woj. mazowieckie

advertisement
POLSKA
WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE
REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY
WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO
2007 - 2013
WSTĘPNY PROJEKT
Wersja 1.6
URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO
WARSZAWA, CZERWIEC 2006
WSTĘP ............................................................................................................................................ 3
I. Sytuacja społeczno-gospodarcza Województwa Mazowieckiego ........................................... 4
1. Charakterystyka województwa ...................................................................................... 4
2. Pomoc publiczna udzielona na terenie województwa mazowieckiego ........................ 26
3. Analiza SWOT ............................................................................................................. 34
4. Główne problemy rozwojowe Województwa Mazowieckiego ................................... 36
II. Strategia Regionalnego Programu Operacyjnego ................................................................ 38
1. Cel generalny i cele szczegółowe rozwoju województwa ........................................... 38
2. Spójność RPO WM z dokumentami strategicznymi i programowymi UE, rządu RP i
Województwa Mazowieckiego ........................................................................................ 40
III. Priorytety Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego ........ 46
Priorytet I. Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i
przedsiębiorczości na Mazowszu ..................................................................................... 46
Priorytet II. e - Rozwój Województwa Mazowieckiego ................................................. 51
Priorytet III. Regionalny system transportowy ................................................................ 53
Priorytet IV. Inwestycje w ochronę środowiska .............................................................. 58
Priorytet V. Wzmocnienie roli miast w rozwoju regionu ................................................ 61
Priorytet VI. Wykorzystanie walorów naturalnych i kulturowych dla rozwoju turystyki i
rekreacji ............................................................................................................................ 64
Priorytet VII. Tworzenie i poprawa warunków dla rozwoju kapitału ludzkiego ............. 67
Priorytet VIII. Pomoc techniczna ..................................................................................... 70
IV. Finansowanie .......................................................................................................................... 73
V. Wdrażanie ................................................................................................................................ 74
2
Wstęp
Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego 2007-2013 (RPO
WM) został przygotowany w oparciu o regulacje zawarte w art. 36 projektu Rozporządzenia
Rady wprowadzającego przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
(EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i Funduszu Spójności (FS). Realizuje
cel Konwergencja określony w art. 3.
RPO WM jest jednym z 16 programów regionalnych, które będą realizować Strategię
Rozwoju Kraju 2007-2015 (SRK) oraz Narodową Strategię Spójności 2007-2013 (NSS).
Jednocześnie jest odzwierciedleniem polityki rozwoju prowadzonej przez Samorząd
Województwa Mazowieckiego, której podstawę stanowi Strategia Rozwoju Województwa
Mazowieckiego do roku 2020 (SRWM). Program będzie realizować cele SRWM, których
współfinansowanie będzie możliwe z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Przy
tworzeniu projektu programu uwzględnione zostały również zapisy odnowionej Strategii
Lizbońskiej w zakresie rozwoju gospodarczego i wzrostu zatrudnienia.
Przy opracowaniu projektu programu kierowano się zasadami: programowania,
partnerstwa i dodatkowości, co oznacza że dokument ma charakter wieloletniego planu
budżetowego, jego cele będą realizowane w oparciu o współdziałanie z partnerami
społecznymi i gospodarczymi, a środki UE nie będą zastępować środków krajowych lecz
jedynie wspierać osiąganie założonych celów rozwojowych.
Realizacja RPO WM przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności regionu i
zwiększenia spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej województwa
mazowieckiego.
Program będzie zarządzany na poziomie regionalnym, a Instytucją Zarządzającą RPO
WM będzie Samorząd Województwa Mazowieckiego.
3
I. Sytuacja społeczno-gospodarcza Województwa Mazowieckiego
1. Charakterystyka województwa
Mazowsze należy do najbardziej zróżnicowanych wewnętrznie województw
w kraju. Składa się ono z:
 aglomeracji warszawskiej z największym miastem regionu - Warszawą (1.689,5 tys.
osób), stolicą Mazowsza i kraju, znaczącą w skali Europy, koncentrującą znaczny
potencjał społeczny i gospodarczy, pełniącą funkcję centrum życia politycznego,
zarządzania państwem i gospodarką, współpracy międzynarodowej, wiodącego ośrodka
nauki i szkolnictwa wyższego, kultury, wyspecjalizowanej opieki zdrowotnej oraz
zlokalizowanego tu istotnego w skali kraju i Europy węzła transportowego. Jest to
aglomeracja typu monocentrycznego. Obejmuje Warszawę i pomniejsze ośrodki, które
mimo tego, że są administracyjnie niezależne od Warszawy, jednakże są silnie
uzależnione od niej - ich zakłady przemysłowe kooperują ze stołecznymi; ludzie
dojeżdżają do pracy i szkół, po zakupy, korzystają z dóbr kultury, najłatwiejsze połączenia
komunikacyjne prowadzą przez Warszawę.
 obszarów pozostałej części województwa - słabo rozwiniętych, charakteryzujących się
wskaźnikami rozwoju ekonomicznego znacznie poniżej średniej krajowej. Tereny
północnego i wschodniego Mazowsza nie różnią się zasadniczo od najsłabiej rozwiniętych
regionów kraju, a w części południowej regionu występują problemy związane głównie z
restrukturyzacją tradycyjnych gałęzi przemysłu.
Z punktu widzenia władz regionu istotne jest podejmowanie działań prowadzących do
równoważenia rozwoju Mazowsza poprzez dążenie do osiągnięcia spójności wewnętrznej
województwa w aspekcie terytorialnym, społecznym i gospodarczym.
Ogólna informacja o województwie
Województwo mazowieckie jest największym powierzchniowo i ludnościowo
województwem w Polsce. Położone jest w środkowo-wschodniej części kraju w dorzeczu
środkowej Wisły i ujścia rzek Bugu i Narwi. Sąsiaduje z 6 województwami: kujawskopomorskim, warmińsko-mazurskim, podlaskim, lubelskim, świętokrzyskim i łódzkim.
Część województwa zamkniętą widłami Wisły i Bugu, z uwagi na walory
przyrodnicze i niskie stężenia zanieczyszczeń powietrza, gleby i wody włączono do obszaru
objętego programem "Zielone Płuca Polski”.
Na Mazowszu również znajduje się Światowy Rezerwat Biosfery - Kampinoski Park
Narodowy (o pow. w granicach województwa: 38,4 tys. ha). W krajowej sieci ekologicznej
ECONET w obrębie województwa wyodrębniono 6 obszarów węzłowych o najwyższej,
międzynarodowej randze: Puszcza Kampinoska, Puszcza Pilicka, Puszcza Kurpiowska,
Środkowa Wisła, Puszcza Piska, Dolina Dolnego Bugu. Obszary cenne przyrodniczo, tworzą
system obszarów prawnie chronionych, który obejmuje ok. 30% powierzchni województwa.
Sieć hydrograficzną tworzą w większości cieki o przepływach zbliżonych do
nienaruszalnego stanu, co ma swoje odzwierciedlenie w występującym na przeważającym
obszarze województwa deficycie wód powierzchniowych. Rzeki charakteryzują się znacznym
wahaniem stanu wód w ciągu roku, co jest istotnym ograniczeniem możliwości
zagospodarowania terenów przyrzecznych. Pod względem stanu czystości kontrolowanych
wód w województwie żadna z rzek nie spełnia kryteriów klasy I. Dla województwa
mazowieckiego charakterystyczna jest stosunkowo duża zasobność wód podziemnych. W
części zachodniej i południowo-zachodniej województwa, występują cenne zasoby wód
geotermalnych, które mogą być wykorzystane gospodarczo oraz do celów leczniczych.
4
Mazowsze administracyjnie dzieli się na 37 powiatów „ziemskich”, 5 miast na
prawach powiatu, 314 gmin (35 gmin miejskich, 50 gmin miejsko-wiejskich oraz 229 gmin
wiejskich). Układ osadniczy regionu tworzy: 85 miast oraz 7 318 sołectw, a w nich aż 9 049
miejscowości wiejskich (16% wielkości krajowej).
Województwo charakteryzuje dwudzielność potencjału rozwojowego, poziomu
rozwoju gospodarczego, poziomu i warunków życia oraz dynamiki procesów transformacji.
W regionie wyróżnić można: strefę dynamicznego wzrostu gospodarczego, wysokiej jakości
życia i dobrobytu oraz strefę słabego rozwoju strukturalnego, której cześć stanowią
marginalizujące się gospodarczo, społecznie i edukacyjnie obszary wiejskie.
Obszar województwa jest silnie zurbanizowany, o czym świadczy wysoki, z tendencją
wzrostową, wskaźnik udziału ludności zamieszkałej w miastach - 64,7% . Struktura
funkcjonalna jednostek osadniczych województwa wykazuje wyraźną dominację Warszawy.
Ważnymi ogniwami sieci osadniczej Mazowsza są też: Radom - 228,2 tys.
mieszkańców, Płock - 128,1 tys., Siedlce - 76,9 tys., Ostrołęka - 54,1 tys., Ciechanów - 47,6
tys. Są to ośrodki zaspokajające potrzeby mieszkańców w zakresie infrastruktury społecznej
na szczeblu regionalnym.
Analizując sieć osadniczą można zauważyć, że reforma administracyjna osłabiła
pozycję byłych miast wojewódzkich. Wśród miast o największym ubytku ludności w latach
1999-2003 dominują miasta z subregionu radomskiego, co jest związane z długotrwałym
wysokim bezrobociem na tym terenie i zjawiskami mu towarzyszącymi. Do negatywnych
skutków reformy administracyjnej jaka dotknęła te miasta należą m.in.: obniżenie prestiżu i
poczucie degradacji, spadek atrakcyjności inwestycyjnej, pogorszenie sytuacji na rynku pracy
oraz brak środków i kompetencji na walkę z bezrobociem, problemy z kontynuacją inwestycji
centralnych, problemy z finansowaniem oświaty i kultury. Problemy tych miast są
niejednorodne i wynikają z zacofania jednych i wysokiego poziomu rozwoju innych
ośrodków (np. atrakcyjność inwestycyjna byłych miast wojewódzkich jest wyższa niż miast
powiatowych, ale niższa od stolic nowych województw).
Obszary wiejskie Mazowsza zamieszkuje 35,3% ogółu ludności województwa, a więc
mniej niż średnia w kraju (38,4%). Przyrost ludności wiejskiej następuje tylko w gminach
położonych wokół Warszawy i byłych miast wojewódzkich, co ma związek z procesami
suburbanizacji. Na obszarach peryferyjnych następuje szybki proces wyludniania się. Duża
liczba ludności wsi utrzymuje się nadal z rolnictwa, większość ma niski poziom
wykształcenia.
Obecnie dominującymi kierunkami produkcji rolniczej na Mazowszu jest:
sadownictwo, warzywnictwo, hodowla bydła oraz drobiu. Największe w Polsce uprawy
jabłek i śliwek znajdują się w okolicach Warki, Grójca i Skierniewic. W okolicach
Potworowa i Przytyka (niedaleko Radomia) znajdują się największe plantacje papryki .
Rozwijają się wszystkie branże przetwórstwa rolno-spożywczego, szczególnie
postępuje modernizacja przemysłu mleczarskiego i mięsnego. Województwo charakteryzują
wyspecjalizowane rejony produkcji rolnej oraz baza surowcowa dla przemysłu rolnospożywczego, w istotny sposób mogąca podnieść konkurencyjność rolnictwa Mazowsza.
Niekorzystną cechą obszarów wiejskich jest słaby stopień ich wyposażenia w
infrastrukturę techniczną (poza infrastrukturą wodociągową).
Wysoki udział pracujących w rolnictwie i ukryte bezrobocie stanowią jedną z barier
wzrostu konkurencyjności rolnictwa i jego integracji z UE. Inne zjawiska niekorzystne to:
proces starzenia się ludności, rozdrobniona struktura agrarna oraz niski poziom kapitału w
gospodarstwach.
Z pracy we własnym gospodarstwie utrzymuje się ok.13% mieszkańców (spośród
pracujących). Aż w 145 gminach wskaźnik utrzymujących się z pracy we własnym
gospodarstwie przekracza 50%. Obserwuje się wzrost stopy bezrobocia na wsi, zwłaszcza
5
w grupie absolwentów. W takiej sytuacji alternatywą zatrudnienia dla tej grupy ludności może
stać się działalność związana z agroturystyką oraz rolnictwo ekologiczne. Wzrost
zapotrzebowania na żywność ekologiczną powoduje, że produkcja jej zyskuje na znaczeniu i
może stanowić szansę dla rozwoju oraz restrukturyzacji gospodarstw rolnych na niektórych
obszarach.
Ludność
Mazowsze charakteryzuje największy spośród innych województw potencjał
ludnościowy. W województwie mazowieckim w 2003 r. mieszkało 5 135,7 tys. osób (13,4%
ludności Polski), w tym w Warszawie 1 689,6 tys. osób. Średnia gęstość zaludnienia na
Mazowszu wyniosła 144 osoby na km2, przy średniej krajowej wynoszącej 122 osoby na km2.
TABL. 1 . Ludność 31.XII. 2003
OGÓŁEM
mężczyźni
kobiety
miasta
wieś
kobiety na 100 mężczyzn
ludność w miastach w % ogółu ludności
ludność na 1 km2 powierzchni ogólnej
5135732
2465434
2670298
3322188
1813544
108
64,7
144
W miastach regionu zamieszkuje prawie 65 % ludności województwa. Największą
gęstością zaludnienia poza Warszawą charakteryzują się obszary otaczające miasto i obszary
położone wzdłuż linii kolejowych i dróg wychodzących z Warszawy.
Obserwuje się postępujący proces starzenia się mieszkańców, co dotyczy głównie Warszawy,
gdzie ludność w wieku poprodukcyjnym stanowi 20% mieszkańców. Podobna sytuacja
występuje w północno-wschodnich i południowych obszarach województwa, gdzie udział
ludności w wieku poprodukcyjnym wynosi prawie 18%, przy średniej w województwie około
17% oraz 15% w kraju.
Na przestrzeni lat 1999-2003 zanotowano nieznaczny wzrost o 65,7 tys. osób liczby
mieszkańców województwa. W regionie mazowieckim występuje największe w kraju
dodatnie saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały (2,7‰ na 1000
mieszkańców). Przyrost ludności następuje głównie w Warszawie i w otaczających ją
powiatach. Z kolei spadek odnotowano na obszarach położonych peryferyjnie. Widoczny
ubytek ludności miał miejsce w byłych miastach wojewódzkich Radomiu, Płocku
i Ciechanowie. Analiza zmian w stanie i przestrzennym rozmieszczeniu ludności uzasadnia
postawienie tezy o degradacji społeczno-gospodarczej peryferyjnych obszarów województwa,
której skutkiem jest nadmierna koncentracja ludności w najbliższym sąsiedztwie Warszawy.
Zatrudnienie i rynek pracy
Na przestrzeni lat 1999 - 2003 zanotowano zmniejszenie liczby pracujących o ponad
58 tys. W 2003 r. w regionie mazowieckim pracę świadczyło 1976,9 tys.. osób pracujących w
gospodarce narodowej, co stanowiło 16% ogółu pracujących w Polsce. Rozmieszczenie
zasobów pracy w układzie przestrzennym regionu jest nierównomierne. Najwyższą liczbę
pracujących zanotowano w Warszawie 698,7 tys. osób, a najniższą w podregionie
ciechanowsko-płockim 218,8 tys. osób. Liczby te są wysokie w porównaniu z innymi
województwami, a powodem tego jest duże zaludnienie Mazowsza.
Według sektorów, najwięcej osób pracuje w usługach rynkowych – 54% (w krajach
UE wskaźnik ten osiąga poziom 65,8%). W przemyśle i budownictwie odsetek ten wynosi
6
22,9%. Nadal utrzymuje się niekorzystna sektorowa struktura zatrudnienia - 26,2%
pracujących znajdowało w 2003 r. zatrudnienie w rolnictwie (w krajach UE 25 jedynie 5,4%).
Odsetek ten jest znacznie wyższy w subregionach (w podregionie ostrołęcko-siedleckim
przekracza 64%).
W porównaniu z krajami UE Mazowsze osiąga niższe wskaźniki w zakresie rynku
pracy. Wskaźnik zatrudnienia w województwie maleje od kilku lat i w 2003 r. wynosił 47,9%,
natomiast w krajach UE (25) w tymże roku wyniósł 62,9%, przy czym obserwuje się jego
stopniowy wzrost.
Poziom przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na Mazowszu w latach 1999 –
2003 wzrósł o 22%. Przewyższa on średni poziom w kraju o ok. 29%. Przestrzenny rozkład
przeciętnych dochodów w województwie w relacji do średniej krajowej wskazuje, iż są one
najwyższe w Warszawie i przyległych powiatach: warszawskim zachodnim, pruszkowskim
piaseczyńskim, grodziskim, a także w Płocku i powiecie kozienickim.
Bezrobocie
W województwie, podobnie jak w całym kraju narasta zjawisko bezrobocia. W 2004
roku liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie mazowieckim była najwyższa w
Polsce i wynosiła 352,9 tys. osób, w tym ponad 174 tys. kobiet. Wysoka liczba wynika z tego,
iż Mazowsze jest regionem najbardziej zaludnionym w Polsce.
Stopa bezrobocia rejestrowanego na Mazowszu wynosiła w 2004 roku 14,6% i była
jedną z niższych w kraju (w kraju -19%).Porównując z innymi regionami w krajach Unii
Europejskiej, Mazowsze plasuje się na jednej z ostatnich pozycji po względem stopy
bezrobocia. W krajach UE (25) wynosi zaledwie 9,0%. (dane z 2004 r.) :
Bezrobocie w regionach europejskich
20,00%
18,00%
16,00%
14,00%
12,00%
10,00%
8,00%
6,00%
4,00%
2,00%
0,00%
ah
a
Pr
ol
m
yt
St
oc
kh
ad
r
M
bo
a
Li
s
kr
aj
sk
y
ie
de
n
at
ys
la
v
W
ie
ck
ie
Br
M
az
o
w
Be
rli
n
stopa bezrobocia
Sytuacja na rynku pracy jest zróżnicowana przestrzennie. Niska stopa bezrobocia jest
osiągnięta dzięki Warszawie – gdzie wynosi 6,2% oraz w kilku powiatach należących do
aglomeracji warszawskiej. Najwyższą stopę bezrobocia odnotowano w powiatach:
szydłowieckim - 40,6%, radomskim ziemskim – 35,2%, płockim ziemskim 29,7%,
gostynińskim 29,2%, mławskim 28,6%, przysuskim 28,5%. Wysoka była również w
powiatach: radomskim grodzkim 28,2%. W ostatnim okresie poziom bezrobocia wzrósł
7
również w powiatach położonych stosunkowo blisko Warszawy: m.in.: wyszkowskim,
płońskim.
Na Mazowszu zjawisko bezrobocia w większym stopniu dotyka mieszkańców wsi.
Poważny problemem stanowią długotrwale bezrobotni pozostający bez pracy powyżej
12 miesięcy. Bardzo niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że ok. ¼ bezrobotnych stanowi
młodzież do 24 roku życia. Przegrywa ona konkurencję na rynku pracy ze względu na brak
doświadczenia zawodowego.
Utrwalają się obszary ubóstwa spowodowane pauperyzacją znacznej części
mieszkańców regionu (obszary północne, wschodnie i południowe regionu) i dziedziczenia
bezrobocia. Widoczny jest wzrost przestępczości oraz zjawisk patologicznych, przy
niedostatecznym stopniu przeciwdziałania.
Obserwuje się spadek liczby ofert pracy, w tym ofert pracy subsydiowanej. W ramach
działalności organów samorządowych oraz instytucji pozarządowych tworzone są placówki
doradztwa i szkolenia bezrobotnych oraz ośrodki doradztwa wspierające małe i średnie
przedsiębiorstwa.
Gospodarka i innowacje
Poziom rozwoju gospodarczego
Województwo mazowieckie charakteryzuje najwyższy w Polsce potencjał gospodarczy
mierzony wartością produktu krajowego brutto, która w 2003 r. stanowiła 20,6% wartości
krajowej. Poziom PKB na 1 mieszkańca w województwie mazowieckim osiągnął kwotę 32,7
tys. zł tj. ponad 153,2% przeciętnej krajowej (21,4 tys. zł). Jest on jednak znacznie niższy niż
w średnio zamożnych regionach Unii Europejskiej.
Wartość PKB 1 mieszkańca w parytecie siły nabywczej (PSN) - w porównaniu z
innymi regionami NUTS 2 w UE (dane w euro za 2002 rok):
PKB w regionach
względem średniej UE=100
250
234
a: Region de Bruxelles
ja: Ile de France
200
cja- Stockholm
150
ania: Comunidad de Madrid
100
234.5
a-Mazowieckie
0
Austria -Wien
176.0
172.9
176
172
158.2
152.8
126.7
Szwecja- Stockholm
158
152
Czechy: Praha
126
125
119
111
125.1
blika Słowacji-Bratislavsky kraj 119.7
50
Belgia: Region de
Bruxelles
Francja: Ile de France
111.8
69.5
69
Hiszpania: Comunidad
de Madrid
Włochy: Lazio
Republika SłowacjiBratislavsky kraj
Portugalia-Lisboa
Polska-Mazowieckie
8
Poziom PKB na 1 mieszkańca (w tys.zł)
32,7
35
30
21,4
25
20
PKB
15
10
5
0
woj.mazowieckie
średnia w Polsce
Analiza syntetycznego miernika poziomu rozwoju gospodarczego, jakim jest produkt
krajowy brutto (PKB) wskazuje w województwie mazowieckim na narastanie rozpiętości
pomiędzy podregionami NUTS-3, i pokazuje dominującą rolę miasta Warszawy Wielkość
wskaźnika PKB na 1 mieszkańca jest mocno zróżnicowana wewnątrz regionu. W 2003 roku,
w układzie NUTS-3 wskaźnik ten kształtował się odpowiednio: w podregionie ciechanowskopłockim - 19,8 tys. zł (w 1999 r. - 14,7 tys. zł); radomskim – 15,4 tys. zł (w 1999 r. nie
przekroczył 10 tys. zł); ostrołęcko-siedleckim – 14,2 tys. zł (w 1999 r. - nie przekroczył 10
tys. zł); warszawskim - 20,5 tys. zł (w 1999 r. - 14,1 tys. zł), gdzie nastąpił zdecydowany
wzrost tego wskaźnika ponad średnią krajową. Charakteryzujący się najwyższym w kraju
poziomem PKB na 1 mieszkańca podregion miasto stołeczne Warszawa (62,9 tys. zł
w 2003 r.) z każdym rokiem powiększa dystans dzielący go od pozostałych podregionów
w województwie i kraju.
PKB w podregionach województwa mazowieckiego (dane za 2003 rok):
Podregiony
W
mln zł
Lokat
a
Polska
=100
Województ
wo
= 100
PKB na 1
mieszkańca
w zł
Lokat
a
Polska
= 100
ciechanowskopłocki
12469,
2
29
1,5
7,4
19800
14
92,7
ostrołęckosiedlecki
10716,
9
33
1,3
6,4
14200
39
66,5
warszawski
27125,
7
11377,
3
10618
7,6
3
3,3
16,2
20520
12
96,0
32
1,4
6,8
15464
36
72,4
1
13,0
63,3
62896
1
294,4
radomski
miasto
Warszawa
9
Na poziom efektywności gospodarki znaczący wpływ ma struktura wartości dodanej
brutto. W 2003 r. wartość dodana brutto wyniosła 145883,1 mln zł (tj. 20,6% wielkości
krajowej, która wynosiła 709165,7 mln zł).
Struktura wartości dodanej brutto według rodzajów działalności w woj. mazowieckim
i w Polsce, 2003 rok
Rolnictwo,
Przemysł Budownictwo
leśnictwo,
rybołówstwo
POLSKA
2,9%
24,5%
5,7%
Mazowieckie 2,5%
18,8%
4,7%
Usł.
Usł.nierynkowe WDB
rynkowe
razem
50,5%
61,0%
16,4%
13,0%
100%
100%
Struktura wartości dodanej brutto charakteryzowała się najwyższym w kraju udziałem
usług rynkowych 61,0% (kraj 50,5%) oraz stosunkowo niskim udziałem rolnictwa 2,5% (kraj
2,9%). Udział innych działów gospodarki w tworzeniu wartości dodanej był niższy od
średniej w kraju i wynosił: usług nierynkowych – 13,0% (kraj 16,4%), przemysłu 18,8% (kraj
24,5%), budownictwa - 4,7% (kraj 5,7%). Z powyższych danych wynika, że wysoki poziom
rozwoju gospodarczego województwo zawdzięcza dobrze rozwiniętemu sektorowi usług, w
którym zanotowano najszybsze tempo wzrostu liczby miejsc pracy.
Niepokojący w analizie regionu jest fakt dwudzielności potencjału i poziomu rozwoju
gospodarczego, poziomu i warunków życia ludności oraz dynamiki procesów transformacji występujący pomiędzy aglomeracją a pozostałym obszarem województwa, zwłaszcza
obszarami wiejskimi.
Małe i średnie przedsiębiorstwa
Województwo mazowieckie wyróżnia się w skali kraju najwyższym poziomem
rozwoju gospodarczego. Zasadniczy potencjał gospodarczy, kapitałowy i intelektualny
skupiony jest w Warszawie i aglomeracji warszawskiej. Warszawa należy do miast najlepiej
ocenianych pod kątem lokalizacji biznesu. Analizując sytuację w województwie widać, że
struktura lokalizacji inwestycji wskazuje jednoznaczne preferencje inwestorów w wyborze
dużych skupisk ludności. Subregiony województwa odznaczają się słabszym potencjałem
gospodarczym i niższą dynamiką rozwojową.
Małe i średnie przedsiębiorstwa wyróżniają się wydajnością pracy oraz wysokimi
nakładami inwestycyjnymi w przeliczeniu na pracującego. Największa jest też liczba MSP z
kapitałem zagranicznym w porównaniu na 1 mieszkańca. Pod względem przedsiębiorczości
mieszkańców – Mazowsze jest na drugiej pozycji w kraju.
Na koniec 2004 roku w rejestrze REGON na Mazowszu zarejestrowanych było
ogółem 585,6 tys. podmiotów gospodarczych - w ciągu ostatniego roku ich liczba zwiększyła
się o 1,7%.1 W sektorze prywatnym funkcjonowało około 98% ogółu podmiotów z
dominującą pozycją działalności prowadzonej przez osoby fizyczne. Największą liczbę
zarejestrowanych podmiotów odnotowano w: m.st. Warszawie - 49%, m. Radomiu - 4%, w
powiecie pruszkowskim i wołomińskim około - 4%. W strukturze przestrzennej nadal
1
Dane z 2004 roku są danymi szacunkowymi opublikowanymi w „Komunikacie o sytuacji społecznogospodarczej województwa mazowieckiego” na stronie internetowej US w Warszawie (28.01.05 r.)
10
utrzymują się tendencje koncentracji MSP na terenie i wokół dużych miast. Niedostateczny
rozwój przedsiębiorczości obserwuje się na terenach wiejskich.
Bardzo zróżnicowana jest ogólna liczba podmiotów wg REGON w przeliczeniu na
1000 mieszkańców. Rozpiętość tego wskaźnika w przekroju powiatów jest znaczna, od 47,5
w powiecie płockim do 169,6 w Warszawie (w 2004 r.). Poza Warszawą najwyższe
wskaźniki (powyżej 100) charakteryzują powiaty: pruszkowski, legionowski, warszawski
zachodni, piaseczyński, grodziski, otwocki, żyrardowski i wołomiński oraz miasta Radom,
Ostrołęka i Siedlce. Najwięcej osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą było
w Warszawie oraz powiatach: pruszkowskim i legionowskim.
Małe i średnie firmy stanowią 91,1% wszystkich podmiotów gospodarczych w woj.
mazowieckim. Szczególnie dużo podmiotów w porównaniu z liczbą ludności zajmuje się
handlem – około 40 podmiotów na 1000 mieszkańców. Na kolejnej pozycji są: obsługa
nieruchomości, wynajem i usługi dla biznesu oraz przetwórstwo przemysłowe i budownictwo.
Porównanie liczby nowopowstałych i zlikwidowanych firm w regionach w 2004 roku
pokazuje, że najlepiej funkcjonował sektor przedsiębiorstw osób fizycznych nie
zatrudniających pracowników. W kilku województwach: śląskim, mazowieckim i lubuskim,
powstało od 30 do 60 proc. więcej firm mikro niż zlikwidowano.
Źródło: Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2004-2005PARP 2006.
Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce zatrudniają łącznie ponad 70% ogółu
pracujących w 11 województwach. Mazowsze jest województwem, w którym w sektorze
MSP pracuje tylko niecałe 55% (najmniej w Polsce).
Nakłady inwestycyjne w przeliczeniu na pracującego w małych firmach sektora
prywatnego w 2004 roku były jedne z wyższych w kraju i wynosiły 6,3 tys. zł. (przy średniej
dla kraju 4,8 tys. zł.).
Udział sektora MSP w tworzeniu PKB wyniósł w 2004 roku 47,9%, z tego małych
przedsiębiorstw – 38,3%, a średnich – 9,6%. Wielkości te uwzględniają szacunki działalności
ukrytej (tzw. szarej gospodarki). Wartości te zmalały w porównaniu do roku 2002, gdzie
11
udział wynosił odpowiednie: 49%, 41%, 8% , wartości te zmalały głównie z powodu spadku
udziału w tworzeniu PKB małych firm.
Głównymi barierami rozwoju MSP na Mazowszu są: niestabilne przepisy prawnofinansowe, wysokie koszty tworzenia miejsc pracy, niska rentowność przedsiębiorstw - brak
środków finansowych na rozwój i wdrażanie nowoczesnych technologii i metod zarządzania,
brak dogodnych kredytów dla małych firm i osób rozpoczynających działalność gospodarczą,
niski (poza Warszawą) stan rozwoju instytucji otoczenia biznesu i potencjał naukowobadawczy, poziom życia i wykształcenia ludności na obszarach wiejskich ograniczający
przedsiębiorczość, brak centrum wystawienniczo-targowego dla propagowania osiągnięć
technicznych i promocji przedsiębiorstw.
Województwo mazowieckie jest największym eksporterem i importerem w kraju.
W strukturze eksportu największe znaczenie mają: maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny i
elektrotechniczny, sprzęt transportowy, metale i wyroby z metalu. W imporcie dominowały
dobra zaopatrzeniowe. Głównymi partnerami województwa w eksporcie i imporcie są kraje
Unii Europejskiej zwłaszcza Niemcy, Włochy, Francja, Wielka Brytania oraz Holandia.
Znaczący jest udział Rosji, USA i Chin. Działające w regionie przedsiębiorstwa w tym
również przedsiębiorstwa z kapitałem zagranicznym produkcję kierują głównie na rynek
krajowy.
Sektor badawczo-rozwojowy(B+R)
W sferze działalności badawczo – rozwojowej w Polsce obserwuje się wyraźną
dominację województwa mazowieckiego. Spośród ogólnej liczby jednostek prowadzących
działalność badawczo- rozwojową i naukową w Polsce około 30% umiejscowionych jest na
Mazowszu. Dla porównania, województwo śląskie, drugie pod względem liczby jednostek
B+R w Polsce, dysponuje ponad dwukrotnie mniejszą ich liczbą. W latach 2000 - 2003
widoczny był w województwie wzrost liczby jednostek działalności badawczo - rozwojowej
(z 258 w 2000 r. do 275 w roku 2003).
W 2003 r. liczba zatrudnionych w sektorze badawczo - rozwojowym na Mazowszu
wynosiła 24.871 osób, co stanowiło ponad 30% ogółu osób zatrudnionych w tej sferze
w kraju. W tym roku jednocześnie odwrócona została spadkowa tendencja w zatrudnieniu
w sektorze B+R, obserwowana w latach 2000-2002. Liczba pracowników placówek naukowo
- badawczych przypadających na 1.000 osób aktywnych zawodowo wynosiła w
województwie średnio 7,3, podczas gdy w kraju 4,5.
.W województwie mazowieckim wystąpił niewielki spadek nakładów ogółem na B+R,
z 2.164 mln zł w 2000 r. do 1.997 mln zł w roku 2003 oraz spadek nakładów w relacji
do PKB: z 1,58% do 1,25%. Mimo tego, wielkość nakładów w odniesieniu do PKB na
Mazowszu należy do najwyższych w kraju i jest wyższa od średniej krajowej wynoszącej w
2003 roku 0,56%. Na tle Europy jest to niestety słaba pozycja – średnia w krajach UE jest
ponad 3-krotnie wyższa i wynosi: 1,95%. Szczególnie wysoka jest w Szwecji 3,8%, i
Finlandii 3,2%.
Podobne tendencje, dotyczą nakładów na sektor B+R w przeliczeniu na 1 mieszkańca:
389 zł w 2003 roku, wobec średnio 119 zł w Polsce. Nadal utrzymuje się wysoki udział
nakładów finansowanych z budżetu państwa w granicach 65% w 2003 r. (w kraju 63%) i
tylko 18% z podmiotów gospodarczych (w kraju 23%), podczas gdy w UE-25 średnia
wysokość nakładów budżetowych wynosi około 34%, a nakłady podmiotów gospodarczych
stanowią ponad 55%.2
2
Założenia polityki naukowej, naukowo – technicznej i innowacyjnej państwa do 2020 r.
12
Mazowsze jest zdecydowanie najsilniejsze w zakresie działalności B+R średnich
przedsiębiorstw. 17% z nich prowadziło prace badawcze w latach 2002-2004. W przeliczeniu
na firmę nakłady te wyniosły 67 tys. zł.
Słaba zaś jest innowacyjność małych firm na Mazowszu. Zaledwie 16% z nich
wdrożyło innowacje w latach 2002-2004, co daje 10 lokatę w kraju.
Struktura nakładów na działalność badawczo - rozwojową
Źródło: Rocznik Statystyczny Województw 2001, 2003, 2004
Liczba osób zajmujących się badaniami naukowymi w stosunku do ogółu
mieszkańców kraju jest w Polsce relatywnie wysoka, zbliżona do krajów wyżej rozwiniętych.
Natomiast nakłady finansowe na jednego badacza są bardzo niskie, dwukrotnie mniejsze niż
w najuboższych krajach Unii. Dlatego przyrost nakładów na badania i rozwój powinien
wyprzedzać tempo przyrostu kadry naukowej. Niski poziom zarobków pracowników
zajmujących się badaniami naukowymi wywołuje szkodliwe zjawisko wieloetatowości oraz
zniechęca najzdolniejszych i najbardziej przedsiębiorczych absolwentów uczelni do wyboru
kariery naukowej. Wpływa to na starzenie się kadry i powstawanie luki pokoleniowej.
Osiągnięcia polskich badaczy są dobre w zakresie publikacji naukowych (około 1%
publikacji światowych, co daje naszemu krajowi 18-20 miejsce na świecie). Polska należy do
krajów, w których średni koszt powstania jednej publikacji jest niższy niż w większości
państw świata. Pod względem liczby publikacji na głowę mieszkańca, pozycja Polski jest
znacznie gorsza, plasując nasz kraj pod koniec trzeciej dziesiątki na świecie.
Mała liczba spektakularnych osiągnięć naukowych, a także niedostateczny związek
pomiędzy nauką i gospodarką wywołane są także tym, że polską naukę cechuje rozproszenie
badań oraz przyczynkowość ich wyników. Stosunkowo niewiele jest pozycji naukowych o
fundamentalnym znaczeniu, jak i kompletnych opracowań techniczno-technologicznych,
nadających się do natychmiastowego zastosowania w praktyce. Niestety obecnie z
przeprowadzonych analiz wynika, że dorobek ten obejmuje głównie publikacje oraz
uzyskiwanie stopni i tytułów naukowych. W całkowitym dorobku szkół wyższych stanowi on
87%, dorobku placówek PAN - ok. 90% i jednostek badawczo-rozwojowych - ok. 55%.
Tylko ok. 14% całkowitego dorobku naukowego wszystkich ocenianych jednostek
naukowych dotyczy efektów bezpośrednio przydatnych dla praktyki gospodarczej.
13
Innowacyjność, rozumiana przede wszystkim jako działalność badawczo –
rozwojowa, związana z przygotowaniem produkcji nowych i zmodernizowanych wyrobów,
wprowadzaniem nowych technologii oraz zakupem licencji i patentów, obejmująca również
szereg działań o charakterze badawczym (naukowym), technicznym, organizacyjnym,
finansowym i handlowym, ma istotny wpływ na rozwój gospodarczy oraz wzrost
konkurencyjności regionu.
Wskaźnik udziału firm innowacyjnych w gospodarce to 17% w Polsce i w 51% w UE.
Przedsiębiorstwa, które starają się zwiększyć swoją innowacyjność napotykają najczęściej na
takie bariery jak: wysokie koszty działalności, brak środków finansowych, wysoki koszt
kredytów, brak odpowiednich przepisów prawnych i mała elastyczność administracji, brak
informacji o nowych technologiach i możliwościach rynkowych.
W okresie 2000-2003 nakłady na działalność innowacyjną w przemyśle wykazywały
tendencję wzrostową, wynosiły bowiem w województwie odpowiednio 2.578 mln zł (21%
nakładów w kraju) i w 2003 roku - 3.525 mln zł. (22,1% nakładów krajowych). Dominującą
pozycję w finansowaniu działalności innowacyjnej w przedsiębiorstwach zajmują środki
własne wygenerowane przez przedsiębiorstwa. W analizowanych latach w województwie
mazowieckim nastąpił wzrost liczby środków automatyzacji produkcji, wykorzystania
internetu oraz lokalnych sieci komputerowych w przedsiębiorstwach. Jednak, pomimo dobrej
lokaty województwa w porównaniu z regionami Polski, pod względem nakładów na sferę
B+R wśród 239. regionów UE Mazowsze zajmuje dopiero 185 pozycję.
Miarą świadczącą o skali i stopniu nowoczesności oraz oryginalności opracowań
technologicznych są patenty i sprzedane licencje. Działalność ta wymaga jednak znacznie
większych nakładów niż prowadzenie badań naukowych, których wyniki podlegają jedynie
opublikowaniu. W Polsce rocznie zgłaszanych jest do ochrony w kraju ponad 2300
wynalazków krajowych i ponad 42000 wynalazków zagranicznych, a także ok. 6300
wynalazków zgłaszanych do ochrony za granicą. Stanowi to zaledwie około 0,4% ogólnej
puli patentów światowych . Średni współczynnik wynalazczości wynosi w Polsce - 0,6, w UE
2,6. Zbyt mała część polskich patentów jest wykorzystywana przez gospodarkę. Niewiele jest
instytucji zajmujących się w pośrednictwem między sektorem nauki i badań, a praktyką
gospodarczą.
Społeczeństwo informacyjne
W województwie mazowieckim działalność firm sektora ICT koncentruje się w
Warszawie (ok. 75% potencjału województwa) oraz powiatach: otwockim, piaseczyńskim,
pruszkowskim i warszawskim zachodnim. Dwukrotnie niższe wartości wskaźnika liczby tych
firm na 10000 mieszkańców obserwuje się w powiatach: wołomińskim, legionowskim,
grodziskim, radomskim, płockim, ciechanowskim i siedleckim oraz w miastach: Radomiu,
Płocku i Siedlcach.
Określając wartość indeksu potencjału innowacyjnego w Polsce, można wytyczyć na
mapie kraju linie wykluczenia informacyjnego (digital divide). Obrazuje je mapa poniżej.
Przez Polskę przechodzi pogrubiona linia oddzielająca granice „przepaści cyfrowej”,
określającej podział kraju na innowacyjną Polskę „A” i zapóźnioną Polskę „B”. Mimo
wysokiego wskaźnika innowacyjności, na który wpływają głownie wskaźniki związane z
koncentracją w województwie sektora badań i rozwoju oraz wysokie wartości większości
wskaźników w Warszawie, Mazowsze jako region znajduje się w tym ujęciu w obszarze
Polski „B”, cechującej się ujemnymi wartościami indeksu innowacyjności. Wartości powyżej
0 wykazują tylko aglomeracja warszawska, Radom z powiatem radomskim i Płock z
powiatem płockim.
14
Przestrzenne zróżnicowanie
mazowieckiego”)
indeksu
wiedzy
(wg
opracowania
„E-strategia
woj.
Obserwuje się dużą lukę w wyposażeniu gospodarstw domowych w komputery
osobiste i dostęp do Internetu w Polsce. W porównaniu z innymi krajami UE, Polska zajmuje
jedną z ostatnich pozycji.
Są wyraźne dysproporcje w dostępie do infrastruktury informacyjnej na terenie kraju i
województwa. W Polsce w 2004 roku, prawie 33% polskich gospodarstw domowych
posiadało komputer (w 2003 roku -26,7 %). W mazowieckim liczba ta wynosiła
odpowiednio: 20,2% i 16%. Znacznie częściej komputery były w gospodarstwach
znajdujących się w większych miejscowościach, w których więcej jest osób pracujących i
występują wyższe dochody oraz w tam gdzie są osoby uczące się. Co piąty (21%) komputer
jest przestarzały - wyprodukowany przed rokiem 2002.
Pod względem liczby pracowni komputerowych w szkołach, mazowieckie zajmuje 9
pozycję w kraju – tylko 63,1% szkół ma pracownie komputerowe. Najmniej jest w średnich
szkołach zawodowych: 41,5 %, w szkołach podstawowych 52,8%, w liceach
ogólnokształcących 96,1%, w gimnazjach 98,8%. Komputery w szkołach podstawowych, a w
szczególności w liceach i średnich szkołach zawodowych w ponad 50% to sprzęt stary i
wyeksploatowany, uniemożliwiający korzystanie z wielu programów.
W szkołach województwa, liczba uczniów na 1 komputer wynosi 28 (11 pozycja w
kraju).
15
W Polsce komputer z dostępem do Internetu miało w 2004 roku 16,9% (w 2003 r.12,8%). W mazowieckim odpowiednio: 35,8% oraz 30,8%. Typowy polski internauta to
człowiek: młody, wykształcony lub uczący się, mieszkający w większej miejscowości,
pracujący.
Odsetek osób posiadających umiejętność pracy na komputerze zwiększa się w miarę
wzrostu wykształcenia i dochodu na osobę, a maleje wraz ze zmniejszaniem klasy
miejscowości i jest zdecydowanie najmniejszy pośród mieszkańców wsi.
Rośnie udział osób używających do połączenia z Internetem komputerów domowych.
Inwestycje zagraniczne
Na terenie województwa w końcu 2003 r. działalność gospodarczą prowadziło 17,1
tys. spółek prawa handlowego z udziałem kapitału zagranicznego, co stanowiło prawie 35 %
ogółu wszystkich spółek tego typu w kraju. Pomimo tego, iż województwo mazowieckie nie
oferuje wyjątkowych ulg inwestycyjnych, to właśnie tutaj ulokowały się przedstawicielstwa
największych światowych firm.
W latach 1999-2003 liczba spółek z udziałem kapitału zagranicznego zwiększyła się
o 3,3 tys., tj. o 24% (w kraju o 21%). Na Mazowszu najwięcej kapitału zainwestowały:
Holandia, Francja, Niemcy i Stany Zjednoczone. Kapitał został ulokowany przede wszystkim
w branżach takich, jak pośrednictwo finansowe, hotelarstwo, handel, przetwórstwo
spożywcze oraz przemysł chemiczny.
Warszawa jest postrzegana przez inwestorów jako miejsce niezwykle atrakcyjne.
Spośród 17,1 tys. spółek prawa handlowego z udziałem kapitału zagranicznego
zarejestrowanych na Mazowszu, 82% mieściło się w Warszawie, a kolejne 9% w trzech
powiatach podwarszawskich: pruszkowskim, piaseczyńskim i warszawskim zachodnim.
MSP z udziałem zagranicznym są najliczniejsze na Mazowszu - jest ich około 35 na 10.000
mieszkańców.
W rankingu przeprowadzonym przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w
2005, podregion warszawski jest liderem rankingu atrakcyjności inwestycyjnej dla
działalności usługowej oraz dla zaawansowanej technologicznej. Obszar ten dysponuje
największymi zasobami pracy, największą chłonnością instytucjonalnego rynku zbytu,
najlepszą dostępnością transportową.
Na tle Warszawy pozostała część województwa wypada zdecydowanie niekorzystnie.
Bliskość Warszawy jest argumentem w rozmowie z zagranicznymi firmami - im dalej od
Warszawy, tym trudniej o przyciągnięcie inwestorów spoza kraju. Relatywnie korzystnie w
ostatnich latach przedstawia się Radom, gdzie w okresie 1999 - 2003 nastąpił przyrost spółek
z kapitałem zagranicznym o blisko 58%, a w powiecie radomskim o 50%. Czynnikiem
zachęcającym mogły być preferencje dla inwestorów w powstałej specjalnej strefie
ekonomicznej.
Inwestycje zagraniczne w województwie są zlokalizowane głównie w aglomeracjach i
dużych miastach.
W większości województwa obserwuje się słabe przygotowanie ofert inwestycyjnych,
sprzyjających prowadzeniu działalności gospodarczej (m. in. nie przygotowanie terenów pod
inwestycje, drogi dojazdowe do inwestycji, doprowadzenie mediów).
Turystyka
W województwie mazowieckim, utrzymuje się powolny, ale stały rozwój funkcji
turystyczno-wypoczynkowej. Warszawa pełni rolę ośrodka turystyki przyjazdowej krajowej
i zagranicznej. Udział przyjazdów turystów zagranicznych to blisko 30% wielkości krajowej.
Stolica obsługuje ponad 70% turystów zagranicznych przyjeżdżających na Mazowsze.
Związane jest to z lokalizacją lotniska międzynarodowego oraz węzła kolejowego,
16
skupiającego połączenia międzynarodowe i będącego dobrym punktem przesiadkowym na
tereny całej Polski.
Walory turystyczne
Do walorów turystycznych Mazowsza należą zabytki Warszawy, w tym wpisane na
listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego tj. Stare i Nowe Miasto, Trakt Królewski,
Wilanów, a także obiekty zabytkowe zlokalizowane w: Płocku, Pułtusku, Żelazowej Woli,
Treblince, Warce, Niepokalanowie, Szydłowcu, Brochowie, Broku, Ciechanowie, Czersku,
Czerwińsku nad Wisłą, Siedlcach oraz Sierpcu.
O bogactwie kulturowym Mazowsza świadczy duża liczba obiektów zabytkowych
(ok. 5,9 tys. i 17,2 tys. ruchomych), wśród których jest 120 założeń urbanistycznych, 14
zamków, 150 pałaców i 350 dworów. Poza Warszawą stanowiącą centrum zabytkowe,
kulturalne, naukowe, handlowe i turystyczne istnieje ok. 50 miejscowości, w których znajdują
się zabytki i zespoły zabytkowe.
Najbardziej wartościowe obszary wskazane dla rozwoju funkcji turystycznych
i rekreacyjnych o znaczeniu regionalnym tworzą: Kampinoski Park Narodowy, dziewięć
parków krajobrazowych, a także doliny rzek. Naturalne predyspozycje do rozwoju turystyki
występują również w północno-wschodniej części województwa, położonej w obszarze
funkcjonalnym „Zielone Płuca Polski”. Tereny te są dotychczas w niewielkim stopniu
wykorzystane, przede wszystkim ze względu na brak odpowiedniego zagospodarowania
i wyposażenia w infrastrukturę turystyczną.
Wytworzenie w oparciu o wartości przyrodnicze i krajobrazowe atrakcyjnej oferty
produktu turystycznego i jego skuteczna promocja na rynku krajowym i międzynarodowym to
szansa aktywizacji wielu rejonów województwa i tym samym poprawa poziomu życia
mieszkańców.
Ruch turystyczny i baza turystyczna
Województwo mazowieckie zajmowało w 2004 r. piąte miejsce w krajowej turystyce
przyjazdowej pod względem udzielonych noclegów (łącznie ponad 4 mln, tj. ponad 8%
ogólnej liczby w Polsce, z czego 1,4 mln turystom zagranicznym-3 miejsce w kraju).
Najwięcej osób korzystało z usług hoteli, moteli i pensjonatów. Największy odsetek korzysta
z noclegów w Warszawie.
W 2004 r. w województwie mazowieckim funkcjonowały 352 obiekty zbiorowego
zakwaterowania, co stanowiło niecałe 5% wszystkich obiektów w kraju, z tego 92 w
podregionie warszawskim, a 91 w Warszawie. Około 30% całej bazy stanowiły hotele (118 w
regionie, z tego 8 - najwięcej w kraju - o standardzie 5 gwiazdkowym). Większość hoteli
o wysokim standardzie zlokalizowana jest w Warszawie. Stopień wykorzystania miejsc
noclegowych jest nieco większy niż średnia w kraju (33,8%) i w 2004 r. wynosił w
województwie 35%.
Miejsca całoroczne w województwie stanowią 86%, w Polsce średnio- 58,4%.
Obecnie jedną z barier dla rozwoju turystyki jest niewystarczająca liczba obiektów
noclegowych dostosowanych do określonych potrzeb i niezadowalająca jakość świadczonych
usług (głównie obiektów noclegowych o średnim standardzie). Dotyczy to również bazy
gastronomicznej. Ponadto, na terenie województwa obserwuje się słabe zagospodarowanie
turystyczne. Część terenów nie jest jeszcze lub jest w niewielkim stopniu przystosowanych na
potrzeby turystyki. Brakuje infrastruktury turystycznej w postaci parkingów, małej
gastronomii, punktów usługowych, ścieżek rowerowych, oznakowanych szlaków do
uprawiania turystyki pieszej i zagospodarowania miejsc odpoczynku. Niewystarczająca jest
informacja turystyczna, szczególnie poza Warszawą oraz słaba dostępność komunikacyjna
niektórych miejsc godnych odwiedzenia.
17
Infrastruktura
Harmonijny rozwój regionu jest niemożliwy bez rozwoju nowoczesnego systemu
transportowego. Odpowiednio ukształtowane układy drogowe i kolejowe, porty lotnicze i
węzły przesiadkowe i przeładunkowe umożliwiają powiązania zewnętrzne w skali
europejskiej i krajowej. Sieć uliczna i komunikacja zbiorowa, systemy parkingowe, drogi
rowerowe i ciągi piesze składają się na infrastrukturę transportu wewnątrzmiejskiego.
Transport drogowy
Geograficzne położenie Mazowsza w kraju i Europie oraz potencjał ludnościowy
i gospodarczy przesądzają o centralnym miejscu regionu w krajowych systemach
infrastruktury transportowej.
Podstawę systemu transportowego województwa mazowieckiego tworzą 3 europejskie
korytarze transportowe TEN (nr I „Via Baltica” Helsinki – Tallin –Warszawa, nr II Berlin –
Warszawa – Mińsk – Moskwa i częściowo nr VI Gdańsk – Warszawa – Katowice – Żylina).
Sieć transportową położoną w tych korytarzach stanowią główne ciągi komunikacyjne, na
których nakłada się jednocześnie ruch międzynarodowy, krajowy, regionalny i często lokalny.
Niski standard połączeń układu drogowo-kolejowego, nie odpowiadający potrzebom
stan jakościowy sieci drogowej, niewystarczająca przepustowość zwłaszcza na odcinkach
wlotowych do Warszawy, brak tras obwodowych dla ruchu tranzytowego – to podstawowe
bariery rozwoju regionu, ograniczające wewnętrzną spójność i konkurencyjność.
Na sieć drogową województwa składa się 46 910 km dróg publicznych, w tym 27 934
km o twardej nawierzchni, co stanowi 11,4% dróg twardych w kraju. Gęstość dróg o twardej
nawierzchni na 100 km2 wynosi 80 km i jest równa średniej krajowej. Województwo
mazowieckie posiadając najdłuższą w kraju sieć drogową pod względem gęstości dróg
zajmuje dopiero 8 miejsce.
Główne połączenia w regionie stanowią drogi krajowe o długości 2 337 km. Udział
dróg krajowych w ogólnej długości dróg publicznych w województwie wynosi 5%. Na
województwo mazowieckie przypada 12% ogólnej długości dróg krajowych w Polsce.
Sieć dróg wojewódzkich tworzą odcinki o łącznej długości 2 974 km, co stanowi ok.
6% ogólnej długości dróg publicznych w województwie. Drogi wojewódzkie cechuje
zróżnicowany stan techniczny: zadowalający na około 25% sieci i bardzo zły na około 50%
sieci dróg. Około 30% dróg nie posiada min. 6,0 m szerokości jezdni, a około 94% nośności nawierzchni 100 kN/oś.
Drogi powiatowe w dużej części nie spełniają wymogów odpowiadającym ich klasom.
Około 40% (średnio) nie posiada minimalnej szerokości jezdni. Drogi gminne są w
większości drogami gruntowymi (średnio około 60%).
Tranzytowe położenie województwa mazowieckiego w systemie transportowym
Polski i fakt zbiegania się w regionie - w tym przede wszystkim na obszarze aglomeracji
warszawskiej - głównych ciągów komunikacyjnych łączących stolicę z innymi regionami
kraju i Europy wpływa na intensyfikację przewozów. W ciągu 5 ostatnich lat natężenie ruchu
na drogach krajowych w Polsce wzrosło o 18%. Wg badań Generalnej Dyrekcja Dróg
Krajowych i Autostrad, w 2005 r., średnie dobowe natężenie ruchu na drogach krajowych to
8244 pojazdy. Mazowsze w rankingu jest piąte, po każdej z dróg jeździ średnio po 9,2 tys.
samochodów, ale po drogach międzynarodowych aż 18 tysięcy. W okresie 2000-2005 rozwój
ruchu pojazdów poszczególnych kategorii był bardzo zróżnicowany. Największy wzrost
ruchu, o ok. 49%, zanotowano dla samochodów ciężarowych z przyczepami, mających
decydujący wpływ na warunki ruchu na drogach oraz proces niszczenia nawierzchni.
Systematyczny wzrost obciążenia sieci drogowej w powiązaniu ze złym stanem
technicznym sprawia, że województwo mazowieckie przoduje w kraju pod względem liczby
wypadków, w tym ze skutkiem śmiertelnym. W 2004 r. wydarzyło się łącznie 6375
18
wypadków (2 miejsce w kraju), w tym ofiar śmiertelnych – 967 (1 miejsce), a rannych 7752
(2 miejsce w Polsce).
Kolejnym skutkiem wzrostu natężenia ruchu jest wzrost poziomu hałasu
występującego w pobliżu głównych dróg tranzytowych na odcinkach przebiegających przez
miasta i tereny zabudowy mieszkaniowej.
Promienisty układ sieci infrastrukturalnych zbiegających się w Warszawie powoduje
szczególne nasilenie problemów w obszarze samej aglomeracji i wzdłuż głównych ciągów
łączących obszary zewnętrzne z centrum regionu. Nie ma sprawnych połączeń pomiędzy
ośrodkami subregionalnymi. Spójności komunikacyjnej regionu nie sprzyja również zbyt
mała ilość przepraw przez Wisłę (a także inne główne rzeki województwa).
Transport kolejowy
Na sieć kolejową województwa mazowieckiego składa się 1 701 km linii kolejowych,
co stanowi 8,2% linii w kraju, w tym 99% linii normalnotorowych. Na 100 km 2 powierzchni
przypada 4,8 km linii, podczas gdy średnia w kraju wynosi - 6,5 km.
W układzie sieci kolejowej województwo mazowieckie jest obszarem, na którym
krzyżują się międzynarodowe linie kolejowe. Warszawa ma połączenia kolejowe ze
wszystkimi większymi miastami kraju i Europy. W województwie mazowieckim, podobnie
jak w kraju, zmniejsza się długość linii eksploatowanych (z 1,9 tys. km w 1999 r. do 1,7 tys.
km w 2003 r.). Jednocześnie prowadzone są prace modernizacyjne magistralnych linii
kolejowych umożliwiające uzyskiwanie na trasach dużych prędkości (140-160 km/h).
Pogarszający się stan techniczny infrastruktury i taboru oraz zbyt niski standard usług
przesądza o tym, że kolej nie może stanowić alternatywy dla indywidualnego transportu
samochodowego. Obecnie obserwuje się spadek udziału pasażerskiego transportu
kolejowego.
Od 1 stycznia 2004 r. zgodnie z ustawą o transporcie kolejowym Samorząd
Województwa Mazowieckiego przejął odpowiedzialność za organizację i finansowanie
kolejowych przewozów regionalnych. W związku z tym 29 lipca 2004 r. została zawiązana
przez Samorząd Województwa Mazowieckiego i „PKP Przewozy Regionalne” spółka
„Koleje Mazowieckie - KM” z siedzibą w Warszawie, która jest pierwszą tego typu spółką w
kraju.
Transport lotniczy
Ważną rolę w transporcie lotniczym odgrywa port lotniczy Okęcie w Warszawie,
skupiające 80% ruchu lotniczego w skali kraju, które obsługuje rocznie około 5 mln
pasażerów. Obecnie port lotniczy dysponuje trzema terminalami pasażerskimi, oznaczonymi
jako Terminal 1, Terminal Etiuda oraz Terminal VIP Aviation (służący odprawie pasażerów
korzystających z prywatnych lub korporacyjnych samolotów).
Terminal 1 na Okęciu to główny terminal pasażerski na lotnisku im. F. Chopina,
przeznaczony dla lotów rejsowych. Natomiast Terminal Etiuda służy do obsługi pasażerów
korzystających z tzw. tanich linii lotniczych.. Wysokie ceny opłat lotniskowych, zniechęcają
tanie linie lotnicze do korzystania z tego portu i skłaniają do przenoszenia świadczonych
usług przewozowych do portów w innych miastach Polski. Stanowi to znaczne utrudnienie
dla korzystających z usług tanich przewoźników lotniczych, mieszkańców Warszawy i
Mazowsza (wzrost kosztów, wydłużenie czasu podróży).
Na terenie województwa istnieje infrastruktura lotniskowa, którą można wykorzystać
do utworzenia regionalnego portu lotniczego (np. Port Lotniczy Modlin). Mógłby on stanowić
alternatywę dla istniejącego portu lotniczego Okęcie w obsłudze tzw. „tanich linii lotniczych”
oraz lotów charterowych .
19
Telekomunikacja i informatyzacja
Województwo mazowieckie włączone jest w system krajowej i międzynarodowej
łączności przewodowej, administrowany przez Telekomunikację Polską S.A. Tradycyjna,
dotychczas zmonopolizowana sieć telekomunikacyjna, mimo stosunkowo wysokiej gęstości,
nie jest w stanie sprostać wymaganiom nowoczesnej gospodarki. Lukę wynikającą
z niedorozwoju sieci i rosnącego zapotrzebowania starają się uzupełniać operatorzy prywatni.
Na obszarze województwa mazowieckiego działa już ponad 40 operatorów, choć dominującą
rolę nadal odgrywa Telekomunikacja Polska S.A. obsługująca około 90% abonentów.
Wzrost liczby prywatnych operatorów i dostawców usług telekomunikacyjnych
wpłynął również na błyskawiczny rozwój sieci przesyłu danych, w tym internetu. Dzięki
rozbudowie systemu TP S.A. do powszechnej oferty włączony został szerokopasmowy dostęp
z kilkoma różnymi szybkościami transmisji.
Na koniec 2003 r. na Mazowszu było 1,9 mln abonentów telefonii przewodowej, co
stanowiło 16% ich liczby w kraju. Sieć przewodową uzupełniają operatorzy dynamicznie
rozwijającej się telefonii GSM. Województwo zajmuje 1 miejsce w kraju pod względem
gęstości sieci abonenckiej.
Rozwijające się systemy łączności mają ogromne znaczenie dla rozwoju regionu.
W latach 1999-2003 nastąpił przyrost łączy głównych o 293,4 tys. (18%), z czego 207,4 tys.
w miastach. Problem dostępności do infrastruktury teleinformatycznej i nowoczesnych
mediów takich jak Internet jest widoczny poza aglomeracją warszawską - w całym regionie.
Na obszarach wiejskich o typowo rolniczym charakterze położonych szczególnie na południu
i północnym wschodzie województwa, sytuacja ta może być istotną barierą rozwoju.
Energetyka
Województwo mazowieckie zaopatrywane jest w energię elektryczną z krajowych
sieci energetycznych 400 i 220 kV, należących do przedsiębiorstwa Polskie Sieci
Energetyczne S.A. Podstawowymi źródłami zasilania są elektrownie: w Kozienicach (moc
2600 MW), Ostrołęce (693 MW) oraz elektrociepłownie warszawskie (Siekierki, Żerań i
Pruszków) o łącznej mocy (951 MW) i elektrownia wodna na Narwi w Dębe (20 MW),
gwarantujące razem 40% rezerwę mocy. Głównym problemem w zaopatrywaniu regionu w
energię elektryczną jest obecnie zwiększenie pewności zasilania – zwłaszcza na obszarze
aglomeracji warszawskiej i na terenach wiejskich (szczególnie położonych we wschodniej
części województwa). Ponadto, konieczna jest modernizacja lokalnych urządzeń
elektroenergetycznych, głównie na wsiach, gdzie budowa sieci miała miejsce w latach 50-ych
i 60-ych według ówczesnych standardów technicznych. Ogromna część tych sieci nie była
nigdy poddana modernizacji pomimo dużego zużycia eksploatacyjnego.
System zaopatrzenia w gaz przewodowy oparty jest o sieć przewodów wysokiego
ciśnienia ze stacjami redukcyjnymi. Z sieci dystrybucyjnej korzysta prawie 85%
mieszkańców miast i tylko około 20% mieszkańców obszarów wiejskich, co wynika w
znacznej mierze z wysokich kosztów uzbrojenia. Zniwelowanie tak dużych dysproporcji
umożliwia układ podstawowych gazociągów tranzytowych i krajowych, w oparciu o które
powinna być rozbudowana sieć dystrybucyjna. Za inwestycjami w tym kierunku przemawiają
również właściwości gazu, jako paliwa, stwarzającego warunki do wdrożenia
proekologicznych rozwiązań w sferze produkcyjnej, usługowej oraz gospodarce komunalnej.
Na obszarze województwa występują również obiekty i urządzenia związane
z przerobem ropy naftowej. Jest tu największa w kraju rafineria ropy naftowej w Płocku
i związana z nią baza surowcowa „Plebanka” oraz rurociągi przesyłowe ropy naftowej
i produktów naftowych.
20
Środowisko
Powietrze
9,3% emisji zanieczyszczeń powietrza w Polsce pochodzi z terenu województwa
mazowieckiego. Największe zanieczyszczenia pochodzą z wysoko uprzemysłowionych
miast: Warszawy, Radomia i Płocka oraz z rejonów, gdzie są usytuowane duże elektrownie:
Kozienice i Ostrołęka. Poziom stężeń głównych zanieczyszczeń powietrza: dwutlenku
siarki i dwutlenku azotu i pyłu określa się jako "średni" a lokalnie nawet jako "niski" (od 10%
do 25% normy). Dane te nie dotyczą dużych aglomeracji, gdzie natężenie ruchu pojazdów
powoduje, że normy, (dwutlenku azotu, dwutlenku siarki i pyłu) są przekraczane.
Gospodarka wodno- ściekowa
Głównym źródłem zaopatrzenia w wodę przemysłu i gospodarki komunalnej są
zasoby wód powierzchniowych. Poziom wyposażenia województwa mazowieckiego
w systemy zbiorowego zaopatrzenia w wodę jest zróżnicowany: wysoki w miastach a niski na
terenach wiejskich. Od europejskich standardów odbiega oczyszczanie ścieków, w tym
głównie w Warszawie, gdzie ponad połowa ścieków komunalnych odprowadzanych jest
prosto do Wisły.
W regionie tylko niecałe 10% mieszkańców wsi korzystało z sieci kanalizacyjnej,
podczas gdy w miastach ponad 80%. Największe ilości ścieków odprowadzono z Warszawy
(155,7hm3), a następnie z: Radomia (15,5 hm3), Płocka (13,1 hm3) oraz Ostrołęki (12,4
hm3). Z podanych obszarów pochodziło prawie 70% wszystkich ścieków województwa.
Znaczne ilości ścieków wyemitowały też powiaty podregionu warszawskiego – 49,2 hm3 (tj.
17% wojewódzkiej emisji ścieków). Na obszarach wiejskich prowadzone przez wiele lat
przede wszystkim budowy wodociągów, spowodowały znaczny wzrost zużycia wody, a tym
samym wzrosła ilość wytwarzanych ścieków. Jednocześnie budowano zbyt mało kanalizacji i
oczyszczalni ścieków. Dotyczy to głównie terenów wiejskich województwa, na których sieć
wodociągowa jest ponad 11 razy dłuższa od kanalizacyjnej. Stąd część nieoczyszczonych
ścieków w sposób niekontrolowany trafia do środowiska, zanieczyszczając wody
powierzchniowe i podziemne. W 2003 r. na Mazowszu działało 230 komunalnych
oczyszczalni ścieków i 156 oczyszczalni przemysłowych.
Ludność korzystająca z sieci kanalizacyjnej i wodociągowej w 2003 r
Ludność w tys. korzystająca z kanalizacji
3000
2500
2000
kanalizacja
1500
1000
500
0
ogółem
miasto
wieś
21
Ludność w tys. korzystająca z wodociągów
5000
4000
3000
w odociągi
2000
1000
0
ogółem
miasto
w ieś
Województwo mazowieckie pod względem oczyszczania ścieków zajmuje ostatnie
miejsce w kraju. Tylko 47,3% ludności korzysta z oczyszczalni ścieków – w Polsce 59%.
W województwie ścieki oczyszczane są w 72,5% , przy średniej w kraju – 91,0%.
Gospodarka odpadami
Od europejskich standardów odbiega też zagospodarowanie odpadów. Warszawa nie
posiada też własnego składowiska odpadów stałych.
Na terenie województwa mazowieckiego w 2003 r. wytworzono 5,9 mln ton odpadów
przemysłowych (tj. 4,9% wielkości krajowej - 4 miejsce w kraju, po województwach: śląskim
35,2%, dolnośląskim 27,2% i małopolskim 8,8%). Najwięcej mazowieckich odpadów
przemysłowych powstaje w: Warszawie (37,9%), Płocku (5,4%) i Ostrołęce (4,9%) oraz w
powiatach: kozienickim (16,1%), legionowskim (13,7%), sokołowskim (3,4%). Powstają one
głównie w dużych zakładach przemysłowych (ok. 70% odpadów): energetycznych,
cukrowniach, przetwórstwa rolno-spożywczego.
W 2003 roku na składowiska trafiło 93,5% wywiezionych w województwie odpadów
stałych. Z ogólnej ilości odpadów przemysłowych tylko 42,7% zostało ponownie
wykorzystanych (6 miejsce, średnio w kraju – 79,1%), a 53,8 % – unieszkodliwionych.
Jednak nadal znaczna część odpadów przemysłowych w województwie jest
składowana - 25,7% (3 miejsce, średnio w kraju – 17,8%). Największe ilości odpadów
składowane są w powiatach: legionowskim (46,8%), kozienickim (29,3%), Ostrołęce (11,6%)
i mieście stołecznym Warszawa (8,4%). Czasowo magazynowane jest 3,5% odpadów.
W województwie mazowieckim w 2003 roku zebrano ponad 1,5 mln ton stałych
odpadów komunalnych, w tym 52,6% stanowiły odpady z Warszawy. Z tego ponad 1,4 mln
zostało zdeponowane na składowiskach. Poza Warszawą najwięcej odpadów komunalnych
zebrano w powiatach: pruszkowskim 3.9%, piaseczyńskim 3,1%, wołomińskim 3,0% oraz
miastach: Radomiu 3,9% i Płocku 3,7%. Przeciętnie mieszkaniec Mazowsza wytworzył ok.
287 kg/rok odpadów
Społeczeństwo
Edukacja
Ważnym czynnikiem polityki rozwoju jest poziom wykształcenia społeczeństwa.
Województwo mazowieckie wyróżnia się wśród innych najwyższym poziomem
wykształcenia mieszkańców. Udział ludności z wyższym wykształceniem wynosi tu ok. 14%,
przy średniej dla Polski ok. 7%, przy czym zwraca uwagę jego zróżnicowanie przestrzenne.
22
W Warszawie udział ludności z wykształceniem wyższym sięga niemal 20%, ale na
obszarach oddalonych od stolicy jest znacznie niższy i wynosi ok. 5%, co wskazuje na niski
stopień wykształcenia ludności wiejskiej. Mazowsze nie dorównuje jeszcze krajom UE pod
względem wskaźnika osób z wyższym wykształceniem (14% Mazowsze, 20,8% - kraje UE).
W ostatnich latach obserwowany jest wzrost liczby szkół wyższych. W roku
akademickim 2003/2004 w województwie funkcjonowały 94 szkoły wyższe, w tym 29 szkół
wyższych zawodowych, gdzie studiowało ok. 369 tys. studentów.
Coraz mniej młodzieży kształci się w szkołach zawodowych. W latach 1999-2003
nastąpił spadek liczby takich absolwentów liczony na 10 tys. mieszkańców, co jest wynikiem
zmian w systemie edukacji oraz pośrednio zmniejszonego zapotrzebowania rynku pracy na
wąsko wyspecjalizowanych pracowników z niskim kwalifikacjami.
W województwie mazowieckim w roku szkolnym 2003/2004 funkcjonowało ponad
1,9 tys. szkół podstawowych (spadek liczby) i 929 gimnazjów (wzrost liczby), do których
uczęszczało odpowiednio 362,8 tys. i 207,9 tys. uczniów. W systemie szkół kształcących na
poziomie średnim działało 420 liceów ogólnokształcących, 17 szkół ponadpodstawowych
oraz 397 szkół ponadgimnazjalnych, do których uczęszczało 111,6 tys. uczniów. W
szkolnictwie specjalnym województwa funkcjonowało: 71 ośrodków szkolnowychowawczych z prawie 5 tys. miejsc.
Kultura
Działalność w dziedzinie kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego prowadzą w
województwie mazowieckim liczne instytucje i placówki kulturalne. Liczba instytucji i
uczestników wydarzeń kulturalnych przez nie organizowanych plasuje go w pierwszej trójce
województw.
W województwie mazowieckim jest najwięcej teatrów i instytucji muzycznych: 36 na
183 w kraju. W związku z tym zanotowano największą liczbę widzów i słuchaczy tj. 2,1 mln.
Dominującą pozycję ma w tym zakresie Warszawa.
Pod względem liczby kin zajmuje pierwszą lokatę wśród wszystkich województw z
lokalizacją 66 kin, co stanowi ok.12% wszystkich obiektów.
W 2003 r. działalność kulturalną prowadziło 246 ośrodków, domów kultury, klubów
i świetlic, w których zorganizowano ponad 19 tys. imprez.
W województwie w latach 1999-2003 liczba wszystkich zabytków wpisanych do
rejestru zabytków wzrosła (wg danych Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków)
o ponad 1 %.
Obecnie, województwo mazowieckie zajmuje trzecie miejsce w Polsce pod względem liczby
zabytków nieruchomych (5961) za woj. wielkopolskim (6496) i dolnośląskim (7708).
W 2004 roku mazowieckie zajmowało drugie miejsce w kraju pod względem liczby
muzeów - 99 muzeów, co stanowi ok. 15% placówek w kraju. Liczba muzeów nieznacznie
wzrosła z 93 w 2000 r. do 97 placówek w 2004 r. W strukturze przestrzennej utrzymują się
tendencje koncentracji obiektów kultury na terenie i wokół dużych miast. Liczba
zwiedzających w 2004 r. to 2849,9 tys. osób - 2 miejsce w kraju, stanowiło to 16%
wszystkich zwiedzających w Polsce.
W 2004 roku, liczba bibliotek w województwie była największa w skali kraju i
wynosiła przeszło 1 tys. (wobec prawie 8,7 tys. w kraju). Liczba ta nieco maleje od 2000
roku. Mazowsze jest też w czołówce pod względem liczby punktów bibliotecznych w kraju,
zajmuje 2 miejsce (250 punktów) - po woj. wielkopolskim, chociaż też ich liczna spada.
Liczba ludności na 1 placówkę biblioteczną jest wyższa niż w średnia kraju i wynosi
4020 osób (w kraju 3648).
23
Ochrona zdrowia
Podniesienie zdrowotności mieszkańców regionu wiąże się przede wszystkim z
wyrównaniem dostępu do świadczeń w podstawowej opiece zdrowotnej oraz do
specjalistycznych usług medycznych, .zwłaszcza na terenach wiejskich.
W ciągu ostatnich kliku lat, nieznacznie polepszyła się sytuacja w zakresie ochrony
zdrowia. Poprawiło się wyposażenie i opieka medyczna w województwie. Wzrosła liczba
lekarzy, zarówno w wartościach bezwzględnych, jak i względnych. W porównaniu ze stanem
z 1999 r. wzrasta obsada medyczna. W 2004 roku w województwie mazowieckim pracowało
22,4 tys. lekarzy tj. ok. 18% z ogólnej liczby lekarzy w kraju oraz 6 tys. stomatologów tj.
17,7% ogólnej liczby stomatologów. Wysokie wskaźniki w tym obszarze wynikają z
ulokowania w Warszawie uczelni medycznej i związanych z nią szpitali klinicznych oraz
wielu placówek i szpitali specjalistycznych, w tym o randze krajowej. Niepokojący jest
rosnący odpływ wykwalifikowanej kadry medycznej, zarówno lekarzy, jak i pielęgniarek.
W 2004 r. na terenie województwa mazowieckiego funkcjonowały 94 szpitale ogólne
w tym 13 prywatnych, co stanowiło prawie 12% ogólnej liczby szpitali w Polsce.
Dysponowały one łącznie 23,5 tys. łóżek, co stanowiło ok.13% ogólnej liczby łóżek w kraju.
Na 10 tys. ludności w województwie przypadało 45,7 łóżek (średnia w kraju wynosiła 48).
Największa liczba szpitali zlokalizowana była w Warszawie – w 2003 roku było 36
szpitali dysponujących prawie 11 tys. łóżek. Na 10 tys. osób przypadały 63,3 łóżka.
Porównując z innymi krajami UE podobna sytuacja dot. liczby łóżek jest w Berlinie
(62), natomiast dużo więcej łóżek przypada w: Rydze – 103, Bratysławie-110, Wilnie – 116,
czy Budapeszcie -132.
Sieć placówek lecznictwa otwartego jest słabo rozwinięta, a prawie połowa placówek
tego typu zlokalizowana jest w Warszawie. Występują problemy z dostępem do
specjalistycznej opieki medycznej i badań profilaktyczno-diagnostycznych.
W 2004 r. na terenie województwa mazowieckiego funkcjonowało 169 domów
i zakładów pomocy społecznej (prawie 15 % w skali kraju), w których było ponad 13,5 tys.
miejsc dla pensjonariuszy. Jednocześnie obserwuje się niedostatecznie rozwiniętą sieć
placówek opieki nad ludźmi przewlekle chorymi i starszymi.
W świetle przedstawionych danych zarówno warunki udzielania świadczeń
zdrowotnych, jak i ich dostępność na terenie województwa mazowieckiego, zwłaszcza w
kontekście dużej liczby ludności w wieku poprodukcyjnym, nie należą do najwyższych
w Polsce. Widoczny natomiast jest wzrost świadomości zdrowotnej mieszkańców
(ukształtowanie postawy prozdrowotnej).
W województwie obserwuje się niski poziom sprawności fizycznej mieszkańców,
w szczególności młodego pokolenia.
Mieszkalnictwo
W 2004 r. liczba mieszkań w województwie wynosiła ogółem 1851,7 tys , w tym w
Warszawie – 739,3 tys.
W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby mieszkań ogółem. Na Mazowszu jest
też jeden z najwyższych w kraju wzrost poziomu nasycenia mieszkaniami - z 326 na 1000
ludności w 1999 r. do 359,8 w 2004 r.
Mazowieckie to województwo, w którym zlokalizowana jest największa liczba
mieszkań – ponad 1,8 mln (14,6% zasobów krajowych) – stan na k.2004 roku.
Najwięcej mieszkań oddaje się do użytku w województwie mazowieckim. W 2004 r.
zarejestrowano w nim 23 849 mieszkań oddanych, tj. 4,6 mieszkania na 1000 mieszkańców
(przy przeciętnej dla Polski – 2,8 mieszkania). Wśród zasobu mieszkań oddawanych do
użytku, prawie połowa z nich – 10 300 była zlokalizowana na terenie miasta st. Warszawy, co
jest dowodem ogromnego potencjału gospodarczego samej stolicy.
24
Pomimo tego widać niedostosowanie tempa budownictwa mieszkaniowego do potrzeb
społecznych, zwiększającego się napływu ludności do województwa (przyrost ludności jest
obserwowany głównie w aglomeracji warszawskiej i w otaczających ją powiatach)
Niewystarczająca liczba oferowanych na rynku mieszkań, a także ograniczona liczba
mieszkań przeznaczonych pod wynajem, często o wysokich kosztach najmu jest jedną z
istotnych barier przepływu ludności pomiędzy podregionami Mazowsza. Wpływa też na
pogorszenie standardu życia mieszkańców województwa.
Coraz częściej na terenie województwa występuje zjawisko degradacji pewnych
obszarów miejskich, wynikające z utraty, bądź znacznego ograniczenia dotychczasowej bazy
ekonomicznej (np. likwidacja części lub całości przemysłu, na którym dotąd opierało się
funkcjonowanie dzielnicy, czy nawet miasta). Tu mamy do czynienia z degradacją zarówno
społeczną (utrzymujące się długotrwałe bezrobocie, niskie dochody mieszkańców, niski
poziom wykształcenia, występujące patologie społeczne), jak i degradacją majątku trwałego
(dekapitalizacja substancji mieszkaniowej i degradacja dzielnic miejskich, a także majątku o
wartości kulturowej). Procesom tym towarzyszą niekorzystne zjawiska społeczne, polegające
na opuszczaniu miast przez ich dotychczasowych mieszkańców i zasiedlaniu substancji przez
grupy słabsze ekonomicznie. Bez wsparcia zewnętrznego -rewitalizacji obszary te nie mają
szans na przyciągnięcie inwestorów, a więc w efekcie na rozwój.
Aktywność społeczna
Miarą aktywności społecznej jest wzrost liczby osób, które korzystając
z konstytucyjnego prawa do zrzeszania się, angażują się w działalność o charakterze
społecznym.
Na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się zjawisko rozwoju tzw. sektora
pozarządowego, najbardziej dynamicznie w samej Warszawie, gdzie zarejestrowanych jest
70% organizacji pozarządowych.
W 2004 roku w województwie mazowieckim (wg rejestru REGON) zarejestrowanych
było 9.620 organizacji, co stanowi najwyższy wskaźnik w kraju: 18,75 organizacji na 10 tys.
mieszkańców. W roku 2004 Mazowsze było drugim województwem w kraju, w którym
nastąpił największy procentowy wzrost liczby zarejestrowanych organizacji. Największa
dynamika dotyczy fundacji. Obszary działalności organizacji pozarządowych to między
innymi: kultura, sport i rekreacja, edukacja, pomoc społeczna i usługi socjalne, ochrona
zdrowia, promowanie wartości lub struktur społeczeństwa obywatelskiego.
Partnerstwo: adminstracja-sektor pozarządowy
Sektor pozarządowy coraz aktywniej włącza się w proces tworzenia i realizacji
dokumentów o charakterze strategicznym na poziomie regionalnym. Przedstawiciele III
sektora uczestniczą w tworzeniu i konsultacjach strategii rozwoju regionu, strategii o
charakterze branżowym, planów zagospodarowania przestrzennego, programów
operacyjnych. Rośnie liczba organizacji pozarządowych, które chcą brać udział w kreowaniu
rozwoju regionu i obszaru na którym działają. Istnieje więc potrzeba budowy partnerstwa
przy podejmowaniu różnorodnych decyzji. Sektor uczestniczy też w pracach Regionalnych
Komitetów Sterujących wybierających wnioski składane w ramach ZPORR 2004-2006.
Miasta i gminy bliźniacze
Większość miast i gmin w województwie mazowieckim współpracuje z miastami
i gminami w innych krajach w ramach programów współpracy bliźniaczej, która najczęściej
dotyczy:
- edukacji (wymiana młodzieży, staże językowe dla nauczycieli, praktyki zawodowe dla
25
absolwentów),
- kultury (wspólne wystawy, plenery malarskie i fotograficzne, konkursy taneczne, teatralne),
- administracji (wymiana doświadczeń w zarządzaniu lokalnym),
- ochrony środowiska (rozwiązania w kwestii melioracji, kanalizacji, ochrona wymierających
gatunków zwierząt i roślin).
2. Pomoc publiczna udzielona na terenie województwa mazowieckiego
2.1. Pomoc krajowa
Kontrakt Wojewódzki Województwa Mazowieckiego
W okresie 2001-2004 realizowane były dwa kontrakty wojewódzkie obejmujące lata
2001-2003 i 2004 r. Łączna kwota środków zaangażowanych w tym okresie w realizację
inwestycji objętych kontraktami w woj. mazowieckim wyniosła 1.936,8 mln zł, w tym z
budżetu państwa wydatkowano 1.003,8 mln zł.
W ciągu 4 lat realizacji kontraktów wsparciem objęto 565 zadań inwestycyjnych, przy
czym ponad 60 inwestycji uzyskało dofinansowanie w okresie dłuższym niż jeden rok.
Inwestycje objęte kontraktami służyły realizacji strategii rozwoju województwa
mazowieckiego w zakresie wybranych celów szczegółowych, w ramach których zostały
osiągnięte następujące efekty:

dokończenie i wybudowanie łącznie ok. 4,7 km I linii metra wraz z 4 stacjami;

zaawansowano modernizację infrastruktury komunalnej w aglomeracji warszawskiej w
wyniku kontynuacji budowy Wodociągu Północnego oraz podniesiono poziom
bezpieczeństwa publicznego w Warszawie poprzez budowę monitoringu wizyjnego
miejsc szczególnie zagrożonych;

zmodernizowano, przebudowano i zbudowano ponad 130 km dróg powiatowych i
gminnych oraz znacząco zaawansowano budowę przeprawy mostowej przez Wisłę w
Płocku;

nastąpiła poprawa warunków życia mieszkańców, zwłaszcza na obszarach wymagających
aktywizacji, oraz zapoczątkowano tworzenie podstaw wielofunkcyjnego rozwoju
obszarów wiejskich poprzez budowę 10 wielofunkcyjnych zbiorników wodnych na
rzekach województwa oraz budowę, modernizację i rozbudowę systemów zaopatrzenia w
wodę i systemów kanalizacyjnych wraz z oczyszczalniami ścieków;

zaawansowano proces modernizacji infrastruktury społecznej poprzez budowę,
rozbudowę i modernizację 13 szpitali oraz adaptację, rozbudowę i budowę domów opieki
społecznej i placówek opiekuńczo-wychowawczych ;

nastąpiła poprawa warunków edukacji w zakresie dostosowania do współczesnych
wymagań cywilizacyjnych, zwłaszcza na obszarach odległych od centrum regionu, w
wyniku budowy, rozbudowy i modernizacji ponad 350 obiektów oświatowych (w tym sal
gimnastycznych) oraz zapoczątkowano proces poprawy dostępności do obiektów kultury
i edukacji na poziomie wyższym (budowa centrum kultury w Ostrołęce, adaptacja obiektu
na siedzibę Muzeum Mazowieckiego w Płocku oraz budowa hali sportowej dla
Politechniki Radomskiej).
Kontrakty wojewódzkie przyczyniły się do niwelowania luki infrastrukturalnej między
metropolią warszawską a obszarami pozametropolitalnymi.
Fundusze celowe
W latach 1999-2005 na terenie województwa mazowieckiego rozdysponowano środki
publiczne w kwocie ponad 2,461 mld zł pochodzące z Funduszu Pracy, Funduszu Ochrony
26
Gruntów Rolnych, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska oraz ze środków z dopłat
do stawek w grach liczbowych, od 2005 r. Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej.
Fundusze celowe
Wielkość pomocy w zł
Fundusz Pracy
817 693 126
Środki z dopłat do stawek w grach liczbowych
Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych
164 650 000
68 398 315
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
1 410 587 665
Z Funduszu Pracy - ponad 817,69 mln zł wsparła działania mające na celu aktywizację
osób bezrobotnych, w tym szkolenia, prace interwencyjne, roboty publiczne, staże,
przygotowanie zawodowe, umowy absolwenckie, pożyczki, prace społecznie użyteczne,
programy specjalne i inne, w których wzięło udział 256,6 tys. osób.
Ze środków z dopłat do stawek w grach liczbowych , przekazano 164,65 mln zł, na
dofinansowanie prac inwestycyjnych, remontów i modernizacji 335 obiektów sportowych.
Z Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych rozdysponowano ponad 68,39 mln zł na
budowę i modernizację dróg i mostów dla transportu rolnego, budowę i renowację zbiorników
małej retencji, użyźnianie gleb o niskiej wartości produkcyjnej, ulepszanie rzeźby terenu,
wykonywanie dokumentacji i ekspertyz z zakresu ochrony gruntów rolnych oraz zakup
sprzętu komputerowego. W 2003 r. kwotę 346,46 tys. zł przeznaczono na rekultywację
gruntów po powodzi.
Działalność Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
stanowi jeden z podstawowych elementów systemu finansowania inwestycji z zakresu
ochrony środowiska.
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska
Lata
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005*
Beneficjenci
445
840
917
1230
1549
2114
1594
Pomoc w zł
85 954 919
150 263 179
180 435 983
216 887 241
196 616 456
408 116 366
172 313 522
*dane wstępne
W latach 1999-2005 rozdysponowano kwotę ponad 1,4 mld zł, która przekazana
została w formie preferencyjnych pożyczek, dotacji i dopłat do kredytów na zadania z zakresu
ochrony powietrza, ziemi i wód, gospodarki wodnej, dotyczące nadzwyczajnych zagrożeń
środowiska, ochrony przyrody, monitoringu środowiska oraz edukacji ekologicznej.
Pomoc dla j.s.t z budżetu województwa
W 2005 roku Samorząd Województwa Mazowieckiego stworzył nowy instrument
wsparcia dla samorządów terytorialnych tzw. Mazowiecki Kontrakt Samorządowy, w którym
ponad 25,3 mln zł z budżetu województwa przeznaczono na podniesienie standardów ochrony
zdrowia i modernizację bazy oświatowej. W rezultacie pomocą finansową objęto 20 zakładów
opieki zdrowotnej, które zrealizują projekty o wartości całkowitej 21,7 mln z 77%
dofinansowaniem w kwocie 16,8 mln zł z budżetu województwa. Pozostała kwota 8,3 mln zł
przeznaczona została na dofinansowanie 108 inwestycji oświatowych.
27
Aktualnie realizowane są z budżetu województwa dwie inicjatywy władz regionu:
Mazowiecki Program Wsparcia Powiatowej Infrastruktury Drogowej na kwotę 18,3 mln zł
przeznaczony na realizację 58 inwestycyjnych zadań drogowych i Mazowiecki Program
Wyrównywania Rozwoju Obszarów Wiejskich na kwotę 30 mln zł skierowany do gmin
wiejskich i wiejsko-miejskich o najmniejszych możliwościach inwestowania w zakresie
budowy i modernizacji wodociągów, kanalizacji i dróg gminnych.
W efekcie działań podejmowanych przez Samorząd Województwa modernizowane są
dotychczasowe zasoby i powstaje nowa infrastruktura, co skutkuje wzrostem poziomu życia
mieszkańców oraz stanowi bazę dla lokowania nowych inwestycji w regionie.
Pomoc dla przedsiębiorców
Zgodnie art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską pomoc
publiczna to przysporzenie korzyści finansowych dokonywane przez państwo członkowskie
lub ze źródeł państwowych, które narusza lub grozi naruszeniem konkurencji przez
uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorstw lub produkcji niektórych wyrobów w zakresie
w jakim wpływa ono negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami
członkowskimi.
W latach 2001-2003 wartość pomocy publicznej udzielonej przedsiębiorcom
zlokalizowanym na terenie województwa mazowieckiego uległa znacznemu zmniejszeniu
z poziomu 26,1% całkowitej pomocy publicznej udzielonej przedsiębiorcom w 2001 r. w kraju
do 3,5% w 2003 r. W 2001 r. kwota pomocy publicznej dla przedsiębiorców w województwie
mazowieckim wyniosła 2 830,8 mln zł, a w 2002 r. na poziomie 2 703,2 mln zł. Z kolei
w 2003 r. skierowano pomoc publiczną dla przedsiębiorców w kwocie 1 010,1 mln zł.
2.2 Pomoc zagraniczna
Program przedakcesyjny ISPA
W ramach programu ISPA Transport – na realizację inwestycji kolejowych
i drogowych oraz przygotowanie projektów z tego zakresu w województwie przeznaczono
327 586 219 euro, w tym:

24 570,75 tys. euro na wzmocnienie drogi Nr 50 (Grójec - Sochaczew wraz z obwodnicą
Mszczonowa)..

55 808,25 tys. euro na modernizację drogi krajowej Nr 50 (Grójec – Mińsk Maz).

93 446 719 euro na modernizację linii kolejowej E-20 (Mińsk Maz. - Siedlce) .

138 955,5 tys. Euro na modernizację linii kolejowej Siedlce – Terespol, etap I

705 tys. Euro na opracowanie Studium Warszawskiego Węzła Transportowego.

2 400 tys. Euro na przygotowanie projektu modernizacji linii kolejowej E 75 na odcinku
Warszawa – Trakiszki – (woj. mazowieckie i podlaskie).

525 tys. Euro na przygotowanie projektu budowy A2 odcinka Stryków – Konotopa (woj.
łódzkie i mazowieckie).

11 175 tys. euro na przygotowanie projektu modernizacji linii kolejowej E 65 odcinek
Warszawa-Działdowo-Gdynia (woj. mazowieckie i pomorskie).
W ramach programu ISPA Środowisko – na inwestycje i przygotowanie projektów
w województwie mazowieckim przeznaczono 122 141,62 tys. euro
1. Budowa oczyszczalni ścieków „Warszawa Południe”,
2. Stworzenie kompleksowego systemu gospodarki odpadami w Radomiu poprzez budowę,
obok już istniejących elementów systemu, Zakładu Utylizacji Odpadów Komunalnych –
kwota 11 440 tys. euro.
28
3. W ramach pomocy technicznej: przygotowanie projektu modernizacji i rozbudowy
oczyszczalni ścieków „Czajka” wraz z towarzyszącymi kolektorami w Warszawie.
Program przedakcesyjny SAPARD
W ramach programu SAPARD dla polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich
zaprojektowano wsparcie w dwóch osiach priorytetowych tj. poprawa efektywności sektora
rolno-spożywczego oraz poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej
i tworzenie miejsc pracy.
Realizacja pierwszej osi priorytetowej odbywa się poprzez dwa działania:
Działanie 1 – Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych
Działanie 2 – Inwestycje w gospodarstwach rolnych
W ramach drugiej osi priorytetowej są realizowane również dwa działania:
Działanie 3 – Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich
Działanie 4 – Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich, które ma
prowadzić do dywersyfikacji działalności gospodarczej na wsi.
Na realizację tych działań przewidziano dla województwa mazowieckiego kwotę
136.314,356 tys zł..
Program PHARE
Dane na koniec 2005 roku
Programy Phare
Phare 2000
Wsparcie MSP
Phare 2001 Spójność Społeczno- Gospodarcza
Wsparcie MSP
Komponent RZL
Phare 2002
Sektorowy Program Rozwoju MSP i Innowacji
Krajowy Fundusz Dotacji Inwestycyjnych
BHP w sektorze MSP
Phare 2003 Spójność Społeczno Gospodarcza
Wsparcie MSP
Komponent RZL
Rozwój infrastruktury sprzyjającej
aktywizacji gospodarczej
Alokacja
regionalna
w euro
7 014 500
1 571 000
2 190300
0
9501141,38
Środki
wykorzyst
w euro
Liczba
projektów
5 467 367
1080
6 051 000
398
587 591
1 284 000
635 587
222
107
46
9919,97
0
5183081,76
332
0
4
Inna pomoc zagraniczna
a) Bank Światowy
Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich
W latach 2000 – 2005, ze środków pożyczki rządowej z Międzynarodowego Banku
Odbudowy i Rozwoju, realizowany był Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich (PAOW).
W województwie mazowieckim w ramach PAOW realizowane były 2 komponenty:
C – infrastruktura wiejska oraz B – aktywizacja kapitału ludzkiego, w tym B2 - edukacja i
B3 – budowanie potencjału instytucjonalnego administracji lokalnej i regionalnej.
29
W ramach komponentu C, z kwotą dofinansowania wynoszącą 3.565.000 euro, tj.
około 14.000.000 zł realizowano inwestycje, ukierunkowane na poprawę systemu
komunikacji (drogi), zaopatrzenie wsi w wodę oraz poprawę funkcjonowania infrastruktury z
zakresu ochrony środowiska (kanalizacja, oczyszczalnie ścieków, wysypiska odpadów
stałych). Ich realizacja przyczynia się do rozwoju nowej przedsiębiorczości i restrukturyzacji
zatrudnienia na obszarach wiejskich. Wśród 59 inwestycji infrastrukturalnych zrealizowano:

18 inwestycji z zakresu budowa wodociągów i stacji uzdatniania wody,

4 inwestycje z zakresu budowa kanalizacji i oczyszczalni ścieków,

2 inwestycje dotyczące budowy wysypisk odpadów,

36 inwestycji dotyczących budowy dróg gminnych i powiatowych.
W ramach komponentu B2, z kwotą dofinansowania 1.487.000 euro, zrealizowano
295 zadań (192 remontowych i 103 wyposażeniowych szkół na terenach). W komponencie
tym uczestniczyło 147 gmin i 10 powiatów województwa mazowieckiego.
W ramach komponentu B3 zrealizowano szkolenia w zakresie nowoczesnego
zarządzania w sektorze publicznym. Poprzez uczestnictwo w programie szkoleniowym 548
pracowników samorządowych i radnych podniosło swoje umiejętności planowania
i przygotowywania projektów do finansowania z funduszy własnych i europejskich..
Łącznie w Województwie Mazowieckim z dofinansowaniem z PAOW zrealizowano
354 projekty o wartości 54.465.349 zł, w tym z dotacji PAOW 19.648.042 zł (finansowanie
szkoleń w ramach komponentu B3 nie było bilansowane). Z dostępnej puli środków
5.052.000 euro wykorzystano 4.997.324 euro.



Inne inwestycje
Ze środków Banku Światowego realizowane są następujące inwestycje drogowe:
budowa obwodnicy Ostrowi Mazowieckiej w ciągu drogi Nr 8,
budowa mostu i dojazdów do mostu w Zegrzu w ciągu drogi Nr 61,
budowa obwodnicy Białobrzegów w ciągu drogi Nr 7.
b) Europejski Bank Inwestycyjny
Ze środków Europejskiego Banku Inwestycyjnego realizowane są następujące
inwestycje:

przebudowa drogi Nr 60 na odcinku Glinojeck – Ciechanów,

przebudowa drogi Nr 2 na odcinku Ołtarzew – granica Warszawy i przejście przez Błonie,

remont drogi Nr 7 na odcinku Sękocin – Grzędy,

remont drogi Nr 48 na odcinku Potworów – Długie,

budowa Oczyszczalni Ścieków „Południe” w Warszawie
Dotychczasowe wdrażanie programów przedakcesyjnych: ISPA, PHARE i Sapard oraz
innych środków pomocy zagranicznej, w tym PAOW, przyniosło wymierne korzyści
w postaci poprawy infrastruktury, utworzenia nowych miejsc pracy, poprawy warunków
socjalno-bytowych, ochrony środowiska, rozwoju zasobów ludzkich, czy wsparcia
funkcjonowania małych i średnich firm. Pełny obraz sytuacji w zakresie efektów wdrażania
będzie można uzyskać po zakończeniu realizacji poszczególnych programów, tj. po roku 2006
(PHARE, Sapard). Jednakże już dziś należy podkreślić korzyści edukacyjne i poznawcze,
jakie uzyskały samorządy i inni beneficjenci. Wzrosła ich aktywność w staraniach o
pomocowe środki finansowe, wiedza o procedurach oraz wymogach formalnych i
merytorycznych, a także umiejętności przygotowywania projektów i wniosków
aplikacyjnych. Było to najlepsze, bo praktyczne, przygotowanie do korzystania z funduszy
strukturalnych dostępnych po akcesji Polski do UE i zaowocowało dużą liczbą dobrze
przygotowanych, konkurencyjnych projektów.
30
2.3 Fundusze Strukturalne
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego 2004-2006 (ZPORR)
W ramach ZPORR dla województwa mazowieckiego przeznaczona została kwota
299.839.945 Euro ze środków funduszy europejskich, w tym 48.056.885 Euro z EFS oraz
251.783.060 Euro z EFRR. Ze środków EFS realizowany jest Priorytet 2. Wzmocnienie
rozwoju zasobów ludzkich w regionach, natomiast z EFRR Priorytety 1. Rozbudowa i
modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów oraz Priorytet
3. Rozwój lokalny.
Do końca 2005 r. złożono 2195 wniosków wnioski o dofinansowanie w ramach
ZPORR, w tym do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego wpłynęło 1908
wniosków, a do Wojewódzkiego Urzędu Pracy 287 wniosków.
Od początku wdrażania Programu w woj. mazowieckim podpisano 571 umów o
dofinansowanie, na łączną wartość zobowiązań z EFRR i z EFS 828 129 101 zł (bez
Działania 1.6 i Priorytetu IV), co stanowi 67,2% alokacji w Priorytecie I, II i III dla
Mazowsza. Z Działaniami 1.6 i Priorytetem IV łączna wartość zobowiązań wynosi 944 095
445 zł.
W ramach Priorytetu I (z Działaniem 1.6) od początku wdrażania Programu podpisano
60 umów o dofinansowanie, na łączną kwotę zobowiązań z EFRR 650 129 153,29 zł. Od
początku wdrażania Programu złożono wnioski o płatność o wartości 102 444 325,10 zł.
Wypłacono od początku wdrażania Programu 38 098 583,19 zł, co stanowi 5,7 % alokacji na
lata 2004-2006. Do końca 2005 r. zakończono realizację 9 projektów o łącznej kwocie
zobowiązań z EFRR 31 744 285,80 zł. Dominującą dziedzinę stanowią projekty realizowane
w zakresie infrastruktury społecznej, drogowej oraz ochrony środowiska. Najliczniejsza grupę
beneficjentów stanowią JST, oprócz tego jednostki służby zdrowia oraz uczelnie wyższe.
W ramach Priorytetu II od początku realizacji Programu podpisano 216 umów na
łączną kwotę zobowiązań z EFS 66 544 360,59 PLN, co stanowi 36,0 % alokacji na lata
2004-06; Instytucja Pośrednicząca nie wypłaciła dofinansowania w tym Priorytecie. W
Priorytecie II, ze względu na dużą różnorodność szkoleń, trudno jednoznacznie wskazać
dominująca kategorię realizowanych projektów, można jedynie stwierdzić, że przeważały
kursy zawodowe dokształcające. Podobnie przedstawia się sytuacja w określeniu dominującej
grupy Beneficjentów pomocy.
W ramach Priorytetu III od początku realizacji podpisano 264 umowy (bez Działania
3.4) o dofinansowanie na łączną kwotę zobowiązań z EFRR 224 135 079,95 zł, co stanowi
73,4 % alokacji na lata 2004-06. Od początku realizacji Programu złożono wnioski o płatność
na kwotę 97 242 101,99 zł, natomiast wypłacono 31 759 816,73 zł, co stanowi 11,3% alokacji
na lata 2004-06. Dominującą grupę beneficjentów wszystkich projektów są JST i jednostki
służby zdrowia. Główne typy realizowanych projektów dotyczą infrastruktury drogowej,
ochrony środowiska, infrastruktury społecznej.
INTERREG
W ramach inicjatywy wspólnotowej INTERREG III A część województwa
mazowieckiego - subregion ostrołęcko – siedlecki, została objęta Programem Sąsiedztwa
Polska-Ukraina-Białoruś. W efekcie dotychczas przeprowadzonych naborów, na realizację 14
projektów, w tym 7 inwestycyjnych z województwa mazowieckiego, zostały przyznane
środki z EFRR w wysokości 11. 580. 134,91 zł.
31
Sektorowy Program Operacyjny Transport
W ramach SPO Transport z terenu województwa mazowieckiego pozytywnie
oceniono 25 wniosków . Kwota dofinansowania z EFRR wyniosła 428.655.278.35 zł. Część
powyższych wniosków złożona została przez jednostki centralne: Ministerstwo Infrastruktury,
Komendę Główną Policji, Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Będą one
obejmować swoim zasięgiem nie tylko teren Mazowsza.
Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw
W ramach SPO „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw” beneficjenci z terenu
województwa mazowieckiego otrzymali wsparcie m.in. na wsparcie instytucji otoczenia
biznesu (17 zatwierdzonych wniosków na kwotę dofinansowania 120.699.270,67 zł),
dekapitalizowanie funduszy mikro-pożyczkowych (2 zatwierdzone wnioski wniosków na
kwotę dofinansowania 20.000.00,00 zł) oraz funduszy poręczeń kredytowych
(1 zatwierdzony wniosek wniosków na kwotę dofinansowania 10.000.000,00 zł), tworzenie
korzystnych warunków dla rozwoju firm (2 zatwierdzone wnioski wniosków na kwotę
dofinansowania 39.487.875,00 zł). Największym zainteresowaniem cieszyły się Działania 2.1
„Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez doradztwo” (269
zatwierdzonych wniosków na kwotę dofinansowania 6.576.868,04 zł) oraz działanie 2.3
„Wzrost konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje” (331
zatwierdzonych wniosków na kwotę dofinansowania 216.799.965,44 zł).
Sektorowy Program Operacyjny Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i
rozwój obszarów wiejskich
W ramach SPO „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i rozwój
obszarów wiejskich” województwo mazowieckie wdraża trzy działania. Na koniec 2005 r.
sytuacja we wdrażaniu programu przedstawiała się następująco. W Działaniu 2.2 „Scalanie
gruntów” wpłynęły 4 wnioski na całkowitą kwotę dofinansowania z EFOiGR 2.413.952,00 zł.
W Działaniu 2.3 „Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego”
pozytywnie zostało rozpatrzonych 189 wniosków o całkowitej kwocie dofinansowania z
EFOiGR 46.954.165,00 zł. W Działaniu 2.5 „Gospodarowanie rolniczymi zasobami
wodnymi” pomocą objęto 28 wnioski o całkowitej kwocie dofinansowania z EFOiGR
45.405.307,00 zł. Ze względu na specyfikę Programu, dla pozostałych działań SPO trudne jest
wyodrębnienie informacji dotyczącej wartości projektów realizowanych na Mazowszu.
Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i przetwórstwo ryb
W ramach SPO „Rybołówstwo i przetwórstwo ryb” w województwie mazowieckim w
2004 i 2005 roku złożono 12 wniosków. Kwota wnioskowanej pomocy wyniosła
2.977.256,58 zł.
Sektorowy Program Operacyjny Rozwój zasobów ludzkich
W ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rozwój zasobów ludzkich”, dla
których beneficjentem końcowym jest Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie podpisano 106
umów. Kwota wnioskowanej pomocy z EFS wyniosła 55.580.201,43 zł (55 umów) w
Działaniu 1.2 „Perspektywy dla młodzieży”, 38.117.991,64 zł (48 umów) w Działaniu 1.3
„Przeciwdziałanie i zwalczanie długotrwałego bezrobocia”, 682.744,35 zł (2 umowy) w
Działaniu 3.1. „Wsparcie zarządzania SPO RZL”, 74.190,00 zł (1 umowa) w Działaniu 3.2.
„Informacja i promocja działań SPO RZL”. Ze względu na specyfikę Programu, dla części
działań SPO RZL niemożliwe jest wyodrębnienie informacji dotyczącej wartości projektów
realizowanych w poszczególnych województwach.
32
Fundusz Spójności
Od maja 2004 roku, czyli od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej, projekty z
zakresu środowiska i transportu dotąd finansowane w ramach funduszu przedakcesyjnego
ISPA, są finansowane z Funduszu Spójności.
`Na terenie województwa mazowieckiego dofinansowanie ze środków Funduszu
Spójności otrzymały następujące projekty środowiskowe:
Lp.
Nazwa projektu
Beneficjent
Rok
przyznania
dofinansowania
Wartość
projektu
Dofinansowanie z
Funduszu
Spójności
w tys. euro
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Gospodarka wodno-ściekowa na terenie
miasta i gminy Grodzisk Mazowiecki oraz
sieć kanalizacji sanitarnej w gminie
Milanówek
Modernizacja i rozbudowa systemu
wodociągowo-kanalizacyjnego dla miasta
Otwock
Program uporządkowania gospodarki
wodno-ściekowej na terenie miasta i gminy
Piaseczno
Modernizacja i rozbudowa systemu
zaopatrzenia w wodę i odprowadzania
ścieków dla miasta Radom
Miasto
i Gmina
Grodzisk
Mazowiecki
2004
15 150,0
11 045,7
Miasto
Otwock
2004
34 870,0
19 747,2
2004
43 420,0
31 693,5
2004
42 200,0
26 064,3
Gospodarka wodno–ściekowa w
Żyrardowie i Faktorowie
Uporządkowanie gospodarki wodnościekowej na terenie aglomeracji Wołomin Kobyłka
Miasto
Żyrardów
Miasto
Kobyłka
2005
23 331,0
18 318,5
2005
35 271,0
27 599,9
Modernizacja i rozbudowa systemu odbioru
ścieków w Ostrołęce i gminie Olszewo Borki
Miasto
Ostrołęka
2005
27 307,0
19 027,6
221 549,0
153 496,7
Miasto
i Gmina
Piaseczno
Wodociągi
Miejskie
w Radomiu
RAZEM
oraz projekty transportowe:
Lp.
Nazwa projektu
Rok
przyznania
dofinansowania
Wartość
projektu
Dofinansowanie z
Funduszu
Spójności
w tys. euro
1.
2.
3.
Budowa drogi ekspresowej S 8, odc. Radzymin - Wyszków
Przebudowa dk nr 2, odc. Siedlce - Terespol
Modernizacja linii kol. E65, odc. Warszawa - Gdynia, etap
I
RAZEM
2004
2004
172 845,0
75 966,7
140 197,8
66 088,7
2004
42 403,2
36 042,7
291 214,9
242 329,2
33
3. Analiza SWOT
Mocne strony województwa mazowieckiego


















Atrakcyjne położenie województwa w
ciągach
europejskich
korytarzy
transportowych z węzłem w Warszawie.
Wysoki przeciętny poziom rozwoju
regionu w stosunku do średniej krajowej.
Duży potencjał gospodarczy, kapitałowy
i instytucjonalny Warszawy.
Duża
koncentracja
inwestycji
zagranicznych.
Funkcjonowanie mocnych gospodarczo
przedsiębiorstw o znaczeniu krajowym i
międzynarodowym
Duża ilość MSP
Rezerwy terenu pod inwestycje oraz
relatywnie niskie koszty pracy poza
aglomeracją warszawską
Rozbudowany potencjał naukowy i
badawczo-rozwojowy Warszawy oraz
duży w ośrodkach subregionalnych.
Duża koncentracja uczelni i szkół
wyższych
Rozwinięta sieć drogowa i kolejowa
łącząca Warszawę z innymi regionami
kraju oraz ośrodkami subregionalnymi.
Policentryczność sieci osadniczej regionu
złożonej z aglomeracji warszawskiej oraz
miast
pełniących
rolę
ośrodków
subregionalnych.
Bogate dziedzictwo kulturowe regionu.
Wysokie walory przyrodnicze, zwłaszcza
obszarów leśnych oraz położonych w
dolinach dużych rzek.
Występowanie obszarów o wysokich
parametrach jakości powietrza. Wysoka
jakość środowiska przyrodniczego w
obszarze „Zielone Płuca Polski”.
Duży potencjał demograficzny regionu i
stosunkowo wysoki udział ludności w
wieku produkcyjnym.
Duże
zasoby
siły
roboczej
o
zróżnicowanych kwalifikacjach.
Najniższa w skali kraju stopa bezrobocia
rejestrowanego.
Duża aktywność i przedsiębiorczość
Słabe strony województwa mazowieckiego
















Dwudzielność potencjału i poziomu
rozwoju
społeczno-gospodarczego
pomiędzy aglomeracją a pozostałym
obszarem województwa.
Pogłębiająca się polaryzacja społecznogospodarcza.
Ograniczony przestrzennie zasięg procesów
dyfuzji
impulsów
rozwojowych
z aglomeracji warszawskiej.
Niski poziom innowacyjności gospodarki
regionu - ograniczona konkurencyjność na
rynkach światowych.
Słabość
powiązań
między
sferą
gospodarczą a działalnością naukowobadawczą i badawczo-rozwojową.
Słaby rozwój instytucji otoczenia biznesu
na obszarach poza aglomeracją .
Ograniczony
dopływ
kapitału
zagranicznego na obszary poza aglomeracją
warszawską.
Wyczerpująca się przepustowość terminali
obsługujących centralny port lotniczy
„Okęcie” i niska sprawność powiązań
lotniska z układem drogowo-kolejowym.
Niska jakość infrastruktury drogowej i
kolejowej.
Wysoki poziom zagrożenia wypadkowego
w transporcie drogowym
Zmniejszenie znaczenia pasażerskiego
transportu kolejowego oraz transportu
autobusowego, pogarszanie się jakości
usług
Brak sprawnych połączeń obwodowych w
regionie
wobec
ukształtowanego
promienistego
układu
drogowego
zbiegającego się w Warszawie.
Niska jakość wód powierzchniowych i
stopień oczyszczania ścieków.
Duże dysproporcje w rozwoju sieci
wodociągowej i kanalizacyjnej
Znaczne potrzeby modernizacji lokalnych
urządzeń elektroenergetycznych.
Niski poziom urbanizacji poza aglomeracją
i rozproszone osadnictwo wiejskie.
34


mieszkańców
obszaru
aglomeracji
warszawskiej.
Wysoki
poziom
wykształcenia
mieszkańców Warszawy i ośrodków
subregionalnych.
Koncentracja infrastruktury społecznej o
znaczeniu
ogólnokrajowym
w
Warszawie.
Szanse










Możliwość wzmocnienia dyfuzji impulsów
rozwojowych z Warszawy na region.
Dostęp
do
zewnętrznych
źródeł
finansowania inwestycji rozwojowych dla
podmiotów gospodarczych.
Inwestycje w infrastrukturę transportową.
Rozwój cywilizacyjny zmierzający do
powstania społeczeństwa informacyjnego.
Intensyfikacja
współpracy
sektora
badawczo-rozwojowego z przemysłem.
Szanse
intensyfikacji
współpracy
gospodarczej regionu jako ośrodka
kontaktów Wschód-Zachód.
Realizacja idei obszaru funkcjonalnego
Zielone Płuca Polski.
Rozwój turystyki i agroturystyki, jako
alternatywnych form zatrudnienia.
Promocja
regionu,
jego
walorów
turystycznych
i kulturowych
oraz
produktów regionalnych.
Wzmocnienie potencjału rozwojowego
miast województwa

Niedostateczne
wykorzystanie
odnawialnych źródeł energii.
 Degradacja przestrzeni miejskich.
 Proces starzenia się ludności.
 Wysokie bezrobocie strukturalne na
obszarach południowych i północnych
województwa..
 Utrwalanie
się
obszarów
ubóstwa
(północna, wschodni i południowa część
regionu) i dziedziczenia bezrobocia.
 Niska świadomość identyfikacji regionalnej
mieszkańców województwa, małe związki
Warszawy z regionem.
 Dysproporcje przestrzenne w wyposażeniu,
dostępności i standardzie infrastruktury
społecznej.
Zagrożenia







Zwiększenie
stopnia
marginalizacji
niektórych grup społecznych.
Negatywne
tendencje
demograficzne
(starzenie się społeczeństwa, ujemny
przyrost naturalny).
Utrudniony dostęp do specjalistycznej opieki
medycznej
i badań
profilaktycznodiagnostycznych.
Brak strategicznych działań z poziomu
krajowego dla warszawskiego węzła
transportowego (autostrada, rozbudowa
Portu Lotniczego im F. Chopina, budowa
nowego lotniska ),
Niewydolność układów komunikacyjnych,
pogarszanie stanu technicznego dróg,
ograniczanie połączeń kolejowych i dalszy
spadek jakości usług w obszarze transportu
publicznego.
Odpływ
wykwalifikowanych
zasobów
ludzkich
Brak
spójnych
rozwiązań
instytucjonalnych w zakresie ochrony
środowiska.
Niski stopień odzysku odpadów oraz
niezadowalający
wpływ
gospodarki
odpadami na jakość wód, gleb i walorów
krajobrazu
35
4. Główne problemy rozwojowe Województwa Mazowieckiego
W województwie mazowieckim wyraźnie widoczny jest problem dwudzielności
potencjału i poziomu rozwoju gospodarczego. Gospodarka Mazowsza rozwija się bardzo
dynamicznie lecz wzrostowi temu towarzyszą pogłębiające się dysproporcje. Bogaty obszar
aglomeracji warszawskiej stanowi kontrast dla biednych peryferii. Z jednej strony mamy
rozwiniętą i bogacącą się Warszawę i jej okolice, z drugiej ubogie miasta i wsie mazowieckie
o powiększającym się obszarze biedy. Dane dotyczące miasta Warszawy zniekształcają obraz
województwa, dlatego też m.in. Mazowsze ma najwyższe wskaźniki rozwojowe i najniższy
wskaźnik bezrobocia w kraju.
Warszawa dzięki swojemu położeniu w kraju i w Europie Środkowo-Wschodniej
osiągnęła wyraźny postęp w procesie metropolizacji (najwyższa w kraju koncentracja kapitału
zagranicznego i usług o charakterze metropolitalnym), ale pomimo tego, w porównaniu z
innymi stolicami (np. Pragą, Budapesztem, Wiedniem) wskaźniki, charakteryzujące miasto,
wypadają bardzo niekorzystnie. W przyszłości można się spodziewać niebezpieczeństw,
wynikających m in. z: niskiej wydajności systemu transportowego węzła warszawskiego i
połączeń o znaczeniu europejskim (opóźnienie w budowie autostrad), niskiej sprawności
funkcjonowania infrastruktury technicznej i społecznej, pogarszania się stanu ładu
przestrzennego Śródmieścia. W rezultacie oddziaływania tych czynników istnieje zagrożenie
spadku konkurencyjności Warszawy oraz zmniejszenie siły jej oddziaływania na region.
Niekorzystne warunki
do rozpoczęcia działalności gospodarczej oraz
niewystarczające wsparcie doradcze, inwestycyjne, finansowe (dostęp do zewnętrznych
źródeł finansowania) zarówno dla nowotworzonych MSP, jak i tych funkcjonujących na
rynku, ograniczają możliwości pobudzenia przedsiębiorczości i wyrównania różnic
ekonomicznych w regionie. Istotnym problemem jest słabość instytucjonalna, organizacyjna i
finansowa lokalnych i regionalnych instytucji otoczenia biznesu, niska ich konkurencyjność
w środowisku zewnętrznym. Poza tym obecnie istniejące ośrodki rozmieszczone są
nierównomiernie i skupiają się głównie w Warszawie, co utrudnia dotarcie do nich
przedsiębiorcom z innych części województwa.
Analizując sytuację w województwie widać, że obecna struktura lokalizacji inwestycji
wskazuje jednoznaczne preferencje inwestorów w wyborze dużych skupisk ludności.
Subregiony województwa posiadające słabszy potencjał gospodarczy i niższą dynamikę
rozwojową oraz charakteryzujące się znacznie niższym poziomem jakości życia, mimo
dogodnego położenia komunikacyjnego nie cieszą się zainteresowaniem inwestorów..
Prowadzi to do narastania różnic w regionie.
Na terenie województwa jest niewykorzystany duży potencjał badawczo-rozwojowy.
Brak jest natomiast wyspecjalizowanego sektora wsparcia innowacji, a także systemowych i
trwałych związków między nauką i gospodarką. Przedsiębiorstwa innowacyjne, których jest
niewystarczająca ilość są rozmieszczone głównie w Warszawie. Obecny słaby poziom
zaawansowania technologicznego oraz słabość powiązań między praktyką gospodarczą
a działalnością naukowo-badawczą i badawczo-rozwojową, utrudnia konkurencję na rynku
europejskim.
Poza podregionem metropolitalnym i strefami otoczenia byłych miast wojewódzkich
na obszarze województwa znajdują się strefy zagrożenia wykluczeniem informacyjnym i
peryferyjne strefy pogłębiającego się wykluczenia informacyjnego. Istnieje problem
dostępności do infrastruktury teleinformatycznej i nowoczesnych mediów m.in. takich jak
Internet.
36
Barierą rozwoju województwa mazowieckiego i poprawy jego spójności
przestrzennej, gospodarczej i społecznej są problemy komunikacyjne i transportowe. Na
podkreślenie zasługuje zła jakość dróg, niewydolność układu komunikacyjnego oraz brak
obwodnic wokół miast. W miastach województwa obserwuje się nieefektywny system
komunikacji publicznej. W przypadku kolei - istotnym problemem pozostaje dalsze
utrzymywanie połączeń o niskim obciążeniu ruchem, bezpieczeństwo i komfort
podróżowania, a w przewozach towarowych przejmowanie ładunków przez transport
drogowy. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku transportu lotniczego. Obecny ruch
pasażerski przekracza możliwości techniczne centralnego portu lotniczego w Warszawie,
wyczerpuje się przepustowość terminali.
Widoczne są dysproporcje sfery społecznej dzielące województwo, takie jak:
wykształcenie, aktywność ekonomiczna, tożsamość kulturowa, ogólny stan zdrowia i inne
głównie na obszarach wiejskich. Problemem są też dysproporcje w zakresie wyposażenia
szkół w niezbędny sprzęt oraz sale (baza edukacyjna i sportowa).
Niezadowalający jest poziom ochrony zdrowia ludności województwa, rozpatrywany
zarówno pod względem dostępności, jak i infrastruktury. Problem stanowią dysproporcje w
dostępności przestrzennej placówek służby zdrowia na poziomie podstawowym oraz
wyposażanie placówek w nowoczesną aparaturę, zwiększającą możliwości diagnozowania i
leczenia. Barierą wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich jest niedostatecznie
rozwinięta infrastruktura techniczna i społeczna na wsi, a niedoinwestowane obszary wiejskie
nie są atrakcyjne dla potencjalnych inwestorów.
Atrakcyjność miast województwa znacznie obniża występująca degradacja przestrzeni
miejskich. Opuszczone i niewykorzystane obszary, np. po dawnych zakładach, zajmują cenną
przestrzeń miejską, a mogłyby służyć zlokalizowaniu różnych form aktywności gospodarczej,
generującej miejsca pracy oraz dochody dla mieszkańców i samorządów. Niedostateczna jest
też oferta kulturowa miast i zbyt mała liczba prowadzonych działań nakierowanych na
ochronę oraz zachowanie tożsamości i różnorodności kulturowej.
Konkurencyjność regionu pod względem jakości oferowanych usług turystycznych
Mazowsza wciąż nie jest na zadawalającym poziomie (brakuje zwłaszcza hoteli o klasie
ekonomicznej oraz promocji walorów regionu na rynku krajowym i międzynarodowym).
W całym województwie obserwuje się zły stan infrastruktury ochrony środowiska.
Dalece odbiegająca od europejskich standardów jest sytuacja w zakresie oczyszczania
ścieków i zagospodarowania odpadów. Dodatkowe zagrożenie dla środowiska stanowią
„mogilniki", w których zgromadzone są środki ochrony roślin, chemikalia i przeterminowane
leki. Brak jest kompleksowego programu zagospodarowania odpadów komunalnych,
przemysłowych i niebezpiecznych. oraz systemów zapobiegania i zwalczania zagrożeń
przyrodniczych i ekologicznych. Obecnie w województwie widać małe zainteresowanie
wdrażaniem nowoczesnych, przyjaznych środowisku technologii oraz niedostateczne
wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.
Regionalne zróżnicowanie charakteryzujące Mazowsze ma tendencje do pogłębiania
się (przewaga polaryzacji nad dyfuzją, której zasięg ograniczony jest do 30 – 50 km od
centrum Warszawy). Brak równowagi pomiędzy rozwiniętą stolicą a jej otoczeniem, jeśli nie
zostanie zlikwidowany, może doprowadzić do marginalizacji całego województwa w skali
kraju i Europy..
37
II. Strategia Regionalnego Programu Operacyjnego
1. Cel generalny i cele szczegółowe rozwoju województwa
Stworzenie koncepcji harmonijnego rozwoju regionu uwzględniającego jego dualizm,
stanowi imperatyw na najbliższe lata. W tym procesie znaczącą rolę ma odegrać Regionalny
Program Operacyjny, opracowany w oparciu o regionalny dokument strategiczny – Strategię
Rozwoju Województwa Mazowieckiego do roku 2020.
Samorząd Województwa będzie realizował zamierzenia zawarte w strategii rozwoju
przy mobilizacji społeczności regionalnej i wykorzystaniu potencjałów gospodarczych
i przestrzennych Województwa Mazowieckiego.
Celem generalnym Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa
Mazowieckiego na lata 2007 – 2013 jest:
Poprawa konkurencyjności regionu i zwiększanie spójności społecznej, gospodarczej
i przestrzennej województwa.
Warunkiem harmonijnego rozwoju województwa, jest z jednej strony likwidowanie,
bądź neutralizowanie problemów stanowiących bariery rozwoju, z drugiej zaś wykorzystanie
endogenicznego potencjału województwa przy jednoczesnym stymulowaniu tworzenia więzi
wewnątrz regionalnych zapewniających dyfuzję zachodzących procesów rozwoju..
Budowaniu konkurencyjnej pozycji regionu, zbliżającej go do innych regionów
metropolitalnych w UE będą towarzyszyć działania nakierowane na wyrównywanie szans
rozwojowych wewnątrz województwa jednocześnie stymulujące, aktywizujące i jednoczące
środowiska lokalne, wyzwalające postawy prorozwojowe i proprzedsiębiorcze.
Realizacji celu głównego służyć będzie realizacja celów szczegółowych:
1. Rozwój gospodarki, w tym gospodarki opartej na wiedzy
By sprostać wyzwaniom współczesnego świata województwo mazowieckie musi stać
się regionem o dobrze działających mechanizmach wspierania przedsiębiorczości. O
sprawnym zapleczu naukowo-badawczym, posiadającym silne i trwałe relacje z gospodarką
regionu. Stymulowanie innowacyjności gospodarki regionalnej będzie wzmocnione poprzez
działania nakierowane na budowę i rozwój społeczeństwa informacyjnego. Osiągnięcie celu
będzie obywać się poprzez przedsięwzięcia realizowane w ramach priorytetów:
I Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i przedsiębiorczości na
Mazowszu,
II - e - Rozwój Województwa Mazowieckiego.
2. Poprawa i uzupełnienie istniejącej infrastruktury technicznej
Spójność terytorialna jest jednym z głównych czynników determinujących
konkurencyjność województwa. Stan infrastruktury technicznej województwa mazowieckiego
może stać się barierą dla dalszego rozwoju gospodarki regionu. Znacząca poprawa poziomu
wyposażenia w infrastrukturę techniczną warunkuje procesy dyfuzji z centrum jakim jest
Warszawa na otoczenie regionalne prowadząc do zmniejszenia dysproporcji rozwojowych
wewnątrz województwa. Służyć temu będą działania nakierowane zarówno na podniesienie
38
jakości regionalnego systemu transportowego uwzględniającego poprawę układu drogowego
o znaczeniu regionalnym, szczególnie pomiędzy głównymi miastami województwa tj.
Warszawą i ośrodkami subregionalnymi oraz rozwój regionalnego transportu publicznego, jak
również działania związane z poprawą stanu infrastruktury służącej ochronie środowiska..
Realizacja celu odbywać się będzie poprzez przedsięwzięcia przewidziane w priorytetach:
III Regionalny system transportowy,
IV Inwestycje w ochronę środowiska.
3. Wzmacnianie endogenicznych czynników rozwoju województwa mazowieckiego
Wykorzystanie wewnętrznych czynników rozwojowych do przezwyciężania
negatywnych tendencji związanych z pogłębiającą się tendencją polaryzacji województwa,
jest szczególnie ważne w przypadku województwa mazowieckiego. Czynnikami tymi są
walory kulturowe i środowiskowe. Za atut można uznać również równomierne rozłożenie
tkanki miejskiej na terenie województwa. Budowaniu przewag konkurencyjnych Mazowsza i
równoważeniu poziomu rozwoju wewnątrz województwa służyć będą działania nakierowane
na wspieranie i stymulowanie aktywizacji obszarów i terenów cennych z punktu widzenia
dziedzictwa kulturowego i środowiskowego. Jednocześnie podejmowane będą działania
nakierowane na wzmacnianie pozycji i roli miast w województwie mazowieckim, aby
tworzyć silne ośrodki pośredniczące w przenoszeniu potencjału Warszawy na otoczenie
regionalne. Osiągnięciu celu służyć będą priorytety:
V Wzmacnianie roli miast w rozwoju regionu,
VI Wykorzystanie walorów naturalnych i kulturowych dla rozwoju turystyki i rekreacji.
4. Podniesienie standardów warunkujących rozwój kapitału ludzkiego w regionie
O jakości i trwałości procesów rozwojowych w dużym stopniu decyduje dobrze
wyedukowany i zdrowy człowiek, przygotowany do podejmowania wyzwań jakie stawia
przed nim współczesny świat. Trwały rozwój regionu nie jest więc możliwy bez inwestycji
umożliwiających rozwój kapitału ludzkiego. Ponadto wśród elementów branych pod uwagę
przy lokalizacji inwestycji znajduje się także szeroko rozumiana jakość życia oceniana
poprzez poziom i warunki świadczenia usług o charakterze społecznym. Inwestycje w
poprawę bazy edukacyjnej i sportowej oraz zwiększenie dostępności i jakości opieki
zdrowotnej będą stanowić o kompleksowości działań podejmowanych na rzecz podniesienia
poziomu konkurencyjności Mazowsza. Realizacja celu odbywać się będzie w ramach
priorytetu:
VII Tworzenie i poprawa warunków dla rozwoju kapitału ludzkiego.
Cele programu wynikają z aktualizowanej Strategii Rozwoju Województwa
Mazowieckiego obejmując te z określonych tam zamierzeń, które mogą być realizowane z
wykorzystaniem interwencji Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.
Warunkiem urzeczywistnienia postawionych celów jest korelacja i dialog z treściami
zawartymi w Strategicznych Wytycznych Wspólnoty, w Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015,
w Narodowej Strategii Spójności 2007-2013, w programach operacyjnych realizujących te
dokumenty oraz Krajowym Programie Reform 2005-2008.
Większość działań objętych niniejszym Programem stanowi etap w realizacji
szerszych przedsięwzięć w regionie, zapoczątkowanych w poprzednich latach, lub jest do
nich komplementarna.
39
Działania przewidziane do realizacji w ramach RPO WM oddziaływać będą
bezpośrednio lub pośrednio na:

wzrost sektora badawczo – rozwojowego w województwie i jego powiązań z
gospodarką,

zwiększenie liczby przedsiębiorstw innowacyjnych,

rozwój przedsiębiorczości,

poprawę dostępności i wzrost umiejętności wykorzystania nowoczesnych sposobów
komunikowania się i Internetu,

wzrost zainteresowania regionem ze strony inwestorów zewnętrznych,

poprawę jakości dróg o znaczeniu regionalnym,

zwiększenie wykorzystania transportu publicznego,

poprawę stanu środowiska przyrodniczego i zachowanie obszarów cennych
przyrodniczo,

aktywizację rozwoju miast jako lokalnych ośrodków usług publicznych,

rozwój nowych funkcji na obszarach pozametropolitalnych (zwłaszcza turystycznowypoczynkowych),

wzrost mobilności zawodowej mieszkańców województwa,

dostosowywanie warunków nauczania dzieci i młodzieży do współczesnych wymagań
cywilizacyjnych,

podniesienie poziomu wykształcenia mieszkańców,

poprawę kondycji zdrowotnej, w szczególności osób aktywnych zawodowo,

wzmocnienie regionalnych więzi społeczno-kulturowych mieszkańców województwa
mazowieckiego.
Niewątpliwie środki możliwe do uzyskania w latach 2007 – 2013 z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego na wsparcie rozwoju województwa mazowieckiego mogą
stać się skutecznym narzędziem do osiągania zamierzonego poziomu rozwoju społecznogospodarczego regionu, wzmocnienia jego konkurencyjności, poprawy poziomu życia i
spójności społeczno-gospodarczej. Natomiast poziom osiągnięcia oczekiwanych efektów
uzależniony będzie od skali konsolidacji społeczności regionalnych i lokalnych wokół celów
Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013.
2. Spójność RPO WM z dokumentami strategicznymi i programowymi UE,
rządu RP i Województwa Mazowieckiego
Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego 2007 – 2013
podejmuje wyzwania znowelizowanej Strategii Lizbońskiej kładąc nacisk na wzmacnianie
procesów rozwojowych związanych ze sferą gospodarki i jej innowacyjności, sprzyjających
przede wszystkim tworzeniu warunków do kreowania miejsc pracy. Uwzględnia również
wytyczne polityk horyzontalnych UE.
Zapisy dokumentu powstawały w ściślej korelacji z projektem Strategicznych
Wytycznych Wspólnoty adresowanych do perspektywy budżetowej 2007 – 2013.
Działania przewidziane do realizacji w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego
Województwa Mazowieckiego 2007 – 2013 znajdują uzasadnienie w diagnozie stanu
województwa mazowieckiego oraz są zgodne z celami: Strategii Rozwoju Województwa
Mazowieckiego do roku 2020 i Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015.
40
Tabela zgodności priorytetów RPO z projektem NSS, Strategią Rozwoju Województwa Mazowieckiego i SWW
Priorytety i działania
RPO Województwa
Mazowieckiego
na lata 2007-2013
Cele
Narodowej
Strategii Cele i kierunki Strategii Rozwoju
Spójności 2007-2013 (dawne Województwa Mazowieckiego do roku
NSRO) – wstępny projekt, 2020 (aktualizacja)
zaakceptowany 14 lutego 2006 r.
przez Radę Ministrów
Cel generalny RPO Cel nadrzędny: Wzrost
poprawa
Cel strategiczny - tworzenie
konkurencyjności gospodarki
konkurencyjności
warunków dla wzrostu
i równoważenie rozwoju społecznoregionu
konkurencyjności gospodarki
gospodarczego w regionie podstawą
i zwiększanie
polskiej opartej na wiedzy
poprawy jakości życia mieszkańców
spójności społecznej,
i przedsiębiorczości zapewniającej
gospodarczej
wzrost zatrudnienia oraz wzrost
i przestrzennej
poziomu spójności społecznej,
województwa.
gospodarczej przestrzennej Polski
w ramach UE
i wewnątrz kraju.
PRIORYTET I
Cel 1.
Cele strategiczny:
Zwiększenie konkurencyjności regionu w
Tworzenie warunków Tworzenie warunków dla
dla rozwoju
utrzymania trwałego wysokiego układzie międzynarodowym
potencjału
tempa wzrostu gospodarczego
Cele pośrednie:
2. Wzrost innowacyjności
innowacyjnego i
Cel 3.
i konkurencyjności gospodarki regionu
przedsiębiorczości na Podniesienie
konkurencyjności polskich
4. Aktywizacja i modernizacja obszarów
Mazowszu
przedsiębiorstw, w tym
pozametropolitalnych
5. Rozwój społeczeństwa obywatelskiego
szczególnie sektora usług
oraz kształtowanie wizerunku regionu
Kierunki działań:
2.1. Rozwój MSP oraz wzrost ich
innowacyjności i konkurencyjności
2.2. Wspieranie instytucji otoczenia
biznesu
2.3. Rozwój nowoczesnych technologii z
wykorzystaniem własnego potencjału
Strategiczne
Wytyczne
Wspólnotowe 2007-2013
4.2. WYTYCZNA: Rozwój
wiedzy i innowacyjności na rzecz
wzrostu gospodarczego
4.2.2 Wspieranie innowacji i
promowanie przedsiębiorczości
4.2.4.
Poprawa
dostępu
do
finansowania
PRIORYTET II
e-Rozwój
Województwa
Mazowieckiego
Cel 1.
Tworzenie warunków dla
utrzymania trwałego wysokiego
tempa wzrostu gospodarczego
Cel 3.
Podniesienie konkurencyjności
polskich przedsiębiorstw, w tym
szczególnie sektora usług
Cel 5.
Wzrost konkurencyjności
polskich regionów i
przeciwdziałanie marginalizacji
społecznej, gospodarczej i
przestrzennej
B+R
2.4. Rozwój regionalnych sieci
kooperacyjnych i przepływu
nowoczesnych technologii
2.5. Budowa systemu innowacyjnego w
regionie
4.2.Wzmocnienie potencjału
rozwojowego ośrodków subregionalnych
i małych miast
5.1. Rozwój społeczeństwa
obywatelskiego i integracji regionalnej
5.2. Poprawa i promocja atrakcyjności
inwestycyjnej w regionie
Cel strategiczny:
Zwiększenie konkurencyjności regionu w
układzie międzynarodowym
Cel pośredni :
2. Wzrost innowacyjności i
konkurencyjności gospodarki regionu
Kierunki działań:
1.1. Rozwój społeczeństwa
informacyjnego i teleinformatyzacji
PRIORYTET III
Cel 4.
Budowa i modernizacja
Cel strategiczny:
Poprawa spójności społecznej,
4.1. WYTYCZNA: Uczynienie z
Europy i jej regionów miejsca
bardziej atrakcyjnego dla
inwestowania i pracy
4.2. WYTYCZNA: Rozwój
wiedzy i innowacyjności na rzecz
wzrostu gospodarczego
4.2.1 Wzrost i poprawa inwestycji
w RTD
4.2.2 Wspieranie innowacji i
promowanie przedsiębiorczości
4.2.3 Promowanie społeczeństwa
informacyjnego dla wszystkich
4.1. WYTYCZNA: Uczynienie z
Europy i jej regionów miejsca
42
Regionalny
system
transportowy
PRIORYTET IV
Inwestycje
w ochronę
środowiska
PRIORYTET V
infrastruktury
technicznej mającej podstawowe
znaczenie dla wzrostu
konkurencyjności Polski i jej
regionów
Cel 4.
Budowa i modernizacja
Infrastruktury technicznej
mającej podstawowe znaczenie
dla wzrostu
konkurencyjności Polski i jej
regionów
Cel 5.
gospodarczej i przestrzennej regionu
w warunkach zrównoważonego rozwoju
Cele pośrednie:
3.Stymulowanie rozwoju funkcji
metropolitalnych Warszawy
4. Aktywizacja i modernizacja obszarów
pozametropolitalnych
Kierunki działań:
bardziej atrakcyjnego dla
inwestowania i pracy
3.1. Wzmocnienie powiązań Warszawy z
otoczeniem regionalnym, krajowym i
międzynarodowym
4.1. Poprawa dostępności komunikacyjnej
i transportu w regionie, w tym lotnictwa
cywilnego
Cel strategiczny:
Poprawa spójności społecznej,
gospodarczej i przestrzennej regionu
w warunkach zrównoważonego rozwoju
Cele pośrednie:
1. Rozwój kapitału społecznego
3. Stymulowanie rozwoju funkcji
metropolitalnych Warszawy
4. Aktywizacja i modernizacja obszarów
pozametropolitalnych
Kierunki działań:
1.7. Poprawa bezpieczeństwa publicznego
3.3.Przeciwdziałanie degradacji
krajobrazu i środowiska przyrodniczego
OMW
4.3.Wielofunkcyjny rozwój obszarów
wiejskich
4.5. Ochrona i rewaloryzacja środowiska
przyrodniczego dla zapewnienia trwałego
i zrównoważonego rozwoju
Cel strategiczny
4.1.1 Rozszerzenie i poprawa
infrastruktury transportowej
4.1. WYTYCZNA:
Uczynienie z Europy i jej
regionów miejsca bardziej
atrakcyjnego dla inwestowania i
pracy
4.1.2.
Wzmocnienie
synergii
pomiędzy ochroną środowiska a
wzrostem gospodarczym.
4.1.3. Zajęcie się intensywnym
wykorzystywaniem przez Europę
tradycyjnych źródeł energii
4.1. WYTYCZNA: Uczynienie z
43
Wzmocnienie roli
miast w rozwoju
regionu
PRIORYTET VI
Wykorzystanie
walorów naturalnych
i kulturowych dla
rozwoju turystyki
i rekreacji
Wzrost konkurencyjności
polskich regionów
i przeciwdziałanie
marginalizacji społecznej,
gospodarczej i przestrzennej
Cel 5.
Wzrost konkurencyjności
polskich regionów i
przeciwdziałanie marginalizacji
społecznej, gospodarczej i
przestrzennej
Cel 6.
Zwiększenie konkurencyjności regionu
w układzie międzynarodowym
Cele pośrednie:
1. Rozwój kapitału społecznego
3. Stymulowanie rozwoju funkcji
metropolitalnych Warszawy
Kierunki działań:
1.5. Dążenie do poprawy warunków i
zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych
1.6. Intensyfikacja działań na rzecz
rozwiązywania problemów społecznych
3.2. Rozwój i poprawa standardów
infrastruktury technicznej
3.4. Zahamowanie narastania chaosu w
przestrzennym zagospodarowaniu stolicy
i jej otoczeniu
4.2.Wzmocnienie potencjału
rozwojowego ośrodków subregionalnych
i małych miast
5.1. Rozwój społeczeństwa
obywatelskiego i integracji regionalnej
5.3. Promocja i zwiększanie atrakcyjności
turystycznej
i rekreacyjnej regionu w oparciu
o walory środowiska przyrodniczego
i dziedzictwa kulturowego
5.4. Kształtowanie tożsamości regionu
oraz kreowanie i promocja jego produktu
Cel strategiczny
Zwiększenie konkurencyjności regionu w
układzie międzynarodowym
Cele pośrednie:
4. Aktywizacja i modernizacja obszarów
pozametropolitalnych
5. Rozwój społeczeństwa obywatelskiego
Europy i jej regionów miejsca
bardziej atrakcyjnego dla
inwestowania i pracy
4.1.1 Rozszerzenie i poprawa
infrastruktury transportowej
4.3. WYTYCZNA: Większa
liczba lepszych miejsc pracy
44
Rozwój obszarów wiejskich
oraz kształtowanie wizerunku regionu
Kierunki działań:
PRIORYTET VII
Tworzenie
i poprawa warunków
dla rozwoju kapitału
ludzkiego
Cel 2.
Wzrost zatrudnienia poprzez
rozwój kapitału
ludzkiego oraz
społecznego
Cel 6. Rozwój
obszarów wiejskich
4.3. Wielofunkcyjny rozwój obszarów
wiejskich
5.3. Promocja i zwiększanie atrakcyjności
turystycznej
i rekreacyjnej regionu w oparciu
o walory środowiska przyrodniczego
i dziedzictwa kulturowego
5.4. Kształtowanie tożsamości regionu
oraz kreowanie i promocja jego produktu
Cel strategiczny
Budowa społeczeństwa informacyjnego i
poprawa jakości życia mieszkańców
województwa
Cele pośrednie:
1. Rozwój kapitału społecznego
Kierunki działań:
1.2. Wzrost poziomu wykształcenia i
poprawa jakości kadr
1.3. Wzrost zatrudnienia w regionie i
przeciwdziałanie bezrobociu
1.4. Podniesienie standardów ochrony
zdrowia i zmniejszenie różnic w dostępie
do świadczeń zdrowotnych
4.1. WYTYCZNA: Uczynienie z
Europy i jej regionów miejsca
bardziej atrakcyjnego dla
inwestowania i pracy
4.3. WYTYCZNA: Większa
liczba lepszych miejsc pracy
4.3.1. Zaangażowanie większej
liczby osób w aktywną działalność
zawodową, utrzymanie wysokiego
poziomu aktywności zawodowej
oraz
modernizacja
systemów
zabezpieczenia socjalnego
4.3.3. Zwiększenie inwestycji w
kapitał ludzki poprzez lepszą
edukację i zdobywanie kwalifikacji
4.3.5. Pomoc w utrzymaniu
zdrowej siły roboczej
45
III. Priorytety Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa
Mazowieckiego
Priorytet I. Tworzenie warunków dla rozwoju potencjału innowacyjnego i
przedsiębiorczości na Mazowszu
Cel główny
Poprawa konkurencyjności Mazowsza poprzez tworzenie korzystnych warunków dla
rozwoju potencjału innowacyjnego i wsparcie rozwoju przedsiębiorczości, szczególnie na
obszarach pozametropolitalnych i zdegradowanych gospodarczo.
Cele szczegółowe:






Zwiększenie transferu innowacji do gospodarki poprzez wspieranie inwestycji w badania i
przedsięwzięcia rozwojowe,
Rozwój sieci powiązań gospodarczych poprzez wspieranie powstawania i rozwoju klastrów
przemysłowych
i
powiązań
kooperacyjnych
między przedsiębiorstwami
i
przedsiębiorstwami a sferą badawczo-rozwojową,
Rozwój sieci instytucji otoczenia biznesu i zwiększenie dostępności do usług doradczych i
szkoleniowych,
Zwiększenie dostępności firm do kapitału zewnętrznego poprzez tworzenie systemu
wsparcia finansowego przedsiębiorstw,
Podniesienie konkurencyjności mikroprzedsiębiorstw i MSP poprzez dostosowanie do
wymogów rynkowych, w tym zapewnienie dostępu do nowych technologii, systemów
certyfikacji i jakości,
Poprawa infrastruktury technicznej oraz instytucjonalnej poprzez wykorzystanie
endogenicznego potencjału, w tym atrakcyjnego położenia regionu i rezerw terenowych dla
inwestycji oraz wzmocnienie potencjału infrastrukturalnego w sferze badawczorozwojowej.
Kategorie interwencji:
Kody: 01, 02, 03, 04, 05, 07, 09
Priorytety Celu Konwergencja
1) Badania i rozwój technologiczny (BRT), innowacyjność i przedsiębiorczość, w tym
zwiększanie zdolności w zakresie badań i rozwoju technologicznego, oraz ich włączenie do
Europejskiej Przestrzeni Badawczej, w tym infrastruktury; pomoc na rzecz BRT, zwłaszcza
w MSP, oraz na rzecz transferu technologii; poprawę powiązań pomiędzy MSP a placówkami
szkolnictwa wyższego, instytucjami badawczymi i centrami badawczo-technologicznymi;
rozwój sieci powiązań gospodarczych; partnerstwa publiczno-prywatne i klastry; wspieranie
świadczenia usług dla biznesu i technologii grupom MSP; oraz stymulowanie finansowania
przedsiębiorczości i innowacji w MSP za pomocą instrumentów inżynierii finansowej.
Uzasadnienie
Priorytet ukierunkowany jest na wzrost konkurencyjności regionu oraz innowacyjności
gospodarki regionu.
Zgodnie z zapisami odnowionej Strategii Lizbońskiej jako priorytet uznano: uczynić
Europę bardziej atrakcyjnym miejscem do inwestowania i pracy, uczynić z wiedzy i innowacji
oś działań na rzecz wzrostu gospodarczego w Europie, kształtować polityki w sposób
pozwalający przedsiębiorstwom tworzyć więcej i lepszych miejsc pracy.
Dla realizacji tak sformułowanych priorytetów w ramach RPO kluczowe znaczenie ma
wspieranie sektora MSP i sektora badawczo-naukowego.
Małe i średnie przedsiębiorstwa są bogatym źródłem inicjatyw w zakresie
przedsiębiorczości, innowacji oraz przyczyniają się do poprawy spójności gospodarczej i
społecznej na poziomie regionalnym i lokalnym.
Województwo mazowieckie
plasuje się w czołówce krajowej pod względem
przedsiębiorczości mieszkańców (11 MSP na 100 mieszkańców), jednakże w MSP
zatrudnionych jest niecałe 55 % pracujących co lokuje region na ostatnim miejscu w kraju.
Dodatkowo działalność gospodarcza MSP ze względu na niską konkurencyjność skupia
się przede wszystkim na rynkach lokalnych.
Założenia Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego wskazują wzrost
innowacyjności i konkurencyjności gospodarki jako istotny warunek rozwoju, poprawy
konkurencyjności i warunków życia mieszkańców regionu. Podstawowym problemem dla
zrównoważenia rozwoju Mazowsza jest dwudzielność potencjału i poziomu rozwoju
gospodarczego, poziomu i warunków życia ludności oraz dynamiki procesów transformacji występująca pomiędzy aglomeracją a pozostałym obszarem województwa, zwłaszcza
obszarami wiejskimi. Atrakcyjność inwestycyjna obszaru metropolitalnego Warszawy
potwierdzona jest liczbą zarejestrowanych podmiotów gospodarczych (49% podmiotów
gospodarczych zarejestrowanych jest w Warszawie). W województwie mazowieckim
Warszawa należy do miast najlepiej ocenianych pod kątem lokalizacji biznesu, natomiast
subregiony województwa cechuje słabszy potencjał gospodarczy i niższa dynamika rozwojowa.
Istotnymi czynnikami stworzenia gospodarki opartej na wiedzy jest wykorzystanie
wszelkich dostępnych instrumentów wsparcia finansowego, a także wzmocnienie współpracy
między sferą naukowo-badawczą a gospodarką. W sferze działalności badawczo – rozwojowej
w Polsce obserwuje się wyraźną dominację województwa mazowieckiego. Spośród ogólnej
liczby jednostek prowadzących działalność badawczo- rozwojową i naukową w Polsce około
30% umiejscowionych jest na Mazowszu. Jednak, pomimo dobrej lokaty województwa w
porównaniu z regionami Polski, pod względem nakładów na sferę badawczo - rozwojową
wśród 239 regionów UE Mazowsze zajmuje dopiero 185 pozycję. Dodatkowo słaby poziom
zaawansowania technologicznego oraz słabość powiązań między praktyką gospodarczą
a działalnością naukowo-badawczą i badawczo-rozwojową, będzie utrudniać efektywną
konkurencję na rynku światowym.
Tworzenie trwałych podstaw dla rozwoju regionu wymaga integracji zaplecza
naukowo-badawczego ze sferą gospodarki, by stał się on miejscem generowania i dyfuzji
innowacji.
Zgodnie z europejskimi tendencjami przyspieszenie postępu cywilizacyjnego
i wzrostu konkurencyjności gospodarki powinno nastąpić poprzez budowanie społeczeństwa
informacyjnego, elektronicznej gospodarki i gospodarki opartej na wiedzy. W ramach
priorytetu konieczne jest stworzenie trwałej współpracy pomiędzy podmiotami regionalnego
systemu innowacji, władzami publicznymi oraz infrastrukturą biznesową. Innowacyjność i
gospodarka oparta na wiedzy są niezbędnym czynnikiem warunkującym gospodarczy i
47
społeczny rozwój regionu. Unowocześnienie stosowanych technologii i wdrażanie nowych
technologii i know-how będzie skutkować wzrostem konkurencyjności gospodarki regionu.
W celu wykorzystania potencjału przedsiębiorczości podjęte zostaną działania mające
na celu likwidację barier rozwojowych i ograniczenie obciążenia ryzykiem nieodłącznie
związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej w warunkach gospodarki rynkowej. Na
Mazowszu głównymi barierami dla rozwoju przedsiębiorstw jest: brak terenów wyposażonych
w infrastrukturę inwestycyjną; brak kapitału własnego na założenie przedsiębiorstwa, jego
rozwój i wdrażanie systemów jakości i zarządzania; problemy z uzyskaniem zewnętrznego
finansowania (szczególnie problem ten dotyczy MSP); niskie nakłady inwestycyjne;
ograniczony dostęp do badań, innowacji, wysoko zamortyzowany majątek trwały przy braku
środków na modernizację techniczną; utrudniony dostęp do usług doradczych; niski stan
rozwoju instytucji otoczenia biznesu; brak centrum wystawienniczo-targowego oraz
niedostateczna promocja przedsiębiorstw i rozwoju technologicznego MSP
Stymulowanie rozwoju przedsiębiorczości i innowacyjności gospodarki regionalnej
będzie wzmocnione poprzez działania nakierowane na budowę i rozwój społeczeństwa
informacyjnego.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu:
Wzmocnienie sektora badawczo-rozwojowego
Realizowane będą działania mające na celu wzmocnienie sfery badawczo - rozwojowej
poprzez budowę, rozbudowę i modernizację infrastruktury badawczej jednostek naukowych,
inwestycje związane z tworzeniem wspólnej infrastruktury specjalistycznej, projekty
polegające na utrzymaniu i rozwoju nowoczesnej infrastruktury informatycznej sektora
badawczo-rozwojowego.
Budowa sieci współpracy nauka-gospodarka
Przewiduje się tworzenie i rozwój sieci współpracy w zakresie innowacji pomiędzy
sektorem badawczo - rozwojowym, przedsiębiorstwami i innymi podmiotami służących
transferowi nowych technologii i know-how, tworzenie i rozwój infrastruktury, która ułatwia
dostęp do finansowania np. biura transferu technologii, inkubatory, programy gotowości
inwestycyjnej, przygotowanie warunków lokalowych dla prowadzenia działalności
gospodarczej i innowacyjnej, w tym parków przemysłowych i inkubatorów przedsiębiorczości,
Centrów Transferu Technologii, parków technologicznych, wspieranie i rozwój spójnych
systemów informacji o innowacjach i promocji innowacyjności.
Wspieranie sektora MSP
Projekty w ramach priorytetu skierowane będą na rozwój MSP i przedsiębiorczości
innowacyjnej w regionie i podniesienie konkurencyjności mazowieckich MSP na rynku
regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Przewiduje się zapewnienie odpowiednich
warunków rozpoczynania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz wspomaganie
nawiązywania współpracy między przedsiębiorstwami, wsparcie doradcze i inwestycyjne dla
MSP nowotworzonych (start-up) i funkcjonujących na rynku - na działania prorozwojowe,
tworzące nowe miejsca pracy. Podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstw nastąpi również
poprzez wsparcie powstawania i rozwoju przedsiębiorstw innowacyjnych, wspieranie
inwestycji BRT, w tym rozwoju technologicznego i organizacyjnego przedsiębiorstw
ułatwienie dostępu do usług certyfikujących i standaryzacyjnych, tworzenie i rozwijanie sieci i
powiązań kooperacyjnych między przedsiębiorstwami. Przedsiębiorcy będą mogli ubiegać się o
dotacje na wdrażanie przedsięwzięć inwestycyjnych na rozpoczęcie prowadzenia działalności
48
gospodarczej lub jej rozszerzenie, także inwestycji w badania, przedsięwzięcia rozwojowe oraz
w celu wdrożenia nowych technologii i wsparcie projektów badawczych (badania przemysłowe
i przedkonkurencyjne)
Dostęp do zewnętrznych źródeł finansowania (fundusze regionalne pożyczkowe,
poręczeniowe)
Realizowane będą projekty dotyczące: powstawania i dokapitalizowania regionalnych,
subregionalnych i lokalnych funduszy wspierających rozwój przedsiębiorczości i
innowacyjności na Mazowszu w tym funduszy pożyczkowych i funduszy poręczeń
kredytowych oraz doradztwa w zakresie pozyskiwania zewnętrznego finansowania na rozwój
działalności gospodarczej.
Kompleksowe przygotowanie terenów pod działalność gospodarczą
Poprawa konkurencyjności regionu będzie opierać się na wykorzystaniu
endogenicznego potencjału regionu, w tym korzystnej lokalizacji i rezerw terenowych w celu
umożliwienia inwestorom dostępu do infrastruktury terenów inwestycyjnych. Kompleksowe
przygotowanie terenów pod działalność gospodarczą będzie obejmować również stworzenie
spójnego systemu ofert inwestycyjnych i promocji terenów przygotowanych pod działalność
gospodarczą.
Wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu
Przewiduje się realizację projektów dotyczących wsparcia powstawania i rozwoju
instytucji otoczenia biznesu oraz tworzenia lokalnych i regionalnych sieci instytucji otoczenia
biznesu oraz wspieranie rozwoju instytucji otoczenia biznesu ukierunkowanych na udzielanie
specjalistycznych usług doradczych w obszarze transferu innowacji i nowych technologii do
gospodarki Instytucje otoczenia biznesu skupione są głównie w Warszawie, zakres i jakość
świadczonych przez nie usług jest zróżnicowana, ośrodki są słabo wyposażone pod względem
technicznym, odnotowuje się także braki kadrowe. Oferta usług nie jest dostosowana do
potrzeb przedsiębiorstw innowacyjnych i wspierania transferu innowacji między nauką a
gospodarką. System dla swej sprawności wymaga wykreowania nowych, wzmocnienia już
istniejących instytucji i wsparcia tworzenia lokalnych, subregionalnych i regionalnych sieci
instytucji otoczenia biznesu, w tym działających w obszarze innowacji.
Promocja gospodarcza
Wypromowanie Mazowsza jako regionu przyjaznego dla inwestorów i nowych
technologii wymaga podjęcia szeregu działań promujących zarówno region jako miejsce
lokalizacji inwestycji jak i przedsiębiorców.
Przewiduje się: poprawę infrastruktury
konferencyjno - wystawienniczej, wsparcie i integrację działań w zakresie marketingu i
promocji gospodarczej regionu, wsparcie w zakresie internacjonalizacji przedsiębiorstw
poprzez promocję przedsiębiorców na targach, misjach gospodarczych czy imprezach targowowystawienniczych, wspieranie i rozwój spójnych systemów informacji o przedsiębiorczości,
innowacjach i promocji innowacyjności.
Komplementarność z innymi Programami:
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka,
Program Operacyjny Kapitał ludzki Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
49
Spodziewane rezultaty
Realizacja projektów w ramach priorytetu przyczyni się do zwiększenia
konkurencyjności MSP z Mazowsza na rynkach krajowych i zagranicznych. Zapewnienie
dostępu do usług wspierających przedsiębiorczość na terenie województwa, w tym doradztwa
specjalistycznego poprzez wspieranie nowych i istniejących instytucji otoczenia biznesu i ich
sieci oraz otoczenia instytucjonalnego wspierającego, w tym powstawania parków
przemysłowych i inkubatorów przedsiębiorczości.
Powstanie spójny system usług biznesowych, łatwo dostępnych dla przedsiębiorców
oraz zwiększy się dostępność przedsiębiorców do sług świadczonych przez wyspecjalizowane
podmioty. Nastąpi poprawa jakości usług świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu, w
tym dostosowanie do potrzeb przedsiębiorców oraz rozwój i wzmocnienie regionalnych,
subregionalnych i lokalnych sieci instytucji otoczenia biznesu.
Realizacja priorytetu przyczyni się też do poprawy dostępności przedsiębiorców do
zewnętrznych źródeł finansowania, ułatwienie podejmowania działalności gospodarczej, w
tym działalności innowacyjnej, zwiększenie poziomu inwestycji przedsiębiorstw oraz wzrost,
rozszerzenie i unowocześnienie produkcji poprzez wdrożenie innowacji, rozszerzenie
działalności i rynków zbytu, zwiększenie liczby projektów inwestycyjnych przedsiębiorstw.
Nastąpi wzrost liczby przedsiębiorstw korzystających z usług świadczonych przez instytucje
otoczenia biznesu, dostęp do wysokiej jakości usług doradczych i szkoleniowych zmniejszy
negatywne skutki niepowodzeń w biznesie i wpłynie pozytywnie na przeżywalność
przedsiębiorstw.
Realizowane projekty przyczynią się do wzmocnienia istniejących biegunów
działalności wykorzystujących regionalny potencjał RTD, wzmocnienia powiązań sfery B+R z
instytucjami otoczenia biznesu, sektorem prywatnym i władzami publicznymi oraz
wykorzystania synergii pomiędzy nimi, wzrostu komercjalizacji badań, unowocześnienia bazy
naukowo-badawczej, zwiększenia dostępu do źródeł finansowania zewnętrznego, zwiększenia
efektywności i dostępności dla przedsiębiorstw, w szczególności dla MSP podaży innowacji i
edukacji, regionalnej podaży innowacji i edukacji w zakresie RTD.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Produkty
Liczba zrealizowanych projektów
Rezultaty
Liczba instytucji otoczenia biznesu
Liczba zorganizowanych sieci
Liczba zaangażowanych instytucji
Liczba MSP objętych wsparciem
Liczba przedsiębiorstw
objętych
współpracą
Stworzone miejsca pracy
Zwiększenie liczby MSP korzystających
ze specjalistycznych usług doradczych i
szkoleniowych,
Wzrost
udziału
przedsiębiorstw
posiadających systemy zarządzania
jakością i certyfikaty jakości,
Wartość
bazowa
Wartość Jedn.
docelowa
50
Wartość inwestycji wspartych przez
fundusze pożyczkowe, poręczeniowe.
Utworzone
inkubatory
przedsiębiorczości
Utworzone parki technologiczne, parki
przemysłowe
Utworzone klastry przemysłowe i
powiązania kooperacyjne
Oddziaływanie
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego,
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego,
4. Przedsiębiorcy (MSP w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), ,
5. Jednostki badawczo-rozwojowe, centra badawczo-rozwojowe, szkoły wyższe i inne
podmioty służące transferowi nowych technologii i know-how,
6. Instytucje otoczenia biznesu.
Priorytet II. e - Rozwój Województwa Mazowieckiego
Cel główny
Rozwój społeczeństwa informacyjnego poprzez wsparcie dla przedsięwzięć wynikających z eStrategii Województwa Mazowieckiego
Cele szczegółowe:
- Przeciwdziałanie wykluczeniu informacyjnemu
- Rozwój e- usług
Kategorie interwencji:
Kody: 10,11, 13,14
Priorytety Celu Konwergencja
2) społeczeństwo informacyjne, w tym rozwój infrastruktury łączności elektronicznej,
opracowanie zawartości, usług i aplikacji na poziomie lokalnym, poprawa bezpieczeństwa
dostępności do publicznych usług on-line i ich rozwój; wsparcie i usługi na rzecz MSP w
procesie wdrażania i skutecznego wykorzystywania technologii informacyjnych i
komunikacyjnych (TIK) lub wykorzystywania nowych pomysłów;
51
Uzasadnienie
Zgodnie z zapisami odnowionej Strategii Lizbońskiej przyspieszenie postępu
cywilizacyjnego i wzrost konkurencyjności gospodarki powinny nastąpić poprzez budowanie
społeczeństwa informacyjnego, elektronicznej gospodarki i gospodarki opartej na wiedzy.
Rozwój regionu zależeć będzie od sprostania wymogom konkurencji, innowacji, rozwoju
produktów i usług oraz jakości i kreatywności rynków niszowych..
Województwo mazowieckie z wartością generalnego wskaźnika dostępności e–usług
na poziomie 30% zajmuje 12 miejsce pośród regionów kraju. Poza podregionem
metropolitalnym i strefami otoczenia byłych miast wojewódzkich na obszar województwa
składają się strefy zagrożenia wykluczeniem informacyjnym, bądź peryferyjne strefy realnie
pogłębiającego się wykluczenia informacyjnego. Silne zróżnicowanie społeczne jest powiązane
także z rosnącą „przepaścią cyfrową” pomiędzy subregionami, branżami przemysłu czy
grupami społecznymi.
Rozwój Mazowsza uzależniony jest od poziomu innowacyjności oraz zdolności do
wykorzystania technologii ICT w gospodarce - produkcji oraz usługach. Na budowę potencjału
innowacyjnego wpływa także absorpcja innowacyjnych rozwiązań przez administrację
publiczną oraz proinnowacyjna aktywność mieszkańców, konieczne jest również wsparcie
i usługi na rzecz MSP w procesie wdrażania i skutecznego wykorzystywania technologii
informacyjnych i komunikacyjnych (TIK) lub wykorzystywania nowych pomysłów.
Budowa i rozwój społeczeństwa informacyjnego wspierana będzie przez wszystkie
priorytety RPO.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu:
W ramach priorytetu realizowane będą przedsięwzięcia z zakresu budowy lub
rozbudowy szkieletowych lokalnych i regionalnych sieci szerokopasmowych łączonych z siecią
szerokopasmową na poziomie centralnym, budowy i wdrażania platform elektronicznych dla
zintegrowanego systemu wspomagania zarządzania na poziomie regionalnym i lokalnym,
tworzenia Publicznych Punktów Dostępu do Internetu, elektronicznych usług dla ludności, w
tym w administracji samorządowej (np. elektroniczny obieg dokumentów), systemów
informacji elektronicznej na poziomie regionalnym i lokalnym. Możliwa będzie także budowa,
przebudowa lub wyposażenie centrów zarządzania sieciami regionalnymi lub lokalnymi oraz
budowa, rozbudowa lokalnych lub regionalnych bezpiecznych systemów transmisji danych.
Komplementarność z innymi Programami:
Program Operacyjny Innowacyjna gospodarka,
Program Operacyjny Kapitał ludzki,
Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich
Program Operacyjny Infrastruktura i środowisko
Spodziewane rezultaty
Priorytet ukierunkowany jest na wzrost innowacyjności gospodarki regionu poprzez:
wzmocnienie tworzenia zdolności w dziedzinie badań i rozwoju włączając w to ICT,
infrastrukturę badawczą oraz kapitał ludzki w obszarach o znaczącym potencjale wzrostu.
W efekcie realizacji priorytetu nastąpi rozbudowa regionalnej infrastruktury
społeczeństwa informacyjnego i infrastruktury teleinformatycznej, a także rozszerzenie usług
52
on-line w szczególności w administracji publicznej, ochronie zdrowia, edukacji, kulturze oraz
turystyce, co spowoduje wzrost wykorzystania technologii informatycznych przez
społeczeństwo.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Produkty
Liczba zrealizowanych projektów
Rezultaty
Liczba węzłów dostępowych
umożliwiających dostęp do sieci
szerokopasmowej
Liczba PIAP
systemy informatyczne połączone
Banki danych
Zainstalowane stanowiska/terminale
Uruchomione punkty
Wprowadzone usługi on-line
Pozostały sprzęt komputerowy
Wartość
bazowa
Wartość Jedn.
docelowa
Oddziaływanie
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego.
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego
4. Jednostki badawczo-rozwojowe, centra badawczo-rozwojowe, szkoły wyższe i inne
podmioty służące transferowi nowych technologii i know-how,
5. Organizacje pozarządowe nie działające w celu osiągnięcia zysku,
6. Przedsiębiorcy ( MSP w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej)
Priorytet III. Regionalny system transportowy
Cel główny
Poprawa spójności komunikacyjnej i przestrzennej Mazowsza oraz wspomaganie
dyfuzji procesów rozwojowych z głównego ośrodka regionu – Warszawy oraz z ośrodków
subregionalnych na pozostałe obszary województwa.
53
Cele szczegółowe



Poprawa standardu i jakości regionalnej sieci drogowej oraz bezpieczeństwa ruchu
drogowego
Poprawa dostępności i jakości usług w zakresie regionalnego transportu publicznego
Rozwój regionalnego transportu lotniczego
Kategorie interwencji
Kody: 18, 23, 24, 26, 28, 29, 30
Priorytet celu Konwergencja
8) Inwestycje transportowe; zintegrowane strategie promocji ekologicznego transportu, które
przyczyniają się do poprawy dostępności i jakości usług transportu pasażerskiego
i towarowego, z myślą o uzyskaniu bardziej zrównoważonego podziału na różne rodzaje
środków transportu oraz o promocji systemów intermodalnych i ograniczaniu oddziaływania na
środowisko.
Uzasadnienie
Największym problemem województwa mazowieckiego w zakresie infrastruktury
drogowej jest niska jakość i przepustowość sieci drogowej niedostosowana do istniejących
potrzeb w tym zakresie (brak dróg szybkiego ruchu, niezadowalający stan dróg regionalnych i
lokalnych). Brakuje też dobrych połączeń Warszawy z ośrodkami regionalnymi: Radomiem
Siedlcami, Ostrołęką, Ciechanowem i Płockiem oraz tzw. dużej obwodnicy Mazowsza łączącej
ze sobą ww. miasta a także brak dobrych połączeń ośrodków regionalnych z ich otoczeniem i
strefą oddziaływania.
Niezadowalający stan infrastruktury drogowej województwa mazowieckiego oraz
niewystarczająca przepustowość głównych osi transportowych stanowią barierę utrudniającą
rozwój społeczny i gospodarczy województwa, ograniczając tym samym konkurencyjność
regionu, zarówno na arenie krajowej jak i międzynarodowej. Obecny zły stan infrastruktury
transportowej i komunikacyjnej podnosi koszty prowadzenia działalności gospodarczej, obniża
efektywność i konkurencyjność firm zlokalizowanych w regionie, a tym samym zmniejsza
atrakcyjność regionu dla inwestycji zagranicznych.
Słabość powiązań transportowych ogranicza możliwość dyfuzji procesów rozwojowych
z aglomeracji będących ośrodkami wzrostu do ich regionalnego otoczenia, utrudniając
możliwość aktywizacji obszarów zmarginalizowanych. Zły stan infrastruktury drogowej ma
negatywny wpływ na jakość życia mieszkańców, zmniejsza ich mobilność oraz ogranicza
szanse rozwoju. Gęsta sieć dobrej jakości dróg, wraz z nowoczesną infrastrukturą, umożliwi
szybszy i bezpieczniejszy dojazd do najbliżej położonych ośrodków miejskich, a tym samym
ułatwi dostęp do runku pracy, edukacji, opieki zdrowotnej, kultury.
Obecny stan infrastruktury drogowej znacząco wpływa też na niski poziom
bezpieczeństwa ruchu drogowego. Główne zjawiska to: zły stan nawierzchni, niebezpieczne
przejścia dróg przez miasta i miejscowości, źle zaprojektowane skrzyżowania i przejścia dla
pieszych, brak segregacji ruchu pieszego i kołowego oraz niewłaściwe zagospodarowanie
otoczenia dróg (np. brak parkingów dla samochodów przewożących substancje niebezpieczne).
54
Eliminacja tych zagrożeń jest niezbędna dla poprawy bezpieczeństwa i niekorzystnych
wskaźników w tym zakresie.
Głównym problemem publicznego transportu zbiorowego na terenie województwa
mazowieckiego jest przede wszystkim niska jakość świadczonych usług w tym zakresie oraz
niski poziom bezpieczeństwa pasażerów. Przyczyną jest brak sprawnych i nowoczesnych
intermodalnych systemów transportowych, dostosowania rozkładów jazdy do potrzeb
pasażerów oraz brak nowoczesnego taboru. Powoduje to rezygnację wielu osób z transportu
publicznego i skutkuje likwidacją wielu połączeń, które stają się nieopłacalne.
Z wieloletnich prognoz dotyczących rozwoju regionalnego transportu lotniczego
wynika, iż udział w sektorze transportowym i znaczenie regionalnych przewozów lotniczych
będą wzrastać. Ogromnie ważne z punktu widzenia zwiększenia konkurencyjności regionu jest
tworzenie warunków umożliwiających i przyspieszających aktywizację rozwoju regionalnych
portów lotniczych. Na terenie Województwa Mazowieckiego znajduje się kilka lotnisk
regionalnych stanowiących potencjalną lokalizacje regionalnego portu lotniczego, który przy
ograniczonej przepustowości oraz dostępność komunikacyjnej istniejącego portu lotniczego
Okęcie mogłyby obsługiwać tzw. „tanie linie lotnicze” oraz loty charterowe.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
Infrastruktura drogowa
Projekty realizowane w ramach priorytetu powinny stanowić uzupełnienie regionalnego
układu komunikacyjnego z układem krajowym i międzynarodowym. W zakresie infrastruktury
drogowej wspierane będą inwestycje polegające na budowie nowych połączeń drogowych oraz
na przebudowie, rozbudowie i modernizacji istniejących dróg wojewódzkich, powiatowych
i gminnych.. Poza typową infrastrukturą drogową możliwa też będzie realizacja projektów w
zakresie budowy, przebudowy, rozbudowy i modernizacji węzłów, skrzyżowań, obiektów
mostowych, wiaduktów, estakad i tuneli w ciągach tych dróg.
W przypadku projektów realizowanych w ramach tego priorytetu w ich zakres wejdzie
również budowa infrastruktury towarzyszącej m. in. w zakresie bezpieczeństwa ruchu
drogowego, ochrony środowiska, turystyki lub przyczyniająca się do realizacji polityki
horyzontalnej w zakresie infrastruktury społeczeństwa informacyjnego.
Projekty z zakresu infrastruktury drogowej należy podzielić na dwie grupy. Pierwsza
dotyczy dróg o znaczeniu regionalnym tj. wojewódzkich oraz powiatowych stanowiących
bezpośrednie połączenie z siecią dróg o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.
Drugą grupę stanowią projekty dotyczące dróg gminnych i powiatowych o charakterze
lokalnym, przyczyniające się do poprawy spójności oraz atrakcyjności inwestycyjnej i/lub
turystycznej województwa w ujęciu subregionalnym. Projekty te będą też miały wpływ na
poprawę warunków życia społeczności lokalnych.
Poza projektami kluczowymi realizowanymi w trybie pozakonkursowym, projekty
dotyczące infrastruktury drogowej będą wdrażane w ramach oddzielnych konkursów
ogłaszanych dla poszczególnych kategorii dróg. Przewiduje się, że ok. 20% środków z alokacji
na Priorytet III - Regionalny system transportowy, przeznaczonych zostanie na wsparcie
infrastruktury drogowej o charakterze lokalnym.
Transport publiczny
Wsparcie transportu publicznego będzie realizowane poprzez niezbędne działania
inwestycyjne w zakresie infrastruktury transportu publicznego o znaczeniu regionalnym. Będą
to m. in. projekty polegające na zakupie nowego, używanego oraz modernizacji istniejącego
55
taboru dla przewozów o charakterze regionalnym a także tworzenia zintegrowanego systemu
regionalnego transportu publicznego mającego na celu m.in. poprawę jakości obsługi
podróżnych, monitoring bezpieczeństwa, koordynację i synchronizację rozkładów jazdy.
W ramach priorytetu możliwa też będzie realizacja projektów polegających na budowie
parkingów "Parkuj i Jedź" w powiązaniu z tworzeniem węzłów komunikacyjnych
integrujących różne rodzaje transportu, położone na obrzeżach miast lub przy dworcach
kolejowych i autobusowych.
Lotniska regionalne
W ramach priorytetu wspierane będą działania zmierzające do utworzenia regionalnego
portu lotniczego, który mógłby obsługiwać przede wszystkim tzw. „tanie linie lotnicze” oraz
loty charterowe i cargo. Będą to projekty dotyczące infrastruktury lotniskowej, nawigacyjnej
oraz bezpieczeństwa ruchu lotniczego przystosowujące istniejącą infrastrukturę do określonych
wymogów i standardów. W ramach priorytetu możliwa będzie również budowa terminali
pasażerskich i cargo, parkingów, dojazdów do lotnisk wraz z infrastrukturą towarzyszącą.
Komplementarność z innymi Programami
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej
Spodziewane rezultaty
W wyniku realizacji celów priorytetu poprawi się jakość oraz dostępność regionalnego
i krajowego układu transportowego poprzez usprawnienie połączeń pomiędzy poszczególnymi
ośrodkami regionalnymi oraz pomiędzy Warszawą a pozostałymi obszarami województwa. Ma
to sprzyjać rozwojowi gospodarczemu i społecznemu dzięki zwiększeniu spójności regionu,
zredukowaniu czasu i kosztów podróży i transportu oraz poprawie poziomu bezpieczeństwa
ruchu drogowego. Zwiększy się atrakcyjność inwestycyjna (poprawa dostępności do terenów
inwestycyjnych, regionalnych centrów gospodarczych oraz istniejących lub planowanych
obiektów przemysłowych i usługowych) i turystyczna województwa. Poprawi się jakość
i standard usług świadczonych w zakresie regionalnego transportu publicznego a dzięki
nowoczesnym rozwiązaniom technicznym, integracji różnych środków transportu oraz
sprawnemu zarządzaniu, wzrośnie ilość mieszkańców korzystających z transportu publicznego.
Dzięki uruchomieniu regionalnego portu lotniczego nastąpi rozwój transportu lotniczego
i zwiększy się konkurencyjność Mazowsza zarówno na arenie krajowej jak i międzynarodowej.
Wskaźniki monitorowania
Infrastruktura drogowa
Wskaźnik
Produkty
Długość
wybudowanych
\
zmodernizowanych odcinków dróg na
terenie województwa
Rezultaty
Stosunek
%
długości
dróg
o
spełniających wymogi normatywne do
Wartość
bazowa
Wartość Jedn.
docelowa
56
ogólnej długości dróg o twardej
nawierzchni na terenie województwa
Oddziaływanie
Skrócenie czasu podróży pomiędzy
wybranymi
punktami
sieci
transportowej
Transport publiczny
Wskaźnik
Produkty
Wartość
bazowa
Wartość
docelowa
Wartość
bazowa
Wartość
docelowa
Jedn.
Ilość zakupionych/zmodernizowanych
sztuk
taboru
dla
przewozów
regionalnych,
Ilość zrealizowanych projektów
Rezultaty
Oddziaływanie
Ilość
kursujących
regionalnych,
Ilość
wybudowanych
„Parkuj i jedź”
pociągów
parkingów
Ilość utrzymanych linii regionalnych,
Ilość pasażerów korzystających
transportu publicznego
z
Lotniska regionalne
Wskaźnik
Produkty
Ilość zrealizowanych projektów
Rezultaty
Ilość regionalnych portów lotniczych
Oddziaływanie
Ilość odprawionych
portach regionalnych
pasażerów
Jedn.
w
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego.
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego
57
Priorytet IV. Inwestycje w ochronę środowiska
Cel główny
Poprawa stanu środowiska naturalnego województwa mazowieckiego.
Cele szczegółowe



Ograniczenie ilości zanieczyszczeń przedostających się do powietrza, wód i gleb.
Rozbudowa i modernizacja infrastruktury energetycznej regionu i zwiększenie
wykorzystania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych i kogeneracyjnych o wysokiej
sprawności.
Wzrost bezpieczeństwa mieszkańców Mazowsza poprzez tworzenie systemów
zapobiegania i zwalczania zagrożeń naturalnych i katastrof ekologicznych oraz
usprawnienie zarządzania środowiskiem.
Kategorie interwencji
Kody: 33, 35, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 53, 54.
Priorytety Celu Konwergencja
4) Środowisko, w tym inwestycje związane z zaopatrzeniem w wodę oraz gospodarką wodną
i odpadami; oczyszczaniem ścieków oraz jakością powietrza; zapobieganie pustynnieniu,
kontrola tego zjawiska i walka z nim; zintegrowany system zapobiegania
zanieczyszczeniom i ich kontroli; pomoc w celu minimalizacji skutków zmian klimatu;
rekultywacja środowiska naturalnego, w tym skażonych terenów i gruntów, rekultywacja
terenów poprzemysłowych; propagowanie różnorodności biologicznej i ochrony przyrody,
w tym inwestycje w obszary objęte programem NATURA 2000; pomoc dla MSP w
zakresie propagowania zrównoważonych wzorców produkcji poprzez wdrażanie wydajnych
systemów zarządzania ochroną środowiska oraz wdrażanie i stosowanie technologii
zapobiegania zanieczyszczaniu środowiska.
5) Zapobieganie zagrożeniom, w tym opracowanie i wdrożenie planów zapobiegania
i stawiania czoła zagrożeniom naturalnym i technologicznym.
9) Inwestycje energetyczne, w tym modernizacja sieci transeuropejskich przyczyniająca się do
poprawy bezpieczeństwa dostaw, integracji kwestii środowiska naturalnego, zwiększenia
efektywności energetycznej oraz rozwoju energii odnawialnych.
Uzasadnienie
Realizacja celu generalnego Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa
Mazowieckiego wymaga wzmożonych inwestycji, przede wszystkim w infrastrukturę ochrony
środowiska. Ponadto działania te pozwolą uczynić z Mazowsza, zgodnie z odnowioną Strategią
Lizbońską, atrakcyjne miejsce inwestowania i pracy.
W wyniku szeregu działań na Mazowszu już od kilkunastu lat następuje sukcesywna
poprawa stanu środowiska naturalnego. Proces ten jest jednak zbyt powolny, a środki
kierowane na tą dziedzinę wciąż niewystarczające. Co prawda zrealizowano liczne inwestycje
infrastrukturalne, znacznemu zmniejszeniu uległa emisja zanieczyszczeń przemysłowych oraz
wzrasta świadomość społeczna, ale wciąż sytuacja odbiega od europejskich standardów.
58
Pozytywnym tendencjom towarzyszy narastanie zagrożeń i niekorzystnych zjawisk:
pogłębianie się deficytu wód, dysproporcje między długością sieci wodociągowej
i kanalizacyjnej, wzrost liczby odpadów i problemy z ich zagospodarowaniem, urbanizacja
terenów cennych przyrodniczo, brak poszanowania dla środowiska naturalnego, brak spójnych
rozwiązań instytucjonalnych w zakresie ochrony środowiska.
W województwie mazowieckim szczególnie niekorzystnie kształtuje się sytuacja w
zakresie infrastruktury oczyszczania ścieków i zagospodarowania odpadów. Znaczne
zwiększenie długości sieci wodociągowej, wykonane w ostatnich latach, wymusza
rozbudowanie kilkukrotnie krótszej sieci kanalizacyjnej. W kwestii odpadów problem stanowi
brak kompleksowych systemów zbiórki i segregacji oraz ich składowanie i unieszkodliwianie.
Ograniczenia wymaga emisja zanieczyszczeń gazowych i pyłowych do atmosfery.
Zły stan infrastruktury energetycznej stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa
energetycznego regionu i stanowi poważną barierę w rozwoju przedsiębiorstw. Maleje ilość
surowców energetycznych i konieczne jest ograniczenie ich zużycia oraz zastąpienie
odnawialnymi źródłami energii.
W świetle postępującego rozwoju gospodarczego niezbędne są na Mazowszu inwestycje
służące zabezpieczeniu mieszkańców i dóbr przed pojawiającymi się niebezpieczeństwami,
zarówno technologicznymi, jak i naturalnymi oraz ich efektami. W regionie szczególne
zagrożenie wynika ze zwiększonego obrotu produktami, zwłaszcza niebezpiecznymi. Wypadki
podczas ich transportu oraz awarie w czasie obróbki są źródłami skażenia środowiska. Ciągłych
nakładów wymaga infrastruktura ochrony przed klęskami żywiołowymi oraz systemy
likwidacji ich skutków.
Poprawa stanu środowiska przyrodniczego Mazowsza jest jednym z długookresowych
celów zapisanych w Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
W ramach Priorytetu realizowane będą projekty mające pozytywny wpływ na
zwiększenie atrakcyjności gospodarczej i inwestycyjnej oraz zgodne ze standardami w zakresie
ochrony środowiska wymaganymi w Dyrektywach, przy wykorzystaniu synergii pomiędzy
ochroną zasobów naturalnych i wzrostem gospodarczym zgodnie z zaleceniami Strategii
Lizbońskiej.
Cel główny Priorytetu zostanie osiągnięty dzięki działaniom inwestycyjnym w
infrastrukturę w zakresie wodociągów i kanalizacji, ochrony powietrza oraz gospodarki
odpadami. Realizowane będą również inwestycje w technologie wykorzystujące energię
pochodzącą ze źródeł odnawialnych i kogeneracyjnych o wysokiej sprawności, służące
ograniczeniu nadmiernego zużycia paliw, dotyczące rozbudowy i modernizacji infrastruktury
energetycznej, sieci ciepłowniczych, a także umożliwiające przyłączanie OZE do sieci
elektroenergetycznej. Ponadto wspierane będą działania zmierzające do tworzenia spójnych,
regionalnych systemów monitoringu środowiska oraz prognozowania, ostrzegania, reagowania
i likwidacji skutków zagrożeń, zarówno naturalnych, jak i technologicznych oraz inwestycje w
tym zakresie. Realizowane będą również projekty wsparcia dla przedsiębiorstw we
wprowadzaniu przyjaznych środowisku technologii oraz usprawnienia zarządzania
środowiskiem, a także projekty w zakresie zachowania i ochrony istniejących zasobów
dziedzictwa naturalnego na terenach parków narodowych, obszarów Natura 2000 i leśnych
kompleksów promocyjnych.
Komplementarność z innymi Programami
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
59
Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
Spodziewane rezultaty
W wyniku realizacji celów Priorytetu na Mazowszu nastąpi poprawa stanu środowiska
naturalnego i standardu życia mieszkańców oraz stworzone zostaną korzystne warunki dla
rozwoju przedsiębiorstw działających zgodnie z zasadami poszanowania środowiska.
Realizacja projektów powinna przyczynić się do osiągnięcia standardów w zakresie ochrony
środowiska zawartych w Dyrektywach przeniesionych na grunt polskiego prawa.
Polepszeniu ulegnie jakość powietrza, wód i gleby, co przełoży się na wzrost
zadowolenia mieszkańców i zwiększenie konkurencyjności Mazowsza. Nastąpi wzrost
świadomości ekologicznej i rozwój przedsiębiorczości.
Realizacja priorytetu przyczyni się do zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego
i energetycznego regionu oraz przyniesie wymierne korzyści ekonomiczne, społeczne
i środowiskowe.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Liczba inwestycji w zakresie gospodarki
komunalnej służących poprawie stanu
środowiska naturalnego
Liczba inwestycji w zakresie
elektroenergetyki
Liczba wdrożonych projektów
dotyczących wsparcia zarządzania
ochroną środowiska
Liczba projektów w zakresie zwiększenia
bezpieczeństwa mieszkańców
Ilość gospodarstw domowych
Rezultaty
podłączonych do sieci wodociągowej w
stosunku do ilości gospodarstw
skanalizowanych
Ilość ścieków odprowadzonych i
oczyszczonych
Udział odpadów poddanych odzyskowi w
ogólnej ilości odpadów wytworzonych
Udział produkcji energii z OZE w
produkcji energii ogółem
Ilość awarii sieci elektroenergetycznej
Pojemność zbiorników małej retencji
Oddziaływanie Zmniejszenie ilość całkowitej emisji
zanieczyszczeń powietrza, wód i gleby
Długość rzek I, II i III klasy czystości w
regionie
Obszar zabezpieczony przed powodzią
Nowe miejsca pracy
Produkty
60
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego.
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego
4. Inne instytucje sektora finansów publicznych.
5. Przedsiębiorstwa,
6. Organizacje pozarządowe i inne podmioty sprawujące nadzór lub zarządzające ochroną
obszarów chronionych
Priorytet V. Wzmocnienie roli miast w rozwoju regionu
Cel główny
Wykorzystanie potencjału endogenicznego miast dla aktywizacji społeczno-gospodarczej
regionu
Cele szczegółowe



Poprawa stanu systemów komunikacji publicznej w miastach
Odnowa obszarów zdegradowanych i zagrożonych marginalizacją
Wzrost atrakcyjności miast poprzez rozwój kultury, turystyki i rekreacji
Kategorie interwencji
Kody: 25, 61, 55, 56, 57, 58, 59, 60
Priorytety celu Konwergencja
6. Turystyka, w tym promowanie walorów przyrodniczych jako potencjału dla
zrównoważonego rozwoju turystyki; ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego
w ramach wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego; pomoc na rzecz poprawy jakości
świadczenia usług turystycznych poprzez wprowadzanie nowych usług o większej wartości
dodanej oraz na rzecz ułatwienia powstania nowych, zrównoważonych kierunków turystyki.
7. Inwestowanie w kulturę, w tym ochrona, promowanie i zachowanie dziedzictwa
kulturowego; rozwój infrastruktury kulturalnej wspierającej rozwój społeczno-gospodarczy,
zrównoważoną turystykę i zwiększoną atrakcyjność regionu; oraz pomoc na rzecz poprawy
jakości świadczenia usług kulturalnych poprzez nowe usługi o większej wartości dodanej.
8. Inwestycje transportowe, w tym zintegrowane strategie promocji transportu przyjaznego
środowisku, przyczyniające się do poprawy dostępności i jakości usług transportu
pasażerskiego i towarowego, z myślą o uzyskaniu bardziej zrównoważonego podziału na różne
rodzaje środków transportu oraz w celu promowania systemów intermodalnych i ograniczania
ich oddziaływania na środowisko.
Uzasadnienie
Kluczowym problemem rozwoju Mazowsza jest dualizm w poziomie rozwoju
społeczno-gospodarczego między metropolią warszawską a obszarami pozametropolitalnymi.
61
Sposobem na niwelowanie różnic w poziomie rozwoju regionu jest wzmocnienie potencjału
rozwojowego miast dla aktywizacji gospodarczej sąsiadujących z nimi terenów. Policentryczna
sieć ośrodków miejskich stwarza szansę na tworzenie ośrodków równoważenia rozwoju, które
pośredniczą pomiędzy centrum a środowiskiem lokalnym.
Postępująca degradacja ośrodków miejskich spowodowana stagnacją gospodarczą
sprawia, że coraz więcej osób podejmuje migrację zarobkową. Miasta stają się coraz mniej
atrakcyjne jako miejsca pracy, zamieszkania oraz lokowania inwestycji. W związku z tym
istnieje potrzeba wykorzystania potencjału rozwojowego miast dla wzrostu aktywności
społeczno-gospodarczej całego regionu poprzez poprawę jakości usług w zakresie transportu
miejskiego, działania rewitalizacyjne, działania w obszarze kultury i turystyki.
W regionie występują obszary wymagające rewitalizacji, gdzie w obrębie
zdegradowanej przestrzeni publicznej występują zjawiska powodujące wykluczenie społeczne
mieszkańców (np. wysoki poziom bezrobocia, niski poziom wykształcenia, patologie
społeczne). W celu zapobieżenia dalszej degradacji planowane są działania rewitalizacyjne
zmierzające do przekształcenia i wykorzystania tych terenów do celów gospodarczych,
edukacyjnych, kulturalnych lub turystycznych. Na terenach gdzie istotnym problemem jest
dekapitalizacja zasobów mieszkaniowych prowadzona będzie rehabilitacja tkanki miejskiej.
O atrakcyjności miast przesądza między innymi stan zasobów dziedzictwa kulturowego,
aktywność instytucji kultury oraz poziom rozwoju sektora turystyki. Warszawa stanowi
centrum kulturalne regionu, o czym przesądza potencjał zasobów i instytucji. Dziedzictwo
kulturowe regionu pełni ważną rolę w określeniu tożsamości regionalnej mieszkańców.
Stanowi dobrą podstawę rozwoju turystyki kulturowej.
Działania realizowane w ramach priorytetu są komplementarne do działań
realizowanych w pozostałych priorytetach Regionalnego Programu Operacyjnego dotyczących
innowacji, rozwoju przedsiębiorczości, regionalnego systemu transportowego, ochrony
środowiska i infrastruktury społecznej.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
W ramach priorytetu zaplanowano przedsięwzięcia dotyczące poprawy systemu
transportu publicznego w miastach, z wyłączeniem obszaru metropolitalnego Warszawy,
polegające na: rozbudowie i poprawie infrastruktury, zakupach taboru,
tworzeniu
zintegrowanych systemów miejskiego transportu publicznego oraz tworzeniu infrastruktury
towarzyszącej w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego i ochrony środowiska. W celu
zwiększenia bezpieczeństwa użytkowników dróg możliwa jest budowa zintegrowanego
systemu monitorowania i zarządzania ruchem oraz włączenie do tego systemu służb
ratowniczych.
Na obszarach kryzysowych, uwzględnionych w lokalnym programie rewitalizacji, gdzie
na procesy degradacji substancji budowlanej i funkcji przestrzennej nakładają się zjawiska
degradacji społecznej (niski poziom wykształcenia, bezrobocie, zjawiska patologii społecznej)
możliwe jest wdrożenie działań rewitalizacyjnych włącznie z obiektami zabytkowymi oraz
odnową zasobów mieszkaniowych. Przedsięwzięcia kwalifikujące się do wsparcia dotyczą
m.in.: renowacji budynków oraz ich adaptacji na cele gospodarcze bądź społeczne, poprawy
stanu infrastruktury technicznej oraz porządkowania przestrzeni miejskiej. Wsparcie obejmuje
również zdegradowane tereny poprzemysłowe i powojskowe zlokalizowane na obszarach
miast.
W ramach priorytetu można realizować projekty zlokalizowane w miastach dotyczące
rewitalizacji, konserwacji, renowacji, rewaloryzacji, modernizacji, adaptacji historycznych
obiektów i zespołów zabytkowych wraz z ich otoczeniem, w tym obiektów sakralnych,
zespołów fortyfikacyjnych, budowli i zespołów obronnych oraz zabytkowych obiektów
62
poprzemysłowych. Możliwa jest realizacja projektów dotyczących zabezpieczenia zabytków
przed zniszczeniem lub kradzieżą oraz projektów polegających na konserwacji publicznych
zbiorów zabytków ruchomych. W miejscowościach o znaczeniu symbolicznym dla kultury
można realizować projekty z zakresu budowy, rozbudowy, rekonstrukcji i adaptacji obiektów,
ich otoczenia i infrastruktury. Do objęcia wsparciem kwalifikują się również przedsięwzięcia
dotyczące digitalizacji zbiorów muzealnych i zasobów bibliotek.
W miastach realizowane są projekty dotyczące budowy, rozbudowy i modernizacji
publicznej infrastruktury kulturalnej, projekty z zakresu rozwoju infrastruktury społeczeństwa
informacyjnego w dziedzinie kultury, projekty dotyczące opracowania i utworzenia systemów
informacji kulturalnej, w tym interaktywnej sieci informacji internetowej.
Na terenach miast można realizować projekty polegające na budowie, rozbudowie,
modernizacji oraz adaptacji obiektów i infrastruktury na cele turystyczne, sportowe
i rekreacyjne. Działania promocyjne walorów turystycznych regionu mogą być realizowane
m.in. poprzez rozwój systemów i centrów informacji turystycznej, organizację wydarzeń
turystycznych oraz imprez promocyjnych. Wsparcie uzyskają również projekty polegające na
przygotowaniu i realizacji programów rozwoju i promocji lokalnych i regionalnych produktów
turystycznych oraz dotyczące opracowania i utworzenia systemów informacji turystycznej,
w tym interaktywnej sieci informacji internetowej.
Przewiduje się, że elementem projektów zaplanowanych w ramach priorytetu może być
zakupienie lub modernizacja trwałego wyposażenia obiektu. Możliwe są projekty polegające na
przystosowaniu obiektów i ich otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Do realizacji kwalifikują się także projekty polegające na prowadzeniu współpracy
międzyregionalnej oraz na opracowaniu projektów w ramach obszarów wsparcia priorytetu.
Komplementarność z innymi Programami
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
Spodziewane rezultaty
Projekty przyczynią się do zwiększenia atrakcyjności miast dla lokowania nowych
rodzajów działalności gospodarczej i powstania nowych miejsc pracy. Usprawnienia
w infrastrukturze transportu publicznego oraz organizacji ruchu pozwolą na podniesienie
poziomu usług transportowych. Odnowa zdegradowanych terenów zahamuje dalszą degradację
infrastruktury i pogłębianie zjawiska wykluczenia społecznego oraz umożliwi rozwój sektora
MSP i powstanie nowych miejsc pracy. Walory kulturowe zostaną wykorzystane dla
podniesienia poziomu integracji społeczności regionu. Rozbudowa infrastruktury turystycznej
oraz rozwój bazy sportowej i rekreacyjnej wpłynie na wzrost atrakcyjności miast oraz
zwiększenie roli sektora turystyki w gospodarce regionu.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Liczba projektów zrealizowanych w
miastach
Wzrost dochodów jst
Rezultaty
Oddziaływanie Liczba podmiotów gospodarczych
Produkty
63
Wskaźnik
Wartość
bazowa
Wartość
docelowa
jedn.
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Tabor komunikacji miejskiej
Miejsca w środkach komunikacji
miejskiej
Oddziaływanie Liczba pasażerów
Produkt
Rezultaty
Wskaźnik
Liczba projektów z zakresu rewitalizacji
Produkty
Powierzchnia poddana rewitalizacji
Rezultaty
Oddziaływanie Nowe miejsca pracy na terenie poddanym
rewitalizacji
Wskaźnik
Liczba projektów z zakresu kultury i
turystyki
Liczba nowych i zmodernizowanych
Rezultaty
obiektów
Oddziaływanie Nowe miejsca pracy powstałe w wyniku
realizacji projektów
Produkty
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego
4. Organizacje pozarządowe
5. Kościoły i związki wyznaniowe
6. Inne jednostki sektora finansów publicznych
7. Podmioty, których projekt został ujęty w lokalnym planie rewitalizacji
Priorytet VI. Wykorzystanie walorów naturalnych i kulturowych dla rozwoju
turystyki i rekreacji
Cel główny
Wzrost znaczenia turystyki jako czynnika stymulującego rozwój społeczno-gospodarczy
regionu.
Cele szczegółowe


Promocja i zwiększanie atrakcyjności turystycznej regionu
Wzrost konkurencyjności regionalnych produktów turystycznych na rynku krajowym i
zagranicznym.
64
Kategorie interwencji
Kody: 55, 56, 57, 58, 59, 60
Priorytety celu Konwergencja
6. Turystyka, w tym promowanie walorów przyrodniczych jako potencjału dla
zrównoważonego rozwoju turystyki; ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego
w ramach wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego; pomoc na rzecz poprawy jakości
świadczenia usług turystycznych poprzez wprowadzanie nowych usług o większej wartości
dodanej oraz na rzecz ułatwienia powstania nowych, zrównoważonych kierunków turystyki.
7. Inwestowanie w kulturę, w tym ochrona, promowanie i zachowanie dziedzictwa
kulturowego; rozwój infrastruktury kulturalnej wspierającej rozwój społeczno-gospodarczy,
zrównoważoną turystykę i zwiększoną atrakcyjność regionu; oraz pomoc na rzecz poprawy
jakości świadczenia usług kulturalnych poprzez nowe usługi o większej wartości dodanej.
Uzasadnienie
Województwo mazowieckie odgrywa ważną rolę jako miejsce docelowe i główny
krajowy ośrodek turystyki zagranicznej. Turystyka przyjazdowa skupia się jednak głównie
w Warszawie. Natomiast na terenie województwa znajduje się wiele miejsc i obiektów
o dużym znaczeniu kulturowym i środowiskowym.
Obok bogatej oferty kulturalnej do walorów turystycznych Mazowsza należą cenne
obszary przyrodnicze, w tym Kampinoski Park Narodowy, parki krajobrazowe oraz doliny rzek
Wisły, Bugu, Narwi, Pilicy, Wkry, Liwca, Orzyc i Omulew. Naturalne predyspozycje do
rozwoju turystyki występują również w północno-wschodniej części województwa, położonej
w obszarze funkcjonalnym „Zielone Płuca Polski”. Tereny te są dotychczas w niewielkim
stopniu wykorzystane, przede wszystkim ze względu na brak odpowiedniego
zagospodarowania i wyposażenia w infrastrukturę turystyczną. Problemem jest także brak
skutecznej informacji turystycznej i promocji walorów regionu.
Wytworzenie w oparciu o wartości kulturowe, przyrodnicze i krajobrazowe atrakcyjnej
oferty produktu turystycznego i jego skuteczna promocja na rynku krajowym
i międzynarodowym to szansa aktywizacji gospodarczej w sektorze turystyki dla lokalnej
i regionalnej społeczności.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
Przedsięwzięcia realizowane w ramach priorytetu wpłyną na zwiększenie atrakcyjności
turystycznej regionu. W ramach priorytetu można realizować projekty zlokalizowane poza
terenami miast dotyczące rewitalizacji, konserwacji, renowacji, rewaloryzacji, modernizacji,
adaptacji historycznych obiektów i zespołów zabytkowych wraz z ich otoczeniem, w tym
obiektów sakralnych, zespołów fortyfikacyjnych, budowli i zespołów obronnych oraz
zabytkowych obiektów poprzemysłowych. Możliwa jest realizacja projektów polegających na
zabezpieczeniu zabytków przed zniszczeniem lub kradzieżą oraz dotyczących konserwacji
publicznych zbiorów zabytków ruchomych. W miejscowościach o znaczeniu symbolicznym dla
kultury można realizować projekty z zakresu budowy, rozbudowy, rekonstrukcji i adaptacji
obiektów, ich otoczenia oraz infrastruktury. Do objęcia wsparciem kwalifikują się również
przedsięwzięcia dotyczące digitalizacji zbiorów muzealnych i zasobów bibliotek.
W celu poprawy poziomu dostępności do kultury realizowane będą projekty dotyczące
budowy, rozbudowy i modernizacji publicznej infrastruktury kulturalnej przyczyniającej się do
65
aktywnego udziału miejscowej społeczności w kulturze. Wsparcie mogą uzyskać projekty
dotyczące rozwoju infrastruktury społeczeństwa informacyjnego w dziedzinie kultury oraz
projekty dotyczące opracowania i utworzenia systemów informacji kulturalnej, w tym
interaktywnej sieci informacji internetowej.
W ramach priorytetu realizowane będą projekty polegające na budowie, rozbudowie,
modernizacji oraz adaptacji obiektów i infrastruktury na cele turystyczne, sportowe
i rekreacyjne. Wskazana jest realizacja projektów sieciowych tworzących spójny produkt
turystyczny. W ramach priorytetu możliwe jest uzyskanie wsparcia na projekty dotyczące
szlaków turystyczno-kulturowych. Działania promocyjne walorów turystycznych regionu są
realizowane m.in. poprzez rozwój systemów i centrów informacji turystycznej, organizację
wydarzeń turystycznych i imprez promocyjnych. Możliwa jest realizacja projektów
polegających na przygotowaniu i realizacji programów rozwoju i promocji lokalnych
i regionalnych produktów turystycznych. Do objęcia wsparciem kwalifikują się przedsięwzięcia
dotyczące opracowania i utworzenia systemów informacji turystycznej, w tym interaktywnej
sieci informacji internetowej.
Przewiduje się, że elementem projektów zaplanowanych w ramach priorytetu może być
zakupienie lub modernizacja trwałego wyposażenia obiektu. Możliwa jest realizacja projektów
polegających na przystosowaniu infrastruktury wraz z otoczeniem dla potrzeb osób
niepełnosprawnych.
Do realizacji kwalifikują się także projekty polegające na prowadzeniu współpracy
międzyregionalnej oraz na opracowaniu projektów w ramach obszarów wsparcia priorytetu.
Komplementarność z innymi Programami
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
Spodziewane rezultaty
Rozwój sektora kultury i turystyki oraz promocja regionu umożliwi zbudowanie
wizerunku Mazowsza jako miejsca atrakcyjnego dla mieszkańców, turystów oraz inwestorów.
Rozwój działalności gospodarczej w sektorze turystyki wpłynie na powstanie nowych miejsc
pracy.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Liczba zrealizowanych projektów w
zakresie promocji i turystyki
Liczba nowych i zmodernizowanych
Rezultaty
obiektów
Oddziaływanie Liczba nowych miejsc pracy powstałych
w wyniku realizacji projektów w sektorze
turystyki
Produkty
Wskaźnik
Produkty
Liczba obiektów zbiorowego
zakwaterowania
66
Liczba nowych miejsc noclegowych
Rezultaty
Oddziaływanie Liczba osób korzystających z noclegów
Wskaźnik
Wartość Wartość
bazowa docelowa
jedn.
Liczba produktów turystycznych
Produkty
Liczba imprez promocyjnych
Rezultaty
Oddziaływanie Liczba osób korzystających z nowej oferty
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego
3. Spółki z udziałem jednostek samorządu terytorialnego
4. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne
5. Organizacje pozarządowe
6. Kościoły i związki wyznaniowe
7. Inne jednostki sektora finansów publicznych
Priorytet VII. Tworzenie i poprawa warunków dla rozwoju kapitału ludzkiego
Cel główny
Poprawa dostępności i jakości infrastruktury o charakterze społecznym.
Cele szczegółowe



podniesienie standardów ochrony zdrowia i życia oraz upowszechnienie leczenia, także
specjalistycznego
poprawa jakości infrastruktury służącej opiece społecznej
poprawa jakości infrastruktury edukacyjnej
Kategorie interwencji
Kody: 74,75,76,77
Priorytet celu Konwergencja
10) inwestycje w edukację, w tym w kształcenie zawodowe, przyczyniające się do
podwyższenia atrakcyjności i jakości życia;
11) inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia i infrastrukturę społeczną, które przyczyniają
się do rozwoju regionalnego i lokalnego oraz podwyższenia jakości życia.
67
Uzasadnienie
Infrastruktura społeczna jej jakość i dostępność jest jednym z czynników, które
decydują o atrakcyjności danego obszaru nie tylko dla jego mieszkańców, ale dla potencjalnych
inwestorów.
Obecny stan tego typu infrastruktury w województwie mazowieckim jest bardzo
zróżnicowany i często niezadowalający. Niwelowanie tych infrastrukturalnych różnic jest
niezbędne dla podnoszenia spójności regionu w wymiarze społecznym i gospodarczym.
Dostępność i jakość infrastruktury zdrowotnej i społecznej w regionie pozostaje nadal
niewystarczająca w stosunku do występujących potrzeb. Konieczna jest zarówno odnowa
placówek, jak i lepsze wyposażenie ich w aparaturę i urządzenia diagnostyczne, aby należycie
zadbać o zdrowie i życie osób aktywnych na rynku pracy oraz odciążyć je, poprzez
zapewnienie opieki starszym i przewlekle chorym. Jest to niezwykle ważne w województwie
mazowieckim gdzie wyraźnie widoczne są procesy starzenia się mieszkańców, których
konsekwencją jest rosnąca liczba ludzi w wieku poprodukcyjnym.
Jakość kształcenia zależy między innymi od warunków lokalowych oraz wyposażenia
placówek, w których są prowadzone zajęcia dydaktyczne. Bardzo ważnym elementem jest
także rozpowszechnianie szeroko-pasmowego dostępu do Internetu w obiektach
dydaktycznych. Sama edukacja oraz tworzenie warunków ją ułatwiających powinny dotyczyć
jak największej ilości osób, także bez względu na wiek, gdyż te czynniki mają zasadnicze
znaczenie w postępujących przeobrażeniach społecznych.
Mazowsze pozornie nie sprawia wrażenia regionu szczególnie zaniedbanego, jeżeli
chodzi o infrastrukturę społeczną, lecz obiektywnie trzeba stwierdzić, że nawet w obszarze
metropolitalnym Warszawy, do standardów znanych z krajów Europy Zachodniej jest dosyć
daleko. Dbałość o całokształt infrastruktury, jej dostępność i jakość, ma bardzo duże znaczenie
w kontekście jakości życia ludzi, a tym samym szeroko rozumianych warunków dla rozwoju
kapitału ludzkiego, z kolei wydatnie wpływającego w dalszej perspektywie na rozwój
gospodarczy regionu i to w coraz większym stopniu..
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
Zapewnienie i ulepszanie opieki zdrowotnej na szczeblu regionalnym (cel 1.) ma
dotyczyć, przede wszystkim, modernizacji placówek oraz wyposażenia ich w odpowiedni
sprzęt, zarówno medyczny, jak i informatyczny oraz transportowy. Zrealizowane
przedsięwzięcia przyniosą rozwój opieki zdrowotnej, zarówno podstawowej jak
i specjalistycznej, wyposażanie w nowoczesną aparaturę, zwiększającą możliwości ratowania,
diagnozowania i leczenia. Uwzględnione w tym kontekście zostaną także potrzeby
rozwijającego się ratownictwa medycznego. Wszystkie propozycje projektów będą
rozpatrywane w kontekście krajowej lub regionalnej strategii rozwoju służby zdrowia.
Wsparcie będzie skierowane na podniesienie jakości służby zdrowia, nie zaś na zwiększanie
tego sektora.
Dla osiągnięcia celu 2. realizowane będą projekty mające na celu poprawę jakości
wyposażenia i modernizacji ośrodków opieki społecznej. Upowszechnienie dostępu do
świadczeń oraz ulepszenie ich jakości w szeroko rozumianej opiece społecznej ma wyjść
naprzeciwko potrzebom „starzejącego się” społeczeństwa.
W ramach celu 3. realizowane będą projekty dotyczące: budowy, rozbudowy,
modernizacji i wyposażania infrastruktury edukacyjnej i towarzyszącej w tym: przedszkoli,
szkół, uczelni, sal dydaktycznych, przyszkolnych obiektów sportowych, bibliotek, campusów,
68
internatów, laboratoriów, oraz zaplecza socjalno-bytowego w tych miejscach. Istotnym
elementem przy realizacji projektów związanych z tym celem, a dotyczących budowy nowych
obiektów, muszą być lokalne prognozy demograficzne i migracyjne.
Do objęcia wsparciem kwalifikują się wszystkie projekty, które poprzez stworzenie
lepszych warunków infrastrukturalnych przyczynią się, w dalszej perspektywie, do chronienia,
leczenia i wzbogacania kapitału ludzkiego na Mazowszu.
Komplementarność z innymi Programami
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich
Spodziewane rezultaty
Poprzez ułatwienie dostępu do edukacji i poprawę warunków w jakich ona się odbywa,
szczególnie mieszkańcom obszarów słabiej rozwiniętych poziom wykształcenia społeczeństwa
będzie wzrastał, co powinno skutkować ogólną poprawą jakości kapitału ludzkiego na
regionalnym ryku pracy. Zakłada się także wzrost liczby osób korzystających z infrastruktury
sportowo-rekreacyjnej, a dzięki temu poprawienie się ogólnej kondycji fizycznej społeczności.
Poprawa dostępności, szybkości i jakości świadczonych usług medycznych na poziomie
podstawowym oraz zwiększenie ilości wykonywanych, specjalistycznych badań powinno
zaowocować zarówno podniesieniem poziomu profilaktyki
(promocja postaw prozdrowotnych), jak i samego stanu zdrowia w społeczeństwie regionu.
Aspekt pomocy społecznej pozwoli na poprawę jakości usług związanych z opieką nad
osobami starszymi bądź przewlekle chorymi, na które to usługi wydaje się wzrastać
zapotrzebowanie społeczne, tym bardziej, że powinno to uczynić osoby pracujące bardziej
mobilnymi.
Wskaźniki monitorowania dla celu 1
Wskaźnik
Produkty
wartość wartość Jedno
bazowa docelowa stka
Liczba zakupionego sprzętu
szt.
Rezultaty
Oddziaływa
nie
Liczba
zmodernizowanych/
zinformatyzowanych ośrodków zdrowia
Liczba ośrodków wyposażonych w
medyczny sprzęt, w tym specjalistyczny
oraz środki transportu
Liczba
osób
korzystających
ze
zmodernizowanych/ zinformatyzowanych
obiektów infrastruktury ochrony zdrowia
Liczba osób przebadanych sprzętem
medycznym
Średni czas oczekiwania na świadczone
usługi badań
szt.
szt.
os.
os.
dni
69
Wskaźniki monitorowania dla celu 2
Wskaźnik
Produkty
Rezultaty
Oddziaływa
nie
Liczba zmodernizowanych/wyposażonych
ośrodków opieki społ.
Liczba osób korzystających z obiektów
opieki społ.
Liczba nowych pensjonariuszy obiektów
opieki społ.
Wskaźniki monitorowania dla celu 3
Wskaźnik
Produkty
Liczba wybudowanych, rozbudowanych,
wyposażonych
i
zmodernizowanych
obiektów dydaktycznych i towarzyszących
wszystkich szczebli edukacyjnych
Rezultaty
Liczba
osób
korzystających
z
wybudowanej,
rozbudowanej,
wyposażonej
i
zmodernizowanej
infrastruktury
Wskaźnik skolaryzacji na różnych
szczeblach edukacyjnych po 2 latach
wartość wartość jedno
bazowa docelowa stka
szt.
os.
os.
wartość wartość jedno
bazowa docelowa stka
szt.
Oddziaływa
nie
os.
%
Beneficjenci
1. Jednostki samorządu terytorialnego lub jednostki organizacyjne wykonujące zadania
jednostek samorządu terytorialnego
2. Związki, porozumienia i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego
3. Instytucje edukacyjne działające w systemie oświaty.
4. Organizacje pozarządowe.
5. Instytucje działające w systemie ochrony zdrowia i pomocy społecznej
Priorytet VIII. Pomoc techniczna
Cel główny
Zapewnienie prawidłowego i efektywnego wykorzystania środków z funduszy
strukturalnych poprzez wsparcie instytucji zaangażowanych w procesy programowania,
wdrażania i zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa
Mazowieckiego 2007 – 2013.
70
Cele szczegółowe



Wsparcie procesów wdrażania, zarządzania i programowania RPO Województwa
Mazowieckiego.
Poprawa kwalifikacji pracowników.
Wsparcie procesów informacji i promocji funduszy strukturalnych.
Kategorie interwencji
Kod: 79, 90, 91
Uzasadnienie
W związku z przejęciem przez regiony funkcji Instytucji Zarządzających Regionalnymi
Programami Operacyjnymi ilość zadań związanych z procesami programowania, wdrażania
oraz zarządzania będzie znacznie większa niż w dotychczasowym okresie. W związku z tym
szczególną uwagę należy zwrócić na jakość i kompetencje instytucji odpowiedzialnych za
wdrażanie i zarządzanie środkami. Stąd konieczność wsparcia instytucjonalnego administracji
publicznej zaangażowanej w ten proces. Dlatego też instytucjom uczestniczącym w
zarządzaniu i wdrażaniu RPO na terenie województwa mazowieckiego niezbędne jest wsparcie
w zakresie zatrudnienia odpowiednio wykwalifikowanego personelu, szkoleń pracowników,
wyposażenia jednostek w niezbędny sprzęt (szczególnie komputerowy), organizacji i obsługi
Komitetów Monitorujących, a także wsparcie działań informacyjnych i promocyjnych. Bardzo
ważne jest też zapewnienie możliwości wsparcia w ramach pomocy technicznej możliwości
prowadzenia badań, analiz, sprawozdań oraz statystyk na potrzeby procesu zarządzania,
wdrażania, monitorowania, a szczególnie opracowywania dokumentów programowych na
kolejne okresy programowania.
Przedsięwzięcia realizowane w ramach Priorytetu
W ramach priorytetu pomoc techniczna wspierane będą działania dotyczące procesu
zarządzania, wdrażania, monitorowania, kontroli, zapewnienia ciągłości programowania, a
także wyboru i oceny projektów polegające na zapewnieniu odpowiedniej organizacji prac,
podnoszeniu kwalifikacji kadry oraz wyposażenia technicznego. Możliwe też będzie
finansowanie prowadzenia badań, analiz, sprawozdań oraz statystyk na potrzeby procesu
zarządzania, wdrażania, monitorowania, ewaluacji oraz opracowywaniu dokumentów
programowych. Wspierane też będą procesy szeroko rozumianej informacji i promocji
funduszy strukturalnych.
Komplementarność z innymi Programami
Priorytet jest komplementarny z Programem Operacyjnym Pomoc Techniczna
Spodziewane rezultaty
 zapewnienie skuteczności działania administracji zaangażowanej we wdrażanie RPO WM
poprzez wsparcie w zakresie zatrudnienia personelu,
 zagwarantowanie sprawnej obsługi Komitetów Monitorujących i Komisji Oceniających
Projekty,
 zapewnienie skuteczności kontroli,
71
 zapewnienie wysokich kwalifikacji personelu zaangażowanego w zarządzanie, wdrażanie
i programowanie RPO WM,
 zapewnienie wystarczającej ilości biurowego sprzętu komputerowego i innego
wyposażenia niezbędnego dla prawidłowego wdrażania programu,
 dostarczenie wsparcia eksperckiego niezbędnego dla prawidłowego funkcjonowania
procesu wdrażania RPO WM,
 wsparcie procesu ewaluacji,
 zapewnienie skuteczności działań informacyjnych i promocyjnych.
Wskaźniki monitorowania
Wskaźnik
Produkty
Liczba przeszkolonych osób, zakupionego
sprzętu,
posiedzeń
Komitetów
Monitorujących, itp.
Rezultaty
Ilość wniosków aplikacyjnych w ramach
pomocy technicznej
Wartość
bazowa
Wartość Jedn.
docelowa
Ilość wykorzystanych środków
Oddziaływanie
Stosunek
%
wydatkowanych
do
przyznanych
środków
z
funduszy
strukturalnych w ramach RPO WM
(wykorzystanie alokacji)
Beneficjenci
Instytucje zaangażowane w procesy programowania, wdrażania i zarządzania Regionalnym
Programem Operacyjnym Województwa Mazowieckiego 2007-2013.
72
IV. Finansowanie
Alokacja EFRR na RPO
WM 2007-2013
w mln euro
Priorytet
RPO WM
1. Tworzenie warunków
dla rozwoju potencjału
innowacyjnego i
przedsiębiorczości na
Mazowszu
2. e - Rozwój
Województwa
Mazowieckiego
3. Regionalny system
transportowy
4. Inwestycje w ochronę
środowiska
5. Wzmocnienie roli miast
w rozwoju regionu
6. Wykorzystanie walorów
naturalnych i kulturowych
dla rozwoju turystyki i
rekreacji
7. Tworzenie i poprawa
warunków dla rozwoju
kapitału ludzkiego
8. Pomoc techniczna
środki
UE
(20072013)
rozkład
procen
towy
.
2007
2008
2009
lata
2010
2011
2012
2013
1 795,77
100,00
258,59
260,39
260,39
253,20
253,20
255,00
255,00
459,72
25,60
66,20
66,66
66,66
64,82
64,82
65,28
65,28
251,41
14,00
36,20
36,45
36,45
35,45
35,45
35,70
35,70
404,05
22,50
58,18
58,59
58,59
56,97
56,97
57,37
57,37
229,86
12,80
33,10
33,33
33,33
32,41
32,41
32,64
32,64
134,68
7,50
19,39
19,53
19,53
18,99
18,99
19,12
19,12
100,56
5,60
14,48
14,58
14,58
14,18
14,18
14,28
14,28
161,62
9,00
23,27
23,43
23,43
22,79
22,79
22,95
22,95
53,87
3,00
7,76
7,81
7,81
7,60
7,60
7,65
7,65
73
V. Wdrażanie
I. System zarządzania i wdrażania RPO
1. Instytucje
zaangażowane
we
wdrażanie
Regionalnego
Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013
Programu
Instytucja Koordynująca
Funkcję instytucji koordynującej regionalne programy operacyjne pełnić będzie Minister
Rozwoju Regionalnego. Do głównych zadań instytucji koordynującej należy zapewnienie jednolitych
systemów zarządzania i kontroli oraz efektywności i prawidłowości wykorzystania środków we
wszystkich regionach, a w szczególności:
- współpraca z zarządami województw przy przygotowywaniu regionalnych programów
operacyjnych,
- weryfikacja projektów programów operacyjnych pod względem ich zgodności z NSS przed
skierowaniem ich do akceptacji przez Radę Ministrów oraz weryfikację pod tym względem
programów operacyjnych przed ostatecznym zakończeniem negocjacji programów z
Komisją Europejską,
- udział w negocjacjach zapisów Regionalnych Programów Operacyjnych z Komisją
Europejską
- zapewnienie zgodności realizacji działań z krajowymi i unijnymi politykami w zakresie rozwoju
regionalnego,
- zapewnienie koordynacji systemów zarządzania, monitorowania, kontroli i oceny wszystkich
regionalnych programów operacyjnych,
- zapewnienie stosowania przez wszystkie instytucje zarządzające dla regionalnych programów
operacyjnych regulacji wspólnotowych i krajowych dotyczących kwalifikowalności wydatków,
- przekazywanie do instytucji zarządzającej NSS sprawozdań z przepływów finansowych
otrzymanych od instytucji płatniczej,
- przekazywanie do KE informacji na temat postępów we wdrażaniu poszczególnych regionalnych
programów operacyjnych,
- wypracowanie wzorów sprawozdań z realizacji regionalnego programu operacyjnego,
weryfikacja rocznych raportów regionalnego programu operacyjnego otrzymanych od instytucji
zarządzającej regionalnym programem operacyjnym i przekazywanie ich Komisji Europejskiej,
- ustanowienie we współpracy z instytucjami zarządzającymi regionalne programy operacyjne
i jednostką audytu procedur prawidłowego przechowywania dokumentów niezbędnych
dla zapewnienia właściwej ścieżki audytu.
Instytucja Zarządzająca
Funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa
Mazowieckiego 2007 - 2013 pełnił będzie Zarząd Województwa Mazowieckiego.
Do głównych zadań Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym
Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013 należeć będzie:
-
przygotowanie RPO WM w oparciu o Narodową Strategię Spójności 2007 - 2013 oraz
Strategię Rozwoju Województwa Mazowieckiego do roku 2020,
negocjacje RPO WM z Komisją Europejską, przy współpracy Ministerstwa Rozwoju
Regionalnego,
74
-
-
-
-
-
-
przygotowanie i zatwierdzenie kryteriów wyboru projektów w ramach RPO WM,
zapewnienie efektywności i poprawności zarządzania i realizacji RPO WM,
zapewnienie prawidłowości wyboru projektów zgodnie z ustalonymi kryteriami oraz
zapewnienie
ich
zgodności
z
właściwymi
zasadami
krajowymi
i wspólnotowymi,
kontrola prawidłowości wydatkowania środków finansowych oraz zgodności z zasadami
wspólnotowymi i krajowymi,
zapewnienie skutecznego i spójnego systemu kontroli finansowej oraz systemu audytu
wewnętrznego, w tym poprzez opracowanie wytycznych w w/w zakresie np. w formie
minimalnych wymogów,
monitorowanie przebiegu realizacji RPO WM,
przygotowanie oceny kwartalnej, rocznej i końcowej z realizacji RPO WM,
przygotowanie i przeprowadzenie działań promocyjnych i informacyjnych związanych
z RPO WM oraz zapewnienie zgodności z wymogami w zakresie informacji i promocji,
przekazywanie Jednostce Finansującej zapotrzebowania na środki w celu wystąpienia przez
Jednostkę Finansującą o uruchomienie środków na realizację RPO WM,
zapewnienie przeprowadzenia ocen RPO WM oraz jej zgodności z normami jakości
uzgodnionymi przez Komisję Europejską i Rząd RP,
zapewnienie prawidłowego przechowywania dokumentów niezbędnych dla zapewnienia
właściwej ścieżki audytu,
zapewnienie otrzymywania przez instytucję certyfikującą wszystkich niezbędnych
informacji o procedurach i audycie prowadzonych w związku z wydatkami, dla potrzeb
certyfikacji,
obsługa prac Komitetu Monitorującego oraz Komisji Oceny Projektów i zapewnienie
wymaganych dokumentów, umożliwiających monitorowanie wdrażania regionalnego
programu operacyjnego w świetle jego celów,
przygotowanie oraz przekazywanie poprzez instytucję koordynującą regionalne programy
operacyjne do Komisji Europejskiej, po zatwierdzeniu przez Regionalny Komitet
Monitorujący, rocznych raportów i raportu końcowego na temat wdrożenia,
przekazywanie Komisji Europejskiej za pośrednictwem instytucji koordynującej regionalne
programy operacyjne, informacji umożliwiających jej ocenę większych projektów.
współpraca z organem odpowiedzialnym za realizacje płatności.
Zarząd Województwa Mazowieckiego
-
-
Do głównych zadań Zarządu Województwa Mazowieckiego należy:
przyjęcie Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata
2007 – 2013,
powoływanie Regionalnego Komitetu Monitorującego,
przesuwanie środków finansowych w ramach priorytetów i działań realizowanych
w programie operacyjnym, na podstawie wcześniejszej opinii Regionalnego Komitetu
Monitorującego,
zatwierdzanie zmian Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego
2007 - 2013, na podstawie wcześniejszej opinii Regionalnego Komitetu Monitorującego,
zatwierdzanie listy projektów kluczowych z punktu widzenia realizacji strategii rozwoju
województwa,
podpisywanie przez upoważnionych członków zarządu umów z beneficjentami
o dofinansowanie realizacji projektów.
75
Urząd Marszałkowski
W ramach Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego zostaną
wyodrębnione następujące jednostki organizacyjne, za pomocą których Zarząd Województwa
wykonywał będzie zadania spoczywające na Instytucji Zarządzającej:



jednostka zarządzająca,
jednostka finansująca,
jednostka audytu.
Regionalny Komitet Monitorujący
W skład Regionalnego Komitetu Monitorującego (RKM) wchodzą:






Marszałek Województwa Mazowieckiego,
przedstawiciele Instytucji Koordynującej,
przedstawiciele Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym
Województwa Mazowieckiego 2007-2013,
wojewoda lub jego przedstawiciel,
przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego reprezentujący gminy, powiaty
w układzie subregionalnym,
przedstawiciele partnerów społecznych i gospodarczych z województwa.
Ponadto w pracach Komitetu Monitorującego mogą uczestniczyć z głosem doradczym:
przedstawiciele KE, przedstawiciele EBI oraz EFI.
RKM jest powoływany przez Zarząd Województwa Mazowieckiego pełniący funkcje
Instytucji Zarządzającej RPO WM. Pracom RKM przewodzi Marszałek Województwa
Mazowieckiego. Regionalny Komitet Monitorujący czuwa nad efektywnością i jakością
wdrażania programu operacyjnego.
W szczególności do jego zadań należy:

rozpatrywanie i zatwierdzanie kryteriów wyboru projektów w ramach programu
operacyjnego oraz zatwierdzanie ewentualnych zmian tych kryteriów,

rekomendowanie projektów do realizacji w ramach RPO WM pod względem zgodności
z kierunkami rozwoju regionu określonymi w Strategii Rozwoju Województwa
Mazowieckiego do roku 2020,

okresowe badanie postępu w zakresie osiągania szczegółowych celów, określonych
w programie, na podstawie dokumentów przedkładanych przez instytucję zarządzającą,

rozpatrywanie i zatwierdzanie przygotowanych przez Instytucję Zarządzającą sprawozdań,

analizowanie i zatwierdzanie rocznych i końcowych raportów z wdrażania,

rozpatrywanie i zatwierdzanie planu działań informacyjnych i promocyjnych w ramach
RPO WM,

opiniowanie propozycji przesunięć środków finansowych w ramach priorytetów i działań
realizowanych w programie operacyjnym,

opiniowanie zmian RPO WM.
2. Ocena i wybór projektów
Procedura pozakonkursowa
76
Projekty kluczowe
Przez projekty kluczowe rozumie się projekty własne Samorządu Województwa
istotne z punktu widzenia realizacji Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego do roku
2020 oraz inne duże projekty o znaczeniu regionalnym.
Zostanie przygotowana indykatywna lista projektów kluczowych w oparciu o zapisy
dokumentów strategicznych Województwa Mazowieckiego i przyjęta uchwałą Zarządu.
Wpisanie projektu na listę oznacza zarezerwowanie środków w ramach dostępnej alokacji na
jego realizację. Lista będzie uzupełniana w wyniku procesu monitorowania realizacji
dokumentów strategicznych.
Projekty te wyłaniane będą w oparciu o kryteria o charakterze strategicznym
(w przypadku projektów dużych, zgodnie z regulacjami unijnymi, również na podstawie
wartości projektu). O wyborze projektu zadecyduje m.in. zgodność z dokumentami
strategicznymi i programowymi oraz stopień wpływu na ich realizację.
Procedura konkursowa
Pozostałe projekty
Wszystkie projekty możliwe do realizacji w ramach RPO WM, nie mieszczące się w
definicji projektów kluczowych.
Projekty te wybierane będą w drodze konkursu. Procedura konkursowa będzie składać
się z dwóch etapów: preselekcji i konkursu właściwego, przy czym preselekcja nie jest etapem
obligatoryjnym – jej zastosowanie zależy od charakteru priorytetu i przedmiotu projektów
objętych konkursem. Należy pamiętać, że uszczegółowienie informacji dotyczących wyboru
projektów będzie następowało na etapie formułowania regulaminu danego konkursu, którego
zakres warunkowany jest zawartością danego priorytetu, typem realizowanych projektów itp.
Również szczegółowa struktura konkursu określana będzie w regulaminie.
Procedura konkursowa, w zależności od sytuacji jak i charakteru priorytetu/projektu,
jest:
A) 2-etapowa, składająca się z: preselekcji i konkursu właściwego;
W ramach dwuetapowej procedury konkursowej przejście etapu preselekcji oznacza
wstępną akceptację projektu i jego przejście do dalszego etapu. W II etapie mogą znaleźć się
tylko te projekty, które przeszły pozytywnie etap preselekcji.
B) 1-etapowa - konkurs właściwy.
Preselekcja w ramach procedury konkursowej
Projekty w tym etapie wyłaniane są na podstawie oceny zarysu projektu (ograniczonej
dokumentacji), w oparciu o kryteria o charakterze strategicznym, takie jak wpływ projektu na
osiąganie celów RPO WM, bądź zgodność z celami RPO WM, danego priorytetu itp.
Do „oceny strategicznej” dopuszczane są projekty, które spełniają:
A) kryteria dopuszczalności:

wymogi podmiotowe - dotyczące potencjalnego beneficjenta (w tym jego uprawnień do
startowania w danym konkursie),
77

wymogi dotyczące właściwości przedmiotowych projektu, jeżeli takie istnieją np.
właściwości geograficznej, wartościowej (w tym prawidłowości poziomu dofinansowania)
czy czasowej (termin przygotowania i realizacji projektu).
B) kryteria formalne dotyczące dokumentacji
Wymogi co do zakresu dokumentacji na tym etapie będą sformułowane w regulaminie
konkursu.
Oceny pod kątem spełniania warunków dopuszczalności oraz warunków formalnych
dokonywana jest przez pracowników właściwej komórki Urzędu Marszałkowskiego.
C) Oceny merytorycznej dokonuje Komisja Oceny Projektów (ewentualnie we współpracy z
innymi podmiotami, jak np. partnerzy społeczni, eksperci zewnętrzni) i rekomenduje listy
projektów Zarządowi Województwa. Komisja będzie miała możliwość zadawania
dodatkowych pytań i występowania o wyjaśnienia i uzupełnienia, w związku ze złożoną
dokumentacją dotyczącą projektu. Ostatecznej oceny strategicznej dokonuje Zarząd
Województwa i na jej podstawie podejmuje decyzję o tym, które projekty przechodzą do
kolejnego etapu – konkursu właściwego.
Konkurs właściwy:
W ramach tego etapu weryfikowane są projekty wraz z pełną dokumentacją. Weryfikacja
i ocena następuje w ramach:
oceny dopuszczalności – ocena ta występuje w ramach konkursu właściwego,
w przypadku, gdy konkurs ten nie przewiduje etapu preselekcji - na zasadach analogicznych jak
przy etapie preselekcji, w oparciu o kryteria dopuszczalności (z zastrzeżeniem dostępności
pełnej dokumentacji), dokonywana jest przez pracowników właściwej komórki
Urzędu Marszałkowskiego,
oceny formalnej – ocena poprawności złożonej dokumentacji, co do jej formy; dokonywana
przez pracowników właściwej komórki Urzędu Marszałkowskiego.
Kryteria formalne to w szczególności:
kompletność wniosku (sposób wypełnienia, podpisy, pieczątki, poświadczenia),

kompletność wymaganych załączników (szkice, mapy, analizy, pozwolenia lub inne
specyficzne załączniki, występujące w zależności od typu projektu i wymagań
wynikających z postanowień regulaminu konkursu).

oceny merytorycznej – ocena zawartości projektu, pod względem jego logiki, wykonalności,
trwałości itp.; dokonywana przez pracowników właściwej komórki w danym urzędzie, przy
ewentualnym udziale ekspertów zewnętrznych.
Kryteria merytoryczne to w szczególności:



poprawność i wykonalność projektu, m.in.:

finansowa/kosztowa (w tym montaż finansowy),

ekonomiczna/społeczna,

techniczna/technologiczna,
opłacalność (value for money) projektu/celowość projektu – wymiar finansowy, społecznoekonomiczny,
spójność projektu z celami RPO WM i innymi podejmowanymi działaniami,
78


trwałość projektu (zgodnie z art. 56 projektu Rozporządzenia Ogólnego) i zasięg jego
oddziaływania,
specyficzne kryteria merytoryczne wypływające z charakterystyki danego typu projektu
W przypadku pozytywnej oceny merytorycznej w odniesieniu do projektów, które
wcześniej przeszły etap preselekcji następuje zatwierdzenie wyboru przez Zarząd
Województwa i podpisanie umowy o współfinansowaniu. W przypadku, gdy w dany konkurs
nie był poprzedzony procedurą preselekcji Zarząd Województwa dokonuje oceny strategicznej
w oparciu o wyniki oceny merytorycznej i zatwierdza listę projektów.
II. Zarządzanie finansowe i kontrola
1. Instytucje uczestniczące w procesie zarządzania i kontroli Regionalnego Programu
Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013
Instytucja Zarządzająca oraz Instytucja Płatnicza są odpowiedzialne za zarządzanie
finansowe i kontrolę wydatków oraz monitorowanie stosowania systemu zarządzania i kontroli
przez wszystkie jednostki zaangażowane w realizację działań współfinansowanych ze środków
UE.
Instytucja płatnicza
Instytucją Płatniczą dla wszystkich środków pochodzących z UE będzie minister właściwy
ds. finansów publicznych, który w szczególności będzie odpowiadać za:

obsługę rachunków, na których gromadzone są środki z UE,

przekazywanie za pośrednictwem wojewody środków finansowych na konta Instytucji
Zarządzających RPO WM,

raportowanie na temat przepływów finansowych do instytucji zarządzającej NSS,

przekazywanie KE rocznej prognozy wydatków dla bieżącego i następnego roku,

weryfikacja i zatwierdzanie sprawozdań na temat nieprawidłowości finansowych.
Jednostka finansująca
Jednostka ta odpowiedzialna będzie za przekazywanie środków finansowych do beneficjentów.
Do jej głównych zadań należy:
- dokonywanie transferów środków finansowych do beneficjentów pomocy,
- przygotowanie raportów z przepływów finansowych i przekazywanie ich do instytucji
koordynującej regionalne programy operacyjne,
- przygotowanie dla instytucji płatniczej sprawozdań na temat nieprawidłowości
finansowych,
- rozliczanie środków finansowych zgodnie z właściwym rozporządzeniem UE,
- występowanie do Instytucji Płatniczej o uruchomienie środków na realizację RPO.
Jednostka certyfikująca
Do głównych zadań instytucji certyfikującej w odniesieniu do regionalnych programów
operacyjnych należy:
- przygotowywanie i przedkładanie Komisji poświadczonych zestawień deklaracji wydatków
i wniosków o płatność,
- poświadczanie zgodności poniesionych wydatków z zasadami wspólnotowymi
i krajowymi,
79
-
utrzymywanie dokumentacji księgowej wydatków zadeklarowanych Komisji w formie
elektronicznej,
uwzględnianie, do celów certyfikacji, wyników wszelkich audytów przeprowadzanych
przez organ kontroli lub na jego odpowiedzialność,
zapewnienie zwrotu wszelkich środków finansowych Wspólnoty, które zostały
niewłaściwie wypłacone w wyniku wykrytych nieprawidłowości,
przygotowanie, wraz z instytucją koordynującą NSS, wytycznych dotyczących zarządzania
finansowego
i
kontroli
finansowej
oraz
nadzorowanie
i
kontrolowanie
ich realizacji w instytucjach zarządzających programami operacyjnymi.
Jednostka audytu
Do głównych zadań Jednostki Audytu należy:
- zapewnienie prowadzenia badań zgodnie ze „Standardami audytu wewnętrznego
w jednostkach sektora finansów publicznych” wydanymi przez ministra właściwego
ds. finansów publicznych, obowiązującymi w tym zakresie przepisami, określonymi
w ustawie o finansach publicznych, oraz „Podręcznikiem audytu systemów zarządzania
i kontroli dla funduszy strukturalnych” Komisji Europejskiej,
- zapewnienie właściwej ścieżki audytu,
- zapewnienie skuteczności audytu,
- prowadzenie audytu systemów zarządzania i kontroli dla RPO WM, w tym przestrzegania
zapisów podręczników procedur;
- opracowanie i realizacja rocznych planów audytu,
- dostarczanie deklaracji zamknięcia RPO WM, oceniającej ważność wniosku o płatność
końcowego salda oraz zgodności z prawem i prawidłowości podstawowych transakcji
objętych końcową deklaracją wydatków.
III. System monitoringu realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa
Mazowieckiego 2007 - 2013
System monitoringu programu operacyjnego ma na celu kontrolowanie przebiegu,
sposobu i efektów realizacji działań współfinansowanych ze środków UE. Wszystkie jednostki
uczestniczące w procesie przepływu środków z budżetu UE na wszystkich poziomach
zarządzania stosują jednolite zasady monitoringu, zarówno finansowego, jak i rzeczowego,
ograniczonego do niektórych wskaźników oraz przedstawiają informacje i sprawozdania na
temat realizacji programów operacyjnych.
Instytucje zaangażowane w proces monitoringu Regionalnego Programu Operacyjnego
Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013
Regionalny Komitet Monitorujący
Instytucja Zarządzająca RPO WM jest m.in. odpowiedzialna za zapewnienie
skuteczności i efektywności wykorzystania środków finansowych w ramach polityk krajowych
i polityk Unii Europejskiej. W celu zapewnienia efektywności i jakości realizacji pomocy
zarząd województwa pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej RPO WM, powoła Regionalny
Komitet Monitorujący. Zadania oraz skład RKM zostały opisane w rozdziale pierwszym.
80
IV. Ocena skuteczności i efektywności realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego
Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013
Ewaluacja
Za przeprowadzenie oceny regionalnych programów operacyjnych odpowiada
Instytucja Zarządzająca RPO WM. Prowadzone oceny mają na celu poprawę jakości,
efektywności i spójności pomocy funduszy strukturalnych w ramach wdrażanego programu
operacyjnego. Przed rozpoczęciem realizacji programu dokonana zostanie ocena ex-ante. W
trakcie realizacji programu dokonywane będą roczne oceny realizacji programu operacyjnego
(on-going) oraz ocena ex-post, czyli ocena po zakończeniu realizacji programu.
Badania ewaluacyjne powinny być realizowane przez niezależne podmioty zewnętrzne,
a wyniki ewaluacji udostępniane opinii publicznej oraz przekazywane do Krajowej Jednostki
Oceny (KJO) usytuowanej w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Jednostki ewaluacyjne
utworzone w strukturach instytucji zarządzających programami operacyjnymi zobowiązane są
do współpracy z Krajową Jednostką Oceny w zakresie opracowania planów ewaluacji oraz
uwzględniania wytycznych metodologicznych KJO.
Ocena szacunkowa – przed rozpoczęciem realizacji programu (ewaluacja ex-ante)
Celem oceny ex-ante jest optymalizacja alokacji środków budżetowych programów
operacyjnych i poprawa jakości programowania. Ocena szacunkowa obejmuje analizę silnych i
słabych stron państwa, danego regionu lub sektora, jak również ich potencjału, w
szczególności:
– ocenę sytuacji społeczno-gospodarczej, w tym trendów na krajowym rynku pracy
z uwzględnieniem szans zawodowych kobiet i mężczyzn,
– ocenę stanu środowiska wraz z rozwiązaniami zapewniającymi zgodność z krajową
i wspólnotową polityką w tym zakresie,
– ocena uwzględnia również analizę sytuacji Polski (regionu, sektora) w kategoriach
konkurencyjności i innowacyjności, małych i średnich przedsiębiorstw, zatrudnienia
i rynku pracy.
Ocena ad hoc oraz ocena bieżąca (on-going)
Sprawozdania roczne, przygotowywane przez jednostkę oceny dla RPO WM powinny
zawierać następujące informacje:

postęp we wdrażaniu RPO WM oraz jego priorytetów,

stan wykonania finansowego RPO WM,

stan wykonania finansowego w rozbiciu na kategorie pomocy, przyjęte przez Komisję,

kroki podjęte przez Instytucję Zarządzającą oraz przez RKM w celu zagwarantowania
jakości i skuteczności procesu wdrażania,

działania podjęte w związku z promocją i informacją na temat RPO WM,

informacje o postępie i finansowaniu dużych projektów..
Ocena na zakończenie programu operacyjnego (ex-post)
Ocena po zakończeniu dokonywana jest przez Komisję Europejską we współpracy
z Państwem Członkowskim i Instytucją Zarządzającą Regionalnym Programem Operacyjnym
Województwa Mazowieckiego 2007 - 2013. Ocena ta analizuje zakres wykorzystania
środków,
efektywność
i
skuteczność
programowania
polityki
spójności
81
UE, wpływ społeczno-gospodarczy i wpływ na priorytety Wspólnoty. Ocena jest prowadzona
dla każdego celu i ma za zadanie wyciągnięcie wniosków dla polityki, dotyczących spójności
gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Określa ona czynniki przyczyniające
się do osiągnięcia sukcesu lub porażki realizacji programu operacyjnego i wskazuje dobre
praktyki.
V. Partnerstwo, informacja i promocja
Konsultacje społeczne
Projekt RPO WM został przygotowany z uwzględnieniem opinii partnerów społecznych
i gospodarczych Samorządu Województwa Mazowieckiego.
Realizacja zasady partnerstwa odbyła się poprzez:
- promocję dokumentu – projekt dokumentu został zamieszczony na stronie internetowej
Samorządu Województwa mazowieckiego wraz z formularzem zgłaszania uwag. W trakcie
trwania konsultacji zanotowano ponad 5000 wywołań Dla potrzeb konsultacji przygotowano
również odrębny adres e-mail. Informacja o dokumencie i jego zawartości prezentowana była
w prasie regionalnej oraz w dwóch audycjach (12 i 16 maja 2006) rozgłośni Radio dla Ciebie
poświęconych tematyce europejskiej i funduszy strukturalnych.
- konferencje, spotkania – Zorganizowano 2 konferencje wojewódzkie dla jednostek
samorządu terytorialnego, przedstawicieli nauki, związków pracodawców i przedsiębiorców,
partnerów społecznych, w tym NGO, oraz 5 konferencji subregionalnych konsultujących RPO
WM z przedstawicielami organizacji pozarządowych, gdzie prezentacja projektu dokumentu
była połączona z dyskusją i debatą na temat zawartości dokumentu, jego kształtu, rozwiązań w
zakresie systemu wdrażania. W konferencjach wzięło udział łącznie 1450 przedstawicieli
wszystkich instytucji i środowisk zainteresowanych debatą nad kierunkami rozwoju
województwa mazowieckiego w latach 2007 – 2013. Prezentacja i dyskusje nad dokumentem
odbywały się w trakcie spotkań z: prezydium Konwentu Wójtów i Burmistrzów Województwa
Mazowieckiego, Konwentem Powiatów Województwa mazowieckiego, Forum Mazowieckich
Izb Gospodarczych, regionalnymi punktami Krajowego Systemu Usług, przedstawicielami
miast z terenu województwa, w tym Warszawy.
- udział partnerów w przygotowaniu opisu priorytetów dotyczących przedsiębiorczości i
innowacyjności – zaproszono do współpracy przedstawicieli samorządów gospodarczych
działających na Mazowszu, którzy przygotowywali propozycje zapisów dokumentu
- pisemne zgłaszanie uwag, opinii i propozycji zapisów. – wpłynęło pond 1500 uwag i
propozycji uzupełnień dokumentu, których autorami byli przede wszystkim potencjalni
beneficjenci..
Konsultacje społeczne rozpoczęły się listopadzie 2005 roku i trwały do sierpnia 2006.
Informacja i promocja programu operacyjnego
Instytucja Zarządzająca programem operacyjnym jest odpowiedzialna za
przeprowadzenie działań informacyjnych i promocyjnych związanych z wykorzystaniem
funduszy strukturalnych. Działania informacyjne i promocyjne mają na celu zapewnienie
odpowiedniego poziomu wiedzy o możliwościach pozyskania wsparcia finansowego z
funduszy Unii Europejskiej oraz stworzenie dobrego klimatu dla absorpcji pomocy
strukturalnej w Polsce. Działania informacyjne i promocyjne będą realizowane przede
wszystkim poprzez:

informowanie potencjalnych i aktualnych beneficjentów o możliwościach korzystania
ze wsparcia na realizację projektów w ramach RPO,
82

informowanie opinii publicznej o zasięgu i rozmiarze wsparcia wspólnotowego dla
poszczególnych projektów oraz ich rezultatach,

informowanie beneficjentów o wielkości współfinansowania ze strony Wspólnoty,

prowadzenie punktów informacyjnych, publikacje wydawnictw
organizację seminariów informacyjnych i szkoleniowych, doradztwo.
informacyjnych,
Działania informacyjne i promocyjne podlegają regularnej ewaluacji programu oraz
ocenie dokonywanej przez RKM. Informacja i promocja musi odpowiadać wymogom
określonym w odpowiednim rozporządzeniu Komisji Europejskiej
Plan promocji RPO WM został opracowany po zatwierdzeniu dokumentu przez Zarząd
Województwa. Plany te muszą być zgodne z założeniami Strategii Komunikacji opracowanej
przez instytucję koordynującą promocję i informację NSS we współpracy z instytucjami
zarządzającymi programami operacyjnymi.
83
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards