Uploaded by User508

karneeee_powtorka_mini

advertisement
PROWOKATOR – osoba, która nakłania inną osobę do popełnienia czynu zabronionego
w celu skierowania przeciwko niej postępowania karnego (art.24KK)
Prowokacja, której istotą jest zastawienie swego rodzaju pułapki na osobę podżeganą, nie
zasługuje, zdaniem ustawodawcy, na dobrodziejstwo czynnego żalu, jako działania jaskrawo
niemoralne.
prowokacja
• jest ono specyficzną odmianą podżegania, ujętą w art. 24 KK
• różnica między dwoma w/w formami zjawiskowymi przejawia się w stronie podmiotowej
- celem prowokatora jest skierowanie przeciwko osobie prowokowanej postępowania
karnego
• prowokator odpowiada jak za podżeganie
WSPÓŁSPRAWSTWO
• zgodnie z art. 18 §1 KK, współsprawcą jest ten, kto wykonuje czyn zabroniony wspólnie
i w porozumieniu z inną osobą
• strona przedmiotowa polega na wspólnej realizacji znamion danego typu czynu
zabronionego
• strona podmiotowa polega na porozumieniu co do wskazanego zachowania
• współsprawstwo dzieli się na
➡ pełne / niewłaściwe (wszyscy współsprawcy działają w porozumieniu i wspólnie od
początku do końca)
➡ niepełne / właściwe (współsprawcy realizują jedynie część znamion czynu
zabronionego)
✓ współsprawstwo sukcesywne (jeden lub kilku współsprawców dołącza się
niejako do istniejącego działania zmierzającego do popełnienia czynu
zabronionego)
• każdy ze współsprawców ponosi odpowiedzialność za całość czynu zabronionego
➡ nie przeszkadza to wymierzać różnych kar w zależności od udziału każdego
współsprawcy w przestępstwie
➡ kto już jest współsprawcą, a kto jeszcze nie - cztery koncepcje
✓ formalno - obiektywna (współsprawcą jest ten, kto faktycznie realizuje chociaż
część znamion czynu zabronionego)
✓ materialno - obiektywna (w/w + zachowanie współsprawcy musi mieć istotny
wpływ na fakt dokonania)
✓ subiektywna (współsprawcą jest ten, kto działał z wolą sprawczą - cum animus
auctoris, a nie jedynie z wolą wzięcia udziału w czyimś czynie - cum anime
socio)
✓ mieszana (najpierw badamy przesłanki obiektywne, tj. wypełnienie znamion;
jeśli bez efektów - sięgamy po przesłanki subiektywne; Gardocki propsuje)
• czym innym od współsprawstwa są
➡ równoległe sprawstwo indywidualne (dwóch sprawców odrębnie realizuje znamiona
tego samego czynu zabronionego)
➡ współuczestnictwo konieczne (ustawodawca sam przewiduje współuczestnictwo w
realizacji znamion np. w przypadku korupcji)
SPRAWSTWO RÓWNOLEGŁE – współsprawstwo nie zachodzi, jeżeli dwie osoby
popełniają przestępstwa w tym samym czasie i miejscu, ale niezależnie od siebie, np. w czasie
zamieszek ulicznych kilka osób, nie porozumiewając się ze sobą, plądrują ten sam sklep
SPRAWSTWO KIEROWNICZE
zgodnie z art. 18 §1 KK za sprawstwo kierownicze odpowiada ten, kto kieruje
wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę
➡ sprawca kierowniczy wpływa na sprawcę właściwego w sposób władczy oraz ma
bieżący i realny wpływ na jego zachowanie
• czyn zabroniony w tej formie zjawiskowej popełniony zostaje już w chwili rozpoczęcia
kierowania - nie jest konieczne, by sprawca właściwy rozpoczął działać; stąd podział na
➡ sprawstwo kierownicze skuteczne (sprawca właściwy dokonał czynu zabronionego)
➡ sprawstwo kierownicze nieskuteczne (sprawca właściwy nie dokonał czynu
zabronionego)
• co do zasady, sprawca kierowniczy i sprawca właściwy odpowiadają tak samo;
szczególne okoliczności mogą tę regułę modyfikować
➡ wyjątkiem jest tzw. sprawstwo kierujące, gdy sprawca wykorzystuje nieświadomą
niczego osobę - wówczas ów kierujący jest sprawcą pojedynczym
• warto zwrócić uwagę na instytucję sprawstwa pośredniego (popełnienie przestępstwa
za pośrednictwem innej osoby) - na gruncie polskiego KK z reguły interpretuje się to
jako podżeganie, choć okoliczności faktyczne mogą powodować odstępstwa od tej
zasady
SPRAWSTWO POLECAJĄCE
zgodnie z art. 18 §1 KK za sprawstwo polecające odpowiada ten, kto wykorzystując
uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu
• na sprawstwo polecające składają się dwa czynniki
➡ istnienie specyficznej relacji uzależnienia między sprawcą polecającym a sprawcą
właściwym
✓ może mieć charakter zarówno obiektywny (np. zwierzchnictwo służbowe), jak i
subiektywny (np. głębokie uczucie)
➡ wydanie przez sprawcę polecającego polecenia dokonania czynu zabronionego
sprawcy właściwemu
• czyn ten przez sprawcę polecającego jest popełniony już w momencie wydania
polecenia; znów ma miejsce podział na sprawstwo polecające skuteczne i nieskuteczne
➡ w doktrynie dominuje jednak pogląd, że - celem przypisania sprawstwa
polecającego - konieczne jest faktyczne popełnienie czynu przez sprawcę
• sprawstwo polecające może mieć charakter zarówno umyślny, jak i nieumyślny; polecać
można czyn zarówno umyślny, jak i nieumyślny
• sprawca polecający oraz sprawca właściwy odpowiadają w sposób - co do zasady Identyczny
OBRONA KONIECZNA
(art. 25 §1 KK)
➡ warunki, aby obrona konieczna mogła mieć miejsce
✓ zamach
★ jest to zachowanie człowieka, kryjące w sobie niebezpieczeństwo dla
jakiegokolwiek dobra chronionego przez prawo
✓ bezpośredniość i bezprawność zamachu
✓ skierowanie zamachu na dobro chronione prawem
✓ działanie skierowane przeciwko napastnikowi i motywowane odpieraniem
zamachu i koniecznością zamachu
➡ prawo do obrony ma charakter samoistny, tj. sam bezpośredni i bezprawnych
zamach sprawia, że działania podjęte w obronie atakowanego dobra są pod
ochroną prawa
✓ konsekwencją samoistności jest też przyzwolenie na to, by poświęcane dobro
napastnika miało większą wartość niż dobro, na którą przeprowadzany był
zamach
➡ konieczne jest ustalenia współmierności podjętej obrony do niebezpieczeństwa; ich
przekroczenie to tzw. eksces intensywny
✓ takie regulacje wymusza m.in. art. 2 ust. 2 lit. a EKPCz, która pozwala na
wyłączenie bezprawności odebrania życia napastnika jedynie w sytuacji
zamachu na bezpieczeństwo jednostki
✓ nie podlega jednak karze ten, kto przekracza granice obrony koniecznej pod
wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionymi okolicznościami zamachu
(art. 25 §3 KK)
OBRONA KONIECZNA/ PROWOKACJA – zwykłe sprowokowanie zamachu nie
odbiera prawa do obrony koniecznej. Nie jest natomiast działaniem w obronie koniecznej
wyrządzenie krzywdy napastnikowi w ramach tzw. Celowej prowokacji.
STAN WYŻSZEJ KONIECZNOŚCI
(art. 26 KK)
➡ jest to rozwiązanie rozbudowane - w pewnych okolicznościach obrona konieczna będzie
działaniem legalnym, w innych - nielegalnym, choć też niezawinionym
➡ sprawca nie popełnia przestępstwa, jeśli działa w celu uchylenia bezpośredniego
niebezpieczeństwa grożącemu dobru prawnemu
✓ elementem podmiotowym jest zatem cel działania
➡ dwa typy stanów wyższej konieczności
✓ defensywny - zagrożenie rozwija się w tę stronę, że naruszone zostanie przynajmniej jedno
z dóbr; sprawca wybiera, które dobro zostanie naruszone
★ agresywny - zagrożone jest jedno dobro, ale sprawca przekierowuje zagrożenie na inne,
jego zdaniem mniejszej wartości
➡ ocena wartości dobra atakowanego i dobra naruszanego przez stan wyższej konieczności
powinno być badane przez pryzmat hierarchii całego systemu prawa(przede wszystkim
Konstytucji RP)
➡ art. 26 §2 KK przesądza, że nie popełnia przestępstwa również ten, kto ratując dobro, nie
narusza dobra o oczywiście wyższej wartości
➡ w przeciwieństwie do obrony koniecznej, stan wyższej konieczności ma charakter
subsydiarny, tj. można się nań powołać jedynie wówczas, gdy nie istnieje inna możliwość
ratowania dobra prawnego
➡ stan wyższej konieczności nie może uzasadniać niepodjęcie ochrony dobra przez
gwaranta, np. oddania pieniędzy rabusiowi przez konwojenta (art. 26 §4 KK)
➡ art. 26 §5 KK nakazuje, by w przypadku kolizji kilku obowiązków, z których niemożliwe
jest wykonanie obydwu, stosować postanowienia przepisów o stanie wyższej konieczności
EKSPERYMENT
(art. 27 KK)
➡ jest to wyłączenie bezprawności w sytuacji, gdy ktoś
✓ wypełnia znamiona czynu zabronionego podczas eksperymentu poznawczego,
medycznego, technicznego lub ekonomicznego
✓ jeśli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze
★ powinno się wówczas rozważyć z jednej strony stopień prawdopodobieństwa osiągnięcia
owej korzyści, a z drugiej – ryzyko wystąpienia szkody
✓ oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzania eksperymentu są
zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy
➡ zgodnie z art. 27 §3 KK, w/w regulacje nie obejmują eksperymentu medycznego, gdyż jest
on unormowany w odrębnej ustawie (ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, rozdział
4); dzieli się on na
✓ terapeutyczny (leczniczy)
✓ nieterapeutyczny (badawczy)
✓ problematyczna jest relacja uregulowania ustawy o wykonywaniu zawodu
lekarza i lekarza dentysty i niniejszego przepisu KK
★ wydaje się, że należy to rozumieć tak: jeśli ryzyko eksperymentu jest bardzo znikome stosujemy ZawLekU; jeśli wyższe - badamy przez pryzmat KK
ZGODA DYSPONENTA DOBREM
➡ ciekawy problem dogmatyczny - czy jest to czynnik powodujący utratę istoty przez
czyn zabroniony, czy też czynnik wyłączający bezprawność; wydaje się, że doktryna
niemiecka dobrze dzieli to na
✓ to pierwsze do przestępstw przeciwko dobrom indydwidualnym
★ wydaje się nie wymagać wprost wyrażenia zgody (może być niejako dorozumiana)
★ nie ma przeszkód, by zgoda osoby małoletniej lub upośledzonej była nieskuteczna
★ nie stosuje się do niej wad oświadczeń woli - jest zawsze skuteczna
★ jeśli sprawca sądził, że dana osoba nie wyraziła zgody (podczas gdy wyraziła) mamy do
czynienia z usiłowaniem nieudolnym
★ jeśli sprawca sądził, że dana osoba wyraziła zgodę (podczas gdy nie wyraziła) mamy do
czynienia z wyłączenia zamiaru [nieumyślność??]
✓ to drugie do przestępstw przeciwko dobrom ważnym społeczne
★ musi być uzewnętrzniona, w postaci słów lub gestów
★ zgodę osoby małoletniej lub upośledzonej należy uznać za nieskuteczną
★ wady oświadczenia woli powodują, że nie dochodzi do wyłączenia bezprawności
★ jeśli sprawca sądzi, że dana osoba nie wyraziła zgody (podczas gdy wyraziła) mamy do
czynienia z nieświadomością znamienia kontratypu
★ jeśli sprawca sądził, że dana osoba wyraziła zgodę (podczas gdy nie wyraziła) mamy do
czynienia z urojeniem znamienia sytuacji kontratypowej
➡ są teorie, wedle których zgoda dzierżyciela dobrem zawsze powoduje legalność pierwotną
czynu (dobra mają wymiar społeczny tylko wówczas, gdy sam dzierżyciel jest
zainteresowany ich ochroną)
BŁĄD CO DO PRAWA = NIEŚWIADOMOŚĆ BEZPRAWNOŚCI
CZYNU
- dotyczy nie jednego ze znamion przestępstwa, lecz całościowej prawnej oceny czynu
✓ art. 30 KK reguluje to następująco
★ jeśli błąd co do braku bezprawności danego czynu był usprawiedliwiony, sprawca nie
ponosi odpowiedzialności karnej; jeśli był nieusprawiedliwiony - sąd może nadzwyczajnie
złagodzić wymiar kary
★ ma to charakter obiektywno - indywidualny
✤ w pierwszym etapie badamy obiektywną dostępność obowiązujących regulacji prawnych
✤ w drugim etapie badamy zdolność sprawcy do sformułowania prawidłowej oceny prawnej
w danych warunkach
✓ usprawiedliwiony błąd co do oceny prawnej może zaistnieć np. gdy
★ sprawca otrzymał od organów władzy publicznej błędną interpretację przepisów
★ zaistniały nieprawidłowości w publikacji aktu prawnego, na skutek którego dostęp do
ustawy był utrudniony
★ czyn dotyczył przestępstw mala prohibita (takich, co do których świadomość
bezprawności może pojawić się tylko po lekturze ustawy
EKSCES INTENSYWNY – zachodzi wtedy, gdy broniący się stosuje sposób obrony,
który nie był konieczny dla odparcia Zamchu, albo zachodzi omówiona wyżej sytuacja
rażącej dysproporcji dóbr
EKSCES EKSTENSYWNY – polega na spóźnionym działaniu obronnym (Gd zamach
już ustał) albo na działaniu przedwczesnym tj. gdy zamach nie miał jeszcze charakteru
bezpośredniego
art. 177 §1 KK i, przez jego pryzmat, ryzyko sportowe - zwykłe naruszenie reguł
ostrożności podczas rajdu nie będzie uznawane za czyn zabroniony, bowiem reguły
ostrożności mają wówczas dużo węższy zakres
RYZYKO SPORTOWE
- Dana dziedzina sportu musi być prawnie dopuszczalna
- Dobrowolność uczestnictwa
- Równość szans
- Zachowanie ma się mieścić w regułach sportu
- Cel sprawcy ma być celem sportowym
ZWYCZAJ
Zwyczaj dawania prezentów
- Wyłączenie dla art.. 228, 231, 296a i b
- Prezent nie może być dany "przed" ani obiecany "przed"
- "po": prezent nie może być zbyt wartośiowy: do wartości społecznie akceptowanych
- Nie do urzędników i funkcjonariuszy!!!
Zwyczaj naruszający nietykalność cielesną
- Np.. Lany poniedziałek
- ALE!!! Nie są dopuszczalne zachowania niszczące mienie czy inne przestępstwa
(np..Uszczerbek na zdrowiu)
PRZYGOTOWANIE
zgodnie z art. 16 §1 KK zachodzi wówczas, gdy
➡ sprawca działa w celu popełnienia czynu zabronionego (s. podmiotowa)
➡ podejmuje działania mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego
bezpośrednio do dokonania (s. przedmiotowa); np.
✓ wchodzi w porozumienie z inną osobą
✓ uzyskuje lub przysposabia środki
✓ zbiera informacje
✓ sporządza plan działania
• doktryna interpretuje tę formę jako abstrakcyjne narażenie dobra prawnego
• aby przygotowanie było karalne, musi być to wprost zaznaczone w przepisie (art. 16 §2
KK)
➡ tego typu przepisów jest kilkanaście, np. fałszowanie pieniędzy (art. 310 §4)
➡ zdarzają się też przepisy, że samo przygotowanie wyczerpuje wprost znamiona czynu
zabronionego, np. fałszowanie oznaczeń na produktach z art. 306 KK nie wymaga nawet
wprowadzenia ich do użytku)
• przygotowanie karalne można podzielić na odmianę jedno- i wieloosobową; ma to znaczenie
przy odróżnianiu przygotowania od np. podżegania
• przygotowanie charakteryzuje się mniejszą karygodnością czynu niż usiłowanie czy
dokonanie
➡ stąd też kodeksowe widełki kar za przygotowanie są znacząco niższe niż za dokonanie
czynu zabronionego
• zgodnie z art. 17 §1 KK nie podlega karze za przygotowanie ten, kto dobrowolnie odstąpił
od przejścia do dalszych form przestępstwa
USIŁOWANIE
• polega na niedokonaniu czynu zabronionego przy realizacji zachowania przedmiotowo i
podmiotowo nastawionego na taki efekt
• usiłowanie może dotyczyć tylko przestępstw umyślnych
• art. 13 KK wyróżnia dwie formy usiłowania
➡ w §1 - typową (usiłowanie udolne)
✓ w stronie przedmiotowej przejawia się to bezpośrednim zmierzaniu do
dokonania czynu zabronionego przy braku tegoż dokonania
★ problemy ze słowem bezpośrednio; trzy koncepcje
✤ obiektywna (analiza stopnia zagrożenia dla dobra; dominuje w PL)
✤ subiektywna (analiza zamiaru sprawcy - to on na być bezpośredni)
✤ mieszana
✓ w stronie podmiotowej przejawia się to w zamiarze bezpośrednim lub
wynikowym popełnienia czynu zabronionego
➡ w §2 - szczególną (usiłowanie nieudolne)
✓ są to znamiona usiłowania typowego plus obiektywne okoliczności
(nieuświadomione przez sprawcę) w postaci
★ braku przedmiotu nadającego się do popełnienia czynu zabronionego
★ użycie przez sprawcę środka nie nadającego się do popełnienia czynu
zabronionego
✓ w tym przypadku ustawodawca przewiduje możliwość nadzwyczajnego
złagodzenia kary
• odmiany usiłowania
➡ #1
✓ ukończone (sprawca podjął wszystkie zamierzone czynności do dokonania)
✓ nieukończone (sprawca nie zrealizował wszystkich zamierzonych czynności)
➡ #2
✓ chybione (sprawca zrealizował wszystkie czynności usiłowania, jednakże były
one niewłaściwe do dokonania)
✓ zatamowane (sprawca nie zrealizował wszystkich czynności usiłowania, gdyż
został powstrzymany przez obiektywne okoliczności)
➡ #3
✓ kwalifikowane samodzielnie (usiłowanie czynu zabronionego kwalifikowane na
podstawie przepisu, który go określa)
✓ kwalifikowane dodatkowo (na podstawie przepisu, którego sprawca usiłował
dokonać oraz przepisu, który określa czyn, który sprawca przy okazji dokonał)
• każde usiłowanie jest karalne tak samo, jak dokonanie
• czynny żal
➡ jest to konstrukcja zbudowana niejako przy usiłowaniu (art. 15 KK)
➡ powoduje on redukcję odpowiedzialności karnej w sytuacji, w której sprawca
dobrowolnie przeciwdziałał podjętej akcji przestępczej
➡ działanie w czynnym żalu musi powodować porzucenie (a nie tylko odłożenie w
czasie) zamiaru; sprawca musi też działać dobrowolnie (a nie na skutek
obiektywnych okoliczności)
➡ czynny żal można podzielić na
✓ skuteczny (decyzja o porzuceniu zostaje urzeczywistniona); jej skutkiem może
być brak karalności usiłowania
✓ nieskuteczny (decyzja nie powoduje zatrzymania pochodu ku dokonaniu); jej
skutkiem może być nadzwyczajne złagodzenie kary
OSTATECZNA POTRZEBA
Wymuszenie posłuszeństwa dla rozkazu
UWAGA!!! rozkaz funkcjonuje tylko w wojsku!!!
- Wynika to z definicji rozkazu - art. 115 p. 18
- Tylko do żołnierzy
□ Nieposłuszeństwo ze strony wykonawcy rozkazu
Prawność materialna- rozkaz o takiej treści jest dopuszczalny
Prawność formalna- umocowanie do wydania danego rozkazu ( podwładność
itp.)
□ Rozkaz musi być prawny
_ Poświęcenie dobra jest koniecznością
□ Zasada subsydiarności
□ Zachodzi ultima ratio okoliczności- wymaga się natychmiastowego przeciwdziałania
- Przesłanki:
□ Wystarczające do wymuszenia posłuszeństwa, ale jednocześnie minimalne
- Środki:
□ Przekroczenie zasady subsydiarności lub zastosowanie nieadekwatnych środków
□ Możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary
NIEPOCZYTALNOŚĆ
(art. 31 KK)
• z perspektywy prawnej poczytalność to stan warunkujący zdolność osoby do zawinienia
i ponoszenia odpowiedzialności
➡ umożliwia on odtworzenie procesów psychicznych decydujących o spełnieniu przez
sprawcę przesłanki intelektualnej (wolitywnej w przypadku zamiaru) oraz daje szansę na ich
wartościowanie
• definicja niepoczytalności w polski KK ma charakter psychiatryczno - psychologiczny
➡ wśród przesłanek psychiatrycznych KK wymienia chorobę psychiczną, upośledzenie
umysłowe oraz inne zakłócenia czynności psychicznych
➡ przesłanką psychologiczną jest z kolei brak możliwości w czasie czynu rozpoznania jego
znaczenia lub brak możliwości pokierowania swoim postępowaniem
✓ fakt, że owe braki możliwości muszą wystąpić w momencie popełniania czynu
zabronionego, nosi nazwę zasady koincydencji
• poczytalność ograniczona (art. 31 §2)
➡ jej ograniczony charakter przejawia się w tym, że bada się jedynie przesłankę
psychologiczną, bez konieczności wykazania jej psychiatrycznej podstawy
➡ sąd może w takim wypadku zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary
• jeśli sprawca dobrowolnie i świadomie wprawi się w stan odurzenia lub upojenia
alkoholowego, wówczas nie może korzystać z dobrodziejstw art 31 §1 i 2
➡ trudności powstają w momencie wprawienia się w ów stan na skutek głodu
narkotycznego czy alkoholowego, będącego efektem uzależnienia
• istnieją różne teorie nt. stosunku regulacji art. 31 §3 KK do zasady winy
➡ jedna teoria głosi, że jest to odeń wyjątek
➡ druga teoria głosi, że jest to tzw. zawinienie na przedpolu czynu
➡ trzecia (tzw. teoria Rauchdeliktu) głosi, że w takim wypadku zawinienie polega już na
wprawieniu się w stan odurzenia / upojenia alkoholowego
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards