wpływ ruchu drogowego na poziom zanieczyszczeń powietrza oraz

advertisement
MODELOWANIE INśYNIERSKIE
37, s. 19-26, Gliwice 2009
ISSN 1896-771X
WPŁYW RUCHU DROGOWEGO NA POZIOM ZANIECZYSZCZEŃ
POWIETRZA ORAZ RYZYKO CHORÓB UKŁADU ODDECHOWEGO.
CZ. II – ZASTOSOWANIE MODELI REGRESJI LOGISTYCZNEJ
W OCENIE RYZYKA WYSTĄPIENIA CHORÓB UKŁADU
ODDECHOWEGO WSKUTEK ODDZIAŁYWANIA
ZANIECZYSZCZEŃ KOMUNIKACYJNYCH
ARTUR JERZY BADYDA1, WOJCIECH LUBIŃSKI2
1
Zakład Informatyki i Badań Jakości Środowiska, Wydział InŜynierii Środowiska, Politechnika Warszawska
e-mail:[email protected]
2
Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii, Wojkowy Instytut Medyczny w Warszawie
Streszczenie. Praca prezentuje wyniki badań sprawności wentylacyjnej płuc
przeprowadzonych w latach 2005-2006 wśród mieszkańców jednej z silniej
obciąŜonych ruchem ulic Warszawy, przy uwzględnieniu wyników grupy
kontrolnej, którą stanowili mieszkańcy obszarów pozamiejskich o niskich
poziomach zanieczyszczeń powietrza. Stosując modele regresji logistycznej,
oszacowano równieŜ ryzyko zachorowania z powodu przewlekłej obturacyjnej
choroby płuc (POChP) przy uwzględnieniu wybranych czynników.
1. WSTĘP
Ostatnich kilkanaście lat stanowiło w Polsce okres niezwykle dynamicznego wzrostu
liczby pojazdów. Od momentu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej rocznie sprowadza się
ponad 800 000 pojazdów, a w roku 2008 do Polski trafiło milion samochodów, w większości
z krajów UE. W sytuacji tej, przy jednoczesnym nieznacznym wzroście długości sieci
drogowej, znacznemu zwiększeniu uległo natęŜenie ruchu pojazdów, zaczęły pojawiać się
równieŜ coraz częściej problemy ze sprawnym obsłuŜeniem generowanego ruchu.
Szczególnie problem sprawnego obsługiwania ruchu pojazdów zaznacza się w aglomeracjach
miejskich, co skutkuje licznymi niekorzystnymi efektami dla środowiska miejskiego.
W publikacjach traktujących m.in. o zanieczyszczeniu powietrza spowodowanym ruchem
pojazdów [1-2] przewaŜa opinia, iŜ na obszarach zurbanizowanych emisja zanieczyszczeń
z transportu drogowego ma największy udział w całkowitej emisji zanieczyszczeń
atmosferycznych (tlenki azotu, tlenek węgla, lotne związki organiczne, pyły) na danym
obszarze, ze wszystkich rodzajów źródeł. Wiele badań [2-5] wskazuje, iŜ róŜnego rodzaju
substancje, będące składowymi produktów spalania paliw płynnych w silnikach pojazdów
mechanicznych, stanowią zagroŜenie dla zdrowia, a nawet Ŝycia człowieka.
Mazowiecki Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska podaje [1], Ŝe w Warszawie
niemal 90% emisji tlenku węgla, prawie 60% emisji pyłów PM10 oraz bez mała 50% emisji
tlenków azotu, stanowi emisja ze źródeł liniowych, a więc w zasadzie z ruchu drogowego.
W centralnych dzielnicach miasta udział ruchu drogowego w emisji tych zanieczyszczeń
przekracza znacząco 90%. Z kolei w skali Polski, jak podaje Główny Urząd Statystyczny [6],
20
A. BADYDA, W. LUBIŃSKI
transport odpowiada za ponad 30% całkowitej emisji NOx, ponad 13% emisji niemetanowych
lotnych związków organicznych, niemal 20% emisji CO oraz prawie 13% emisji pyłów.
Wyniki pomiarów i modele regresji wielokrotnej, przedstawione w 1. części publikacji,
stanowią podstawę do przypuszczeń, Ŝe osoby mieszkające w pobliŜu ruchliwych ciągów
komunikacyjnych są silniej naraŜone na niekorzystny wpływ zanieczyszczeń
komunikacyjnych w porównaniu z osobami zamieszkującymi obszary pozamiejskie.
Próbą zweryfikowania tej hipotezy były pilotowe (kontynuowane obecnie na większą
skalę) badania sprawności wentylacyjnej mieszkańców Warszawy oraz osób zamieszkujących
tereny pozamiejskie, przeprowadzone w latach 2005-2006. Zebrane wyniki posłuŜyły
(z uŜyciem modeli regresji logistycznej) do oszacowania ryzyka zachorowania z powodu
przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Wyniki modelowania wskazują, na
poziomie istotności p<0,05, Ŝe ryzyko zachorowania wśród niepalących osób mieszkających
w sąsiedztwie ruchliwej ulicy jest ponad 4-krotnie większe w porównaniu z mieszkańcami
terenów niezurbanizowanych. Wśród osób palących czynnik związany z miejscem
zamieszkania okazuje się być statystycznie nieistotny.
2.
WPŁYW ZANIECZYSZCZEŃ KOMUNIKACYJNYCH NA SPRAWNOŚĆ
WENTYLACYJNĄ OSÓB MIESZKAJĄCYCH W POBLIśU RUCHLIWYCH ULIC
Coraz więcej wyników badań wskazuje, Ŝe emisje zanieczyszczeń z pojazdów
mechanicznych na terenie duŜych aglomeracji miejskich, mogą odgrywać zasadniczą rolę
w zwiększaniu częstości występowania astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby
płuc (POChP), a w etiologii POChP, obok palenia tytoniu, wśród najwaŜniejszych czynników
ryzyka wymienia się takŜe zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego [7-9].
W Europie Środkowo-Wschodniej nie prowadzono dotąd badań nad długotrwałym
oddziaływaniem zanieczyszczeń komunikacyjnych na zdrowie ludzi. Pewne wstępne wyniki,
przytaczane w niniejszej publikacji, wskazują na konieczność kontynuowania podobnych
programów badawczych w warunkach polskich.
2.1. Charakterystyka materiału badawczego
W latach 2005-2006, według ustalonego uprzednio harmonogramu, przeprowadzono
czynnościowe badania płuc wśród 823 osób, mieszkających wzdłuŜ Al. Niepodległości,
w sąsiedztwie komunikacyjnej stacji monitoringu jakości powietrza. Badania prowadzono
wspólnie ze specjalistami chorób płuc z Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie.
Wynik badania spirometrycznego obejmował zmienne:
• FVC (Forced Vital Capacity – natęŜona pojemność Ŝyciowa) – objętość powietrza, jaką
badana osoba wydycha podczas natęŜonego wydechu po maksymalnym powolnym
wdechu;
• FEV1 (Forced Expiratory Volume during the First Second of Expiration – natęŜona
pierwszosekundowa objętość wydechowa) – objętość powietrza, jaką badana osoba
wydycha w pierwszej sekundzie natęŜonego wydechu;
• PEF (Peak Expiratory Flow – przepływ szczytowy) – maksymalna szybkość przepływu
osiągnięta podczas natęŜonego wydechu;
• FEF50 (Forced Expiratory Flow at 50% of FVC – natęŜony przepływ odpowiadający 50%
pojemności yciowej) – szybkość przepływu powietrza w środkowej fazie wydechu;
• FEV1%FVC wskaźnik odsetkowy objętości FEV1 odniesionej do aktualnej natęŜonej
pojemności Ŝyciowej (tzw. wskaźnik pseudo-Tiffeneau).
WPŁYW RUCHU DROGOWEGO NA POZIOM ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA ORAZ .... CZ. II 21
W przypadku nieproporcjonalnego obniŜenia natęŜonej pierwszosekundowej objętości
wydechowej w stosunku do aktualnej pojemności Ŝyciowej rozpoznaje się obturację
(zwęŜenie) oskrzeli [10]. ZwęŜenie oskrzeli naleŜy rozpoznać, gdy FEV1%FVC przyjmuje
wartości mniejsze od 70%, przy czym obturację uznaje się za łagodną, gdy jednocześnie
wartość FEV1≥80% wartości naleŜnej. Wówczas gdy wartość naleŜna FEV1 znajduje się
w przedziale między 50% a 79%, stwierdza się umiarkowaną obturację, zaś gdy jest ona
mniejsza od 50%, świadczy to o cięŜkiej formie zwęŜenia oskrzeli.
Po usunięciu wyników badań trudnych do oceny (osób obecnie leczonych z powodu astmy
lub POChP oraz niewspółpracujących z lekarzem podczas badania) ostatecznie analizie
poddano 750 wyników badań, w tym 333 kobiet oraz 417 męŜczyzn. Badanie objęło 512 osób
niepalących oraz 238 palących w wieku od 14 do 90 lat (średnio 50,9 ±19,7). Cechy
antropometryczne w kaŜdej z analizowanych grup miały rozkład normalny.
Grupę kontrolną stanowiły wyniki badań uzyskane wśród 756 osób (423 kobiety oraz 333
męŜczyzn), mieszkańców obszarów niezurbanizowanych (29 miejscowości z róŜnych
obszarów Polski). Badania prowadzono z zastosowaniem tej samej metodyki i z uŜyciem tych
samych urządzeń w analogicznych miesiącach (okres letni) w latach 2003÷2004. W badaniu
wzięło udział 445 osób niepalących oraz 311 palących w wieku od 18 do 85 lat (średnio
47,8±14,3). Cechy antropometryczne w kaŜdej z analizowanych grup miały rozkład
normalny.
Na podstawie danych prezentowanych przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony
Środowiska we wszystkich miejscowościach, w których prowadzono badania grupy
kontrolnej, stwierdzono, Ŝe stęŜenia (określone dla celów ochrony zdrowia ludzi)
w przypadku tlenku węgla, ditlenku azotu, pyłów PM10 oraz benzenu (średnioroczne stęŜenia
w roku 2004) były niŜsze aniŜeli poziomy tych zanieczyszczeń rejestrowane przez stację
monitoringu w Al. Niepodległości w Warszawie.
2.2. Wpływ zanieczyszczeń powietrza na wartości wskaźników spirometrycznych u osób
niepalących
Grupa osób niepalących objęła w sumie 512 mieszkańców Warszawy (w tym 249 kobiet
i 263 męŜczyzn) oraz 445 mieszkańców terenów niezurbanizowanych (w tym 274 kobiety
i 171 męŜczyzn). Badane osoby cechowały prawidłowe średnie wartości naleŜne
poszczególnych wskaźników spirometrycznych, zarówno w grupie osób zamieszkujących
obszary pozamiejskie, jak i wśród mieszkańców Warszawy. Stwierdzono jednak istotne
róŜnice pomiędzy grupami. W grupie badanej natęŜona pierwszosekundowa objętość
wydechowa (FEV1), natęŜony przepływ śródwydechowy (FEF50) oraz wskaźnik
pseudo-Tiffeneau (FEV1%FVC) są istotnie statystycznie niŜsze w porównaniu z grupą
kontrolną, co potwierdził test t-Studenta (hipoteza o równości średnich wartości wskaźników
została odrzucona na poziomie p<0,05). Z kolei natęŜona pojemność Ŝyciowa (FVC) oraz
przepływ szczytowy (PEF) osiągają w grupie kontrolnej niŜsze wartości w porównaniu
z mieszkańcami Warszawy. Wartości FEV1, FEF50 (będące wskaźnikami droŜności oskrzeli)
oraz FEV1%FVC są szczególnie istotne dla oceny potencjalnych zmian chorobowych.
ObniŜenie tych parametrów świadczy o zaburzeniu przepływu powietrza przez drogi
oddechowe, a więc o obturacji oskrzeli. Z kolei obniŜone wartości FVC oraz PEF nie
wskazują wprost na obecność zmian chorobowych, a sytuacja taka świadczyć moŜe np.
o niedostatecznej współpracy badanej osoby z lekarzem. Nie ma ona jednak znaczenia
klinicznego. RóŜnice pomiędzy wartościami poszczególnych wskaźników czynności
oddychania prezentuje tabela 1.
22
A. BADYDA, W. LUBIŃSKI
Tabela 1 Wartości średnie i odchylenia standardowe wartości naleŜnych badanych
wskaźników spirometrycznych w grupie osób niepalących z Warszawy (grupa badana) oraz
obszarów pozamiejskich (grupa kontrolna)
Grupa badana
Grupa kontrolna
Poziom
Wskaźnik
istotności
% wartości naleŜnej
p<0,05
FEV1
100,43 ± 17,95
103,49 ± 15,06
p<0,05
FVC
109,51 ± 15,82
102,85 ± 15,37
p<0,05
PEF
100,58 ± 21,47
96,25 ± 18,13
p<0,05
FEF50
88,62 ± 36,67
100,56 ± 28,87
p<0,05
FEV1%FVC
97,59 ± 10,95
106,36 ± 11,13
W celu wykazania wpływu zanieczyszczeń powietrza na poszczególne osoby w kaŜdej
z badanych grup obliczono odsetek osób z zaburzeniami przepływu powietrza przez układ
oddechowy z uwzględnieniem stopnia ich zaawansowania. Ze względu na normalny charakter
rozkładu badanych wskaźników, istotność róŜnic pomiędzy odsetkami osób z zaburzeniami
przepływu powietrza przez drogi oddechowe analizowano, stosując test róŜnic pomiędzy
dwoma wskaźnikami struktury, na podstawie którego wykazano, iŜ hipotezę o równości
odsetków naleŜy odrzucić przy p<0,05 w przypadku łagodnej i umiarkowanej postaci
obturacji. W przypadku cięŜkiej odmiany nie było podstaw do odrzucenia takiej hipotezy, co
wynika z niewielkiej liczby stwierdzonych przypadków. Wyniki analiz wskazują, Ŝe wśród
osób niepalących, mieszkających wzdłuŜ ciągu komunikacyjnego o znacznym natęŜeniu
ruchu:
• odsetek badanych z zaburzeniami oddychania jest niemal 5-krotnie większy
w porównaniu z mieszkańcami obszarów pozamiejskich;
• największe róŜnice dotyczą umiarkowanej postaci obturacji, której częstość występowania
wśród mieszkańców Warszawy stwierdzano prawie 20-krotnie częściej aniŜeli w grupie
kontrolnej;
• łagodną obturację u osób mieszkających wzdłuŜ ruchliwej ulicy stwierdzano 3-krotnie
częściej w porównaniu z mieszkańcami terenów pozamiejskich.
Graficzną ilustrację wyników obliczeń przedstawia rys. 1.
Rys. 1 Odsetek osób niepalących z zaburzeniami przepływu powietrza przez drogi
oddechowe w grupie badanej i kontrolnej, z zaznaczeniem stopnia rozwoju choroby
WPŁYW RUCHU DROGOWEGO NA POZIOM ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA ORAZ .... CZ. II 23
Ze względu na fakt, iŜ pełne wyniki badań osób obciąŜonych nałogiem palenia nie zostały
tu zaprezentowane, warto zwrócić uwagę na wynik analizy (test t-Studenta), która wykazała,
Ŝe brak jest podstaw do odrzucenia hipotezy o równości wskaźnika FEV1 w grupie badanej
i kontrolnej. Wskazuje to na brak statystycznie istotnych róŜnic w wartościach tego
wskaźnika. Zatem moŜna stwierdzić, Ŝe palenie tytoniu i inhalowanie zanieczyszczeń
powstających w strefie Ŝarzenia papierosa stanowią czynniki znacznie bardziej obciąŜające
aniŜeli zanieczyszczenia powietrza.
2.3. Ocena naraŜenia na zachorowanie ze względu na czynniki zewnętrzne –
zastosowanie modeli regresji logistycznej
Jak juŜ wspomniano, wartości wskaźników czynnościowych oddychania pozwalają na
stwierdzenie bądź wyeliminowanie obturacji dróg oddechowych u badanej osoby,
a podstawowym kryterium jest tu wskaźnik pseudo-Tiffeneau (FEV1%FVC). Na podstawie
wyników badania kaŜdej osobie moŜna zatem przypisać zmienną typu dychotomicznego,
w zaleŜności od stwierdzenia lub braku występowania obturacji oskrzeli. Przy uwzględnieniu
zmiennych niezaleŜnych, takich jak wiek, płeć, obciąŜenie nałogiem palenia oraz miejsce
zamieszkania, poszukiwano zatem powiązania, podobnego do funkcji regresji,
prawdopodobieństwa wystąpienia obturacji. W tego typu analizach nie jest moŜliwe
zastosowanie regresji wielokrotnej, stosuje się natomiast regresję logistyczną.
Regresja logistyczna jest pewnym modelem matematycznym, który moŜe zostać
zastosowany do opisu wpływu zmiennych niezaleŜnych na dychotomiczną zmienną zaleŜną
[12]. W ogólności model ten przedstawiony jest w równaniu 1, przy załoŜeniu, Ŝe Y oznacza
zmienną zaleŜną o przykładowych wartościach: 0 – nie wykazuje objawów POChP
(FEV1%FVC≥70%), 1 – wykazuje objawy POChP (FEV1%FVC<70%):
P(Y = 1 x 1 , x 2 , ..., x k ) =
gdzie:
ai, i=0, ..., k – współczynniki regresji
x1, x2, ..., xk – zmienne niezaleŜne
e
k


 a0 + a ixi 




i =1
1+ e
∑
k


 a 0 + aixi 




i =1
∑
(1)
Poza oszacowaniem współczynników regresji i ich statystycznej istotności w modelu
logistycznym uwzględniony został dodatkowy parametr – iloraz szans. Wykorzystuje on
pojęcie szansy zdefiniowanej jako stosunek prawdopodobieństwa wystąpienia pewnego
zjawiska, np. choroby, do prawdopodobieństwa, Ŝe zjawisko to nie wystąpi. Do obliczenia
ilorazów szans dla badanych grup, pod uwagę wzięto dwie zmienne dychotomiczne:
•
•
miejsce zamieszkania badanych osób (osoby zamieszkujące przy ruchliwej ulicy
w Warszawie i na obszarach pozamiejskich);
występowanie objawów POChP (osoby wykazujące objawy POChP i niewykazujące
symptomów choroby).
Estymację parametrów modeli przeprowadzono osobno dla całej przebadanej zbiorowości
jak teŜ z uwzględnieniem podziału na osoby niepalące i obciąŜone nałogiem palenia tytoniu.
Przedstawione modele logistyczne zawierają zmienne niezaleŜne, które w wyniku analizy
okazały się być istotne statystycznie (przy p<0,05). Stosunek iloczynu poprawnie
24
A. BADYDA, W. LUBIŃSKI
zaklasyfikowanych przypadków do iloczynu przypadków zaklasyfikowanych niepoprawnie
w kaŜdym z modeli osiągnął wartości zdecydowanie przewyŜszające 1, co oznacza
klasyfikację o wiele lepszą od przypadkowej klasyfikacji. Dla kaŜdego z modeli wyliczone
równieŜ zostały ilorazy szans dla jednostkowej zmiany analizowanych parametrów, które
zestawiono w tabelach prezentujących wyniki estymacji. Wartość testu dobroci dopasowania
chi-kwadrat (χ2) dla róŜnicy między przedstawionymi modelami a modelem tylko z wyrazem
wolnym jest wysoce istotna statystycznie (p<0,0001), co świadczy o tym, iŜ występujące w
modelach zmienne niezaleŜne istotnie wpływają na moŜliwość zachorowania. Wartości
estymatorów parametrów modeli są równieŜ istotne statystycznie (p<0,05).
Postać modelu dla wszystkich uwzględnionych przypadków przedstawia równanie 2:
P(X ) =
e −6 , 608 + 0 , 075⋅WIEK −0 ,528⋅PLEC +0, 780⋅PAL +1, 014 ⋅ZAM
1 + e −6 , 608 +0 , 075⋅WIEK −0 ,528 ⋅PLEC + 0, 780⋅PAL +1, 014⋅ZAM
(2)
gdzie:
P(X) – prawdopodobieństwo warunkowe, Ŝe zmienna Y (z równania 1) przyjmie wartość 1
dla wartości zmiennych niezaleŜnych x1, x2, ..., xk
WIEK – wiek badanej osoby [lata]
PLEC – płeć osoby – zmienna dychotomiczna: męŜczyzna (PLEC=0), kobieta (PLEC=1)
PAL – obciąŜenie nałogiem palenia – zmienna dychotomiczna: niepalący (PAL=0), palący
(PAL=1)
ZAM – miejsce zamieszkania – zmienna dychotomiczna: grupa kontrolna (osoby z terenów
pozamiejskich, ZAM=0), grupa badana (mieszkańcy Warszawy, ZAM=1)
Tabela 2 prezentuje zestawienie wartości estymatorów parametrów powyŜszego modelu
oraz ilorazy szans dla jednostkowych zmian poszczególnych parametrów.
Tabela 2 Wybrane wyniki estymacji parametrów modelu regresji logistycznej dla całej
badanej zbiorowości
Zmienna
WIEK
PŁEĆ
PAL
ZAM
Wartość estymowanego
0,075
-0,528
0,780
1,014
parametru
<0,05
Poziom istotności
95% przedział ufności dla
0,063÷0,087 -0,862÷-0,193 0,412÷1,142 0,659÷1,369
parametrów
Iloraz szans dla jednostkowej
1,07
0,59
2,18
2,76
zmiany parametru
95% przedział ufności dla
1,06÷1,09
0,42÷0,82
1,52÷3,13
1,93÷3,93
ilorazu szans
Zaprezentowane wyniki wskazują, Ŝe palenie tytoniu zwiększa ponad 2-krotnie ryzyko
wystąpienia zaburzeń przepływu powietrza przez oskrzela, co jest w zasadzie równowaŜne
z zachorowaniem na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), zaś fakt zamieszkiwania
wzdłuŜ ruchliwego ciągu komunikacyjnego (w porównaniu z terenem niezurbanizowanym)
powoduje wzrost tego ryzyka niemal 3-krotnie. MęŜczyźni są 1,7-krotnie (0,59-1) bardziej
naraŜeni na zachorowanie w porównaniu z kobietami.
Analogiczne modele wykonano osobno dla grupy osób niepalących i palących, w celu
przeanalizowania wpływu miejsca zamieszkania na prawdopodobieństwo zachorowania
z powodu POChP. Podobnie jak w całej przebadanej zbiorowości wśród osób niepalących
WPŁYW RUCHU DROGOWEGO NA POZIOM ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA ORAZ .... CZ. II 25
ryzyko zachorowania z powodu POChP rośnie z wiekiem i jest 2,1-krotnie większe wśród
męŜczyzn. Osoby mieszkające w sąsiedztwie ruchliwego ciągu komunikacyjnego są ponad
4-krotnie bardziej naraŜone na wystąpienie obturacji w porównaniu z mieszkańcami terenów
niezurbanizowanych.
W grupie osób palących wpływ płci na prawdopodobieństwo rozwoju choroby okazał się
nieistotny, zaznaczył się natomiast, poza wiekiem, niewielki, acz istotny statystycznie dodatni
wpływ masy ciała. Parametr związany z miejscem zamieszkania jest statystycznie nieistotny,
co wskazuje, Ŝe wpływ miejsca zamieszkania na prawdopodobieństwo zachorowania
z powodu POChP nie odgrywa tak istotnej roli. Potwierdza to zaprezentowane wcześniej
wyniki, zgodnie z którymi róŜnica średnich wartości jednego z najwaŜniejszych wskaźników
czynnościowych oddychania (FEV1) pomiędzy mieszkańcami aglomeracji miejskiej a grupą
kontrolną równieŜ okazała się statystycznie nieistotna. Zebrane wyniki badań wskazują, Ŝe
wzrost ryzyka wystąpienia obturacji wśród osób palących wynika przede wszystkim z samego
faktu palenia tytoniu.
3. PODSUMOWANIE I WNIOSKI
Przedstawione wyniki wskazują, Ŝe wśród osób mieszkających w sąsiedztwie zatłoczonej
arterii komunikacyjnej Warszawy notuje się kilkukrotnie wyŜszy odsetek przewlekłej
obturacyjnej choroby płuc w porównaniu z próbą kontrolną. Jakkolwiek nie moŜna z całą
pewnością wykluczyć, iŜ inne, nie wzięte pod uwagę czynniki ryzyka wpływają na
zwiększony odsetek przypadków POChP wśród osób zamieszkujących tereny wzdłuŜ
ruchliwych szlaków komunikacyjnych (co moŜna wywnioskować z wyników modelowania),
to jednak przytaczane w niniejszej pracy wyniki badań wskazują na znaczącą rolę
zanieczyszczeń powietrza w rozwoju chorób przebiegających ze zwęŜeniem oskrzeli (głównie
POChP). Istotne statystycznie róŜnice w wartościach średnich i odsetku osób z obturacją
oskrzeli pomiędzy mieszkańcami terenów pozamiejskich a osobami zamieszkującymi
w sąsiedztwie ruchliwych ulic wskazują na wpływ zanieczyszczeń atmosferycznych. Fakt ten
potwierdza po części model logistyczny, z którego wynika wzrost prawdopodobieństwa
wystąpienia zwęŜenia oskrzeli wśród osób palących tytoń i osób starszych. Przede wszystkim
jednak dowodzi wzrostu ryzyka zachorowania z powodu POChP wraz ze stopniem naraŜenia
na wpływ zanieczyszczeń komunikacyjnych – jest ono wśród osób niepalących ponad
4-krotnie większe w grupie mieszkańców terenów miejskich połoŜonych w bezpośrednim
sąsiedztwie ruchliwej ulicy w porównaniu z mieszkańcami obszarów pozamiejskich.
Konkludując, przyjąć naleŜy, Ŝe uzyskane wyniki na podstawie zaproponowanych modeli
nie odwzorowują w pełni rzeczywistości, choć wskazują na znaczny i statystycznie istotny
wpływ zamieszkiwania przy ruchliwym ciągu komunikacyjnym na zwiększone ryzyko
zachorowania z powodu POChP. Wynika z tego w sposób jednoznaczny zasadność
kontynuowania rozpoczętych badań, które powinny objąć liczniejszą grupę oraz uwzględniać
inne potencjalne czynniki, których obecność moŜe wpływać na rozwój przewlekłej
obturacyjnej choroby płuc. Spełniając postulaty zwiększenia liczebności i objęcia badaniem
większej liczby czynników, oczekiwać naleŜy zdecydowanej poprawy precyzji identyfikacji
w zakresie rozpoznania czynników chorobogennnych. Badania takie są obecnie
kontynuowane przez autorów pracy.
Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2005 – 2006 jako projekt badawczy.
26
A. BADYDA, W. LUBIŃSKI
LITERATURA
1. Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2006 roku. Raport Wojewódzkiego
Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie. Inspekcja Ochrony Środowiska,
Warszawa, 2007
2. Liping X., Yaping S.: „Modelling of Traffic fFow and Air Pollution Emission with
Application to Hong Kong Island”. Environmental Modelling & Software” 20/2005
3. Chłopek Z.: Główne problemy modelowania emisji substancji szkodliwych dla
środowiska z silników spalinowych. Komitet Transportu PAN. „MODES” Modelowanie
systemów energetycznych z silnikami spalinowymi – konferencja naukowa dla uczczenia
70–lecia Profesora Mariana Cichego. Gdańsk, 2001
4. Merkisz J.: Ekologiczne problemy silników spalinowych. Tom I. Poznań : Wyd. Pol.
Poznańskiej, 1998
5. Ming-Ho Yu: Environmental Toxicology. Impacts of Environmental Toxicants on Living
System. Washington : Lewis Publishers 2001
6. Ochrona środowiska 2006 : informacje i opracowania statystyczne. Warszawa :GUS,
2006.
7. Lubiński W., Chciałowski A.: Zanieczyszczenia powietrza a czynność układu
oddechowego. „Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej” 2003, 110(1), s. 783-788
8. Kim J.J., Smorodinsky S., Lipsett M., Singer B.C., Hodgson A.T., Ostro B.: TrafficRelated Air Pollution near Busy Roads. “American Journal of Respiratory and Critical
Care Medicine” 2004, 170, p. 520–526
9. Schikowski T., Sugiri D., Ranft U., Gehring U., Heinrich J., Wichmann E.H.,
Kraemer U.: Long-Term Air Pollution and Living Close to Busy Roads Are Associated
with COPD in Women. “Respiratory Research” 2005, 6, p.152-177
10. Zieliński J., Górecka D., Śliwiński P.: Przewlekła obturacyjna choroba płuc. Warszawa :
Wyd. Lekarskie PZWL, 1998.
11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych
poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych
substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów
niektórych substancji (Dz.U. 2002/87/796)
12. Stanisz A.: Przystępny kurs statystyki z wykorzystaniem programu STATISTICA PL na
przykładach z medycyny. Tom II. Kraków : StatSoft Polska, 2000
TRAFFIC INFLUENCE ON THE LEVEL OF AIR POLLUTANTS
CONCENTRATION AND RISK OF RESPIRATORY TRACT DISEASES.
PART II LOGISTIC REGRESSION MODELS APPLICATION TO THE
RISK ASSESSMENT OF TRAFFIC RELATED AIR POLLUTANTS
INFLUENCE ON RESPIRATORY SYSTEM DISEASES
Summary. The article presents the pulmonary function test results made in 20052006 among the inhabitants of one of the most busy roads in Warsaw, Poland. The
results of tests made among rural area citizens (where the air pollutants
concentrations were lower) were also taken into consideration. The rural area
inhabitants were the control group. Using the logistic regression models, the risk
of chronic obstructive pulmonary disease (COPD), taking selected factors into
account, was also evaluated.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards