wydział elektroniki

advertisement
WYDZIAŁ ETI PG
Katedra Systemów Elektroniki Morskiej
Laboratorium Układów Elektronicznych
Nieliniowych
Temat nr 3
STABILIZACJA I SYNCHRONIZACJA
GENEROWANYCH DRGAŃ
Opracował: Witold Szkudliński
Na podstawie materiałów Marka Jeżewskiego
Gdańsk 2003
2
1. Wstęp
Często konstruktorów układów generacji drgań nie zadawala wyłącznie uzyskanie ich
stabilnego (pewnego) wzbudzenia, natomiast starają się zapewnić również kontrolę nad
amplitudą generowanych drgań oraz możliwość precyzyjnej korekcji ich częstotliwości.
1. Stabilizacja amplitudy generowanego napięcia
Generator Wien`a z pętlą ALC (Automatic Level Control)
Na rys.3.1 jest przedstawiony schemat podstawowego układu generatora, w którym
selektywne dodatnie sprzężenie zwrotne otrzymuje się dzięki zastosowaniu tzw.
czwórnika Wien`a
R
C
C
R
R1
u0 (t )
R2
Rys. 3.1. Schemat podstawowego układu generatora Wien`a
Transmitancja czwórnika Wien`a (rys.3.1) po unormowaniu częstotliwości przyjmuje
postać
U ( j)
j
(3.1)
H w ( j)  

2
U 0 ( j) (1   )  j3
gdzie     RC
Przy założeniu, że wzmacniacz operacyjny jest idealny, czwórnik Wien`a całkowicie
decyduje o przesunięciu fazowym w pętli sprzężenia zwrotnego. Na rys.3.2
przedstawiono dla czwórnika wykresy częstotliwościowych charakterystyk :
amplitudowej i fazowej.
Rys.3.2. Charakterystyki amplitudowa i fazowa czwórnika Wien`a
3
Wzmocnienie napięciowe wzmacniacza z OPAMP (w tym przypadku wejście to
końcówka „+” ; wzmacniacz ma lokalne ujemne sprzężenie zwrotne przez dzielnik
R2,R1) wyraża się wzorem
U
R
(3.2)
A  0 1  2
U
R1
Nietrudno zauważyć na podstawie rys.3.2 i wzoru (3.2), że spełnienie nierówności
R2
(3.3)
2
R1
jest wystarczające na to, aby w generatorze wzbudziły się w chwili t 0 drgania, których
amplituda szybko narośnie do wartości zbliżonej do napięcia zasilania OPAMP.
Narastanie amplitudy, ustaje jeżeli w pewnej chwili t1  t 0 , stan obwodu zmieni się w
taki sposób, że zostanie spełniony graniczny warunek generacji , który zachodzi przy
R2
(3.4)
2
R1
Jak długo będzie w obwodzie w sposób stabilny utrzymywany warunek (3.4), amplituda
generowanego napięcia nie ulegnie już zmianie.
Stosowny układ regulacji wzmocnienia wzmacniacza przedstawiono na rys.3.3
(łącznie z widokiem płyty czołowej kasety zawierającej generator).
Rys. 3.3. Schemat ideowy oraz widok płyty czołowej kasety generatora Wien`a
4
Przebieg napięciowy z wyjścia generatora Wien`a (O/P1) jest wzmacniany za pomocą
Wzmacniacza (W2) o regulowanym wzmocnieniu i następnie przetwarzany na napięcie
stałe w detektorze szczytowym. Tranzystor JFET spełnia w tym przypadku rolę rezystora
sterowanego, którego rezystancja może przyjmować wartości zapewniające spełnienie
zarówno nierówności (3.3) jak i równości (3.4). Należy oczekiwać, że quasistałe napięcie
Rys.3.4. Zależność od napięcia uGS rezystancji różniczkowej tranzystora JFET
sterujące tranzystor JFET będzie w stanie ustalonym działania pętli ALC w przybliżeniu
równe amplitudzie przebiegu napięciowego na wyjściu wzmacniacza W2 (z korekcją
wynikającą z właściwości diody detekcyjnej). Dysponując zamieszczonym na rys. 3.4
wykresem zależności rezystancji różniczkowej tranzystora (BF245, egzemplarz nr1) od
napięcia sterującego , można z góry wyznaczyć amplitudę przebiegu napięciowego jaki
wzbudzi się i następnie ustali w omawianym generatorze.
5
Generator LC typu Meissner`a
Na rys.3.5 mamy schemat ideowy generatora ze sprzężeniem zwrotnym (dodatnim)
zrealizowanym za pomocą transformatora; w literaturze układ taki nosi nazwę generatora
Meissner`a. Element aktywny w generatorze to dobrze znana para różnicowa z
tranzystorami npn. Do rozważań dotyczących możliwości wzbudzenia w omawianym
układzie drgań posłuży nam prosty model przedstawiony na rys. 3.6. Para różnicowa
została w ramach modelu zastąpiona przez prądowe źródło sterowane o transkonduktacji
Gm . Pozostałe elementy obwodu są na modelu reprezentowane przez : obwód
rezonansowy Rk LC , transformator idealny o przekładni p oraz dzielnik napięciowy
R1, R 2 . Model został utworzony przy założeniu, że tranzystory oraz transformator nie
wprowadzają przesunięć fazowych.
Rys. 3.5. Schemat ideowy i widok płyty czołowej kasety generatora LC typu Meissnera
6
1: p
u (t )
Gm  u
Rk
L
C
R1
R2
u3 (t )
Rys. 3.6. Model rozciętej pętli generatora z rys.3.5
Widoczne jest, że odpowiednie do wzbudzenia drgań przesunięcie fazowe w pętli
zachodzi dla częstotliwości  0 równej częstotliwości rezonansowej  r obwodu LC.
Jednak drgania wzbudzą się i będą narastać tylko w przypadku odpowiedniej wartości
wzmocnienia napięciowego w pętli, czyli
R2
(3.5)
H 0 ( j 0 )  Gm  Rk  p 
1
R1  R2
1
gdzie  0 
LC
i1
i2
R
u
I
I
Rys.3.7. Schemat pary różnicowej z tranzystorami npn
Rozważmy teraz problem zmian właściwości pary różnicowej tranzystorów (rys.3.7)w
warunkach narastania amplitudy napięcia na wejściu pary. Wiadomo, że zależność
stanowiąca podstawę do przedstawiania pary jako źródła prądowego sterowanego
napięciem ma postać funkcji
 u
i
RI i 
(3.6)
 tanh 

 
I
2
U
2
U
I
T
 T
gdzie i  i1  i2 .
W chwili wzbudzenia t 0 przebiegi napięciowe w układzie są na poziomie szumów lub
zakłóceń o innym lecz na ogół przypadkowym charakterze. Dla t  t 0 drgania narastają ,
przy czym ich amplituda może osiągnąć wartości zbliżone poziomem do napięć
zasilających DC. Kiedy amplituda jest dostatecznie mała , nieliniowa zależność (3.6)
może być w ramach modelu z rys.3.6 przedstawiona jako źródło o transkonduktacji
7
di
I
(3.7)
u 0 
du
2U T  R  I
Dla większych amplitud, transkoduktancja nie może być dalej traktowana jako nachylenie
funkcji (3.6) lecz może zostać potraktowana jako iloraz amplitud: pierwszej
harmonicznej okresowego prądu i (t ) oraz quasisinusoidalnego napięcia u (t ). Czytelnik z
pewnością zadaje sobie tu pytanie dlaczego prąd jest „okresowy” zaś napięcie „ prawie
sinusoidalne”? Zjawisko takie zachodzi dzięki obecności w układzie równoległego
obwodu rezonansowego o dużej dobroci, który pobudzony okresowym prądem daje
spadek napięcia również okresowy jednak o bardzo małej zawartości harmonicznych.
Reasumując
u (t )  U cos  0 t
Gm  g m 
(3.8)
 U
i
i
 tanh 
cos  0 t  a  
I
I
 2U T
Przebieg ze wzoru (3.8) można przedstawić w postaci szeregu Fourier`a

I
i
  2 n 1 cos( 2n  1) 0 t
(3.9)
I n 1 I
Po numerycznym wyliczeniu amplitudy I 1 , na rys.3.8 przedstawiono parametr Gm
zdefiniowany jako
I
(3.10)
Gm  1
U
Rys.3.8. Zmiany unormowanej transkoduktancji (Gm / g m )
8
Transkoduktancja Gm wraz ze zwiększaniem się amplitudy szybko maleje począwszy od
swojej wartości małosygnałowej g m . Istnieje zawsze taka wartość amplitudy U  U 0 , dla
której nierówność (3.5) przechodzi w graniczny warunek generacji
H 0 ( j 0 ) U U  1
(3.11)
0
Po osiągnięciu w generatorze stanu ustalonego, w generatorze jest wytwarzany przebieg
(3.12)
u3 (t )  U 0 cos  0 t
Od napięcia u 3 (t ) [wyjście nr 3] bardzo różni się przebieg u 4 (t ) [wyjście nr 4], który
powtarza okresowe zmiany prądu I  i(t ).
2. Synchronizacja generowanych drgań
Wzór (3.12) w odniesieniu nie do rozważanego tu modelu, tylko rzeczywistego układu
, oddaje postać generowanego przebiegu jedynie w przybliżeniu. W wyrażeniu (3.12)
amplituda U 0 i częstotliwość  0 są w stanie ustalonym stałe w czasie. W rzeczywistości
jest to stan quasiustalony, w którym amplituda i częstotliwość (okres) generowanego
przebiegu podlegają fluktuacjom zawierającym składowe wolno i szybkozmienne.
Składowe wolnozmienne pojawiają się przede wszystkim wskutek zmian temperatury i
napięć zasilających. Składowe szybkozmienne są wynikiem minimalnego, lecz często
istotnego wpływu szumów.
Badany układ generatora LC jest przystosowany do obserwacji zjawiska noszącego
nazwę synchronizacji generowanych drgań. Drogą wtrącenia z zewnątrz do układu
generacji odpowiedniego napięcia synchronizującego eliminujemy całkowicie
wolnozmienną składową fluktuacji częstotliwości i znacznie zmniejszamy składową
szybkozmienną. To pożyteczne zjawisko zachodzi jednak tylko w ramach wąskich pasm
częstotliwości skupionych wokół f 0 , czyli częstotliwości drgań swobodnych generatora
1 1
LC oraz wielokrotnych tej częstotliwości ( 2 f 0 , 3 f 0 ,... ) i podwielokrotnych ( f 0 , f 0 ,... ).
2 3
Szerokość pasma synchronizacji wokół f 0 można oszacować na podstawie
przybliżonego wzoru
f U
Us
f s  0  s ,
1
(3.13)
U0
Q U0
Dodajmy jeszcze, że, niestety , w ramach procesu synchronizacji nie można w sposób
kontrolowany wpływać na fluktuacje amplitudy.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards