Ekonomia 1 - Bezrobocie

advertisement
Podstawy ekonomii
BEZROBOCIE
Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz
Przegląd niezbędnych definicji
do analizy problemu bezrobocia
Zasób siły roboczej – wszyscy ci, którzy pracują lub są zarejestrowani jako chcący i mogący podjąć
pracę.
Stopień aktywności zawodowej – odsetek ludności w wieku produkcyjnym, która deklaruje się jako
wchodząca w skład zasobów siły roboczej.
Płaca realna – relacja płacy nominalnej (wyraŜonej w pieniądzu) i poziomu cen. Obrazuje ilość dóbr,
jakie moŜna nabyć za daną płacę nominalną.
Krańcowa wydajność pracy – jest równa przyrostowi produkcji wynikającemu z zatrudnienia
dodatkowego pracownika przy danym zasobie kapitału rzeczowego.
Równowaga na rynku pracy – rynkowa stawka płacy dla ostatniego zatrudnionego równa jest jego
kosztowi alternatywnemu. Dla pozostałych zatrudnionych jest ona wyŜsza od ich kosztu alternatywnego.
Stopa bezrobocia jest to odsetek siły roboczej, która nie ma pracy, a jest zarejestrowana jako chcąca i
będąca w stanie pracować.
Bezrobocie długookresowe – osoby bezrobotne, pozostające bez pracy dłuŜej niŜ jeden rok.
Bezrobocie oznacza, Ŝe gospodarka nie produkuje tyle, ile mogłaby produkować, gdyby wszyscy mieli
pracę.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Stawka płac i poziom zatrudnienia siły roboczej
na doskonale konkurencyjnym rynku
– równowaga
W – stawka płac
S – podaŜ
D – popyt
L1 – wielkość pracy równowaŜąca rynek
(w roboczogodzinach)
Stawka płac równowaŜąca rynek kształtuje się w punkcie przecięcia krzywej popytu D z krzywą podaŜy S na poziomie W1,
wielkość zatrudnienia ustala się na poziomie L1, równowaga – punkt R.
Ustalenie minimalnej stawki płac na poziomie W2 spowoduje powstanie bezrobocia, wprowadzenie maksymalnej stawki płac W3
wywoła niedobór rynkowy.
Generowany przez pracodawców wzrost popytu na pracę, przy stałej podaŜy, spowoduje wzrost stawki płac. Wzrost podaŜy
pracy, przy stałym popycie, wywoła obniŜenie stawki płac.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
NajwaŜniejsze przyczyny
zróŜnicowania stawek płac
- niepienięŜne korzyści pracy (satysfakcja, bezpieczeństwo socjalne, prestiŜ → podaŜ pracy
rośnie, spada stawka płacy )
- zróŜnicowanie rynków pracy
- przy stałej podaŜy → większy popyt na pracę spowoduje wzrost stawek płac
- przy stałym popycie → większa podaŜ pracy doprowadzi do obniŜenia stawek płac
- zróŜnicowanie kwalifikacji i umiejętności pracowników (wyŜsze kwalifikacje – wyŜsze
zarobki; inwestowanie w kapitał ludzki)
- dyskryminacja płacowa (społeczna, rasowa, religijna)
- niekonkurencyjne grupy zawodowe (lekarze i matematycy – trudne przekwalifikowanie
się z pierwszego zawodu na drugi)
- licencje zawodowe (ograniczana podaŜ pracy → wpływ na wyŜsze płace)
- zmniejszenie podaŜy pracy (np. tylko dla członków związku zawodowego)
- podniesienie płacy w ramach umów zbiorowych (co narusza równowagę, prowadzi do
wzrostu bezrobocia)
- zwiększenie popytu na pracę (przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych lub włączenie
się w kampanie reklamowe w celu zwiększenia popytu na dane produkty)
- przeciwstawianie się monopsoniście (jedyny pracodawca, który z racji swej pozycji na
rynku moŜe ograniczać stawki płac – im mniejsza elastyczność podaŜy tym niŜsze stawki
płac mogą być wprowadzane na rynek) – pole negocjacji płacowych leŜy między stawką
płaconą przez monopsonistę, a stawką Ŝądaną przez związek zawodowy.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Graficzny obraz rynku pracy
RW – real wages - płaca realna (po skorygowaniu o inflację)
LD – labour demand - popyt na pracę (im niŜsza płaca realna, tym więcej miejsc pracy oferowanych przez firmy)
LF – labour force - wielkość zasobu siły roboczej (zwiększa się w miarę wzrostu płacy realnej)
JA – job acceptance - liczba pracowników skłonnych podjąć pracę przy róŜnych stawkach płacy realnej
N – liczba pracowników
KaŜda odległość JA-LF – bezrobocie dobrowolne przy kaŜdym poziomie płacy realnej.
E – employment – zatrudnienie, równowaga przy płacy realnej W1.
Przy W1 – bezrobocie dobrowolne EF
Przy W2 – bezrobocie przymusowe AB, bezrobocie dobrowolne BC.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Tradycyjna klasyfikacja rodzajów bezrobocia
podkreślająca znaczenie źródeł bezrobocia
Bezrobocie frykcyjne – oznacza minimalny poziom bezrobocia, występujący w kaŜdym dynamicznym
społeczeństwie (poziom niemoŜliwy do obniŜenia). Bezrobocie tego typu dotyczy osób o ułomnościach
fizycznych i psychicznych, uniemoŜliwiających podjęcie pracy. Dotyczy równieŜ osób chwilowo
bezrobotnych z przyczyn osobistych, czy teŜ zmieniających zawód.
Bezrobocie strukturalne – wynika ze zmian strukturalnych gospodarki. Powstaje ze względu na
rozbieŜność ludzkich kwalifikacji i rodzaju oferowanej pracy w warunkach zmieniającego się popytu
i produkcji. Struktura zgłaszanego popytu na pracę róŜni się od struktury podaŜy.
Bezrobocie typu keynesowskiego – wywodzące się z niedostatku popytu. Pojawia się wtedy, kiedy
spada popyt globalny, a płace i ceny nie zdąŜyły się jeszcze dostosować. Prowadzi to z kolei do spadku
produkcji i zatrudnienia. Przy danej płacy realnej znajdują się osoby chcące podjąć pracę, a które nie
mogą jej jednak znaleźć.
Bezrobocie klasyczne – źródłem tego typu bezrobocia jest siła związków zawodowych, zdolnych do
utrzymania płac powyŜej poziomu równowagi, uniemoŜliwiając proces dostosowawczy. Innym źródłem
tego typu bezrobocia moŜe być ustawodawstwo dotyczące płacy minimalnej.
Bezrobocie cykliczne – bezpośredniej przyczyny tego typu bezrobocia naleŜy upatrywać w wahaniach
koniunktury i osłabieniach gospodarki w fazie stagnacji i recesji.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Współczesna klasyfikacja rodzajów bezrobocia
uwzględniająca sposób zachowania się ludzi
na rynku pracy
Bezrobocie dobrowolne:
bezrobocie naturalne – osoby bezrobotne, które nie akceptują poziomu płacy realnej, stanowiącej
płacę równowagi; część zasobu siły roboczej nie podejmie pracy przy danej płacy realnej,
odpowiadającej stanowi równowagi; poziom ten określa naturalna stopa bezrobocia – występuje
wtedy kiedy rynek pracy jest w równowadze; odpowiada ona poziomowi pełnego zatrudnienia
- bezrobocie frykcyjne
- bezrobocie strukturalne
- bezrobocie klasyczne.
Bezrobocie przymusowe:
- bezrobocie typu keynesowskiego
- bezrobocie cykliczne.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
WaŜne cechy bezrobocia
- w coraz większym stopniu dotyczy młodzieŜy
- w USA przewaŜa bezrobocie krótkookresowe, w Europie długookresowe
- w USA obserwuje się następujące zjawisko - bezrobocie długookresowe (ponad 1 rok)
wynosi 1%, rynek amerykański jest bardziej elastyczny, społeczeństwo amerykańskie jest
bardziej mobilne niŜ społeczeństwo europejskie
- istnieje naturalna stopa bezrobocia (naturalna nie równa się optymalna z punktu widzenia
wykorzystania zasobów dla całej gospodarki) – Milton Friedman twórcą teorii:
- naturalna stopa to najniŜszy poziom bezrobocia nie powodujący impulsu inflacyjnego
(wysokie bezrobocie spowalnia inflację, ale nie powoduje jej całkowitego zamroŜenia)
- naturalna stopa wzrasta (od 2 do 6% w ciągu ostatnich 30 lat) – poniewaŜ rośnie udział
młodzieŜy na rynku pracy (a u niej procent bezrobocia jest zawsze wyŜszy oraz z powodu
świadczeń socjalnych dla bezrobotnych i wzrostu bezrobocia strukturalnego).
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Wpływanie na obniŜenie
bezrobocia naturalnego
- synchronizacja rynku pracy (np. komputerowa baza danych
o miejscach pracy)
- szkolenia
- obniŜka socjalna (płacy minimalnej, zasiłków)
-roboty publiczne (bardzo dyskusyjne, popierał je Keynes; bezpośrednie
ingerencje w gospodarkę,
- zmniejszenie podatków, wzrost wydatków budŜetowych, zmniejszenie
stóp procentowych).
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Główne przyczyny bezrobocia w Polsce
- wysokie koszty zatrudnienia
- zmniejszenie przerostów zatrudnienia
w przedsiębiorstwach państwowych
- przekształcenia własnościowe
- wzrost wydajności pracy
- zbyt wolny wzrost sektora usług
- boom demograficzny (bezrobocie wśród młodzieŜy).
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Narzędzia polityki zatrudnienia
- polityka zwiększania popytu na siłę roboczą – subwencjonowanie płac, zwiększanie
zatrudnienia w sektorze państwowym, popieranie przedsiębiorczości
- polityka zmniejszania podaŜy siły roboczej – wcześniejsze emerytury, dłuŜsza nauka,
słuŜba wojskowa, skracanie dnia pracy, wydłuŜanie urlopów, zmniejszanie liczby godzin
nadliczbowych, zatrudnianie na pół etatu
- porozumienia międzynarodowe – transfery siły roboczej.
Pośrednie:
- stymulowanie popytu globalnego przez stopę procentową (ale wpływ wzrostu PKB na
obniŜenie bezrobocia jest stosunkowo niewielki)
- ustawodawstwo pracy
- kształcenie
- pobudzanie inwestycji prywatnych.
Bezpośrednie:
- państwo zatrudnia bezpośrednio lub inwestuje (np. drogi)
- subsydiowanie masowej konsumpcji (zasiłki rodzinne, dotacje do cen podstawowych
środków utrzymania).
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Mechanizmy
korzystnie pobudzające rynek pracy
Zmniejszenie podatków - stosują m.in. Amerykanie i Niemcy. W warunkach polskich jest
to bardzo trudne, bo budŜet jest bardzo napięty.
Poprawa obsługi rynku pracy - poszukiwanie pracy wiąŜe się z pewnymi kosztami
transakcyjnymi (np. koszt zakupu gazet, dojazdu na rozmowę kwalifikacyjną, itp.)
Poprawianie kwalifikacji potencjalnych pracowników - zastępowanie zasiłku dla
bezrobotnych pewnego rodzaju formą świadczenia edukacyjnego.
ObniŜanie wskaźnika relacji pomiędzy zasiłkiem dla bezrobotnych a płacą RR
(replacement rate) – zastępstwo zasiłku w stosunku do płacy. Im RR mniejszy tym
pobudzenie rynku pracy jest silniejsze.
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Opracowano w oparciu o materiał źródłowy
Begg D., Fischer S., Dornbusch R.: Ekonomia. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Warszawa 2007.
Milewski R., Kwiatkowski E.: Podstawy ekonomii. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa
2007.
Kamińska T., Kubska-Maciejewicz B., Laudańska-Trynka J.: Teoria podejmowania decyzji
przez podmioty rynkowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Gdańsk 2000.
Kamińska T., Krysinska A., Kubska-Maciejewicz B., Laudańska-Trynka J.: Wybrane
problemy z mikroekonomii - zadania. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Gdańsk
2006.
Czarny B., Rapacki R.: Podstawy ekonomii. PWE. Warszawa 2002.
Szczepaniec M.: Makroekonomia. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Gdańsk 2003.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards