mineralnego i opylania pestycydami z powietrza
zlewni bez-pośredniej jeziora, eliminacje upraw zbóż jarych, minimum roślin okopowych,
wprowadzanie upraw rzepaku, sady niskopienne i krzewy, docelowo rolnictwo ekologiczne.
W warunkach przyujściowych dopływów do jeziora proponuje się tworzenie zbiorników
sedymentacyjnych oraz renaturyzację cieków.
Strefa zabudowy musi być oddalona od brzegu jeziora o co najmniej 50 m.
Mapa układu geomorfologicznego i ochrony przyrody.
2.12. Podsumowanie
Z przeprowadzonej oceny wynikają następujące dane:

Gmina T.P. leży w obrębie trzech subregionów o odmiennych cechach

krajobrazu, tj.
północno-zachodni Pagórki Pszczewsko-Pniewskie
północno-wschodni Równina Szamotulska
południowo-wschodni Równina Poznańska.
 Morfologicznie, teren gminy rozciąga się pomiędzy południkowo

przebiegającymi rynnami Samy i Samicy Kierskiej, w obrębie wysoczyzny falistej.
 Południowa część gminy związana z obszarami sandrów Lusowskiego i
Wysogotowskiego, o podłożu przepuszczalnym, łatwym do skażenia.
 Występuje tu odśrodkowy układ hydrograficzny tj. odpływ wód

powierzchniowych poza granice gminy, na wszystkie kierunki /przemieszczanie
zanieczyszczeń na znaczne obszary.
26
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne

Jest to obszar źródliskowy Samy, a także obszar górnych części zlewni

Samicy Kierskiej, Potoku Junikowskiego, Wirynki, Samicy Stęszewskiej.
Fragment gminy znajduje się w obrębie Wielkopolskiej Doliny Kopalnej - chronionej
struktury wodonośnej w skali makroregionalnej i krajowej.
Występuje tu naturalne powiązanie lasów otoczenia Jeziora Lusowskiego z doliną Samy i
Samicy Stęszewskiej / Obszar Chronionego Krajobrazu w gminach: Tarnowo Podgórne,
Buk, Każmierz/, oraz otoczenia Jeziora Kierskiego / Obszar Chronionego Krajobrazu w
mieście Poznaniu, gminie Rokietnica/.
* Występująca degradacja gleb, wód, powietrza, zieleni wzdłuż przebiegającej przez gminę
trasy komunikacyjnej Nr 2 o bardzo dużym nasileniu ruchu tranzytowego.
* Zanieczyszczenie wód i postępująca eutrofizacja Jeziora Lusowskiego / gospodarka
rybacka, zabudowa rekreacyjna, działkowa/.
* Eksploatacja kruszyw na potrzeby aglomeracji poznańskiej,/ duże przeobrażenia rzeźby
terenu/.
* Intensyfikacja zabudowy mieszkaniowej w sąsiedztwie Jeziora Kierskiego /dla potrzeb
mieszkańców Poznania/.
27
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
3.
Wartości kulturowe.
3.1. Wykształcenie się układu osadniczego.
Dzieje prehistoryczne wskazują na ślady najwcześniejszego osadnictwa na terenie
gminy Tarnowa Podgórnego. Pierwsze domostwa powstały w pobliżu wód. Wczesną osadę
odnotowano nad jeziorem Kierskim, na terenie dzisiejszego parku przy dworze w Chybach
oraz w Baranowie. Zasiedlenie związane było z wycinaniem lasu, po zachodniej stronie
jeziora Kierskiego. Po osadzie Wielkie pozostało jedynie zakole lasu, wewnątrz powstały pola
uprawne.
Kolejne najstarsze osady układały się po południowej stronie jeziora Lusowskiego
oraz na północny zachód w kierunku Jankowic i Rumianka nad wodami nieistniejącego dziś
jeziora Jankowickiego.
Pierwotne osady w tej części terenu płynnie zarysowały się od strony południowo –
zachodniej, otoczone wzgórzami porośniętymi lasem oraz wodami. Przez środek obszaru
prawdopodobnie przebiegał szlak komunikacyjny łączący Swadzim, Sady i Tarnowo. Był on
odcinkiem głównej drogi biegnącej z Poznania przez Wielkopolskę, historycznym traktem
handlowym.
Położenie najstarszych siedzib wskazują, że osady rolnicze lokowały się zazwyczaj
niezależnie od ważniejszych dróg.
Osady – wioski, które powstawały na terenie gminy miały charakter gospodarczo –
rolniczy.
Pierwsze osadnictwo kształtowało się w dwojaki sposób. Domostwa stanowiły osadę
wiejską lub gród. Osada była miejscem zamieszkania i punktem gospodarczym pracy ludzi.
Gród służył celom publicznym.
Najwcześniejsze osadnictwo gminy miało charakter, otwarty, składało się z luźno
rozproszonych osad – wiosek. Ludność zajmowała się rolnictwem, rybołówstwem oraz
myślistwem.
28
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Osady w części południowo – zachodniej terenu były skomunikowane jednak ich
charakter był rozproszony. W kolejnym etapie rozwoju, życie przeniosło się na północno –
wschodnią stronę jeziora Lusowskiego.
Pierwotne wioski nie wykształciły jednak struktury rozplanowanej wsi. Wielkość tych
osad oraz znaczenie gospodarcze i społeczne były podobne.
W średniowieczu wykształciły się domy o funkcji zarządzającej – „dominium”. Były to
dwory w Sadach i Chybach. Osady te pozostały jednak wsiami gospodarczymi, gdzie
wyróżniał się dom zarządzającego.
W XIII w. zdecydowane zmiany przyniosły fundacje kościołów w Ceradzu Kościelnym
i w Lusowie. Przed obydwoma kościołami wytworzył się plac na którym koncentrowało się
życie społeczno – gospodarcze osady.
Położenie kościoła w Ceradzu na wzniesieniu, spowodowało, że domostwa ułożyły się
w stosunku do niego promieniście, taki układ ulic pozostał do dnia dzisiejszego. Powstała
zabudowa wzdłuż ulic ma charakter gospodarczy.
Położenie kościoła w Lusowie nad jeziorem Lusowskim spowodowało, że powstałe
wokół domy są podporządkowane świątyni jako zdecydowanej dominancie tego miejsca.
Wioska, która stanowi jedną ulicę, rozlokowana została z boku, za kościołem. Na
przedłużeniu terenu kościelnego nad brzegiem jeziora znajdował się dwór, był to plac
zachowanego neogotyckiego zameczku.
W XV w. powstał kościół w Tarnowie.
Odrębną formą osadnictwa na terenie gminy była osada Holendrów, która zlokalizowała
się na terenie Wysogotowa. Wioska stanowiła szereg podłużnych zagonów, wzdłuż jednej
strony ulicy, na każdym z nich znajdował się zestaw trzech budynków: mieszkalnego, stodoły
i chlewu, należących do jednego gospodarstwa.
Od XVI w. niezależnie od organizacji kościoła, wydzieliły się gospodarczo pewne
własności, zaczęły powstawać folwarki. Wyodrębnione w średniowieczu domy w Chybach,
Sadach, Swadzimiu, Lusowie oraz Jankowicach przekształciły się w folwarki.
29
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Najprostszy układ folwarku to dwór i czworaki rozmieszczone w układzie
prostokątnym. Układ taki zachował się do dziś.
Na wygląd tworzonych wiosek miały wpływ zarówno sprawy organizacyjne i zarząd
jak i położenie geograficzne. Pierwotne osady nie połączyły się jednak w większe wspólnoty,
tworząc zorganizowane osiedla gospodarcze, lecz zasady organizacji tworzyły się wokół
zarządu przejętego przez dwory „dominium”. Pierwsze planowane budownictwo na
omawianym terenie powstało przy dworze. Dwór był miejscem wyeksponowanym, w
stosunku do niego lokowano osiedla zawsze z jednej określonej strony np. Sierosław,
Swadzim, Rumianek, Sady, Batorowo. W miejscowościach tych przy dworach powstawała
jedna ulica tzw. ulicówka.
W Swadzimiu i Rumianku domy zajmują jedną stronę drogi, po przeciwnej stronie
lokalizował się dwór a przy nim powstawały budynki folwarczne – urządzenia gospodarczo –
przemysłowe.
W Sadach i Batorowie zabudowana z dwóch stron ulica dochodzi do folwarku. W
Lusówku o rozplanowaniu wioski zadecydowało jezioro. Domostwa zostały rozproszone, w
formie luźnej zabudowy na południowo – zachodnim brzegu jeziora Lusowskiego. Dwór i
zabudowa dworsko – folwarczna znalazła miejsce przy północnym brzegu tej części jeziora,
w bezpośrednim sąsiedztwie z osadą.
O wyglądzie osiedla w Chybach też zadecydowało jezioro, dwór położony jest nad
wodą, za nim luźno rozlokowane osiedle otwarte na pola uprawne.
W Lusowie ulica zabudowana jest jednostronnie, po przeciwnej stronie, nad brzegiem
jeziora, znajduje się kościół i dwór. Plac przed kościołem poszerzył teren nadając mu formę
przysiółka ulicowego.
Istotnym elementem układu osadniczego były folwarki śródpolne, jako mniejsze
ośrodki dyspozycyjno – produkcyjne majątków ziemskich. Swadzim miał zaplecze w
Przeźmierowie, Lusowo w Helenowie, Polityce a także Lusówku i Rozalinie, Tarnowo
wspierało gospodarczo Marianowo czy Koralewo.
30
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Wraz z rozbudową miejscowości łączy się tworzenie sieci dróg, które pozostały w
nienaruszonym stanie do dzisiaj. Tylko jedna z nich łącząca Swadzim z Lusowem straciła na
znaczeniu.
Folwarki zmieniając właścicieli były często przebudowywane i na przestrzeni wieków
przeobrażały się tak jak ich produkcja. Budownictwo folwarczne stanowi istotny element
nadający specyficzny charakter krajobrazowi wiejskiemu.
Ważną rolę odgrywają parki dworskie, które jako otoczenie zabytkowej architektury
mogą być wykorzystane jako obszar ochronny w układzie przestrzennym wsi.
Wskazane warianty układów przestrzennych – osadniczych są dobrze zachowane
łącznie z siecią dróg. Wyjątek stanowi Swadzim, gdzie na terenie parku powstała zabudowa
blokowa. Najwyższy walor tej wsi został stracony.
Najwyższą wartość przedstawiają Jankowice i są problemem otwartym, gdyż trzeba
przeprowadzić badania archeologiczne aby stwierdzić wczesne pochodzenie budowli oraz
przeprowadzić analizę wód, w celu ustalenia kiedy i jak przeobrażały się stosunki wodne na
tym terenie.
Tarnowo Podgórne wymaga oddzielnego dochodzenia, gdyż na kształt tej miejscowości
wpłynęły przede wszystkim różne działania administracyjne związane z kolonizacją. Nazwa
Tarnowo Podgórne nawiązuje prawdopodobnie do najwcześniejszego układu osadniczego,
który stanowiły dwie oddzielne wioski. Obecnie plan wsi składa się z jednej głównej ulicy
tzw. ulicówki, przy której zaczęła się tworzyć sieć ulic. Jest to jednak rozplanowanie
sięgające najdalej końca ubiegłego stulecia.
3.2. Charakterystyka krajobrazu gminy.
Krajobraz naturalny odnosi się do pierwotnego wyglądu okolicy, wiąże się z
początkami osadnictwa, z aklimatyzacją człowieka na danym terenie.
Wszystkie zmiany jakie wprowadził człowiek, stanowią krajobraz kulturowy, który
kształtował się wraz z rozwojem osadnictwa. Przeobrażenia dokonywane na przestrzeni
wieków, miały różnorodne podłoże. Wynikały z rozwoju terytorialnego i organizacji
31
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
politycznej grup ludzi lub bezpośredniej działalności gospodarczej, powodującej
przekształcenia środowiska. W chwili obecnej krajobraz traktowany jest jako obiekt
ochronny, postrzegany z płaszczyzny wielu dziedzin, stanowi dziedzictwo historii.
Tereny zielone:
Powierzchnia gminy Tarnowo Podgórne liczy 101,4km2, z tego na lasy przypada 653
ha, na zadrzewienie 58 ha, co stanowi 7,01 % pow. Gminy.
Zieleń koncentruje się głównie w południowo – zachodniej części gminy (obszar nad
jeziorem Lusowskim, okolice Jankowic i Ceradza Kościelnego) oraz pas zieleni nad
jeziorem Kierskim (Chyby, Baranowo).
Na początku XIX w. lasy koncentrowały się na tym samym obszarze co dziś a także
na terenie obecnego Przeźmierowa i Baranowa, pas lasu przebiegał od Chyb przez Sady w
kierunku Napachania oraz niewielki las był w pobliżu Rumianka i dalej aż do Witkowic. W
przeważającej części teren gminy już wówczas stanowiły pola uprawne, których urządzenie
wiąże się z najwcześniejszym osadnictwem na tym terenie.
Obszar Chronionego Krajobrazu:
Przyroda jest prawnie chroniona poprzez:
–
parki narodowe,
–
rezerwaty przyrody,
–
pomniki przyrody ożywionej (drzewa, aleje) i nieożywionej (kamienie),
–
parki krajobrazowe
Na terenie gminy Tarnowo Podgórne wyznaczono Obszar Chronionego Krajobrazu,
jako wynik planowania i zagospodarowania przestrzennego. Wyznaczony obszar nie ma
dokładnie określonej granicy ani powierzchni, wyróżnia wartości przyrodniczo –
krajobrazowe i chroni je przed zniszczeniem. Określa jednocześnie przydatność obszaru dla
turystyki i wypoczynku ludności. Obszar Chronionego Krajobrazu „Lusówko” gminy
obejmuje jezioro Lusowskie, Lusowo, Lusówko, lasy położone po południowej stronie jeziora
Lusowskiego wraz z osiedlem domków letniskowych w Otowie. Na obszarze tym
wyznaczono pieszy szlak turystyczny, obecnie zaniedbany, źle oznakowany. W okresie
międzywojennym, postulowano o założenie na tym terenie rezerwatu.
32
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Pomniki przyrody:
Na obszarze gm. Tarnowo Podgórne Wojewódzki Konserwator Przyrody wyznaczył
dwanaście drzew, nadając im statut pomników przyrody. W ten sposób, szczególną ochroną
objęto jesiony i dwie akacje w parku w Lusowie, dąb w dawnym parku przy dworze w
Lusówku, kasztan przy hotelu w Sadach, lipę po południowej stronie jeziora Lusowskiego i
pięć platanów w parku przy pałacu w Jankowicach. Drzewa nie są oznaczone tabliczką
identyfikacyjną z wyjątkiem lipy w Ceradzu, stąd też trudno jest je odnaleźć.
Aleje:
Na terenie gminy częściowo zachowane są dawne aleje. Istniejący przy drodze z
Lusowa do Jankowic fragment drzewostanu z zachowanymi okazami: jesionami, lipami i
klonami do dziś ma znaczenie zabytkowe – jest odcinkiem dawnego traktu łączącego dwa
majątki. Podobnie wartość historyczną stanowią dwie krótkie pozostałości dróg lipowych za
parkiem w Swadzimiu. Są to również pozostałości dawnych traktów. Wartość zabytkową
mają dwie dróżki w sąsiedztwie dworu w Sierosławiu: kasztanowa oraz lipowa. Pierwotnie
stanowiły one układ przestrzennym z dworem. Krótkie alejki brzozowe, akacjowe i skupiska
drzew występują na terenie nowych osiedli: Przeźmierowo, Baranowo.
Parki zabytkowe:
Parki zabytkowe reprezentowane są przez osiem obiektów założonych w II połowie
XIX w. (wyjątek Chyby XVIII/XIX w.) Reprezentują najwyższą wartość jeżeli chodzi o
zieleń zabytkową. Najwyższe walory historyczne przedstawia założenie pałacowo – parkowe
w Jankowicach. Zabytek stanowi zarówno pałac jak i otaczający ją park krajobrazowy.
Znajduje się tutaj 57 gatunków drzew i krzewów rodzimego i obcego pochodzenia
zasługujące na ochronę. Są to pomnikowe platany, buki, kasztany, dąb, lipa.
Ze względu na wartości zabytkowe i przyrodnicze wyróżnić należy parki w
Swadzimiu, Lusowie i Lusówku. W każdym parku występują okazowe dęby i kasztany oraz
drzewa typowo parkowe klony i jesiony.
Krzyże przydrożne i figury:
Krzyże przydrożne i figury są nieodłącznym elementem krajobrazu polskiego
wyróżniającym się wśród zieleni.
Na terenie gminy znajduje się 18 krzyży oraz 8 figurek. Najstarsze pochodzą z
początku XXw. Położenie krzyży i figur jest stałe, sytuowane są przy trasach, na
rozwidleniach i skrzyżowaniach dróg.
33
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Cmentarze:
Każda parafia w gminie ma swój cmentarz. Najstarsze znajdują się w Ceradzu
Kościelnym i Lusowie.
ETNOGRAFIA.
Teren gminy nie jest zbyt dobrze reprezentowany w badaniach etnografów, znalezione
informacje dotyczą: najwcześniejszych śladów osadnictwa, zatrudnienia mieszkańców i
sposobu ubierania się.
W II poł. XIX w. nad jeziorem Lusowskim odnaleziono pozostałości osady
wczesnohistorycznej. Jest to osada palowa, okres pochodzenia nie jest określony.
Najstarsze informacje dotyczące zatrudnienia mieszkańców gminy wskazują na
tradycje pszczelarskie i kołodziejskie.
Mapa stref ochrony konserwatorskiej i obiektów zabytkowych.
ARCHEOLOGIA
Na terenie gminy istnieją 363 fakty osadnicze (tj. ślady osadnictwa z poszczególnych
okresów bądź kultur archeologicznych) na 401 stanowiskach archeologicznych. Pod
względem obszaru stanowiska archeologiczne na terenie gminy zajmują od 1 do ponad 15 ha
powierzchni. Reprezentują one wszystkie kolejne okresy pradziejów i średniowiecza.
Potwierdzono istnienie prehistorycznych osad w Baranowie, Chybach, Rumianku oraz osady
palowej na jeziorze Lusowskim.
Mapa układu stref i stanowisk archeologicznych.
34
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.
Przemiany demograficzne i społeczne.
gminie.
Jakość życia w
Wstęp
Przedmiotem rozdziału 4 są przemiany ludnościowe oraz społeczne na obszarze gminy.
Celem charakteryzowanych przemian demograficznych w gminie jest oszacowania
przyszłej pożądanej liczby mieszkańców gminy – sformułowanie prognozy demograficznej.
Przy omawianiu problematyki społecznej położono nacisk na zagadnienie jakości życia.
Pod pojęciem jakości życia rozumie się ogół warunków życia ludności. Składają się na nie
m.in. : warunki mieszkaniowe, poziom wyposażenia w usługi i ich jakość, lokalny rynek
pracy i dostępność do rynków zewnętrznych, wyposażenie w infrastrukturę techniczną, jakość
środowiska przyrodniczego. Warunki mieszkaniowe, rynek pracy
i poziom usług
bezpośrednio wiążą się z problematyką demograficzną – rozwojem ludnościowym gminy.
Dlatego te elementy jakości życia są w niniejszym rozdziale analizowane.
W celu dokładniejszego zobrazowania omawianych zagadnień wykonano zestawienie
porównujące Tarnowo Podgórne z pozostałymi gminami wiejskimi leżącymi w bezpośredniej
strefie oddziaływania miasta Poznania oraz w odniesieniu do przeciętnych danych dla
województwa – stanowiące uzupełnienie analizy porównawczej omówionej w rozdziale 1.2.
Wyniki dokonanej analizy ukazują korzystną obecną sytuację gminy stanowiącą znakomitą
pozycję dla jej dalszego jakościowego rozwoju.
35
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.1. Tarnowo Podgórne na tle województwa i wybranych gmin.
ZRÓŻNICOWANIE GMIN WG WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW - 1996
wskaźnik
Suchy
Las
Tarnowo
Podgórne
wojewu
dztwo
Dopiewo Komorniki Kleszcze- Rokiewo
tnica
Czerwonak
38,5
76.8
86.0
46.6
76.2
79.4
60.8
76.4
- abonenci telefon./1000 ludn
245.1
201.0
139.0
224.6
117.7
137.3
111.8
122.6
- mieszkania oddane do użytku / 1000 ludności
5.7
1.3
1.3
0.9
1.4
3.3
2.8
- pracujący w gospod. narod.
na 1000 ludności
431.5
290.0
248.6
252.0
130.0
167.0
257.1
375.7
- pracujący wyłącznie w swoim
gospod. rolnym / 1000 ludn.
57.4
39.9
62.7
45.8
135.0
69.3
12.9
42.4
- bezrobotni / 1000 osób
w wieku produkcyjnym
23.3
61.0
25.2
23.5
27.4
31.8
23.8
21.8
- pow. użyt. mieszkania
na 1 osobę
25.0
19.4
19.9
19.6
19.7
18.0
17.9
19.9
- drogi lokal./100 km2 w km
- liczba osób / mieszkanie
3.65
- lekarze / 10 tys. ludności
4.4
- dentyści / 10 tys. ludności
2.9
1.85
3.29
3.94
4.24
4.12
4.11
3.54
3.75
24.5
3.3
3.7
4.7
4.3
3.0
4.8
4.9
3.3
1.9
2.4
1.4
2.5
2.4
- dochody budżetów gmin w zł
na 1 mieszkańca
1488.35
911.97 770.54 698.55 851.47 756.75 823.03 1033.90
- wydatki budżetów gmin w zł
na 1 mieszkańca
1477.28
967.48 801.19 741.45 857.46 782.42 820.16 969.25
36
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
UDZIAŁ GMIN W WIELKOŚCIACH WOJEWÓDZKICH W 1996 ROKU
WOJEWÓDZTWO = 100
wskaźnik
Tarnowo
Podgórne
Dopiewo
Komorniki
Rokietnica
- powierzchnia ogółem
1.24
1.33
0.82
0.97
1.42
0.92
1.01
- ludność ogółem
1.01
0.67
0.79
0.51
0.61
0.31
1.46
- ludność w wieku
przedprodukcyjnym
1.07
0.74
0.84
0.56
0.65
0.37
1.74
produkcyjnym
1.01
0.65
0.77
0.50
0.61
0.29
1.48
poprodukcyjnym
0.85
0.62
0.73
0.48
0.52
0.28
0.83
- pracujący w gospo darce narodowej
1.50
0.58
0.68
0.30
0.79
0.14
1.29
0.53
0.37
0.41
0.36
0.30
0.18
0.80
0.58
0.41
0.46
0.39
0.35
0.18
0.88
- liczba podmiotów
gospodarki narodowej
1.67
0.56
0.83
0.44
0.85
0.17
1.07
- powierz. użyt. rolnych
1.45
1.46
0.88
1.15
0.60
1.25
0.66
- poierz. zasiewów og.
1.58
1.69
0.99
0.76
0.49
1.99
0.50
- bydło
1.19
1.20
0.76
0.48
0.22
1.24
0.23
- trzoda chlewna
0.88
1.06
0.76
0.53
0.38
1.39
0.38
- abonenci telefoniczni
1.23
0.46
0.88
0.35
0.37
0.18
0.81
- abonenci telewizyjni
0.96
0.50
0.62
0.42
0.58
0.29
1.27
1.49
0.50
1.01
1.42
0.91
0.80
- bezrobotni zarejestr.
w tym:
kobiety
- drogi gminne i lokal. miejskie
0.62
Suchy
Las
Kleszcze
wo
- mieszkania oddane
do użytku
3.11
0.48
0.56
0.40
0.92
0.16
2.63
- zasoby mieszkaniowe mieszkania
0.92
0.57
0.62
0.42
0.54
0.25
1.35
- sieć wodociągowa
rozdzielcza
2.71
1.73
1.46
1.25
1.24
1.20
1.33
- uczniowie szkół podst.
1.29
0.78
0.68
0.46
0.75
0.41
1.80
- dzieci w przedszkolach
i oddz. przy szkołach
1.24
0.44
0.62
0.47
0.81
0.30
1.25
- lekarze medycyny
0.18
0.09
0.12
0.09
0.12
0.06
0.18
- dochody budżetu gminy
1.62
0.57
0.60
0.42
0.69
0.29
1.31
- wydatki budżetu gminy
1.51
0.55
0.60
0.41
0.61
0.27
1.23
37
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.2. Przemiany demograficzne.
W ciągu ostatnich 20 lat (1977 – 1998) liczba mieszkańców gminy Tarnowo Podgórne
wzrosła o ponad 4000 osób, tzn. około 200 osób średniorocznie.
Tempo przyrostu było jednak różne w poszczególnych latach: najniższe w latach 1989 – 1991
(120 osób średniorocznie), bliskie średniej w latach 1982 – 1984 (195,5 osób średniorocznie),
ale najwyższe obecnie, od końca 1996 roku – 457,5 osób średniorocznie.
Bardzo znaczny jest spadek przyrostu naturalnego – w ciągu 20 lat o 11,2 ‰. Obecny
przyrost 2,2 ‰ jest jednym z najniższych przyrostów naturalnych w całym województwie
poznańskim (17 miejsce wśród 28 gmin wiejskich, śr. wojewódzka – 0,6 ‰, śr. wsie w
województwie – 3,4 ‰). W tej sytuacji wzrost liczby ludności w gminie zapewniają,
szczególnie w ostatnich latach, migracje zewnętrzne.
Różna jest także dynamika wzrostu liczby ludności w poszczególnych wsiach.
Analizując okres 1988 – 1998 okazuje się, że największą dynamiką wzrostu charakteryzują
się Chyby (77 % wzrostu liczby ludności) oraz Baranowo (37 %), mniejszą Przeźmierowo
(28 %) i Sady (22 %). Liczba ludności wsi Tarnowo Podgórne wzrosła tylko o 6 % w
stosunku do 1988 roku. Natomiast we wsiach: Góra, Jankowice, Kokoszczyn, i Sierosław
mieszka obecnie mniej ludności niż 10 lat temu.
Wszystkie te wychwycone tendencje muszą być wzięte pod uwagę przy prognozowaniu nie
tylko rozwoju ludnościowego gminy i poszczególnych wsi, ale mają także wpływ na rozwój
usług podstawowych.
38
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
ROZWÓJ LUDNOŚCIOWY GMINY TARNOWO PODGÓRNE
rok
ludność ogółem
mężczyźni
kobiety
1977
10373
5091
5282
1980
10875
5391
5484
1982
11433
1984
11824
5881
5943
1988
12462
1989
12609
6281
6328
1991
12850
1993
13229
6574
6655
1996
13649
6742
6907
1999
15021
7394
7627
2000
15334
7552
7782
2010
17200
8462
8738
2015
18500
9065
9435
PROGNOZA
RUCH NATURALNY LUDNOŚCI
rok
małżeństwa
zawarte
urodzenia
żywe
zgony
przyrost
naturalny
przyrost w %
1977
91
221
85
136
13.4
1980
98
213
91
122
11.3
1984
101
244
120
124
10.6
1989
78
183
116
67
5.4
1993
84
162
108
54
4.1
1996
77
157
127
30
2.2
39
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
MIGRACJE LUDNOŚCI
1977
1980
1984
1989
1993
1996
napływ ogółem
425
344
231
288
201
265
odpływ ogółem
231
347
188
222
179
175
SALDO
194
-3
66
22
90
43
LUDNOŚĆ W WIEKU
1991
2000
2010
2015
- przedprodukcyjnym
4215 32.8 %
3845 25.6 %
3544 20.6 %
3626 19.6%
- produkcyjnym
7003 54.5 %
9283 61.8 %
11128 64.7 %
10952 59.2%
- poprodukcyjnym
1632 12.7 %
1893 12.6 %
2528 14.7 %
3922 21.2%
OGÓŁEM
12850 100.0
15021 100.0
40
17200 100.0
18500 100.0
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Prognoza demograficzna dla gminy Tarnowo Podgórne została opracowana na
podstawie analizy rozwoju ludnościowego gminy w przeciągu ostatnich 20 lat,
z uwzględnieniem zarysowujących się tendencji migracji i przyrostu naturalnego.
Konsultacje przeprowadzone z demografami z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu
potwierdziły słuszność przyjętych w prognozie wielkości zaludnienia na lata 2010 - 2020.
Przewiduje się wolniejsze tempo wzrostu ludności w gminie: w 2010 r. gmina będzie
liczyła ok. 17100 - 17300 mieszkańców, a w 2015 r. - 18300 - 18500 mieszkańców.
Zmniejszy się liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym z 3932 obecnie do ok. 3626
osób, nastąpi wzrost liczby ludności w wieku produkcyjnym oraz znaczny (szczególnie
około 2015 r.) wzrost liczby ludności w wieku poprodukcyjnym do ok. 3922 osób.
41
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
LUDNOŚĆ WG WSI
1988
1991
1999
2001
1. Baranowo
1316
1323
1875
1967
2375
2. Batorowo
179
180
194
204
230
3. Ceradz Kościelny
378
381
396
395
422
4. Chyby
159
161
326
391
510
5. Góra
245
252
238
248
300
6. Jankowice
464
481
478
495
500
7. Kokoszczyn
191
201
178
181
180
8. Lusowo
666
686
756
814
1000
9. Lusówko
634
635
665
702
980
10. Przeźmierowo
3770
3953
4948
5103
5950
11. Rumianek
229
235
245
240
270
12. Sady
473
482
629
682
800
13. Sierosław
137
141
140
163
250
14. Swadzim
369
376
415
415
440
15. Tarnowo Podgórne
2994
3108
3216
3341
3900
16. Wysogotowo
258
252
322
356
350
12850
15021
15697
18457
ogółem
12462
42
prognoza 2015r.
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.3. Rynek pracy – ogólna charakterystyka.
PRACUJĄCY W GOSPODARCE NARODOWEJ
(bez rolników indywidualnych i prywatnych zakładów zatrudniających mniej niż 5 osób).
1993
1996
ogółem
2676
5889
100.0 %
w tym: działalność produkcyjna
1138
2749
46.7 %
61
555
9.4 %
rolnictwo, leśnictwo
379
238
4.0 %
handel i naprawy
395
1322
22.4 %
edukacja
148
246
4.2 %
ochrona zdrowia i opieka społ.
47
111
1.9 %
admin. publiczna i obrona narod.
58
50
0.8 %
budownictwo
PODMIOTY GOSPODARCZE stan na XII. 1997 r.
Liczba podmiotów zarejestrowanych w systemie REGON wg sekcji EKD
ogółem
1990
w tym: działalność produkcyjna
406
budownictwo
210
handel i naprawy
828
transport, składowanie, łączność
131
obsługa nieruchomości i firm
151
BEZROBOTNI ZAREJESTROWANI w 1996 r.
- bezrobotni ogółem
192
100.0 %
136
70.8 %
poniżej 25 lat
76
39.6 %
25 - 44 lat
91
47.4 % wiek mobilny
45 -54 lat
20
10.4 %
5
2.6 %
w tym:
kobiety
- bezrobotni:
55 lat i więcej
43
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.4. Mieszkalnictwo.
ZASOBY MIESZKANIOWE GMINY
1980
1984
1989
1993
1996
mieszkania
2872
3180
3337
3544
3723
izby
11025
12374
14004
15097
16102
liczba osób / izbę
0.98
0.95
0.90
0.87
0.84
pow. użytk. w tys. m2
231.5
283.3
311.5
pow. użytk. / osobę
19.7
22.5
23.6
25.0
3.69
3.77
3.72
3.65
liczba osób / mieszk.
3.78
`
339.9
Ludność gminy w blisko 90 % mieszka w zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej, tylko
niewiele ponad 10 % ludności mieszka w zabudowie wielorodzinnej.
Standard zamieszkania należy do najlepszych w województwie. Gmina jest na 1 miejscu w
całym województwie pod względem wskaźnika powierzchni użytkowej mieszkania na 1
osobę - 25.0 i wskaźnika ilości osób przypadających na 1 izbę mieszkalną - 0.84, a na 4
miejscu wśród gmin wiejskich pod względem ilości osób przypadających na 1 mieszkanie 3.65.
W 1996 roku gmina Tarnowo Podgórne zajmowała 4 miejsce w całym województwie
poznańskim (po Poznaniu, Luboniu i Swarzędzu) pod względem ilości mieszkań oddanych do
użytku (78), co stawiało gminę na 2 miejscu w województwie , po Luboniu, we wskaźniku
ilości mieszkań oddanych do użytku na 1000 ludności - 5.7
44
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4.5. Infrastruktura społeczna.
OŚWIATA
1. PRZEDSZKOLA
Stan oświaty przedszkolnej w 1998 r. przedstawia się następująco:
- Tarnowo Podgórne - przedszkole samodzielne 2 - oddziałowe i dwa oddziały „zerówki”
przy szkole podstawowej
- Przeźmierowo - przedszkole samodzielne 4 - oddziałowe, przedszkole prywatne - obecnie
ok. 20 dzieci oraz 4 oddziały „zerówki” przy szkole podstawowej,
- Lusowo - przedszkole samodzielne 2 - oddziałowe i 1 oddział „zerówki” w szkole
podstawowej,
- Ceradz Kościelny - 1 oddział „zerówki” w szkole podstawowej
- Lusówko - przedszkole samodzielne 1,5 oddziału
Obecnie tylko w Przeźmierowie występuje ostry brak miejsc w stosunku do ilości
chętnych. W pozostałych miejscowościach potrzeby przedszkolne są w pełni zaspokojone.
Dla prawidłowego rozwoju gminy należy przewidzieć budowę nowego 4 - oddziałowego
przedszkola w Przeźmierowie lub Baranowie, a docelowo - rozbudowę przedszkola w
Tarnowie Podgórnym.
2. SZKOŁY PODSTAWOWE
Wg stanu na rok szkolny 1998 / 1999:
- Tarnowo Podgórne
667 ucz.
- Przeźmierowo
896 ucz.
- Lusowo
207 ucz.
- Ceradz Kościelny
167 ucz.
- Lusówko
79 ucz.
w tym klasy specjalne, jedyne w gminie
klasy częściowo łączone
ogółem
2016 uczniów
- Baranowo
159 ucz.
w prywatnej szkole podstawowej ul. Spokojna 33
Gmina realizuje budowę nowej szkoły – gimnazjum we wsi Tarnowo Podgórne, docelowo
- powstanie nowa szkoła w Baranowie.
45
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Młodzież z terenu gminy wyjeżdża do szkół średnich do Poznania, Rokietnicy (szkoła
rolnicza) oraz do Pniew (L.O. Sióstr Urszulanek).
ZDROWIE
Na terenie gminy istnieją dwa ośrodki zdrowia:
- w Tarnowie Podgórnym, przy ul. Sportowej 1
- w Przeźmierowie przy ul. Ogrodowej 8
W ośrodku w Tarnowie podgórnym działa laboratorium, poradnia dla kobiet, stomatolog,
poradnia fizykoterapii oraz przychodnia Lekarzy Rodzinnych. W ośrodku w Przeźmierowie
istnieje poradnia ogólna, poradnia dla dzieci, poradnia dla kobiet i stomatolog. Państwową
służbę zdrowia uzupełniają prywatne gabinety lekarskie i dentystyczne w Przeźmierowie,
Baranowie i Tarnowie Podgórnym.
PERSONEL SŁUŻBY ZDROWIA - porównanie gmin wiejskich
lekarze / 10 tys. ludności gminy
1. Chrzypsko Wlk.
6.4
2. Suchy Las
4.8
3. Kleszczewo
4.7
4. Kamieniec
4.6
5. Tarnowo Podgórne
4.4
................................................
śr. wojew. wsie = 3.2
28. Krzykosy
1.6
lekarze stomatolodzy / 10 tys. ludności gminy
1. Dominowo
3.5
2. Mieścisko
3.4
3. Dopiewo
3.3
4. Chrzypsko Wlk.
3.2
Kołaczkowo
3.2
Kwilcz
3.2
5. Tarnowo Podgórne
2.9
...........................................................
śr. wojew. wsie = 1.4
28. Rokietnica
46
1.4
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
TURYSTYKA, WYPOCZYNEK
Funkcję turystyczno - wypoczynkową pełnią wsie: Lusowo i Lusówko nad jez.
Lusowskim, Sierosław oraz częściowo również Baranowo i Chyby.
Nad jez. Lusowskim, na jego północnym brzegu istnieje kilka niewielkich ośrodków
wypoczynkowych, kiedyś wyłącznie zakładowych, obecnie głównie dzierżawionych oraz
zespół działek zabudowy letniskowej. Ich mankamentem jest zbyt bliskie usytuowanie nad
brzegiem jeziora, co jest powodem zanieczyszczenia wody.
Po południowej stronie jeziora znajdują się kompleksy kempingowych ogrodów
działkowych (Otowo, Lusowo). Podobne ogrody działkowe znajdują się w Sierosławiu po
południowej stronie szosy bukowskiej. Obok nich powstało parę lat temu Centrum Tenisowe,
znane z cyklicznych imprez sportowych.
Wymienione obszary rekreacyjne służą głównie mieszkańcom Poznania, w mniejszym
stopniu - mieszkańcom gminy.
Na terenie gminy znajduje się również 7 obiektów turystycznych: hoteli, moteli,
pensjonatów czy kempingów - w sumie 614 miejsca noclegowe, w tym 453 całoroczne. W
1996 r. z noclegów skorzystało prawie 17 tys. osób.
Wnioski
Pod względem ludnościowym gmina Tarnowo Podgórne ma znaczne możliwości
rozwojowe. 61 % mieszkańców stanowi ludność w wieku do 40 lat, w tym - 22,6 % dzieci od
0 - 14 lat.
Należy jednak zwrócić uwagę na rosnącą liczbę mieszkańców w wieku poprodukcyjnym.
Zjawisko to ulegnie jeszcze pogłębieniu, niosąc ze sobą problemy związane z opieką nad
ludźmi starszymi, służbą zdrowia i in. Z kolei znaczny odsetek ludności w wieku
przedprodukcyjnym nakłada na władze gminy zwiększony obowiązek zadbania o oświatę
podstawową. Dowodem na dobre wywiązywanie się z tego obowiązku jest wysokość
środków budżetowych przeznaczanych na ten cel. Np. w 1996 r. wydatki na oświatę i
wychowanie wynosiły 40,7 % budżetu gminy, przy średniej wojewódzkiej = 33,8 % (Poznań
- 27,9 %). Jest to napewno fakt godny podkreślenia.
Gmina Tarnowo Podgórne ma najwięcej spośród wszystkich gmin wiejskich województwa
zarejestrowanych podmiotów gospodarki - 1990.
47
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Drugie miejsce zajmuje Czerwonak - 1470 podmiotów, trzecie - Suchy Las z liczbą -1102
podmioty. Jest to z jednej strony przejaw znacznej aktywności gospodarczej mieszkańców
(1517 podmiotów to zakłady osób fizycznych), z drugiej zaś - efekt starań władz gminy o
stworzenie jak najkorzystniejszych warunków inwestorom (181 podmiotów to spółki prawa
handlowego, w tym 94 z udziałem kapitału zagranicznego).
W ciągu 3 lat (1993 - 96) liczba pracujących w gospodarce wzrosła o ponad 3000 osób, tj.
220 %, w tym:
- o 240 % wzrosła liczba pracujących w działalności produkcyjnej,
- o 910 % wzrosła liczba pracujących w budownictwie,
- o 335 % wzrosła liczba pracujących w handlu i naprawach.
Liczby te świadczą o dynamice zmian, jakie dokonały się w ostatnich latach. W związku z
tym zmieniła się znacznie struktura dojazdów do pracy. Nadal spora część zawodowo
czynnych mieszkańców gminy wyjeżdża do pracy w Poznaniu, ze względu na inną, bardziej
różnorodną ofertę poznańskiego rynku pracy. Jednak pojawił się też odmienny kierunek przyjazdy z Poznania do pracy w gminie.
Świadczy to o konkurencyjności w niektórych dziedzinach miejscowego rynku pracy w
stosunku do dużego miasta.
Wielkość zjawiska dojazdów do pracy jest obecnie trudna do określenia, ponieważ badania
takie GUS przeprowadza zwykle przy okazji spisu powszechnego. Ostatni był przed 10 laty,
następny odbędzie się w 2002 roku.
Mówiąc o bezrobociu w gminie właściwie należy ograniczyć się do zjawiska bezrobocia
kobiet. Stanowią one aż 70 % wszystkich bezrobotnych. Istotne dla rozwiązania problemu
byłoby określenie ile kobiet chce naprawdę pracować, jakie są ich preferencje zawodowe, ile i
nich gotowych jest zmienić zawód. Być może część obecnie bezrobotnych kobiet znajdzie
pracę w mającym powstać kompleksie handlowo - usługowym w Swadzimiu.
Dla rozwoju gminy i jakości życia mieszkańców ważny jest ruch budowlany związany z
mieszkalnictwem oraz standardy zamieszkania. Osiągnięte obecnie standardy stawiają gminę
na 1 miejscu w całym województwie poznańskim.
Gmina zapewnia swym mieszkańcom dostęp do wszystkich usług podstawowych w
stopniu wystarczającym, a w niektórych przypadkach - bardzo wysokim. Na terenie gminy
istnieją hipermarkety obsługujące nie tylko mieszkańców gminy oraz 212 sklepów wszystkich
branż, co daje wskaźnik liczby ludności przypadającej na 1 sklep = 64. Jest to najlepszy
wskaźnik wśród gmin wiejskich województwa (śr. wskaźnik dla województwa = 88, dla
Poznania - 78).
48
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Ze względu na bezpośrednie sąsiedztwo Poznania mieszkańcy gminy Tarnowo Podgórne
mają ułatwiony dostęp do usług w mieście. Chodzi tu przede wszystkim o usługi wyższego
rzędu, takie jak wysokospecjalistyczna obsługa medyczna (przychodnie specjalistyczne,
szpitale), kultura: kina, teatry, koncerty i in. oraz szkolnictwo średnie i wyższe.
49
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
5. Rozwój gospodarczy.
5.1. Diagnoza stanu zagospodarowania rolnictwa
Przemiany krajobrazu rolniczego (zarys historyczny).
Obszar gminy Tarnowo Podgórne już od tysiąca lat jest terenem rolniczym,
kształtującym się wokół Poznania. Prof. Marian Buczek określa go w czasach Pierwszych
Piastów, jako krajobraz polno – leśny z osadnictwem skupionym, z przewagą pól uprawnych,
porozdzielanych zadrzewieniami krajobrazowymi. Ten typ krajobrazu wytworzył się wokół
Poznania, Gniezna, Ostrowa Lednickiego, Kruszwicy, Giecza i Kalisza.
K. Hładyłowicz w swojej pracy: Rozmieszczenie osad służebnych i osad jeńców
wojennych w Wielkopolsce w XII – XIV w. umieszcza wieś Tarnowo Podgórne na tle
terenów rolniczych.
Krajobraz ten ukształtował się w układzie mozaikowym, w którym gospodarka człowieka
została związana z wodą, lasem i polem uprawnym. Pomimo ciągłych i znacznych zmian w
szacie roślinnej (spadek powierzchni leśnych z 75 do 30%) i w stosunkach wodnych (spadek
powierzchni wód otwartych do 30%) krajobraz ten zachował swój harmonijny układ do końca
XVIII w. Dopiero pruska polityka lokalizacyjna, chaos i kryzys gospodarczy okresu wojen
napoleońskich, a następnie uwłaszczenie chłopów, doprowadziły do niekorzystnych zmian
środowiska przyrodniczego. Najpierw z dużym rozmachem inwestycyjnym przeprowadzono
regulację Noteci, Obry i Baryczy, osuszając rozległe bagna, towarzyszące tym rzekom;
następnie rozpoczęto na wielką skalę meliorację łąk i pól uprawnych, osuszając część jezior i
niszcząc przy tym system tzw. małej retencji. Zniknęły wtedy liczne stawy młyńskie i oczka
jeziorne śródpolne (zachowały się stawy w parkach dworskich). Dla ratowania skarbu
pruskiego dokonano masowych wyrębów w lasach, a na wylesione obszary wprowadzono
kolonistów niemieckich. W ten sposób lesistość regionu spadła z 30,8% do 21,5% w 1859r.,
czyli utracono bezpowrotnie około 1/3 lasów. Natomiast przy zalesieniach wtórnych,
wprowadzono, często, na miejsce wielogatunkowych lasów mieszanych, monokultury
sosnowe. Ustawa o uwłaszczeniu chłopów, realizowana przez około 20 lat (1824-44),
spowodowała całkowitą zmianę struktury własnościowej oraz regulację układu dróg, co
przyczyniło się do również do oddrzewienia terenu.
W miejsce płynnych układów zieleni śródpolnej, wiążącej ze sobą kompleksy leśne,
powstał łysy krajobraz, podzielony sztywnymi liniami dróg, duktów leśnych i kanałów.
50
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Zatracono podział na jednostki ekologiczne i zniszczono dotychczasową kompozycję
krajobrazu rolniczego. Od tego czasu region reprezentują płaskie i gołe pola. Tak więc
zmiany w krajobrazie Wielkopolski w okresie pierwszej połowy XIX wieku można
podsumować krótko jako osuszenie, odlesienie i oddrzewienie terenu.
W czasach współczesnych na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ujemne
skutki intensyfikacji rolnictwa, tzn. działanie w zakresie mechanizacji, chemizacji i
koncentracji produkcji rolnej przyczyniły się wydatnie do pogłębienia niekorzystnych zmian
w krajobrazie rolniczym. Ostatnio coraz częściej obserwuje się wycinanie zadrzewień
śródpolnych, przywodnych i przydrożnych, zamykanie rowów i strumieni w kanałach
zamkniętych, niwelację gruntów ornych, dalsze melioracje odwadniające, orkę prostopadłą do
układu warstwic, a ponadto niefachowe stosowanie środków ochrony roślin i wykorzystanie
gnojowicy. Czynniki i skutki dewastacji wywołanej nieprzemyślaną intensyfikacją rolnictwa
obrazuje zestawienie.
Obszary zagrożone stepowieniem są: wydzielone za pomocą wskaźnika deficytu
parowania izoliniami 150 i 140 mm.
Wskaźnik ten umożliwia ocenę stopnia uwilgotnienia gleby oraz zaspokojenia potrzeb
wodnych roślin uprawnych.
Badania te potwierdzają w całej pełni sygnały prof. Adama Wodziczki, wyrażone już 50
lat temu, o stepowieniu Wielkopolski.
Również międzynarodowa organizacja FAO uznała tereny, położone pomiędzy
Poznaniem, Lesznem i Gostyniem za „trójkąt suszy europejskiej”.
Mimo generalnych wyżej opisanych przemian w krajobrazie Wielkopolski gmina
Tarnowo Podgórne zachowała część elementów naturalnego krajobrazu, w rejonie
południowo – zachodnim a w tym niewielkie wprawdzie kompleksy leśne i zbiornik wód
otwartych – jezioro Lusowskie.
Regionalne uwarunkowania rozwoju rolnictwa w gminie.
Większość gleb gminy należy do klas chronionych, jednak nie zawsze można
wykorzystać ich potencjał, ponieważ występują tu okresowe susze uniemożliwiające
osiąganie regularnych i wysokich plonów roślin. Przesuszenie ziemi objawiające się bardzo
małym odpływem ze zlewni (poniżej 3l/skm), jest skorelowane z typem krajobrazu rolniczego
charakterystycznym dla wielu gmin Wielkopolski. Cechą wskaźnikową jest tu niska lesistość
(poniżej 10%) odpowiadająca
w wielu opiniach za niski poziom opadów i znikome
retencjonowanie wody, oraz silne zagrożenie erozyjne gleb.
51
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Gmina wchodzi w skład największego - szamotulsko-opalenickiego regionu
rolniczego. W porównaniu z pozostałymi gminami województwa zajmuje 35 miejsce pod
względem wydajności przeliczeniowej zbóż w dt na 1 ha użytków rolnych i podobne miejsce
w rankingu gmin jeśli chodzi o jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Ta zbieżność miejsc
w obu rankingach wskazuje na utrzymywanie przez rolników wysokiego poziomu produkcji.
O zainteresowaniach w kontynuowaniu i rozwoju produkcji rolniczej świadczy stały
proces zagospodarowywania przez nich gruntów.
Równolegle spotykamy w gminie liczną grupę gospodarstw pomocniczych, lub działek
rolniczych, które nie tworzą masy towarowej na sprzedaż. Ich rodowód jest dość
zróżnicowany, nie zawsze są to nieruchomości miejscowych rolników, którzy wcześniej
zrezygnowali z prowadzenia samodzielnych gospodarstw.
W koncepcji polityki zagospodarowania przestrzennego województwa, gmina jest
objęta zasięgiem rozwoju aglomeracji poznańskiej i jednocześnie wskazana jako strefa
przyspieszonej i kompleksowej restrukturyzacji rolnictwa i zagospodarowania wsi,
porządkowania struktury obszarowej i przekształcania wsi w jednostki wielofunkcyjne z
rozwiązywaniem problemów deficytu wody.
W województwie poznańskim w wyniku panujących dość dobrych warunków
środowiska przyrodniczego dla produkcji rolniczej w połączeniu z wysoką kulturą rolną i
tradycją gospodarności, rolnicy uzyskują bardzo dobre wyniki produkcyjne.
Skala produkcji zbóż, roślin oleistych i buraków cukrowych należy do najwyższych w
kraju.
Do pozytywów zagospodarowania rolniczego należy także dodać kształtowanie się
wysokiej średniej powierzchni gospodarstw pow. 12 ha i obserwowanej tendencji do
powiększania się gospodarstw większych od 15 ha i 50 ha (przy średniej w kraju rzędu 8 ha)
Podstawą produkcji w poznańskim są zboża, które w strukturze zasiewów przekroczyły
73% powierzchni. Na drugiej pozycji znajdują się buraki cukrowe z udziałem około 6%,
natomiast stale spada udział areałów obsadzonych ziemniakami, które obecnie zajmują nie
więcej niż 5% powierzchni. Kolejną rośliną, która decyduje o kondycji rolnictwa w
poznańskim, jest rzepak, którego udział w strukturze zasiewów parokrotnie przewyższa
średnią dla kraju.
Zjawiskiem typowym dla aktualnej sytuacji
w
rolnictwie jest rezygnacja
wielu
gospodarstw z produkcji mleka i żywca wołowego, co spowodowało malejący udział roślin
pastewnych uprawianych wcześniej na paszę dla licznego stada bydła.
52
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Uprawy ogrodnicze zajmują w województwie około 5% powierzchni zasiewów, z czego
35% stanowią sady.
Z oceny
ekspertów
wynika, że główna produkcja ogrodnicza
pokrywa potrzeby
konsumpcyjne województwa, natomiast pewne niedobory występują w asortymencie warzyw
uprawianych pod osłonami i roślin ozdobnych.
W przyjętych priorytetach rozwoju województwa odnoszących się do sfery produkcji
rolniczej wskazano :

jako celowy rozwój innych specjalności ogrodniczych jak: uprawę pieczarek,
szparagów, które wzbogaciłyby bazę surowcową dla przemysłu rolno-spożywczego

pożądaną kontynuację tradycji przetwórstwa żywności w lokalnych zakładach
produkcyjnych i przetwórniach w oparciu o własną bazę surowcową i siłę roboczą,
co w konsekwencji doprowadzi do ożywienia aktywności gospodarczej.
Struktura rolnicza w Gminie Tarnowo Podgórne
Typ zagospodarowania ze strukturą obszarową gospodarstw
Tereny rolnicze w gminie zostały ukształtowane poprzez dwa główne czynniki
zewnętrzne, którymi są jakość rolniczej przestrzeni produkcyjnej i sąsiedztwo Poznania z
dogodnym systemem komunikacyjnym.
W rezultacie procesów dynamicznej równowagi
stabilizujących z jednej strony funkcję rolniczą, a z drugiej wprowadzających nowe formy
zagospodarowania, mamy do czynienia ze zjawiskiem koegzystencji na obszarach wiejskich
wielu funkcji dodanych. Wsie zlokalizowane na gorszych glebach i posiadające dogodną
komunikację z Poznaniem, wykształciły model rolnictwa w którym przewagę posiadają
gospodarstwa małe o powierzchniach od 3,5 ha do 6 ha, trudniące się produkcją żywca
wieprzowego z uzupełniającym ją chowem bydła i upraw warzywniczych.
Wsie zlokalizowane na dobrych i bardzo dobrych glebach w większości charakteryzują się
występowaniem gospodarstw większych i dużych o powierzchniach od 6 ha do 11 ha, w
których dominującymi kierunkami produkcji są uprawy zbóż, roślin przemysłowych i
hodowla bydła z uzupełniającymi ją: chowem trzody chlewnej i ogrodnictwem.
Typowym zjawiskiem w zagospodarowaniu obu modeli wsi jest występowanie dużej
liczby działek rolnych o powierzchniach do 1 ha. Według danych ze spisu rolnego, na 716
gospodarstw przypadało 717 działek. Są wsie jak Tarnowo Podgórne, Swadzim, Jankowice,
53
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Baranowo, w których udział działek rolnych w ogólnej liczbie nieruchomości przekracza
50%-70%.
Ludność w gospodarstwach
Struktura obszarowa gospodarstw i możliwości kreowania dochodów rodzin rolniczych
pochodzących z rolnictwa i pracy poza rolnictwem są ściśle związane z cechami
charakteryzującymi ludność zamieszkującą w gospodarstwach.
Średnio w gminie
liczba osób zamieszkujących w gospodarstwach rolniczych w
przeliczeniu na 100 ha wynosi 33,4 , z tym że rozpiętość wskaźnika mieści się w przedziale
36 osób na 100 ha we wsi Rumianek do 50,9 osób we wsiach Baranowo i Lusówko.
Po przeliczeniu liczby osób na jedno gospodarstwo, otrzymujemy wskaźnik, który
objaśnia nam jak liczne są rodziny zamieszkujące pod jednym dachem. Przestrzenny rozkład
struktury wielkości rodzin ilustrujemy na rys. R1. Jak widać, wsie z rodzinami liczącymi 3 i
więcej osób są zlokalizowane na styku z Poznaniem i na południu gminy. Z północnej części
terytorium, do w/w wsi zalicza się tylko Kokoszczyn. W pozostałych wsiach rodziny są mniej
liczne, a szczególnie jest to widoczne we wsiach Rumianek, Jankowice, Sierosław, Sady i
Swadzim.
Według danych ze spisu, wskaźnik liczby osób pracujących w gospodarstwach na 100 ha
użytków rolnych wynosi w gminie 12,4. Przestrzenny rozkład wskaźnika, (rys. R2) wskazuje
na
podział wsi na grupę charakteryzującą się najwyższym potencjałem pracy
zaangażowanym w produkcję rolniczą, zlokalizowaną na południowym zachodzie gminy, a
także w pobliżu granic administracyjnych Poznania i grupę wsi o najniższym udziale pracy w
gospodarstwach, zlokalizowaną we wsiach położonych na szlaku A 2 i w części północnej
gminy.
To
zróżnicowanie
znajdzie
zapewne
swoje
związki
z
pozostałymi
cechami
zagospodarowania obszarów wiejskich, których analiza nastąpi w dalszej kolejności.
Wiemy, że wśród osób zamieszkałych w gospodarstwach rolniczych nie wszystkie są
czynne zawodowo w rolnictwie. Część stanowią osoby w wieku nieprodukcyjnym, ale są też
osoby które pracują poza rolnictwem. W przypadku Gminy Tarnowo Podgórne udział osób
pracujących w innych zawodach jest oczywisty. Można zatem śmiało zakładać, że im jest
więcej
osób w rodzinie, tym więcej z nich pracuje w usługach i przemyśle, a relacja
pomiędzy liczbą zatrudnionych w gospodarstwach do pracujących poza rolnictwem powinna
być korzystniejsza. Niestety omówiona relacja nie dotyczy wszystkich wsi w gminie.
Porównanie wskaźników prezentowanych na rys R1 ze wskaźnikami z rys. R3, które
54
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
charakteryzują zjawisko odciążenia ekonomicznego rolników i gospodarstw poprzez wysoki
udział liczby zamieszkałych w gospodarstwach na jednego pracującego w gospodarstwie,
wyraźnie wskazuje na istnienie obszarów w gminie, gdzie gospodarstwa są obciążone
przymusem zapewnienia bytu większej liczbie osób. Do takich wsi należą: Lusówko, Otowo,
i częściowo Batorowo z Wysogotowem.
Interpretacja wskaźników z rys R3 może sugerować również możliwości występowania
napięć i sytuacji kryzysowych w rodzinach rolniczych w tych wsiach w których jest duży
udział liczby osób na jednego pracującego w gospodarstwie ale jedynie w sytuacji recesji
gospodarczej. Do takich napięć może w pierwszej kolejności dochodzić we wsiach takich jak
Rumianek, Góra, Tarnowo Podgórne, Lusowo, Baranowo i Przeźmierowo
Dominujące kierunki produkcji
- produkcja roślinna
Ogólna powierzchnia użytków rolnych w gminie wynosi 7579 ha, z czego grunty orne
zajmują 91,77 %, resztę stanowią trwałe użytki zielone 8,23%.
Dominacja
gruntów ornych i
wewnętrznymi dla organizacji
łagodny klimat są istotnymi
uwarunkowaniami
i sposobu funkcjonowania rolnictwa . Stwarzają one
możliwości intensywnego gospodarowania, poprzez produkcję kultur bardzo intensywnie
wykorzystujących przestrzeń i częstszą rotację zbiorów w tym przed i poplonów.
Do głównych roślin uprawianych w gminie należą zboża, rośliny przemysłowe i warzywa
z owocami. Strukturę zasiewów głównych upraw w gminie obrazuje rys. R4 . Wynika z
niego, że największy udział w strukturze zajmują zboża. W całej gminie stanowi to 68,3%
powierzchni zasiewów. Są jednak i takie wsie jak: Baranowo, Batorowo, Lusówko,
Rumianek, w których zboża zajmują około 90% powierzchni zasiewów, co przewyższa
dopuszczalny poziom udziału zbóż w prawidłowym płodozmianie.
Rośliny przemysłowe w tym rzepak, buraki cukrowe i ziemniaki zajmują w gminie około
21,4% powierzchni zasiewów. Jest przy tym znamienne, że udział roślin przemysłowych z
domieszką upraw warzywniczych i owocowych jest silniej akcentowany we wsiach o dobrych
glebach i większej średniej powierzchni gospodarstw. Większy udział warzyw i owoców w
strukturze zasiewów jest również charakterystyczny dla wsi Swadzim, Wysogotowo w
których przeważają gorsze gleby będące we władaniu mniejszych gospodarstw, wymienione
jednostki posiadają jednak bardzo korzystną lokalizację, są bowiem położone w
bezpośrednim sąsiedztwie Poznania.
55
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Produkcja roślinna w części gospodarstw stanowi główne źródło dochodów w części jest
jednak przeznaczana na paszę dla zwierząt utrzymywanych w gospodarstwach, co powoduje
zwielokrotnienie dochodów rolniczych z jednostki powierzchni nawet o trzysta %. Stąd nie
dziwi fakt, że wielu rolników w celu zabezpieczenia wysokich przychodów uprawia także
rośliny z przeznaczeniem na paszę. Ten rodzaj organizacji produkcji obserwujemy we wsiach
Rumianek, Lusowo, Ceradz, Kokoszczyn, Góra, Sady, Batorowo, w których duży udział w
zasiewach stanowi pszenżyto, żyto i mieszanki zbóż jarych (rysR4).
We wsiach w których obserwujemy wysoki udział zbóż przeznaczanych do bezpośredniej
sprzedaży występuje proces obniżania poziomu intensywności organizacji produkcji, jej
upraszczanie i rezygnowanie z modelu organicznego rolnictwa łączącego produkcję
zwierzęcą z roślinną. Podobne przykłady zachowań można spotkać we wszystkich wsiach,
lecz ich statystyczna istotność daje znać tam gdzie są większe średnie powierzchnie
gospodarstw, a mianowicie w Tarnowie Podgórnym, Kokoszczynie i Górze.
Do tradycji wsi poznańskiej należy uprawa roślin przemysłowych w tym rzepaku, buraków
cukrowych i ziemniaków. W gminie Tarnowo Podgórne występują wsie w których rośliny
przemysłowe jak buraki cukrowe zajmują 11% powierzchni zasiewów - wieś Góra, 1,3% we
wsi Lusowo, ziemniaki 11,5% - Wysogotowo, 9% - wieś Swadzim, a rzepak 5,6% we wsi
Przeźmierowo i 4,4% w Lusowie. Przy średnim w gminie udziale rzepaku w strukturze
zasiewów wynoszącym 12,4% , buraków 4,5%, a ziemniaków 4,5% , świadczy to o wysokim
stopniu zróżnicowania udziału roślin przemysłowych w strukturze zasiewów.
Strukturę uprawy roślin przemysłowych analizujemy posługując się rys. R5. Z porównań
wynika, że w większości wsi występują wszystkie trzy główne rodzaje kultur, z tym, że
buraki cukrowe przeważają w części północnej i środkowo-zachodniej gminy, a ziemniaki w
części wschodniej i południowej. Uprawy rzepaku koncentrują się we wsiach położonych w
części środkowej gminy.
Jak już wcześniej wspomniano, najwyższe dochody z jednostki powierzchni użytków
rolnych można uzyskać w gospodarstwach przetwarzających produkty roślinne na produkty
hodowli zwierzęcej – żywiec i mleko. Stąd wielkość obsady zwierząt (bydła rys. R6 i trzody
chlewnej rys. R7) na 100ha użytków rolnych jest najlepszym wskaźnikiem intensywności
gospodarowania i zabiegania o wysokie przychody gospodarstw.
56
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
5.2.
Ogólna charakterystyka głównych kierunków działalności
gospodarczych - poza rolnictwem - prowadzonych na terenie gminy
W 1997 r. na terenie gminy było zarejestrowanych 1990 jednostek gospodarki narodowej –
tj, największa liczba w gminie biorąc pod uwagę pozostałe wiejskie gminy położone na
obszarze województwa poznańskiego. Dla porównania w gminach sąsiednich (objętych
omówioną wyżej analizą porównawczą) było zarejestrowanych jednostek : Czerwonak 1470, Dopiewo – 716, Kleszczewo – 163, Komorniki – 952, Rokietnica – 531 – Suchy Las –
1102.
Biorąc pod uwagę sektory gospodarki w 1997 r. na terenie gminy w sektorze prywatnym
działało 1968 jednostek w tym : 1517 zakładów osób fizycznych, 181 spółek prawa
handlowego ( w tym 94 tj. ok. 50% z udziałem kapitału zagranicznego), 11 spółdzielni, 2
fundacje. W sektorze publicznym funkcjonowały na terenie gminy 22 jednostki w tym : 1
przedsiębiorstwo państwowe i 1 spółka prawa handlowego.
W porównywanych gminach sytuacja w omawianej dziedzinie była następująca :
Czerwonak:
sektor prywatny – 1437 jednostek (w tym : 1228 zakładów osób fizycznych, 57 spółek
prawa handlowego w tym 21 z udziałem kapitału zagranicznego, 6 spółdzielni, 2 fundacje)
sektor publiczny – 33 jednostki ( w tym : 5 przedsiębiorstw państwowych, 6 spółek prawa
handlowego)
Dopiewo :
sektor prywatny – 701 jednostek (w tym : 600 zakładów osób fizycznych, 29 spółek prawa
handlowego w tym 15 z udziałem kapitału zagranicznego, 5 spółdzielni)
sektor publiczny – 15 jednostek
Kleszczewo :
sektor prywatny - 153 jednostek (w tym : 128 zakładów osób fizycznych, 3 spółki prawa
handlowego, 4 spółdzielnie)
sektor publiczny – 10 jednostek (w tym : 1 spółka prawa handlowego)
Komorniki :
sektor prywatny – 937 jednostek (w tym : 787 zakładów osób fizycznych, 60 spółek prawa
handlowego w tym 21 z udziałem kapitału zagranicznego, 2 spółdzielnie, 1 fundacja)
57
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
sektor publiczny – 15 jednostek (w tym 1 spółka prawa handlowego)
Rokietnica :
sektor prywatny – 520 jednostek (w tym : 416 zakładów osób fizycznych, 24 spółki prawa
handlowego w tym 10 z udziałem kapitału zagranicznego, 6 spółdzielni, 3 fundacje)
sektor publiczny – 11 jednostek (w tym : 1 spółka prawa handlowego)
Suchy Las :
Sektor prywatny – 1087 jednostek (w tym : 882 zakłady osób fizycznych, 52 spółki prawa
handlowego w tym 26 z udziałem kapitału zagranicznego, 5 spółdzielni).
Struktura działalności gospodarczych w odniesieniu do ogólnej liczby podmiotów
funkcjonujących na terenie gminy Tarnowo Podgórne (według Europejskiej Klasyfikacji
Działalności) była następująca :
działalność produkcyjna: 406 jednostek (20,4% ogólnej liczby jednostek)
budownictwo: 210 jednostek (10,6% ogólnej liczby)
transport, składowanie i łączność: 131 jednostek (6,6% ogólnej liczby)
handel i naprawy: 828 jednostek (41,6% ogólnej liczby)
hotele i restauracje: 38 jednostek (1,9% ogólnej liczby)
pośrednictwo finansowe: 30 jednostek (1,5% ogólnej liczby)
obsługa nieruchomości i firm: 151 jednostek (7,6% ogólnej liczby)
W porównaniu do gmin wiejskich położonych wokół Poznania i uznanych w wyniku
przeprowadzonej analizy obok Tarnowa Podgórnego za najsilniej rozwinięte w 1997 r. tj.
Suchego Lasu (gminy zaliczonej do silnie rozwiniętych) oraz Czerwonaka (uznanego za
gminę średnio rozwiniętą) sytuacja w omawianej dziedzinie była następująca:
Suchy Las
działalność produkcyjna: 262 jednostki (23,8% ogólnej liczby)
budownictwo: 104 jednostki (9,4% ogólnej liczby)
transport, składowanie i łączność: 102 jednostki (9,3%)
handel i naprawy: 375 jednostek (34%)
hotele i restauracje: 27 jednostek (2,5%)
pośrednictwo finansowe: 15 jednostek (1,4%)
obsługa nieruchomości i firm: 93 jednostki (8,4%)
58
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Czerwonak
działalność produkcyjna: 260 jednostek (17,7% ogólnej liczby jednostek)
budownictwo: 207 jednostek (14,1%)
transport, składowanie i łączność: 133 jednostki (9,1%)
handel i naprawy: 452 jednostki (30,7%)
hotele i restauracje: 28 jednostek (1,9%)
pośrednictwo finansowe: 26 jednostek (1,8%)
obsługa nieruchomości i firm: 185 jednostek (12,6%).
Biorąc pod uwagę strukturę zatrudnienia i jej przemiany w latach 1994-1997, w
odniesieniu do poszczególnych działów gospodarki, w 1994 r. w Tarnowie Podgórnym było
pracujących ogółem 4192 (biorąc pod uwagę wiejskie gminy woj. poznańskiego większą
liczbą pracujących charakteryzowała się gmina Czerwonak) w tym w :
przemyśle – 1827 (43,6%)
budownictwie – 198 (4,7%)
handlu i naprawach – 886 (21,1%)
administracji publicznej o obronie narodowej – 53 (1,3%)
edukacji – 218 (5,2%)
ochronie zdrowia i opiece socjalnej – 111 (2,7%)
W 1997 r. w Tarnowie Podgórnym pracujących ogółem było 6250 (wzrost o 49,1% w
stosunku do roku 1994) w tym w :
przemyśle – 2859 (46% ogółu, wzrost o 57%)
budownictwie – 505 (8,1% ogółu, wzrost o 155%)
handlu i naprawach – 1581 (25,3% ogółu, wzrost o 78,4%)
administracji publicznej i obronie narodowej – 51 (0,8% ogółu, spadek o 3,8%)
edukacji – 260 (4,2% ogółu, wzrost o 20,4%)
ochronie zdrowia i opiece socjalnej – 115 (1,8% ogółu, wzrost o 3,6%).
W porównywanych w/w gminach sytuacja w omawianej dziedzinie w 1997 r. była
następująca :

Bez rolników indywidualnych i duchownych oraz bez zakładów osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, w których liczba
pracujących nie przekracza 5 (Rocznik Statystyczny województwa poznańskiego 1995 r. Wojewódzki Urząd Statystyczny w Poznaniu ).
59
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Suchy Las :
pracujących ogółem było 2562 w tym w :
przemyśle – 1183 (46,2% ogółu pracujących)
budownictwie – 216 (8,4%)
handlu i naprawach – 543 (21,2%)
administracji publicznej i obronie narodowej – 26 (1%)
edukacji – 137 (5,4%)
ochronie zdrowia i opiece socjalnej – 61 (2,4% ogółu).
Czerwonak :
pracujących ogółem było 5712 w tym w :
przemyśle – 3498 (61,2% ogółu pracujących)
budownictwie – 489 (8,6%)
handlu i naprawach – 244 (4,3%)
administracji publicznej i obronie narodowej – 79 (1,4%)
edukacji – 320 (5,6%)
ochronie zdrowia i opiece socjalnej – 495 (8,7%).
Analizując wielkość poniesionych nakładów inwestycyjnych według scharakteryzowanej
wyżej struktury działalności gospodarczych (według EKD) w Tarnowie Podgórnym w 1966 r.
nakłady inwestycyjne ogółem wyniosły 169535,8 (w tys. zł) w tym w :
przemyśle – 121240,7
budownictwie – 1897,5
handlu i naprawach – 30340,3
transporcie, składowaniu i łączności – 1387,9
pośrednictwie finansowym – 346,9
obsłudze nieruchomości – 4762,7
edukacji – 3572,6
pozostała działalność w tym komunalna, socjalna i indywidualna – 1771,7
W porównywanych gminach Suchy Las i Czerwonak nakłady inwestycyjne poniesione w
1996 r. wyniosły odpowiednio : 21765,4 tys. zł (około ośmiokrotnie mniej niż w Tarnowie
Podgórnym) i 25482,6 tys. zł (około siedmiokrotnie mniej niż w Tarnowie Podgórnym).
60
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Wnioski
Na tle gmin wiejskich położonych na obszarze województwa poznańskiego Tarnowo
Podgórne wyróżnia się największą dynamiką wzrostu i korzystnymi tendencjami
rozwojowymi.
Tarnowo Podgórne charakteryzuje się największą liczbą zarejestrowanych podmiotów
gospodarczych. Biorąc pod uwagę rozwój sektora prywatnego szczególnie zwraca uwagę
zlokalizowanie w Tarnowie Podgórnym największej, w porównaniu do pozostałych gmin,
liczby spółek prawa handlowego w tym zwłaszcza z udziałem kapitału zagranicznego.
W strukturze działalności gospodarczych przeważają działalności usługowe w których
wiodącą rolę odgrywa handel i naprawy samochodowe.
Oceniając przemiany gospodarcze z punktu widzenia przemian w strukturze zatrudnienia
największą dynamiką wzrostu charakteryzował się rozwój budownictwa. Wysoką dynamiką
cechował się również rozwój działalności związanych z handlem i naprawami i przemysłem.
Tarnowo Podgórne charakteryzuje się również największym poziomem, w skali
województwa i w odniesieniu do pozostałych gmin wiejskich, poniesionych nakładów
inwestycyjnych na prowadzone działalności gospodarcze. Szczególnie wysoką dynamiką
wzrostu w tej dziedzinie charakteryzowało się budownictwo.
Przeprowadzona analiza uzasadnia sformułowanie tezy, że gmina Tarnowo Podgórne w
porównaniu do innych gmin wiejskich regionu poznańskiego zajmuje szczególnie korzystną
pozycję – stwarzającą warunki do dalszego pożądanego rozwoju gospodarczego
61
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
6. Infrastruktura techniczna.
6.1 Uwarunkowania komunikacyjne.
System zewnętrznych powiązań drogowych.
Przez obszar gminy przebiega :
- droga krajowa nr 2 Świecko - Poznań - Warszawa będąca zarazem drogą międzynarodową
o numerze E-30
- oraz dwie drogi wojewódzkie o znaczeniu regionalnym :
nr 184 Poznań /Przeźmierowo/ - Szamotuły - Wronki
nr 307 Poznań - Buk - Nowy Tomyśl.
Droga nr 2 od Poznania do Tarnowa Podgórnego jest drogą dwujezdniową z bezkolizyjnymi
węzłami:
- w Przeźmierowie (z drogą wojewódzką nr 184 i powiatową nr 32205)
- w Swadzimiu ( z drogą gminną )
- w Sadach (z drogą powiatową 32219 i 32221)
- w Tarnowie Podgórnym (z drogą powiatową 32220)
Dalszy odcinek drogi nr 2 posiada skrzyżowania jednopoziomowe i jest jednojezdniowy.
Droga nr 2 przebiega przez środkową część gminy i ma bardzo duże obciążenie ruchem
samochodowym, który w 1995 r. wynosił 19 200 pojazdów/dobę.
Drogi wojewódzkie nr 184 i 307 są jednojezdniowe.
Droga wojewódzka nr 307 stanowić będzie w niedługim czasie jedno z ważniejszych
połączeń z węzła autostradowego „Buk” do Poznania, konieczne jest więc zabezpieczenie
terenu dla poszerzenia jezdni drogi 307 do czterech pasów ruchu od granicy miasta Poznania
do skrzyżowania z projektowaną „obwodnicą zachodnią” w rejonie wsi Dąbrowa.
Dalszy odcinek drogi 307 w kierunku zachodnim do węzła „Buk” powinien być przedmiotem
szczegółowej analizy również w gminie Buk celem zabezpieczenia poprawy warunków na
ww. drodze.
Sieć 11 dróg powiatowych zapewnia ważniejsze połączenia w gminie i poza jej obszarem :
- nr 32111 Tarnowo Podgórne - Każmierz
- nr 32165 Jankowice - Ceradz Kościelny - Grzebienisko
- nr 32203 Tarnowo Podgórne - Jankowice - Lusówko - Więckowice
62
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
- nr 32204 Złotkowo - Rokietnica - Tarnowo Podgórne
- nr 32205 Przeźmierowo - Poznań
- nr 32217 Lusowo - Zakrzewo - Dąbrówka
- nr 32218 Batorowo - Sobiesiernie - do drogi 317
- nr 32219 Sady - Lusowo - Lusówko
- nr 32220 Tarnowo Podgórne - Lusowo
- nr 32221 Sady - Kiekrz
- nr 32222 Przybroda - Kokoszczyn - Góra
Drogi gminne ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa Poznańskiego nr 13 z
27.12.1986 :
Swadzim - Batorowo - Dąbrówka
Tarnowo Podgórne - Lusówko
Jankowice - Rumianek - Góra
Tarnowo Podgórne – Kokoszczyn
W Wojewódzkim Biurze Planowania Przestrzennego w Poznaniu opracowano w 1998
roku „Studium przebiegu trasy łączącej drogę krajową nr 11 Poznań - Piła z węzłem
drogowym „Głuchowo” na autostradzie A-2. Wyżej wymieniona trasa tzw. „obwodnica
zachodnia” przebiega przez następujące gminy Komorniki, Dopiewo, Tarnowo Podgórne,
Rokietnica, Suchy Las. Trasa obwodnicy dla której rezerwuje się pas o szerokości 100m
projektowana jest jako droga ekspresowa dwujezdniowa. W rozwiązaniu etapowym
dopuszcza się realizację jednej jezdni.
Na skrzyżowaniach „obwodnicy zachodniej” z drogą krajową nr 2 oraz wojewódzkimi nr
307 i nr 184 zaprojektowano węzły dwupoziomowe - bezkolizyjne.
Poprzez budowę „obwodnicy zachodniej” zwiększy się dostępność do autostrady A-2 ww.
gmin w tym również Tarnowa Podgórnego.
System powiązań kolejowych.
Przez obszar gminy nie przebiegają linie kolejowe. Dwie linie kolejowe o znaczeniu
międzynarodowym przebiegają obrzeżnie poza obszarem gminy :
- linia E-20 relacji Kunowice - Nowy Tomyśl - Poznań - Warszawa przebiega w odległości
4 km na południe od południowej granicy gminy
- linia E-59 relacji Wrocław - Poznań - Szczecin przebiega w odległości 2-4 km od
wschodniej granicy gminy.
63
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Linia znaczenia miejscowego Rokietnica - Pniewy - Międzychód o małym ruchu pociągów
przebiega w odległości 2 km od północnej granicy gminy.
Linia kolejowa międzynarodowa E-20 jest obecnie modernizowana do szybkości
eksploatacyjnej ruchu pociągów 160 km/h, a linia E-59 będzie modernizowana w
najbliższych latach. Przystosowanie do prędkości eksploatacyjnej pociągów 160 km linii E-20
Berlin - Poznań - Warszawa, oraz linii E-59 na kierunku północ - południe przyczyni się do
skrócenia podróży krajowych i zagranicznych.
Uwarunkowania motoryzacyjne.
Pomiary ruchu samochodowego na drogach krajowych prowadzi Generalna Dyrekcja Dróg
Publicznych w okresach pięcioletnich. Analizę wzrostu ruchu samochodowego na drogach:
krajowej nr 2 oraz wojewódzkich, 184 i 307 rozpatrzono w latach 1990 - 1995.
Tab. Wielkość średniego ruchu dobowego na drogach krajowych w 1990 roku i 1995 roku
przedstawiała się następująco :
Nr drogi
Natężenie ruchu Natężenie ruchu Wskaźnik
Procentowy
1990 r.
1995 r.
wzrostu ruchu
udział samoch.
1990-1995
ciężarowych
nr 2 Poznań Tarnowo Podg.10700
19200
1,79
26%
Pniewy
nr 184 Baranowo
- Napachanie 3900
5000
1,28
7%
Szamotuły
nr 307 Poznań Wysogotowo 3700
5900
1,59
10%
Buk
Największy wzrost ruchu wystąpił na drodze nr 2 (około 79%) oraz na drodze nr 307
Poznań - Buk (około 59%). Na drodze nr 2 Poznań - Tarnowo Podgórne - Świecko występuje
bardzo duży 26 procentowy udział pojazdów ciężarowych w tym TIR-ów. Odciążeniem dla
mocno obciążonej drogi nr 2 będzie wybudowanie autostrady A-2, która przejmie w
większości ruch tranzytowy. Obecna droga nr 2 pozostanie drogą alternatywną dla autostrady
płatnej A-2.
Długości dróg w podziale na:
Krajowe
Wojewódzkie
-
13.945 m
8.694 m
64
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Powiatowe
45.602 m
Gminne*
62.345 m
Dla wyeliminowania transportu przez miejscowość Tarnowo Podgórne i Lusowo
niezbędnym jest budowa obwodnicy zachodniej w Tarnowie Podgórnym oraz obwodnicy
północnej w Lusowie.
Mapa układu sieci drogowej.
6.2. Elektroenergetyczne systemy przesyłowe.
Przez teren gminy przebiegają następujące linie elektroenergetyczne wysokiego napięcia:
- linia 110 KV Plewiska - Tarnowo Podgórne - Szamotuły
- linia 110 KV Plewiska - Pniewy
- linia 220 KV Plewiska - Żydowo
- linia 220 KV Plewiska - Czerwonak
- linia 400 KV Plewiska - Krajnik
Teren gminy Tarnowo Podgórne zasilany jest ze stacji 110/15 KV zlokalizowanej w
Górze, oraz ze stacji znajdujących się poza granicami gminy, a mianowicie stacji Kiekrz,
Poznań-Pogodno i Opalenica.
Istnieje potrzeba budowy GPZ i modernizacji kilku stacji transformatorowych 15/0,4 kV.
Sieć średniego napięcia 15 KV zasilająca stacje transformatorowe 15/0,4 kV jest w
przeważającej części napowietrzna. Przy pomocy stacji 15/0,4 kV średnie napięcie jest
transformowane na niskie napięcie 380 i 220V a więc takie, na jakim pracują urządzenia
odbiorcze większości konsumentów energii elektrycznej.
Przez teren gminy przebiegać będzie linia wysokiego napięcia 400 kV relacji Plewiska –
Mogilno – Bydgoszcz. Przebieg linii opracowany został przez Biuro Studiów i Projektów
Energetycznych „Energoprojekt” Poznań.
Uzgodniona przez gminę trasa linii 400 kV po stronie zachodniej od istniejących linii 220
kV przebiega w tym samym korytarzu co planowana „obwodnic a zachodnia”. Wymagane
jest opracowanie szczegółowe w skali 1:1000, które wyjaśni czy możliwe jest prowadzenie
linii 400 kV i „obwodnicy zachodniej” po stronie zachodniej istniejących linii 220 kV, lub
zaistnieje konieczność prowadzenia linii 400 kV po stronie wschodniej istniejących linii
wysokiego napięcia.
Mapa układu sieci elektroenergetycznej.
65
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Wnioski z oceny inwentaryzacji: źródeł zasilania, sieci i stacji transformatorowych.
Na terenie gminy Tarnowo Podgórne urządzenia elektroenergetyczne znajdują się w
eksploatacji Energetyki Poznańskiej S.A. tj. : Zakładu Usług Energetycznych w Szamotułach
(ul. Nowowiejskiego 6) i Zakładu Usług Energetycznych Poznań-Północ (ul. Strzeszyńska
58) oraz na południowym skraju gminy w rejonie: Polityki, Otowa i Batorowa – Zakładu
Usług Energetycznych w Opalenicy (ul. 5 Stycznia 3), który posiada na tym terenie 6 stacji
transformatorowych (w tym dwie przewoźne dla KRUSZGEO i GASPOL-u).
Zakład w Szamotułach obejmuje część zachodnią, środkową i południową gminy. Na tym
terenie w zasadzie podstawowym źródłem zasilania w energię elektryczną jest GPZ „Tarnowo
Podgórne” zlokalizowany na północny zachód od Tarnowa Podgórnego w odległości kilku
kilometrów. Natomiast zapotrzebowanie na energię elektryczną jest największe w rejonie i
wzdłuż trasy A-2 (Jankowice, Swadzim) tj. południowy wschód i wschód od Tarnowa
Podgórnego. Wyprowadzenie dodatkowych linii SN-15 kV lub przebudowa istniejących
(modernizacja) napotyka na bardzo duże trudności w związku z koniecznością lokalizacji linii
na gruntach prywatnych otaczających GPZ (chociaż ten ma wolne pola odpływowe).
Ewentualne odszkodowania za lokalizację linii na gruntach prywatnych są bardzo wysokie,
jak np. dla wybudowanej linii LSN-15 kV długości ca 7 km w granicach 50-100 zł/mb
Pomiędzy źródłem zasilania GPZ-etem a obszarem poboru leży Tarnowo Podgórne, stąd te
trudności.
Ponadto na trasie przebiegu linii energetycznych od stacji GPZ do terenów przemysłowych
znajduje się Tarnowo Podgórne z wyłączną zabudową mieszkalno-usługową i stąd pojawiają
się przeszkody w ich prowadzeniu.
Część istniejących linii napowietrznych LSN-15 kV koliduje z zabudową (np. wzdłuż A-2)
i należy je skablować przy okazji stawiając nowe stacje transformatorowe (np. kontenerowe).
Inwestorzy zgłaszają duże zapotrzebowanie mocy energetycznej (kilkadziesiąt kilowatów),
na które Zakłady Energetyczne nie mają pokrycia tym bardziej, jeżeli Inwestor wnioskuje o
pobór mocy rzędu 0,5-1,0 MW.
Tereny wzdłuż trasy A-2 są wyjątkowo atrakcyjne, ale mało dostępne pod względem
łatwości uzbrojenia. Należałoby zatem przeprowadzić rachunek ekonomiczny czy
partycypacje w rozwój nowej sieci podstawowej nie byłyby bardziej właściwe niż wydatki
ponoszone przez inwestorów na budowę indywidualnych linii zasilających.
66
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Braki mocy zaznaczają się także w związku ze zbyt rozległymi i długimi sieciami n.n. (np.
Jankowice). Należałoby przy podziale terenów wolnych na działki rezerwować lokalizację dla
kilku stacji transformatorowych 15/0,4 kV w rejonie Wysogotowa.
Zakład Usług Energetycznych Poznań-Północ obejmuje wschodnią i południowowschodnią część gminy. W zasadzie obszar ten jest zasilany dwoma liniami LSN-15 kV z
GPZ „Kiekrz” (Chyby, Baranowo, Przeźmierowo). W Chybach i Baranowie sytuacja nie jest
zła, natomiast sytuacja w Przeźmierowie jest trudna. Następuje stały wzrost mocy bez
wydania technicznych warunków przyłączenia (rezerwy idą na pokrycie wzrostu). Nie ma
możliwości rezerwowania istniejących zasilań. Pilna jest budowa odejścia liniowego do
Przeźmierowa. (ewentualnie kabla dla podparcia).
Jeżeli chodzi o większe odbiory to nie ma możliwości pokrycia wzrostu mocy np. rzędu
1,0 MW.
Reasumując można powiedzieć, że na terenie całej gminy sytuacja jest podobna, bez
zdecydowanych rozwiązań np. budowy kilku GPZ-tów pokrycie stale zwiększającego się
zapotrzebowania na energię elektryczną będzie bardzo trudne.
6.3. Pasy łączności teleradiowej.
Przez południową część gminy przebiega pas łączności teleradiowej Poznań (Piątkowo) Bolewice o szerokości 500 m do przekazywania sygnałów telewizyjnych i radiowych oraz
telefonii wielokrotnej.
W pasie tym obowiązują ograniczenia wysokości zabudowy , które uzgadniać należy z
Zakładem Radiokomunikacji i Teletransmisji w Poznaniu ul. 23 Lutego 26.
6.4. Urządzenia wodociągowe.
Ogólna charakterystyka stanu istniejącego:
Gmina Tarnowo jest niemal w 100% zaopatrzona w wodę pitną z wiejskiej sieci
wodociągowej (wody nie posiadają jedynie pojedyncze zabudowania zlokalizowane z dala od
zabudowy skupionej). Ujęcia wody posiadają obecnie wydajność w pełni zaspokajającą
zaopatrzenie mieszkańców na wodę pitna. W niektórych przypadkach sieć wodociągowa
wymaga modernizacji lub ewentualnej rozbudowy i doprowadzenia jej do terenów
planowanych pod aktywizację gospodarczą oraz pod zabudowę mieszkaniową. Ponadto dla
zaopatrzenia w wodę powyższych terenów przewiduje się budowę wodociągu tranzytowego z
67
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
ujęciem wody w Joance (gmina Dopiewo), z którego uzyskać można wydajność 250 – 300
m3/h. W br. planuje się opracowanie dokumentacji technicznej na budowę stacji uzdatniania
wody w Joance.
Ponadto Gmina Tarnowo Podgórne podpisała porozumienie z PWiK Poznań oraz
Zarządem Miasta Poznania w sprawie dostawy wody z wodociągu miasta Poznania w ilości
około 2000m3/d. W celu zasilenia terenów planowanych pod aktywizację gospodarczą
zachodniej części gminy istnieje potrzeba realizacji rurociągu tranzytowego z ujęcia wody w
Wysogotowie w kierunku zachodniej części gminy o długości około 16,0 km.
W gminie istnieją następujące systemy wodociągów grupowych:
 Tarnowo Podgórne – Rumianek – Jankowice – Lusówko – Góra, zaopatrywane w
wodę z ujęcia w Kiączynie (gmina Kaźmierz), poprzez przepompownię wody w
Tarnowie Podgórnym,
 Lusowo – Batorowo – Swadzim – częściowo Sady, zaopatrywane w wodę z ujęcia i
stacji wodociągowej znajdującej się w Lusowie,
 Wysogotowo – Przeźmierowo – Baranowo – część Swadzimia oraz Sadów – Chyby,
zaopatrywane w wodę ze stacji wodociągowej w Wysogotowie
 Kokoszczyn zaopatrywany w wodę z wodociągu w Napachaniu (gmina Rokietnica)
 Ceradz Kościelny zaopatrywany jest w wodę ze stacji uzdatniania wody w Gaju
Wielkim
Ponadto gmina posiada dokumentację techniczną na budowę wodociągu tranzytowego
Jankowice – Ceradz, umożliwiającego zaopatrywanie miejscowości Ceradz Kościelny w
wodę z ujęcia wody w Kiączynie.
Gmina w celu uzyskania większej wydajności ujęć gminnych przewiduje odbudowę
nieczynnej stacji uzdatniania wody w Lusówku (wykupionej w latach poprzednich od
Spółdzielni Rolniczej). Po odbudowie ujęcia w Lusówku przewiduje się uzyskanie wody w
ilości około 25 m3/h.
6.5.
Odprowadzenie ścieków sanitarnych.
Tereny zainwestowania w Gminie Tarnowo Podgórne położone są w dorzeczu Samy
Szamotulskiej i Samicy Kierskiej w cząstkowych zlewniach jezior Kierskiego i Lusowskiego.
Układ przestrzenny wymusza bezwzględną ochronę tych jezior poprzez monitorowany odbiór
transport oraz utylizację ścieków sanitarnych i deszczowych z obszaru gminy.
68
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Obrzeża obydwu jezior posiadają dość intensywną zabudowę mieszkaniową i rekreacyjną.
Dla zapewnienia ochrony stanu czystości zlewni opracowano dokumentację techniczną na
wykonanie kanalizacji sanitarnej na powierzchni całej gminy.
Program kanalizacji obejmuje wykonanie centralnej oczyszczalni ścieków w Tarnowie
Podgórnym,
systemu
przepompowni
i
rurociągów
i
rurociągów
ciśnieniowych,
dostarczających ścieki do oczyszczalni oraz lokalne sieci kanalizacyjne w zlewniach
cząstkowych.
Dotychczas wykonano następujące elementy system kanalizacyjnego:
–
Centralna oczyszczalnia ścieków ze zrzutem wód poutylizacyjnych do Samy
Szamotulskiej
–
Rurociągi ciśnieniowe dla Chyb, Baranowa, Swadzimia, Sadów, Lusowa i
Lusówka,
–
Główne kolektory grawitacyjne, przeprowadzające przez Tarnowo Podgórne do
oczyszczalni ścieków z rurociągów ciśnieniowych,
–
Sieci
kanalizacyjne
z
lokalnymi
przepompowniami
w
następujących
miejscowościach: Baranowo (część centralna), Przeźmierowo (część środkowo –
wschodnia), Swadzim, Sady (część północna), Lusowo (część centralna),
Lusówko, Tarnowo Podgórne (część środkowo –zachodnia),
–
Główne przepompownie sieciowe w Baranowie, Swadzimiu, Sadach, Lusówku
oraz na terenie oczyszczalni9 ścieków w Tarnowie Podgórnym.
Obecnie ścieki z lokalnych sieci kanalizacyjnych Chyb, Baranowa, Swadzimia, Sadów,
Lusowa, Lusówka i Tarnowa Podgórnego oraz podmiotów gospodarczych, położonych
wzdłuż drogi nr 2 (północna strona) i rurociągu tłocznego relacji Lusówko – Tarnowo
Podgórne są kierowane do centralnej oczyszczalni ścieków w Tarnowie Podgórnym.
Ścieki z wykonanej dotychczas kanalizacji sanitarnej w Przeźmierowie odprowadzane są
grawitacyjnie do lokalnej oczyszczalni w Baranowie.
W miejscowości Góra istnieje lokalna oczyszczalnia zakładowa, obsługująca bloki
mieszkalne. Ścieki z pozostałych miejscowości, nie posiadających lokalnych systemów
kanalizacyjnych, dostarczane są bezpośrednio do centralnej oczyszczalni lub do lokalnych
punktów zrzutowych na terenie Poznania.
Mapa terenów zwodociągowanych i skanalizowanych.
69
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
7. Stan przestrzeni gminy.
7.1. Charakterystyka wyróżnionych jednostek przestrzennych.
Gminę Tarnowo Podgórne podzielono umownie na jednostki krajobrazowe celem
uporządkowania jej przestrzeni.
Przyjęto następujące kryteria podziału gminy Tarnowo Podgórne na jednostki
krajobrazowe:
-
charakter przyrodniczy,
-
stan krajobrazu,
-
funkcje obszaru,
-
stanu zachowania środowiska przyrodniczego (degradacje),
-
stopień wyposażenia w infrastrukturę techniczną,
-
dostępność usług społecznych i komercyjnych.
Kierując się powyższymi kryteriami w przestrzeni gminy Tarnowo Podgórne wyodrębniono
trzy główne jednostki krajobrazowe.
1. Jednostkę A – intensywnej zabudowy mieszkaniowo – usługowej,
2. Jednostkę B – intensywnych procesów urbanizacyjnych o charakterze przemysłowym
w strefie gospodarki rolnej,
składającej się z:
subjednostek B1 i B2 o funkcji rolniczej
subjednostki B3 – o funkcji przemysłowo – mieszkaniowej
3. Jednostkę C – o dużych walorach przyrodniczo – krajobrazowych i funkcji
rekreacyjno – rolnej.
Jednostka A obejmuje wschodnią część gminy, a w niej wsie Chyby, Baranowo,
Przeźmierowo i Wysogotowo.
Jednostka A charakteryzuje się dużą intensywnością zabudowy szacuje się, że jest to 40-50%
terenów zabudowanych, Należy utrzymać istniejący 30% stopień zabudowy działek a w
przypadku jego braku wprowadzić.
Strefa centralna jednostki A to głównie zabudowana mieszkaniowo – usługowa z
dużym udziałem zabudowy służącej działalności gospodarczej.
70
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Część południowa jednostki A zabudowana jest budynkami mieszkalnymi i obiektami
działalności gospodarczej.
W części północnej jednostki A lokowano głównie zabudowę mieszkaniową z dużym
udziałem zabudowy zagrodowej i letniskowej.
Jednostka A wykazuje duże związki funkcjonalne i przestrzenne z Poznaniem,
szczególnie w jej części centralnej. W pozostałych obszarach – wskutek obecności wód
otwartych, lasów i łąk pomiędzy granicami zabudowy Poznania i Baranowa i Chyb oraz
Wysogotowa – można mówić o rozluźnieniu związków przestrzennych.
Nowo wskazane w obowiązującym miejscowym planie ogólnym gminy Tarnowo
Podgórne tereny w zasięgu przestrzennym jednostki A przeznaczone są pod zabudowę
mieszkaniową i działalność gospodarczą.
W stosunku do istniejących na terenie gminy Tarnowo Podgórne miejscowości, obszar
każdego ze wskazanych planem terenów większością przewyższa obecną zabudowę wsi Sady,
a dorównuje obecnym terenom zabudowy mieszkaniowej Tarnowa Podgórnego.
Ciasno zabudowana część wsi Przeźmierowo, bez wolnych placów i przestrzeni
społecznych, nie posiada wyraźnej struktury przestrzennej. Jest tworem ukształtowanym z
przemieszanych funkcji mieszkaniowo – usługowo – gospodarczych. Przeprowadzenie
ważnej komunikacyjnie drogi przez centralna część wsi potęguje wrażenie chaosu i braku
bezpieczeństwa.
Miejscowy plan obejmujący te drogę wraz z terenami przyległymi podejmuje próbę
stworzenia elementów krystalizujących strukturę wsi, aczkolwiek nie pozostało zbyt wiele
możliwości dla poprawienia istniejącego stanu.
Zdecydowanie rzuca się w oczy brak terenów rozwojowych dla Przeźmierowa,
których przyłączenie mogłoby współtworzyć strukturę wsi.
Jednostka B – intensywnych procesów urbanizacyjnych o charakterze przemysłowym w
strefie gospodarki rolnej obejmuje centralną i północną część gminy.
Ukształtowana została w terenach rolnych wskutek obudowy ważnego szlaku
komunikacyjnego najpierw zabudową osiedleńczą wsi, a następnie w sposób gniazdowy
terenami przeznaczonymi na cele zabudowy przemysłowej i działalności gospodarczej.
71
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Przestrzeń gminy wzdłuż drogi nr 2 stopniowo wypełnia się obiektami
przemysłowymi z tym, że wypełnianie owo się nie odbywa się w sposób systematyczny
wzdłuż np. stopniowo uzbrajanych terenów, ale w miarę sprzedaży terenów.
Największe skupisko zabudowy przemysłowej znajduje się w Tarnowie Podgórnym, a
następnie w Sadach i Swadzimiu.
Największą jednostka osadniczą w jednostce B jest Tarnowo Podgórne – gminny
ośrodek usługowy, a następnie Sady i Swadzim.
Tarnowo Podgórne ma potencjalne możliwości uzyskania charakteru jednostki
miejskiej. Rzecz w tym, aby jej kształtowanie postępowało zgodnie z zasadami sztuki
urbanistycznej tj. wzrost przestrzenny powinien następować z jednoczesnym kształtowaniem
prawidłowej struktury przestrzennej i funkcjonalnej jednostki.
Tereny otaczające pasmo urbanizacji przemysłowej gminy są terenami typowo
rolniczymi z niewielkimi jednostkami osadniczymi o zabudowie głównie zagrodowej.
Wsie położone w strefie terenów rolnych mają interesujące układy urbanistyczne, a
wskazywanie ewentualnych terenów rozwojowych powinno te układy rozwijać. Niekorzystne
przestrzennie jest wskazywanie nowych terenów wzdłuż istniejących dróg, bo wydłuża to
sieci infrastruktury technicznej, dojścia i dojazdy do centralnie we wsi zlokalizowanych usług
oraz przymyka widoki na tereny otwarte.
Wydaje się nieuzasadnione wskazywanie wzdłuż dróg terenów zabudowy zagrodowej,
gdyż nowa zabudowa zagrodowa związana jest zazwyczaj z wydzielonymi obszarami o
znacznych powierzchniach w terenach rolnych lub terenach intensywnej gospodarki
ogrodniczej, a nie na małych działkach wzdłuż dróg i ulic. Tym bardziej, że pogłębia to
proces rozciągania się zabudowy wzdłuż dróg, co nie jest pozytywnie odbierane w
przestrzeni.
Na obszarze jednostki B znajduje się duża liczba cieków wodnych, ale uderza brak
zadrzewień i lasów.
Jednostka C – o dużych walorach przyrodniczo – krajobrazowych i funkcji rekreacyjno –
rolnej.
72
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Jednostka C obejmuje teren o dużych walorach przyrodniczo – krajobrazowych, na
którym ustanowiono Obszar Chronionego Krajobrazu.
Poza wodami jeziora Lusowskiego znajdują się tu cieki i liczne oczka wodne.
Występują tu też niewielkie kompleksy lasów, które chociaż trochę poprawiają niski
współczynnik lesistości gminy.
Wokół jeziora powstały ośrodki usług turystycznych i zespoły zabudowy letniskowej.
W Batorowie postępuje eksploatacja surowców mineralnych. Teren nie jest jeszcze
zrekultywowany.
Celowość zlokalizowania olbrzymiego zespołu zabudowy mieszkaniowej pośrodku gruntów
rolnych na południe od jeziora Lusowskiego budzi poważne wątpliwości.
7.2. Konflikty przestrzenne na obszarze gminy.
Podczas wstępnych analiz uwarunkowań rozwoju gminy Tarnowo Podgórne
stwierdzono występowanie następujących problemów przestrzennych:
1. W zakresie granic administracyjnych i systemu osadniczego.
2. W zakresie struktury przestrzennej gminy i jednostek osadniczych:
a/ zauważalne jest, że procesy urbanizacyjne wymuszają opracowywanie planów, a nie
następują w sposób planowy. Mimo, że gmina Tarnowo Podgórne posiada dużą liczbę
obowiązujących miejscowych planów, można wnioskować, że opracowanie większości z
nich następowało pod presją właścicieli gruntów względnie inwestorów. Generalnie
widoczny jest brak poszanowania dla przestrzeni i naturalnych trendów rozwojowych.
b/ Podczas lokalizowania nowych terenów zabudowy nie wykorzystano w pełni walorów
gminy. Gmina posiada duże możliwości lokalizowania atrakcyjnych form zabudowy,
które można wykorzystać pod warunkiem dobrania właściwych lokalizacji i przy
właściwej ochronie środowiska.
c/ Zdecydowanie niekorzystna dla krajobrazu i ochrony środowiska jest mała lesistość
gminy, a szczególnie brak zadrzewień nadwodnych (cieki wodne i jezioro) pełniących
funkcje ochronne. Te funkcje ochronne zieleni nie zostały też uwzględnione przy
kształtowaniu brzegów jeziora i ochronie wód przed spływem pestycydów.
d/ Brakuje wyraźnej koncepcji rekultywacji i wykorzystania terenów powyrobiskowych.
e/ Nie wykreowano prawidłowych powiązań komunikacyjnych pomiędzy poszczególnymi
jednostkami osadniczymi po obu stronach trasy nr 2 Poznań – Pniewy, a później i
zachodniego obejścia Poznania w aspekcie bezpieczeństwa i dogodności połączeń
drogowych.
73
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
f/
Przeźmierowo nie posiada terenów rozwojowych oraz sprecyzowanego sposobu
kształtowania struktury funkcjonalno – przestrzennej, a szczególnie warunków, na jakich
koegzystować będą przemieszane funkcje terenów zabudowanych w sposób jak najmniej
uciążliwy dla mieszkańców wsi.
g/ Brakuje odpowiednich dla aspiracji i stopnia rozwoju gminy Tarnowa Podgórnego
połączeń komunikacyjnych tranzytowych i zewnętrznych.
h/ Zachwiane zostały proporcje pomiędzy poszczególnymi głównymi funkcjami gminy:
rolnictwem, przemysłem mieszkalnictwem a w konsekwencji obszarem terenów
zurbanizowanych i otwartych.
i/ Obniżenie się komfortu zamieszkania w gminie poprzez uciążliwości akustyczne.
3. W zakresie ochrony środowiska
a/ Brak jednoznacznego systemu wzmacniania odporności środowiska przyrodniczego na
skutki wywołane nasilonym tempem urbanizowania terenów.
b/ Zanieczyszczenie wód podziemnych wskutek lokalizacji zabudowy na terenach o
przepuszczalnym podłożu bez równoczesnej budowy kanalizacji.
c/ Zanieczyszczenia jeziora Kierskiego wywołane zrzutem ścieków z Chyb i Baranowa.
d/ Zanieczyszczenie jeziora Lusowskiego
zanieczyszczenia spływające z pól.
(obszar
chronionego
krajobrazu)
przez
e/ Zanieczyszczenie rzeki i cieków wodnych przez ścieki z zakładów przetwórczych,
f/ Degradacja krajobrazu (likwidacja oczek wodnych i zadrzewień
śródpolnych,
przeobrażenie rzeźby, niwelacja terenów) oraz erozja gleb wywołane przez intensywną
mechaniczną uprawę pól oraz wprowadzenie zabudowy przemysłowej.
g/ Zanieczyszczenia gleb, powietrza i uciążliwość akustyczna drogi krajowej.
h/ Uciążliwości wynikające z przebiegu infrastrukturalnych linii przemysłowych – tak dla
kształtowania prawidłowej struktury mieszkańców jak i sanitarne.
4 W zakresie infrastruktury technicznej.
a/ Przerzut ścieków poza obszar grawitacyjnego spływu ścieków do jez. Kierskiego.
b/ Warunki współpracy w zakresie odprowadzenia ścieków do kanalizacji sanitarnej Poznania
(odprowadzenie ścieków z Chyb, Przeźmierowa i Baranowa do końcówki kolektora w
Smochowicach.).
c/ Dobór właściwego systemu odbioru i neutralizacji ścieków dla gminy TP.
74
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
d/ Budowa systemu dróg rowerowych, a szczególnie stworzenie rowerowego połączenia
rekreacyjnego pomiędzy jez. Kierskim, jez. Lusowskim i centrum tenisowym w
Sierosławiu.
Wnioski wynikające z zagospodarowania przestrzeni

Gmina Tarnowo Podgórne położona jest w rejonie atrakcyjnym gospodarczo i posiada
wszelkie atuty rozwojowe wynikające nie tylko z położenia, ale również z tradycji i
potencjału ludnościowego.

Cechą charakterystyczną gminy jest jej mała lesistość, a szczególnie brak jest tutaj
zadrzewień nadwodnych, które mogłyby pełnić funkcje ochronne.

Tereny powyrobiskowe nie są objęte rekultywacją.

Istnieją dysproporcje między trzema głównymi jednostkami krajobrazowymi
(mieszkalną, przemysłowo – rolniczą i przyrodniczo – krajobrazową) i wyraźny,
nieprawidłowy podział między obszarami zurbanizowanymi a otwartymi.

Niekontrolowane do końca procesy urbanizacyjne obszarów otwartych osłabiają stan
środowiska przyrodniczego.

Degradacja krajobrazu – poprzez bezpośrednią ingerencję zabudowy przemysłowej,
brak zadrzewień śródpolnych.

Cenne krajobrazowo obszary rolnicze i leśne wymagają rehabilitacji i zwrócenia
większej uwagi na jednostki objęte ochrona (pojedyncze pomniki przyrody).

W Tarnowie Podgórnym mamy do czynienia ze słaba retencyjnością wód
powierzchniowych.

Liczne
zanieczyszczenia
gleb,
powietrza
i
rzek
pochodzące
z
zakładów
przetwórczych, a także uciążliwość akustyczna związana z przebiegiem drogi
krajowej.
Przy opracowaniu wykorzystano Diagnozę Stanu Istniejącego sporządzoną przez zespół
w składzie: mgr inż. Daria Ziemkowska, mgr inż. arch. Olga Susicka – Banasiak, mgr
Alicja Czaban, mgr Eleonora Rybczyńska, inż. Stefan Dutkowiak, dr inż. Sławomir
Anusz, dr inż. Zbigniew Frankowski, mgr Tadeusz Błaszak, inż. Janina Bellmann, mgr
inż. Jędrzej Moraczewski.
75
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
II. Synteza Rozwoju Gminy
76
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
1. SYTUACJE PROBLEMOWE.
1.1. Rolnictwo, Środowisko Przyrodnicze i Przestrzenne.
– osuszanie terenu,
– lesistość gminy,
– rozdrobnienie gospodarstw rolnych poprzez tworzenia fikcyjnych siedlisk,
– przeznaczenie gruntów wysokich klas bonitacyjnych pod zabudowę,
– zagrożenie dla obszarów cennych przyrodniczo poprzez wyznaczanie dużych obszarów
przeznaczonych pod zabudowę,
– ochrona rzeźby terenu,
– zachęty do działań inwestycyjnych w zakresie przetwórstwa rolno – spożywczego.
1.2. Infrastruktura techniczna.
– rozbudowa składowiska odpadów z segregacją surowców wtórnych,
– dalsza rozbudowa sieci kanalizacyjnej,
– rozbudowa przepustowości oczyszczalni,
– podjęcie strategicznych decyzji:

inwestowania w ujęcie wody „Joanka”,

kupowanie wody z miasta Poznania,
– drogi modernizacja i rozbudowa.
1.3. Infrastruktura społeczna
– poprawa lokalnych jednostek oświatowych – (gimnazjum Baranowo, przedszkole),
– budownictwo socjalne,
– poprawa oferty dla mieszkańców ze szczególnym uwzględnieniem ludności w wieku
poprodukcyjnym w zakresie kultury, sportu i rekreacji,
– poprawa opieki zdrowotnej na terenie gminy.
77
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
2. CZYNNIKI ROZWOJU GMINY.
2.1. Czynniki wewnętrzne
1. Silne strony
–
położenie w obrębie aglomeracji poznańskiej,
–
położenie przy drodze krajowej nr 2 (wschód – zachód),
–
bardzo dobre walory przyrodniczo – krajobrazowe,
–
stosunkowo dobre wyposażenie w infrastrukturę techniczną,
–
wysoki poziom szkolnictwa podstawowego,
–
atrakcyjne miejsce dla lokalizacji zakładów produkcyjnych, usługowych i
handlowych,
–
przedsiębiorczość mieszkańców,
–
produkcja
rolna
prowadzona
na
wysokim
poziomie
agrotechnicznym
i
zoohigienicznym
2. Słabe strony
–
rozproszone budownictwo mieszkaniowe,
–
słaby stan sieci drogowej i elektroenergetycznej,
–
brak kanalizacji – szczególnie w części wschodniej gminy,
–
słaba integracja mieszkańców gminy,
–
zagrożenie bezpieczeństwa publicznego (giełda części samochodowych),
–
dalsze rozdrobnienie gospodarstw rolnych tzw. siedlisk powodująca degradację
krajobrazu i obniżenie atrakcyjności osiedleńczej i inwestycyjnej,
–
brak bezkolizyjnych połączeń pomiędzy poszczególnymi częściami miejscowości
przedzielonych drogą krajową.
2.2. Czynniki zewnętrzne.
1. Silne strony
– bliskość ośrodka akademickiego i sieci szkół ponadpodstawowych,
– dogodne połączenie sieci kolejowej pasażerskiej i towarowej,
– sąsiedztwo lotniska międzynarodowego,
– przyciąganie nowych inwestorów na wyznaczone i odpowiednio przygotowane obszary
przemysłowo usługowe np. wzdłuż trasy nr 2.
78
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
2. Słabe strony
– uciążliwość lotniska ze względu na hałas,
– wzrost konkurencyjności gmin sąsiednich,
– wystąpienie procesów recesyjnych,
– hałas ze strony toru Poznań,
– opóźnianie restrukturyzacji rolnictwa obniżające szanse na konkurencyjność z Unią
Europejską,
– brak odpowiedniej polityki państwa w sferze produkcji rolnej.
79
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
3. PRIORYTETOWE PROBLEMY W GMINIE.
W trakcie prac nad Strategią Rozwoju Gminy zostały określone przez liderów
społeczności główne problemy występujące w gminie. Za najistotniejsze do
rozwiązania uznano problemy niżej wymienione, przy czym zestawiono je
hierarchicznie według istoty problemu.
1. Niewystarczający stan infrastruktury technicznej.
(kanalizacja sanitarna, wodociągi)
2. Nierozwinięta infrastruktura drogowa.
(niewystarczająca lub w złym stanie nawierzchnie ulic i chodników, brak ścieżek rowerowych,
problemy z oświetleniem ulicznym.)
3. Niewystarczająca liczba szkół i przedszkoli.
(szczególnie we wschodniej części gminy)
4. Brak odpowiedniego programu rozwoju komunalnego budownictwa
mieszkaniowego.
5. Niedostosowana do potrzeb mieszkańców komunikacja publiczna na
terenie gminy.
6. Zbyt mało zalesień, zieleni przydrożnej i parków na terenie gminy.
7. Słaby udział mieszkańców w procesach aktywizacji społecznej.
8. Mała ilość zakładów usługowych.
9. Dążenie do ciągłego zwiększania dochodów w gminie.
80
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
4. MISJA
WARIANT I
Tarnowo Podgórne gminą intensywnego rozwoju,
dostatnią i przyjazną dla ludzi i środowiska.
WARIANT II
Tarnowo Podgórne Gminą intensywnego rozwoju
zharmonizowanego z przyrodą i ludźmi.
81
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
5. Wizje:
Scenariusz aktualny – kontynuacja obecnego trendu tzn. polityka bez wyraźnych priorytetów
rozwojowych, powstawanie nowych podmiotów gospodarczych jak i nowych osiedli
mieszkaniowych. Gmina koncentruje działania na polepszeniu niezbędnej dla nich
infrastruktury (sieci wodociągowo – kanalizacyjnej oraz dróg). Brak koordynacji w sferze
przestrzennej i społecznej. Prowadzenie takiej polityki powoduje utratę atrakcyjności dla
inwestorów obecnych i nowych mieszkańców.
Scenariusz mieszkaniowy – priorytet dla funkcji mieszkaniowej. Stawianie na przyciąganie
migrantów z Poznania a także „przechwytywanie” przybywających do aglomeracji
Poznańskiej z innych regionów. Celowo tworzy się atrakcyjne warunki wypoczynku w strefie
chronionego krajobrazu oraz jego otulinie.
Scenariusz gospodarczy – oznacza priorytet dla gospodarki – produkcji, handlu i usług. Od
scenariusza aktualnego różni się większą aktywnością w stosunku do inwestorów, bardziej
stanowczą polityką przestrzenną. Preferowani są inwestorzy o dużym potencjale i
możliwościach udziału w programach rozwojowych infrastruktury gminy.
Scenariusz gospodarczo – rolniczo – mieszkaniowy – oznacza zaniechanie wyznaczania
nowych terenów pod działalność gospodarczą, ochronę przestrzeni rolniczej, wyznaczone w
planach miejscowych tereny aktywizacji gospodarczej wykorzystać dla pozyskania
inwestorów o dużym potencjale gospodarczym z uwzględnieniem przetwórstwa rolno –
spożywczego. Waloryzacja zasobów przyrodniczych i ukształtowania terenu. Stworzenie
warunków wypoczynku mieszkańcom gminy, dla różnych grup wiekowych.
82
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
6. Ocena opinii społecznej
Określoną wariantowo misję jak i wizję rozwoju gminy poddano ocenie społecznej.
TWORZYMY STRATEGIĘ
„Jeżeli chcemy działać, szukamy sposobu,
jeżeli nie chcemy działać, szukamy usprawiedliwienia,
aby żyć lepiej należy działać efektywnie.”
Szanowni mieszkańcy gminy!
Rada Gminy podjęła uchwałę o opracowaniu strategii gminy.
Strategia stanowi taki program rozwoju społeczno – gospodarczego gminy, który formułuje
cele długofalowe i sposoby ich realizacji. Strategia rozwoju gminy obejmuje okres około 15
lat, ustala hierarchię tych celów, przyporządkowuje działania doraźne celom długofalowym.
Strategia ma charakter partnerski czyli powstaje na drodze współdziałania władz ze
społecznością. Komisja do spraw opracowania strategii rozwoju gminy, zaprasza wszystkich
mieszkańców do czynnego udziału i współtworzenia wizji dalszego rozwoju. Komisja
poddaje pod ocenę społeczną propozycje wizji gminy znajdujące się na załączonej do
niniejszego numeru ankiecie, którą po wypełnieniu prosimy przesłać do Urzędu Gminy lub
przekazać sołtysowi najpóźniej do 13 czerwca 2001r.
Komisja zaprasza wszystkich zainteresowanych mieszkańców na spotkania konsultacyjne w
tworzeniu Twojej wizji gminy według niżej podanego harmonogramu.
Termin spotkania
23 maj
godz. 1900
24 maj
godz. 1900
30 maj
godz. 1900
Dla mieszkańców miejscowości
Miejsce spotkania
Kokoszczyn, Góra, Rumianek, Tarnowo
Urząd Gminy
Podgórne
Lusowo, Batorowo, Swadzim, Sady
Lusowo świetlica
Ceradz Kościelny, Jankowice, Sierosław,
Jankowice świetlica
Lusówko
83
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
31 maj
godz. 1900
06 czerwiec
godz. 1900
Przeźmierowo, Wysogotowo
Przeźmierowo Dom Kultury
Baranowo, Chyby
Chyby świetlica
Komisja do spraw. opracowania strategii rozwoju gminy będzie udzielać wyjaśnień i
przyjmować ewentualne propozycje również w dniu 13 czerwca 2001r. w siedzibie Urzędu
Gminy od godz. 1400.
Przewodniczy Komisji
ds. opracowania strategii
rozwoju gminy
(-) Juliusz Gustowski
ANKIETA
A. Scenariusz aktualny – kontynuacja obecnego trendu tzn. polityka bez wyraźnych
priorytetów rozwojowych, powstawanie nowych podmiotów gospodarczych jak i nowych
osiedli mieszkaniowych. Gmina koncentruje działania na polepszeniu niezbędnej dla nich
infrastruktury (sieci wodociągowo – kanalizacyjnej oraz dróg). Brak koordynacji w sferze
przestrzennej i społecznej. Prowadzenie takiej polityki powoduje utratę atrakcyjności dla
inwestorów obecnych i nowych mieszkańców.
B. Scenariusz mieszkaniowy – priorytet dla funkcji mieszkaniowej. Stawianie na
przyciąganie migrantów z Poznania a także „przechwytywanie” przybywających do
aglomeracji Poznańskiej z innych regionów. Celowo tworzy się atrakcyjne warunki
wypoczynku w strefie chronionego krajobrazu oraz jego otulinie.
C. Scenariusz gospodarczy – oznacza priorytet dla gospodarki – produkcji, handlu i usług.
Od scenariusza aktualnego różni się większą aktywnością w stosunku do inwestorów,
bardziej stanowczą polityką przestrzenną. Preferowani są inwestorzy o dużym potencjale
i możliwościach udziału w programach rozwojowych infrastruktury gminy.
D. Scenariusz gospodarczo – rolniczo – mieszkaniowy – oznacza zaniechanie wyznaczania
nowych terenów pod działalność gospodarczą, ochronę przestrzeni rolniczej, wyznaczone
w planach miejscowych tereny aktywizacji gospodarczej wykorzystać dla pozyskania
inwestorów o dużym potencjale gospodarczym z uwzględnieniem przetwórstwa rolno –
spożywczego. Waloryzacja zasobów przyrodniczych i ukształtowania terenu. Stworzenie
warunków wypoczynku mieszkańcom gminy, dla różnych grup wiekowych.
84
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
1. Która z zamieszczonych powyżej wizji gminy najbardziej Tobie odpowiada?
(proszę zaznaczyć właściwy kwadrat
A. 
B. 
C.

D. 
2. Twoja wizja gminy.
(Prosimy przedstawić w kilku zadaniach)
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
3. Rozwiązanie jakich problemów jest najważniejsze dla poprawy życia w Twojej
miejscowości i jego najbliższym otoczeniu?
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
4. Jakie warunki wypoczynku należy stworzyć ludziom w wieku poprodukcyjnym aby byli
aktywni w swojej społeczności lokalnej?
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
5. Jakich inwestorów (wielkości, profil działalności, profil produkcji) gmina szczególnie
powinna pozyskiwać?
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Miejscowość ............................................
Wiek .........................................................
85
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Należy stwierdzić, że w trakcie poddawania ocenie misji i wizji gminy udział wzięła
niewielka grupa społeczności lokalnej. Rozpropagowana w prasie ankieta również nie
znalazła szerokiego oddźwięku społecznego.
Mieszkańcy widzą dalszy rozwój gminy poprzez:
– realizację budownictwa mieszkaniowego,
– utrzymanie rolnictwa,
– dalszy rozwój przemysłowy, który powinien być prowadzony w bardziej wyważony
sposób. Przy czym preferują firmy małe i średnie o dużym zróżnicowaniu branżowym,
– realizowaniem na nieuprzemysłowionych terenach o ponadprzeciętnych walorach
krajobrazowych agroturystyki,
– szeroko rozumianą poprawę bezpieczeństwa poprzez realizację chodników, dróg,
oświetlenia, ścieżek rowerowych, ekranów akustycznych, monitoringu zanieczyszczenia
środowiska, ochrony zdrowia, zapewnienia możliwości aktywnego spędzania czasu
ludziom w wieku poprodukcyjnym, realizację obiektów oświatowych i kulturalno –
rekreacyjnych,
– budowę infrastruktury komunalnej,
– zwiększanie terenów zielonych poprzez zadrzewienia śródpolne, zalesianie gruntów,
tworzenie nowych parków, objęcia ochroną terenów przyrodniczo cennych.
Ostatecznie wypracowano scenariusz kolejny nazwany
scenariuszem harmonijnego rozwoju - oznacza on wyznaczanie w sposób zrównoważony
nowych terenów pod działalność gospodarczą i budownictwo mieszkaniowe z zachowaniem
ochrony przestrzeni rolniczej, ochronę środowiska, poprawę bezpieczeństwa zarówno
technicznego jak i społecznego. Waloryzację zasobów przyrodniczych i ukształtowania
terenu. Stworzenie warunków wypoczynku aktywnego i biernego dla różnych grup
wiekowych. Pozyskiwanie inwestorów małych lub średnich ewentualnie dużych o
ustabilizowanej sytuacji ekonomicznej.
86
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
7. Strategiczne cele rozwoju gminy.
Celem nadrzędnym
najważniejszym
rozwoju
jest
zapewnienie gminie
harmonijnego rozwoju
prowadzącego do poprawy jakości życia mieszkańców i środowiska.
Celem głównym
jest trwały, bezpieczny i społecznie zaakceptowany rozwój gminy, przy
wykorzystaniu
walorów
położenia
geograficznego,
walorów
krajobrazowych,
optymalnego wykorzystania środków kapitałowych i zasobów pracy.
Realizację celu nadrzędnego i głównego można osiągnąć realizując
Cele strategiczne:
A. rozbudowy infrastruktury technicznej:
B. poprawy infrastruktury społecznej:
C. uporządkowania ładu przestrzennego:
D. zwiększenia działań w kierunku ochrony środowiska:
E. utrzymania rozwoju gospodarczego:
F. restrukturyzacji rolnictwa:
87
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Cele operacyjne
Cel strategiczny A. rozbudowy infrastruktury technicznej:
Cele operacyjne – dalsza realizacja skanalizowania gminy,
– budowa dróg i ulic gminnych wraz ze ścieżkami rowerowymi,
– realizowanie zadań poprawiających bezpieczeństwo na drogach,
– kontynuacja budowy ujęcia wody „Joanka”,
– rozbudowa sieci wodociągowej
Cel strategiczny B. poprawy infrastruktury społecznej:
Cele operacyjne – poprawa poczucia bezpieczeństwa zbiorowego i osobistego,
– stworzenie mieszkańcom gminy ośrodków kultury, edukacji i rekreacji lub
ułatwienie dostępu do już istniejących poprzez ich modernizację lub
budowę nowych,
– mieszkalnictwo socjalne, komunalne,
– poprawa opieki zdrowotnej mieszkańców
Cel strategiczny C. uporządkowania ładu przestrzennego:
Cele operacyjne – zahamowanie powstającego chaosu przestrzennego w gminie poprzez:

sporządzanie planów miejscowych dla całości miejscowości,

sporządzanie
miejscowych
planów
zagospodarowania
przestrzennego porządkujących przestrzeń już zurbanizowaną,
– opracowanie projektu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię
elektryczną i paliwa gazowe dla gminy
Cel strategiczny D. zwiększenia działań w kierunku ochrony środowiska:
Cele operacyjne – tworzenie dalszych użytków ekologicznych,
– przeznaczenie środków zapewniających realizację ochrony krajobrazu,
– zwiększenie powierzchni terenów leśnych poprzez wykup gruntów i ich
zalesienie lub zadrzewienie,
– odtworzenie zadrzewień śródpolnych
88
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Cel strategiczny E. utrzymania rozwoju gospodarczego:
Cele operacyjne – prowadzenie intensywnej promocji Gminy,
– pozyskiwanie inwestorów o ekoprzyjaznej działalności,
– utrzymanie wysokich dochodów budżetowych gminy,
– utrzymanie w miarę możliwości niskiego wskaźnika osób bez zatrudnienia
Cel strategiczny F. restrukturyzacji rolnictwa:
Cele operacyjne – ograniczenie przeznaczenia gruntów wysokich klas bonitacyjnych na cele
nierolne,
– pomoc gminy w tworzeniu form organizujących producentów żywności,
– stworzenie
możliwości
inwestycyjnych
do
działań
w
zakresie
przetwórstwa rolno – spożywczego,
– pozyskiwanie środków z UE na dostosowanie gospodarstw rolnych do
warunków panujących w UE.
89
Strategia Rozwoju Gminy Tarnowo Podgórne
Podsumowanie
Komisja ds. opracowania Strategii Rozwoju Gminy ma nadzieję, że mieszkańcy
gminy przyjmą przedstawione w opracowanej Strategii kierunki działania, będą je wspierali
oraz współdziałali w dążeniach do ich realizacji.
Jesteśmy przekonani, że realizację Strategii można rozpocząć od najmniejszego
ogniwa administracji samorządowej – sołectwa.
Pamiętać należy, że tylko dzięki wspólnemu działaniu osiągnięcie zamierzonych
celów będzie łatwiejsze i możliwe.
Realizacja Strategii wyzwoli inicjatywę, pobudzi aktywność społeczną, która pozwoli
władzom lokalnym, liderom tej gminy oraz społeczeństwu na ścisłe skoncentrowanie działań
zmierzających w określonym kierunku dla osiągnięcia zamierzonego celu głównego.
Najtrudniejszym a zarazem najważniejszym zadaniem będzie poszukiwanie środków
finansowych umożliwiających zrealizowanie Strategii. Od nich zależeć bowiem będzie
skuteczna jej realizacja.
Władze gminy powinny dokonywać okresowej oceny realizacji celów zawartych w
Strategii i w przypadku potrzeby wprowadzanie korekt.
90
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards