Zaplanowane działanie czy przypadek

advertisement
Aleksandra Kania*
Zaplanowane działanie czy przypadek: kreacja
i rozwój klastrów biotechnologicznych
Wstęp
Artykuł ma na celu przedstawienie kluczowych czynników decydujących
o kreacji i rozwoju klastrów biotechnologicznych na świecie. Rozważania zostały skoncentrowane na czterech wybranych klastrach biotechnologicznych.
Celem referatu jest wskazanie pewnych podobieństw w procesie powstawania
klastrów biotechnologicznych w różnych rejonach świata, pomimo istniejących
różnic w otoczeniu prawnym, ekonomicznym czy kulturowym. Przedstawione
w artykule badania mają charakter badań jakościowych, wtórnych i polegają
na studiach literaturowych. Zastosowana metoda badawcza to studium kilku
przypadków jednocześnie, czyli wielokrotne studium przypadku.
1. Klastry i biotechnologia – ramy definicyjne
Klastry stały się jednym z najbardziej aktualnych kierunków badawczych
ostatnich lat, choć ich idea znana jest badaczom od końca XIX wieku. A. Marshall w pracy „Zasady ekonomiki” z 1890 roku, jako pierwszy, opisał działanie
okręgów przemysłowych w Wielkiej Brytanii, w ramach których przedsiębiorstwa znajdujące się w geograficznej bliskości wchodziły ze sobą w relacje zarówno kooperacyjne jak i konfrontacyjne. Dystryktom tym Marshall przypisywał, poprzez powstawanie pozytywnych efektów zewnętrznych, znaczącą rolę
w budowaniu potęgi gospodarczej regionu. Za Marshallem podążyli m.in.
A.C. Pigou (1920), B. Ohlin (1933), F. Perroux (1949), G. Becattini (1979),
P. Krugman (1991). Spopularyzowanie teorii klastrów przypisuje się jednak
M. E. Porterowi. Począwszy od opublikowania pracy Portera „The Competitive
Advantage of Nations” w 1990 roku pojęcie klastrów stało się bardzo popularne
nie tylko wśród naukowców, ale także przedsiębiorców czy polityków. Autorka
na potrzeby niniejszego opracowania będzie posługiwać się przyjętą przez Portera definicją klastrów: „...klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi,
firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji
(na przykład uniwersytetów, jednostek normalizacyjnych i stowarzyszeń branżowych) w poszczególnych dziedzinach, konkurujących między sobą, ale także
współpracujących.” [Porter, 2000].
W XXI wieku szczególne miejsce w typologii klastrów zajęły klastry innowacyjne. Zgodnie z definicją Komisji Europejskiej klastry te można scharakteryzować jako „skupiska niezależnych przedsiębiorstw oraz organizacji ba*
Mgr, Katedra Polityki i Strategii Konkurencyjności Międzynarodowej, Wydział Gospodarki
Międzynarodowej, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, [email protected]
68
Aleksandra Kania
dawczych działających w określonym sektorze i regionie oraz mających na celu
stymulowanie działalności innowacyjnej przez promowanie intensywnych kontaktów, współdzielenie zaplecza technicznego oraz wymianę wiedzy i doświadczeń oraz poprzez skuteczne przyczynianie się do transferu technologii, tworzenia sieci powiązań oraz rozpowszechniania informacji wśród przedsiębiorstw
wchodzących w skład danego klastra” [Dz.U UE, C323, 2006]. Z kolei według
Van Dijka i Sverissona najbardziej charakterystycznymi atrybutami klastrów
innowacyjnych są silne powiązania pomiędzy przedsiębiorstwami i uczelniami
wyższymi czy innymi jednostkami badawczymi oraz rozwoju „nowości”
(novelties), które mogą być następnie imitowane w innych lokalizacjach [Van
Dijk, Sverrisson, 2003].
Klastry innowacyjne prężnie działają przede wszystkim na terenie państw
rozwiniętych, takich jak Niemcy, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone.
Wywodzą się one na ogół z wieloletnich tradycji regionalnych, są też odpowiednio wspierane przez specjalne programy, oferowane zarówno na poziomie
polityki gospodarczej, jak i na szczeblu lokalnym. W Polsce klastry innowacyjne znajdują się obecnie w fazie przedwzrostowej lub istnieje jedynie potencjał
do ich powstania w przyszłości. Nasuwa się, zatem pytanie: może warto by wykorzystać niektóre z rozwiązań sprawdzonych w procesie tworzenia klastrów
w innych krajach także i w Polsce?
Wśród klastrów innowacyjnych wyróżnić można między innymi klastry
biotechnologiczne, czyli takie, których rdzeń stanowi obecnie szybko rozwijająca się branża biotechnologiczna. Biotechnologia, na potrzeby artykułu, będzie
rozumiana jako użycie biologicznych systemów i żywych organizmów w celu
stworzenia lub modyfikacji specyficznych produktów lub procesów. Cechami
charakterystycznymi dla biotechnologii są:
– wiodąca rola nauki,
– silne powiązania z uniwersytetami i koncernami farmaceutycznymi,
– duże znaczenie venture capital [Cooke, De Laurentis, Toedtling, Trippl,
2007].
Nowoczesna biotechnologia obejmuje kilka dziedzin; najważniejszą z nich
jest farmacja i tworzenie nowych, dostosowanych do określonych potrzeb, leków. Osiągnięcia biotechnologii stosuje się również w medycynie, rolnictwie,
przemyśle spożywczym, chemii, a nawet energetyce.
2. Metodyka badania
Przedstawione w artykule badania nad sposobem powstania klastrów biotechnologicznych mają charakter badań jakościowych, wtórnych i polegają
na studiach literaturowych. Zastosowana metoda badawcza to wielokrotne studium przypadku [Woodside, 2010]. W ramach tej metody badacz, aby zbadać
dane zjawisko, obserwuje kilka przypadków jednocześnie.
Wybór prezentowanych w artykule klastrów biotechnologicznych został
dokonany arbitralnie przez autorkę. Klastry z określonych państw zostały wybrane ze względu na wysoki udział produktów high-tech w eksporcie ogółem
Zaplanowane działanie czy przypadek…
69
danych gospodarek. Według danych Eurostatu Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Niemcy znajdują się w czołówce wśród eksporterów produktów wysokich technologii. Ponadto są to państwa, w których branża biotechnologiczna
w ciągu ostatnich lat zanotowała najbardziej dynamiczny wzrost [Beuzekom,
Arundel, 2009]. Natomiast wybór klastra Life Science w Krakowie miał na celu
przedstawienie rodzącego się klastra biotechnologicznego w Polsce, państwie,
w którym klastry innowacyjne znajdują się dopiero w fazie przedwzrostowej.
Założeniem autorki było wskazanie pewnych podobieństw w rozwoju klastrów
biotechnologicznych pomiędzy państwami wysoko rozwiniętymi a Polską, państwem doganiającym [Gomułka, 2009]. Nie bez znaczenia w procesie wyboru
opisywanych klastrów biotechnologicznych była także dostępność informacji
na ich temat.
3. Studia przypadków
W tej części artykułu zostaną przedstawione procesy powstawania i rozwoju wybranych klastrów biotechnologicznych. Na szczególną uwagę będą
zasługiwać kluczowe czynniki decydujących o powodzeniu tych procesów.
3.1. Północna Karolina (Stany Zjednoczone)
Niezwykła, nawet jak na warunki amerykańskie, bliska obecność trzech
uniwersytetów: North Carolina State University w Raleigh, Duke University
w Durham i University of North Carolina w Chapel Hill spowodowała, że niewielki region w Północnej Karolinie został nazywany „trójkątem badawczym”
(research triangle). „Trójkąt badawczy” jest obszarem o promieniu 25 km,
na którym co roku wspominane trzy uczelnie wyższe kończy 20 000 absolwentów. W tym regionie, w 1959 roku, powstał park technologiczny Resarch
Triangle Park (RTP). Park został utworzony z inicjatywy gubernatora Luthera
Hodgesa, który pozyskał poparcie dla tej idei zarówno ze strony uniwersytetów,
jak i środowisk biznesowych. Od początku swego istnienia park w dużej mierze
polegał na rządowych kontraktach i doradztwie ze strony władz lokalnych.
Obecnie RTP jest jednym z największych i odnoszących najliczniejsze sukcesy
parków badawczych w Stanach Zjednoczonych. W parku zatrudnionych jest
37 500 osób w ponad 135 przedsiębiorstwach i instytutach badawczych [Fornahl, Henn, Menzel, 2010].
Już pierwsze lata sukcesu Research Triangle Park przekonały władze lokalne o słuszności rozwoju gospodarki opartej o wiedzę, a silna pozycja uniwersytetów w regionie w badaniach z dziedziny biotechnologii skierowała
uwagę władz w tym kierunku. Władze stanowe zdały sobie sprawę, iż receptą
na sukces są skoordynowane, celowe działania w ramach potrójnej heliksy (triple helix), czyli sieci powiązań między trzema kluczowymi aktorami systemu
gospodarczego: przedsiębiorstwami, światem nauki (uniwersytetami i instytucjami B+R) oraz władzami szczebla regionalnego [Brodzicki, Szultka, Tamowicz, 2004]. Stan Północnej Karoliny na początku lat osiemdziesiątych
XX wieku postanowił uczynić z biotechnologii priorytetowy, strategiczny
dla regionu sektor. Zgodnie z założeniami władz branża biotechnologiczna mia-
70
Aleksandra Kania
ła nie tylko przyczyniać się do budowania konkurencyjności regionu, ale także
rozwijać się na skalę globalną. Od 1984 roku, w ciągu następnych 25 lat, władze Północnej Karoliny zainwestowały ponad 2 miliardy dolarów w biotechnologię. Szacuje się, iż 80% tej kwoty zostało przeznaczone na unowocześnienie
jednostek badawczych, 12% na szkolenia dla wysoko wykwalifikowanej kadry,
a 8% na rzecz firm z branży biotechnologicznej (Rysunek 1). Rozbudowa infrastruktury edukacyjnej i badawczej była zadaniem priorytetowym w ciągu
pierwszych lat istnienia biotechnologicznej inicjatywy klastrowej. W kolejnych
latach, tj. od początku 1991 roku, wsparcie finansowe ze strony władz stanowych zaczął otrzymywać sektor biznesowy, co między innymi przyczyniło się
do utworzenia szeregu nowych firm biotechnologicznych.
Rysunek 1. Procentowy rozkład dotacji od władz lokalnych dla klastra biotechnologicznego w Północnej Karolinie.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie [Avnimelech, 2010].
Wszystkie te działania zaowocowały bardzo szybkim rozwojem branży
biotechnologicznej i powstaniem jednego z najbardziej dynamicznych i produktywnych klastrów biotechnologicznych na świecie. Na chwilę obecną branża
biotechnologiczna w opisywanym klastrze generuje 57 000 miejsc pracy, pozwoliła na utworzenie 550 nowych firm i ma swój udział w PKB w wysokości
4,6 miliardów dolarów rocznie. Długoterminowy, strategiczny plan władz lokalnych w połączeniu z istniejącą dobrą bazą uniwersytecką pozwolił na powstanie i rozwój odnoszącego znaczące sukcesy klastra biotechnologicznego.
3.2. Cambridge (Wielka Brytania)
Proces powstawania klastra biotechnologicznego w rejonie Cambridge
rozpoczął się od istniejącego tam uniwersytetu. Region Cambridge wyróżnia się
mianowicie obecnością jednego z najbardziej prestiżowych uniwersytetów na
świecie – University of Cambridge. Liczba naukowców nagrodzonych nagrodą
Nobla, wywodzących się z tego uniwersytetu przewyższa ogólną liczbę nagrodzonych badaczy francuskich. Z inicjatywy i własnych funduszy uniwersytetu,
bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego ze strony władz lokalnych,
w 1975 roku został utworzony park technologiczny Cambridge Science Park.
W ciągu kolejnych lat park zaczął się dynamicznie rozwijać i stał się wkrótce
Zaplanowane działanie czy przypadek…
71
siedzibą dla 65 firm, zatrudniających 2170 osób w 1987 roku [Stoerring, 2005].
Sukces ten przyczynił się do otwarcia w 1987 roku, przy współudziale uniwersytetu, centrum innowacji St. Johns College’s Innovation Centre. Kolejnym
krokiem, który wspomagał rodzący się klaster, była inicjatywa jednego z największych banków w Wielkiej Brytanii – Barcalys Bank, który zaczął udzielać
pożyczek i świadczyć usługi doradcze dla firm rozwijających nowe technologie
we współpracy z uniwersytetem. Dla pełnego zrozumienia ówczesnych realiów
polityczno – ekonomicznych warto wspomnieć, iż lata osiemdziesiąte XX wieku w Wielkiej Brytanii to czasy neoliberalnych interwencji rządu Margaret Thatcher. Nadmiernie rozbudowane, tradycyjne przedsiębiorstwa, jak na przykład
Cambridge Scientific Instruments, były prywatyzowane, a liczba w nich zatrudnionych pracowników nieraz drastycznie zmniejszana. Skutkiem tego na rynku
pracy pojawiła się duża liczba wysoko wykwalifikowanych menedżerów oraz
pracowników naukowych, między innymi z dziedziny biotechnologii. Silne
nieformalne powiązania między nimi oraz ich wysoki poziom przedsiębiorczości przyczyniły się do powstania szeregu nowych, innowacyjnych firm w branży biotechnologicznej. Sukcesy nowopowstałych firm przyciągały kolejnych
przedsiębiorców do regionu. Niewielka wielkość miasta (około 200 000 mieszkańców) ułatwiała nawiązywanie bliższej współpracy pomiędzy poszczególnymi firmami. Pozytywny image Cambridge, postrzeganego jako nieduże miasto
historyczne, z dobrą infrastrukturą edukacyjną i kulturalną oraz przyjemną okolicą podmiejską, sprzyjał przyciąganiu do regionu przedsiębiorców i naukowców zmęczonych aglomeracją londyńską. Cambridge zaczęło charakteryzować
się wysokim stopniem start-upów i dużą liczbą firm odpryskowych (spin-offs).
Według statystyk 70% nowych firm w regionie jest spin-offami istniejących
wcześniej przedsiębiorstw. Charakterystyczne dla opisywanego regionu stały
się także tzw. akademickie spin-outy (academic spin outs), czyli firmy założone
przez pracowników poszczególnych departamentów uniwersytetu w Cambridge. Zgodnie z danymi statystycznymi 25% założycieli nowych firm biotechnologicznych było zatrudnionych na uniwersytecie lub w jednym z instytutów
badawczych. Ponadto szacuje się, iż 12 departamentów uniwersytetu było źródłem 42 przedsiębiorstw biotechnologicznych [Papaioannou, Rosiello, 2009].
W tym momencie warto zauważyć, iż wśród sił sprawczych powstania
opisywanego klastra biotechnologicznego nie są wymieniane władze. Praktycznie wszystkie działania prowadzące do rozwoju klastra realizowane były w ramach tzw. inicjatywy oddolnej (bottom-up innitiative) [Bojar, Stachowicz,
2008]. Władzom na szczeblu centralnym i regionalnym można jedynie przypisać pośredni wpływ na proces kreacji klastra. W latach osiemdziesiątych
i dziewięćdziesiątych XX wieku wydatki rządowe na B+R w Wielkiej Brytanii
były znacząco zredukowane, a pracownicy naukowi zatrudniani na umowy czasowe. Zmusiło to naukowców w Cambridge do poszukiwania innych źródeł
finansowania, w tym do promocji własnych parków technologicznych i tworzenia akademickich spin-outów [Stoerring, 2005]. Klaster w Cambridge można,
zatem zaszeregować jako dobry przykład oddolnej, niezaplanowanej inicjatywy
72
Aleksandra Kania
środowisk naukowych i biznesowych, przeprowadzonej przy znikomym współudziale władz.
3.3. Monachium (Niemcy)
Warunki do późniejszego rozwoju branży biotechnologicznej w regionie
Monachium w Niemczech powstawały od XIX wieku. Już wówczas Bawaria
słynęła z inwestowania w nowe technologie; tam zaczął się rozwijać przemysł
samochodowy, kolejowy i budowa maszyn. Po drugiej wojnie światowej zwiększona emigracja siły roboczej z centralnej i południowo - wschodniej Europy
przyspieszyła proces industrializacji regionu. W 1948 roku przeniesienie głównej siedziby firmy Siemens AG z Berlina do Monachium zaowocowało dynamicznym rozwojem przemysłu elektronicznego. Dodatkowo ten klimat przedsiębiorczości i innowacyjności wspierany był przez władze lokalne Bawarii
i miejscowe uczelnie wyższe: Ludwig-Maximilian Universität i Technische
Universität. Dzięki wymienionym powyżej uniwersytetom jednym z kluczowych czynników wyróżniających region Monachium stała się obecność wysoko
wykwalifikowanej kadry.
Początki branży biotechnologicznej w okolicach Monachium sięgają lat
siedemdziesiątych XX wieku. Została tam wówczas utworzona klinika uniwersytecka Foundation of Grosshadern University Clinic jako część wiodącego
monachijskiego uniwersytetu Ludwig-Maximilians-Universität. Kolejnym krokiem było powstanie w połowie lat osiemdziesiątych fundacji zajmującej się
badaniami w dziedzinie biologii molekularnej – Foundation of the Gene Center
Munich. Tak zorganizowane zaplecze naukowe przyczyniło się do pojawienia
się na początku lat dziewięćdziesiątych pierwszych firm z branży biotechnologicznej, takich jak Mikrogen, Micromet, MorphoSys i MediGene. Następnie
w 1994 roku swoją siedzibę w regionie Monachium otworzył amerykański koncern farmaceutyczny o światowym zasięgu – Merck & Co. W dalszych latach
rozwój branży biotechnologicznej zaczął być w Monachium wspierany także
przez specjalne programy rządowe, jak na przykład Bio Regio Competition
w 1996 roku – konkurs niemieckiego ministerstwa edukacji i badań (Bundesministerium für Bildung und Forschung) na region z najprężniej rozwijającą
się branżą biotechnologiczną. Dzięki zwycięstwu w konkursie w Monachium
zaczęły pojawiać się nowe firmy z branży biotechnologicznej. Zgodnie z wytycznymi programu Bio Regio powstała także w regionie inicjatywa klastrowa
BioM AG, która miała za zadanie utworzyć lokalną sieć powiązań między
przedsiębiorcami i jednostkami badawczymi oraz pozyskiwać zasoby finansowe
dla start-upów. Inicjatywa ta wsparła utworzenie w 2000 roku centrum badawczego Life Science Center Weihenstephan przy uniwersytecie technicznym,
Technische Universität. W 2006 roku rolę BioM AG w promowaniu więzi pomiędzy miejscowymi firmami i instytutami biotechnologicznymi przejęła BioM
Biotech Cluster Development GmbH, która zarządza obecnie klastrem biotechnologicznym w Monachium [De Kerviler, Levis, Nakazawa, Sealy, Zimmermann, 2007]. Dzięki sprawnie prowadzonej polityce klastrowej nasiliła się
współpraca małych i średnich przedsiębiorstw z branży biotechnologicznej
Zaplanowane działanie czy przypadek…
73
w regionie, a ich liczba została w ciągu piętnastu lat potrojona z 30 na 100.
Łącznie wszystkie przedsiębiorstwa współpracujące ze sobą w ramach monachijskiego klastra zatrudniają obecnie ponad 20 000 pracowników. Dodatkowe
10 000 stanowią pracownicy instytucji naukowych [http://www.biotechbayern.de., dostęp: 05.01.2012]. Zastosowana w tym przypadku odgórna inicjatywa (top-down innitiative), z silnym wsparciem ze strony władz lokalnych
i centralnych zaowocowała dynamicznym rozwojem klastra biotechnologicznego.
3.4. Kraków (Polska)
Proces tworzenia klastra biotechnologicznego w Krakowie został zapoczątkowany w 2003 roku przez Uniwersytet Jagielloński (UJ), najstarszą uczelnię wyższą w Polsce. Wówczas to, z inicjatywy uniwersytetu powstało Centrum
Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu (CITTRU), którego
zadaniem jest wspieranie transferu technologii, promocja przedsiębiorczości
akademickiej oraz aplikowanie o fundusze na strategiczne inwestycje UJ. Kolejnym etapem w procesie kreacji klastra było podpisanie, 20 października
2006 roku w Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego, umowy o stworzeniu klastra Life Science Kraków przez Profesora Karola Musioła, Rektora UJ
oraz przedstawicieli kilkunastu firm i instytucji naukowych. Założycielami klastra – oprócz UJ - byli między innymi: firma farmaceutyczna Pliva, Uniwersytet
Rolniczy, Szpital im. Jana Pawła II, Instytut Nafty i Gazu, producent szczepionek IBSS Biomed oraz Instytut Farmakologii PAN. Łącznie umowę o współpracy podpisały 32 jednostki. Dodatkowo władze miasta Krakowa i Urzędu
Marszałkowskiego wystosowały listy intencyjne popierające utworzenie klastra
[http://www.lifescience.pl, dostęp: 06.01.2012].
Głównym czynnikiem warunkującym powstanie klastra biotechnologicznego był wysoki potencjał naukowo-badawczy i edukacyjny w regionie:
– 4 silne ośrodki edukacyjne, prowadzące nauczanie w obszarze biotechnologii: Uniwersytet Jagielloński, Akademia Górniczo-Hutnicza, Uniwersytet
Rolniczy oraz Politechnika Krakowska,
– 10 jednostek naukowo-badawczych i instytutów badawczo-rozwojowych,
których działalność wiąże się z sektorem biotechnologicznym,
– 13 % naukowców zatrudnionych w sektorze B + R branży biotechnologicznej [http://www.jci.pl., dostęp: 05.01.2012].
Długoterminowym celem inicjatorów klastra jest stworzenia z Krakowa
największego w Europie Centralnej i Wschodniej centrum przemysłu i badań
biotechnologicznych. Założyciele liczą, że nastąpi dynamiczny rozwój badań
w dziedzinie biotechnologii oraz przyciągnięcie nowych inwestycji i firm
do regionu. Ponadto utworzenie klastra daje dużą szansę na pozyskania dofinansowania ze środków europejskich w latach 2007-2013. Zgodnie z założeniami Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego przewidziane jest
wsparcie finansowe dla kooperacyjnych powiązań przedsiębiorstw i instytucji
sektora B+R [Zarząd Województwa Małopolskiego, 2007]. Podobny rodzaj
pomocy, został przewidziany w jednym z priorytetów rządowego programu
74
Aleksandra Kania
"Innowacyjna Gospodarka". Obecnie, po 5 latach istnienia, klaster zrzesza
70 podmiotów – dwa razy więcej niż początkowo. Dalszy rozwój klastra zależy
od tego czy w kolejnych latach nasili się współpraca pomiędzy firmami,
czy zaczną powstawać nowe firmy odpryskowe oraz przede wszystkim czy po
zaprzestaniu finansowania zewnętrznego (np. środkami finansowymi Unii Europejskiej) wewnętrzne sieci powiązań będą na tyle silne, że inicjatywa przetrwa dzięki wypracowanym środkom własnym.
Zakończenie
Przeprowadzone wielokrotne studium przypadku w wybranych krajach
na świecie pozwala stwierdzić, iż drogi do utworzenia klastrów biotechnologicznych są niezwykle zróżnicowane. W przypadku Północnej Karoliny i Monachium głównym katalizatorem kreacji klastrów były władze lokalne, których
strategiczne, długofalowe plany znacząco przyczyniły się do rozwoju branży
biotechnologicznej wokół uniwersytetów i jednostek badawczych w regionach.
Dodatkowo w procesie powstawania klastra monachijskiego korzystną rolę
odegrała także obecność koncernów międzynarodowych i ich pozytywny stosunek do innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw w regionie. Odrębną
drogą podążał natomiast region Cambridge. Tam klaster biotechnologiczny
narodził się niejako „przez przypadek”, dzięki przedsiębiorczym inicjatywom
uniwersytetu i środowisk biznesowych, działających w motywującym otoczeniu
polityczno-ekonomicznym. Wśród bezpośrednich sił sprawczych powstania
opisywanego klastra biotechnologicznego nie było natomiast władz lokalnych.
Z kolei klaster Life Science w Krakowie swoje początki zawdzięcza przede
wszystkim miejscowemu uniwersytetowi oraz programom oferowanym
na szczeblu rządowym i unijnym wspierającym inicjatywy klastrowe.
Podsumowując, można stwierdzić, iż nie istnieje jedna doskonała recepta
pozwalająca na stworzenie osiągającego sukcesy klastra biotechnologicznego
w dowolnym miejscu na świecie (Tablica 1). Po przeanalizowaniu historii każdego z klastrów, można jednakże zauważyć, iż we wszystkich przypadkach
istnieje jeden wspólny czynnik kluczowy. W każdym z opisywanych klastrów
proces kreacji rozpoczął się od istniejących w regionie uniwersytetów (Cambridge, Monachium, Kraków) lub parków technologicznych (Północna Karolina). Ich obecność wydaje się być nieodzownym czynnikiem decydującym
o powstawaniu odnoszących sukcesy klastrów biotechnologicznych.
Zaplanowane działanie czy przypadek…
75
Tablica 1. Kluczowe czynniki decydujące o powstaniu i rozwoju klastrów biotechnologicznych.
Północna Cambridge Monachium
Kraków
Czynnik
Karolina
Polityka klastrowa na szcze



blu władz lokalnych i centralnych (np. zwiększone
wydatki na B+R)
Infrastruktura
badawcza




i edukacyjna
Obecność parków technolo



gicznych
Popyt prywatny na produkty




z branży biotechnologicznej
Obecność koncernów mię



dzynarodowych i ich stosunek do innowacyjnych małych i średnich przedsiębiorstw
Warunki życiowe (otoczenie,




uwarunkowania
kulturalne
i historyczne)
Legenda:  - czynnik bardzo ważny,  - czynnik dość istotny,  - czynnik mało ważny
lub nieistotny
Źródło: Opracowanie własne.
Literatura
1. Alecke B., Alsleben C., Scharr F., Untiedt G. (2006), Are there really hightech clusters? The geographic concentration of German manufacturing industries and its determinants, “Annals of Regional Science”, nr 40.
2. Avnimelech G. (2010), A Policy-Led Development of the Life Science
Cluster at The Research Triangle (North Carolina), Target Project Working
Paper, Santiago de Compostela.
3. Becattini G., Bellandi M., De Propris L. (2009), A Handbook of Industrial
Districts, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenham.
4. Beuzekom B., Arundel A. (2009), OECD Biotechnology Statistics 2009,
OECD, Paris.
5. Bojar E., Stachowicz J. (2008), Sieci proinnowacyjne w zarządzaniu regionem wiedzy, Wydawnictwo Politechniki Lubelskiej, Lublin.
6. Brenner T. (2005), Innovation and Cooperation During the Emergence of
Local Industrial Clusters: An Empirical Study in Germany, “European
Planning Studies”, nr 6.
7. Brodzicki T., Szultka S., Tamowicz P. (2004), Polityka wspierania klastrów: najlepsze praktyki: rekomendacje dla Polski, Polskie Forum Strategii
Lizbońskiej, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Gdańsk.
76
Aleksandra Kania
8. Cooke P., De Laurentis C., Toedtling F., Trippl M. (2007), Regional
Knowledge Economies. Markets, Clusters and Innovation, Edward Elgar
Publishing Limited, Cheltenham.
9. De Kerviler G., Levis M., Nakazawa K., Sealy S., Zimmermann L. (2007),
Biotechnology - Life Sciences in Munich/Germany, Harvard Business
School, Boston.
10. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C323, z dn. 30.12.2006.
11. Fornahl D., Henn S., Menzel M.P. (2010), Emerging Clusters. Theoretical,
Empirical and Political Perspectives on the Initial Stage of Cluster Evolution, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenham.
12. Gomułka S. (2009), Mechanism and sources of world economic growth,
The Poznań University of Economics Review, nr 2.
13. Gorynia M., Jankowska B. (2008), Klastry a międzynarodowa konkurencyjność i internacjonalizacja przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa.
14. Hauser Ch. (2010), Cluster Policy Report Germany 2008, European Cluster
Observatory.
15. http://epp.eurostat.ec.europa.eu.
16. http://www.bio-m.org.
17. http://www.biotech-bayern.de.
18. http://www.jci.pl/bioregion/potencjal-zasoby-regionu.
19. http://www.lifescience.pl.
20. Lord Sainsbury, Minister for Science (1999), Report on Biotechnology
Clusters, Great Britain.
21. Martin R., Sunley P. (2003), Deconstructing clusters: chaotic concept or
policy panacea?, „Journal of Economic Geography”, vol. 3, nr 1.
22. Ohlin B. (1933), Interregional and International Trade, Harvard University
Press, Cambridge.
23. Papaioannou T., Rosiello A. (2009), Bio-Clusters As Co-Evolutionary Developments Of High Tech, Venture Capital And Socio-Political Institutions:
A Historical Perspective Of Cambridge And Scotland, Innogen Working
Paper No. 73.
24. Pigou A. C. (1920), The Economics of Welfare, Macmillan and Co., London.
25. Porter M. (2000), Locations, Clusters, and Company Strategy w: Oxford
Handbook of Economic Geography, Oxford University Press/Books, Oxford.
26. Rocha H., Sternberg R. (2005), Entrepreneurship: The Role of Clusters
Theoretical Perspectives and Empirical Evidence from Germany, “Small
Business Economics”, nr 24.
27. Rosenfeld S. A. (2003), Expanding Opportunities: Cluster Strategies That
Reach More People and More Places, “European Planning Studies”, nr 4.
28. Steinle C., Schiele H. (2002), When do industries cluster? A proposal on
how to assess an industry’s propensity to concentrate at a single region or
nation, “Research Policy”, nr 31.
Zaplanowane działanie czy przypadek…
77
29. Stoerring D. (2005), The role of universities in cluster emergence process –
comparative case study f the Cambridge cluster and an emerging Biomedico
cluster in North Jutland, DRUID Working Papers, Denmark.
30. Van Dijk M. P., Sverrisson A. (2003), Enterprise clusters in developing
countries: mechanisms of transition and stagnation, “Entrepreneurship &
Regional Development”, nr 15.
31. Woodside A.G. (2010), Case Study Research: Theory, Methods, Practice,
Emerald Group Publishing Limited, Bingley.
32. Zarząd Województwa Małopolskiego (2007), Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013, Kraków.
Streszczenie
Zadaniem prezentowanego artykułu jest przedstawienie kluczowych czynników
decydujących o powstawaniu i rozwoju klastrów biotechnologicznych na świecie. Przeprowadzone wielokrotne studium przypadku w czterech wybranych krajach pozwala
stwierdzić, iż drogi do utworzenia klastrów biotechnologicznych są niezwykle zróżnicowane. Nie istnieje jedna doskonała recepta pozwalająca na kreację osiągającego sukcesy klastra biotechnologicznego Można jednakże zauważyć, iż we wszystkich opisywanych przypadkach znaczącą rolę w procesie kreacji klastrów odegrały uniwersytety
i jednostki badawcze.
Słowa kluczowe
klastry, biotechnologia, proces tworzenia klastrów
Planned or by chance: creation and development of biotech clusters
(Summary)
The aim of this paper is to present the key factors that led to creation and development of biotech clusters. The analysis of four cases in different countries shows that
the way to build successful biotech clusters varies immensely. However, it was possible
to distinguish the most common success factor: in all presented cases it was the presence of reputable universities and research institutes in the region.
Key words
clusters, biotechnology, cluster creation process
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards