dziecko w rodzinie

advertisement
Dziecko w rodzinie
Projekt, który realizowaliśmy od lutego 2010 do stycznia 2011 był badaniem dwufazowym.
Część pierwszą stanowiły obserwacje zachowań dzieci w sferze publicznej. Ich celem było
zebranie danych na temat socjalizacji dzieci w przestrzeni publicznej. Zgodnie z ustaleniami
obserwacje dotyczyły dzieci w wieku od około 3 do 10 lat. Przestrzeń publiczna została
zdefiniowana jako miejsce, do którego wszyscy mają swobodny dostęp, takie jak ulica, park,
sklep, czy dom handlowy. Przeprowadzono 15 obserwacji, które miały charakter ukryty.
Na
podstawie
przygotowanych
analiz
obserwacji,
wyszczególniliśmy
cztery
charakterystyczne typy zachowań rodziców/opiekunów dzieci w miejscach publicznych. Są
to:
a. Ignorant
b. Nauczyciel
c. Dyktator
d. Nadmiernie skoncentrowany na dziecku
Typy te bardzo często się przenikają tworząc dodatkowo typ mieszany. Okazało się, iż
wyróżnione na podstawie obserwacji postawy odpowiadają w pewnym stopniu obecnym
w literaturze przedmiotu modelom. W poniższym zestawieniu przybliżamy więc nasze typy
odnosząc je do typologii postępowania macierzystego według Makaroviča.1
1. Opiekun ignorant - charakterystycznymi cechami tej postawy jest nie zwracanie uwagi
na dziecko, wchodzenie w interakcje z innymi towarzyszącymi dorosłymi osobami czy
zaabsorbowanie wykonywaną aktualnie czynnością.
Przykłady: opiekun rozmawia z przyjacielem, rozmawia przez telefon, obserwuje otaczający
świat, nie reaguje na negatywne zachowanie dziecka.
Odpowiada temu typ teoretyczny wg Makaroviča: typ anarchiczny (liberalny) - matka nie
przejmuje się sytuacją swojego dziecka, dlatego zezwala mu na dużą niezależność; dziecko
nie może liczyć na pomoc w sytuacji trudnej.
2. Opiekun nauczyciel - opiekun wchodzi w interakcje z dzieckiem i przyjmuje wobec
niego postawę nauczycielską. Wyraźnie sprawuje nad nim kontrolę, ale nie używa
krzyku, gróźb czy przemocy.
1
Ziemska M.: Rodzina i dziecko, Warszawa 1986.
Przykłady: opiekun tłumaczy i odpowiada na pytania dziecka, opowiada o tym co się dzieje
i dlaczego, zadaje dziecku pytania.
Odpowiada temu typ teoretyczny wg Makaroviča: typ demokratyczny - dziecko ma prawo
do dużej niezależności, ale w sytuacji trudnej, może liczyć na pomoc matki.
3. Opiekun dyktator - sprawuje kontrolę nad dzieckiem, lecz zwykle nie odnosi się do
niego serdecznie. Nie uzasadnia też swoich decyzji.
Przykłady: opiekun zastrasza, stosuje szantaż emocjonalny, rozkazuje, wydaje komendy.
Odpowiada temu typ teoretyczny wg Makaroviča: typ tyraniczny (autokratyczny) - matka
ma dużą władzę, przez co dziecko nie może spełniać swoich pragnień; matka wykorzystuje
dziecko jako narzędzie dzięki, któremu może osiągać własne cele.
4. Opiekun nadmiernie skoncentrowany na dziecku - charakteryzuje się troskliwością,
nadmierną ochroną, brakiem wymagań wobec dziecka.
Przykłady: opiekun ogranicza samodzielność dziecka, skupia uwagę wyłącznie na dziecku,
permanentnie kontroluje.
Odpowiada temu typ teoretyczny wg Makaroviča: typ monarchiczny - władza rodzicielska
znajduje się w "rękach" matki, ale jest to władza życzliwa.
Część drugą naszego projektu stanowi badanie ilościowe przeprowadzone metodą
wywiadu kwestionariuszowego, który dotyczył prywatnej sfery życia dziecka, mianowicie
dziecka w rodzinie. Naszymi respondentkami były matkami dzieci w wieku od 7 do 10 (wiek
został zawężony do wieku wczesnoszkolnego). Przeprowadziliśmy 138 wywiadów
kwestionariuszowych w celu ustalenia, czy typy wyszczególnione przez nas podczas
pierwszej fazy badania odnajdują swoje odzwierciedlenie w deklarowanych zachowaniach
rodziców wobec dzieci. Niestety zabrakło nam czasu, by móc w pełni zrealizować nasze
zamierzenia. Badanie zostało przeprowadzone wśród matek, gdyż jak wskazują różne
badania, udział ojców w wychowaniu dziecka jest stosunkowo niewielki. Matki natomiast
spędzają więcej czasu z dziećmi i w związku z tym są w stanie więcej powiedzieć na ich
temat niż ojcowie.
Badana przez nas grupa to głównie wysoko wykształcone kobiety, najczęściej
w wieku 30-39 lat. W zdecydowanej większości są zadowolone z aktualnego życia,
wskazując przy tym najczęściej na rodzinę i dziecko. W dalszej kolejności istotnym
wskaźnikiem zadowolenia są pieniądze i praca. Wywiady dotyczyły równie często chłopców,
co dziewczynek.
Sposób doboru jednostek do badania (arbitralny/celowy), jak i wielkość próby nie
pozwala nam na formułowanie wniosków dotyczących całej populacji, jednakże
przeprowadzone badanie może być wstępem do podjęcia głębszych analiz dotyczących
różnych aspektów funkcjonowania dzieci w ich rodzinach.
Bilans czasu / czas wolny
Z przeprowadzonych badań wynika, że w ciągu przeciętnego tygodnia, pomijając czas
niezbędny na odrabianie lekcji i wywiązywanie się ze swoich obowiązków, dzieci mają
średnio 27 godzin czasu wolnego. Przed telewizorem i komputerem swój wolny czas spędza
prawie 66% dzieci i stanowi to najpowszechniejszy sposób spędzania wolnego czasu. Wśród
badanych kobiet aż 90,6% podawało, że ich dzieci spędzają nie więcej niż 3 godziny
oglądając telewizję, natomiast 8,7% że powyżej 3 godzin dziennie. Innym zadeklarowanym
przez ponad połowę respondentek, sposobem spędzania wolnego czasu przez dziecko są
spotkania i kontakty z rówieśnikami.
Znaczna większość matek spędza czas wolny ze swoim dzieckiem. Spośród dziewięciu
sposobów spędzania czasu wolnego z potomkiem, matki najczęściej wymieniały różnego
rodzaju zabawy, gry i rozrywki, następnie spacery, czas spędzony wspólnie przed tv lub
komputerem oraz rozmowy.
Prawie 60% dzieci uczęszcza na zajęcia pozalekcyjne, aby rozwijać uzdolnienia. 1/3 dzieci
zdobywa w ten sposób nowe umiejętności i poszerza zainteresowania. Ponad połowa uczy się
dodatkowo języków obcych. 1/3 dzieci uczęszcza na zajęcia sportowe i także co trzecie
dziecko na zajęcia rozwijające zdolności artystyczne.
Opieka
Zwykle matki przygotowują swoje dziecko do wyjścia do szkoły. Jedynie 8-9 % respondentek
udzieliła odpowiedzi, która wskazywały, iż w czasie, kiedy dziecko szykuje się do wyjścia na
zajęcia, jego matki nie ma w domu (np. pracuje) i należy przypuszczać, że wtedy ktoś inny
pomaga dziecku.
Opieka nad dzieckiem obejmuje także przygotowanie drugiego śniadania do szkoły. Ok. 70 %
naszych badanych stara się, by dziecko jadło w szkole zdrowy posiłek, tzn. taki, w skład
którego w ogóle nie wchodzą słodycze, czy tzw. fast-foody. Mimo to połowa matek
przyznała, że ich dziecko jada słodycze przynajmniej raz dziennie.
Kontrola
Przebadane matki przykładają dużą wagę do ważnej sfery socjalizacji jaką jest kontrola
rodzicielska. Znaczna większość respondentek dbając o zdrowie swojego dziecka kontroluje
aby ubierało się ono odpowiednio do pogody oraz aby dbało o higienę osobistą. Pilnują
również aby ich dzieci wywiązywały się z obowiązków zarówno szkolnych jak i domowych.
Oprócz obowiązków szkolnych większość przebadanych deklaruje, że ich dzieci posiadają
wyznaczony zakres obowiązków w domu. Jedynie nieco ponad 20% przyznaje, że ich dzieci
nie muszą pomagać w gospodarstwie domowym.
Do najczęstszych obowiązków dzieci
należą dbałość o porządek w swoim pokoju oraz opieka nad zwierzętami domowymi.
Przebadane w większości deklarują, że często sprawdzają, czy dziecko wykonuje powierzone
mu zadania. Matki zazwyczaj motywują swoje dzieci do wykonywania obowiązków poprzez
system kar i nagród. Jedynie ok. 15% badanych kobiet przyznaje się do niestosowania
żadnych kar wobec swoich dzieci, oraz 9% deklaruje, że nie nagradza w żaden sposób swoich
pociech. W kwestii karania matki nie wykazują się szczególną kreatywnością. Ponad połowa
respondentek aby przywołać swoje dziecko do porządku zabrania mu oglądać telewizję bądź
korzystać z komputera. Dość popularną sankcją jest również ograniczenie kontaktu
z rówieśnikami poprzez zakaz spędzania wolnego czasu na dworze. Rzadko stosowana jest
słowna reprymenda oraz kary cielesne. Paradoksalnie, pomimo niezbyt dużej różnorodności
stosowanych kar, ponad połowa matek deklaruje, że nie zawsze stosuje tę samą karę wobec
takiego samego przewinienia, starając się utrzymać element zaskoczenia. Motywem silnie
różnicującym przebadane kobiety jest ich stosunek do przestrzegania wyznaczonych kar.
Respondentki stosujące kary wobec dzieci podzieliły się tu na 3 grupy o dość podobnej
liczebności. 29% matek konsekwentnie trwa w swoich ustaleniach i pilnuje aby kara trwała
dokładnie tak długo jak zostało przez nie zarządzone. Prawie 27% przyznaje, że nie wykazuje
się w tej kwestii konsekwencją i kary nigdy nie trwają tak długo jak powinny, zaś podobna
ilość respondentek uważa, że kara musi trwać tak długo, aż dziecko zrozumie swój błąd.
Pozytywne zachowania dzieci nagradzane są najczęściej pochwałami słownymi oraz
prezentami w postaci zabawek. Innymi pomysłami na docenienie starań i sukcesów dziecka są
wspólne rodzinne wyjścia, słodycze, czułość oraz gratyfikacje pieniężne.
Bezpieczeństwo
Powrót ze szkoły do domu najczęściej zabiera dzieciom do 10 minut. Większość dzieci nie
podróżuje samotnie w drodze do szkoły i z powrotem do domu, jest to jednak niewielka
przewaga nad dziećmi, które przez ten czas pozostają bez opieki. Ponad ¼ dzieci korzysta
w tym czasie z komunikacji miejskiej. Możemy jednak pokusić się o stwierdzenie, że rodzice
zadbali o bezpieczeństwo swoich dzieci przynajmniej w pewnym stopniu, ponieważ
wszystkie dzieci nauczone są bezpiecznie przechodzić przez jezdnię. Większość rodziców
wyposażyła również swoje pociechy w telefony komórkowe. Większość dzieci zna numery
kontaktowe do rodziców lub innej bliskiej osoby, jednak należy pamiętać, że pozostaje grupa
dzieci, która nie wie pod jaki numer zadzwonić w przypadku nagłej potrzeby kontaktu
z rodzicem. W przypadku numerów alarmowych sytuacja wygląda bardzo podobnie.
Niemalże wszystkie dzieci wiedziałyby jak trafić do domu w razie zgubienia, a także jak
postąpić w przypadku zaczepek lub propozycji podwiezienia przez obce osoby dorosłe.
W sytuacji hipotetycznej, gdyby dziecko podróżując samotnie natknęło się na wypadek, aż
2/3 dzieciaczków nie wiedziałoby jak pomóc, gdyż nie zna podstaw pierwszej pomocy.
Aż 68,8% dzieci pozostaje w domu bez opieki osoby dorosłej, z czego 23,9% to zdarzenia,
które mają miejsce często. Jednak większość matek deklaruje, że dziecko kontaktuje się
w tym czasie z którymś z rodziców telefonicznie.
Większość dzieci podczas wychodzenia na dwór przebywa tam bez opieki osoby dorosłej.
Zaskakująco duża grupa matek przyznała, że ich dzieci w ogóle nie spędzają czasu wolnego
na dworze.
Interakcje dziecko-rodzic
Dzięki badaniu chcieliśmy również uzyskać informacje, w jaki sposób przebiegają relacje
między dzieckiem a rodzicem, z uwzględnieniem różnych płaszczyzn życia domowego.
Pod uwagę wzięliśmy takie aspekty jak np.: sposób komunikowania się w rodzinie,
współpraca przy odrabianiu lekcji czy przebieg wspólnych posiłków. Otrzymaliśmy
następujące wyniki:
W większości przypadków, bo aż w blisko 73%, dzieci nie pracują samodzielnie tylko
odrabiają lekcje wspólnie z rodzicem. Z tego wynika, że tylko co czwarte dziecko uczone jest
samodzielności przy odrabianiu zadań domowych.
Należy również zauważyć, że pomimo tego, iż co 3 dziecko nie uzyskuje bezpośredniej
pomocy rodzicielskiej, nie można mówić o kompletnym braku wsparcia. 3/4 rodziców brak
pomocy przy lekcjach rekompensuje kontrolą wyników pracy dziecka.
Wspólne czytanie książek rodzica z dzieckiem, tylko dla blisko 28% badanych, jest codzienną
przyjemnością. Sytuacja, w której matka czyta swojemu dziecku lub dziecko z własnej woli
samo czyta książki, w około 40% przypadkach ma miejsce tylko kilka razy do roku.
Frapujący może być także fakt, iż 15% dzieci czyta rzadziej niż kilka razy w roku, pomimo
namowy rodziców.
Niecałe 45% respondentek wskazało, że przynajmniej raz dziennie wszyscy w jej domu
siadają do wspólnego posiłku. Pozostali respondenci wskazali, że wspólny posiłek jada się
kilka razy w tygodniu lub przede wszystkim w weekendy.
Należy natomiast zauważyć, że prawie połowa respondentek przyznaje, że wspólnym
posiłkom właściwie zawsze lub często towarzyszy włączony telewizor. Wyniki te wskazują
na niską jakość czasu spędzanego podczas rodzinnych posiłków.
86% przebadanych matek przyznaje, że dziecko właśnie do nich zwraca się ze swoimi
dolegliwościami zdrowotnymi, a tylko 6,5% deklaracji dotyczy wyboru ojca.
Większość rozmów między matką a dzieckiem nie ma ściśle określonej częstotliwości
natomiast ma miejsce zawsze wtedy, gdy dziecko tego potrzebuje. Wyjątkiem są rozmowy
o nauce i obowiązkach szkolnych, które odbywają się w każdym domu i w większości
przypadków mają miejsce codziennie lub prawie codziennie. Ponad połowa matek jest
otwarta na zwierzenia dziecka zawsze, gdy ono tego potrzebuje.
Nieco ponad połowa matek prowadzi ze swoim dzieckiem rozmowę w formie dyskusji
i wymiany zdań. Blisko 1/4 matek rozmawia na zasadzie „wypytywania”.
Niemal połowa badanych wskazała, że z inicjatywą rozmowy równie często występują dzieci
jak i ich matki. A z kolei w ponad 42% przypadków rozmowy najczęściej rozpoczyna mama.
Wnioski
Naszym zadaniem była rekonstrukcja modeli wychowania w przestrzeni zamkniętej
i otwartej. Chcieliśmy sprawdzić i wykazać, czy zachowania rodziców i typy wychowania
zaobserwowane w miejscach publicznych przekładają się na zachowania dorosłych w domu.
Niestety, ze względu na ograniczoną ilość czasu nie udało się nam zrealizować całości
naszych zamierzeń.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards