Baruch Spinoza (1632

advertisement
Baruch Spinoza (1632-1677)
• „Najszlachetniejszy i najbardziej
godny miłości z wielkich filozofów”
(B. Russell).
• Narzucił całej filozofii metodę
matematyczną.
• Gł. dzieła: Etyka w porządku
geometrycznym dowiedziona,
Traktat teologiczno-polityczny.
• Wykluczony z gminy żydowskiej,
a potem wygnany z rodzinnego
Amsterdamu za heretyckie
poglądy (wykluczał pojęcie Boga
transcendentnego).
Traktat teologiczno-polityczny
Spinozy wywołał piorunujący efekt.
• Spinoza wyjaśnia w nim Biblię z punktu widzenia
naturalnego rozumu (prawdziwe słowo Boże ma
to samo znaczenie co prawda naturalna).
• W ustach większości „spinozyzm” oznaczał coś
haniebnego. Służył do globalnego potępienia
ateizmu, deizmu, naturalizmu czy intelektualnej
niezależności.
• Dla liberałów natomiast Spinoza stał się
bohaterem walki o wolność (rozumianej jako
autonomia myślenia).
Spinoza był zafascynowany nauką i Kartezjańską metodą
matematyczną, jednak zauważał, że Kartezjusz nie rozwiązał
wielu problemów. Jego dualizm substancjalny nie dawał
odpowiedzi na pytanie o relację umysłu do materii.
Jako człowiek głęboko religijny zastanawiał się nad tym, czy
można pogodzić istnienie Boga i wolności z nauką
wyprowadzającą wnioski z logicznie wydedukowanych
przesłanek.
Skoro wszystko jest naukowo zdeterminowane, to
jakie miejsce zajmuje Bóg? Czy Bóg jest
potrzebny do wyjaśnienia czegokolwiek we
wszechświecie?
• Negacja dualizmu na rzecz
panteizmu.
• Bóg istnieje jako istota
nieskończona i doskonała,
której nic nie może ograniczać.
Nie może więc istnieć nic, co
nie jest Bogiem. Nie może być
tak, że Bóg jest jednym, a
świat czymś innym, to
oznaczałoby ograniczenie
istnienia Boga.
• Bóg musi istnieć we
wszystkim, co istnieje, a
wszechświat istnieje w Bogu.
Materializm i spirytualizm w odniesieniu do wszechświata
to dwa aspekty opisu i wyjaśniania jednej substancji, jaką
jest Bóg. Bóg i substancja to jedno. Bóg i przyroda to 2
nazwy tej samej rzeczy.
• „Cokolwiek istnieje, jest w
Bogu i nic bez Boga nie może
istnieć”. Bóg nie stoi poza
światem, nie jest też w nim:
Bóg jest światem.
• Bóg Spinozy nie jest
przedmiotem wiary religijnej,
ani gwarantem prawdy. Jest
doskonałą i jedyną
substancją. Zarówno duch,
jak i materia są Jego
uosobieniem (monizm
panteistyczny).
„Bóg nie jest lalkarzem…” (J. Gaarder)
• Cokolwiek się dzieje, jest
konieczne. Bóg=przyroda jest
wewnętrzną przyczyną tego, co
się dzieje. Wyraża się tylko
poprzez prawa natury.
• Bóg nie jest lalkarzem, który
pociąga za sznurki. Bóg nie
kieruje światem z zewnątrz, lecz
poprzez prawa natury.
• Determinizm dotyczy również
człowieka. Tak jak palce ręki nie
mogą poruszać się w sposób
niezgodny z ich naturą, tak
człowiek musi działać zgodnie z
prawami przyrody. Jest jak palec
Bożego ciała .
Etyka w porządku geometrycznym
dowiedziona
• Narzucenie matematycznej
metody całej filozofii.
• Każda część jego dzieła
zaczyna się od definicji i
ich wyjaśnienia, po czym
następują aksjomaty,
twierdzenia i ich dowody.
• Części dzieła: o Bogu,
ludzkim umyśle,
pochodzeniu i panowaniu
namiętności, o wolności
człowieka pod władzą
rozumu.
Człowiek – skończony modus
substancji
• Bóg posiada nieskończoną
liczbę atrybutów, z których
człowiekowi znane są dwa:
myślenie i rozciągłość – nie
są one odrębnymi
substancjami, lecz objawem
jednej, dlatego panuje
między nimi zgoda
(paralelizm
psychologiczny).
• Człowiek ma dwoistą naturę
(ciało i dusza) skupioną w
jednym istnieniu. Ciało i
duszą są jedną i tą samą
rzeczą. Ciało – zewnętrzną
formą duszy
(przezwyciężenie dualizmu
duszy i ciała).
Geometria uczuć
• Spinoza chce mówić o uczuciach
jak o rzeczach naturalnych.
• Afekt – stan bierny ducha,
poprzez który dusza potwierdza
siłę istnienia swego ciała.
• Uczucie jest powiązane z
naszym istnieniem jako istot
cielesnych; oraz zawiera sąd o
rzeczy, jest więc formą poznania.
• Zd. Spinozy jesteśmy rządzeni
przez siły nieświadomości,
wobec których nie jesteśmy
jednak bezbronni. Teorię uczuć
Spinozy wykorzysta później
Freud.
„Ludzie łudzą się, jeśli wydaje im się, że są
wolni”.
• Tak jak w świecie nie ma miejsce na
przypadek i wolność, tak również
działanie jednostki jest
zdeterminowane czynnikami
pozostającymi poza jej kontrolą.
Poczucie wolności jest iluzją opartą
na fakcie, że w większości
wypadków nie jesteśmy świadomi
przyczyn swego działania. Zdobycie
takiej świadomości może nas
wyzwolić w tym sensie, że pozwoli
nam zrozumieć swoją sytuację i
pogodzić się z nią.
• Człowiek nie powinien obsesyjnie
zajmować się sobą, lecz widzieć
swoje problemy w szerszym
kontekście – sub specie aeternitatis.
Wolność słowa i humanitaryzm
W Traktacie teologicznopolitycznym broni
wolności słowa,
twierdząc, iż jest ona nie
tylko niesprzeczna z
porządkiem publicznym,
ale również konieczna
dla jego utrzymania. W
rozumnie rządzonym
społeczeństwie „każdy
człowiek może myśleć,
co mu się podoba, i
mówić, co myśli”.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards