Ostatnie dziesięciolecie XX wieku, to w Polsce

advertisement
Ostatnie dziesięciolecie XX wieku, to w Polsce okres przystosowywania i
adaptacji społeczeństwa do nowych warunków politycznych i ekonomicznych.
Przełom, jaki nastąpił w 1989 roku w systemie sprawowania władzy oraz układzie
stosunków gospodarczych dla większości członków naszego społeczeństwa okazał
się dość szokujący, toteż wywołał bardzo wiele specyficznych reakcji,
charakterystycznych dla okresów przejściowych. Transformacja systemowa w
gospodarce Polski to ogół radykalnych zmian w systemie funkcjonowania gospodarki
związanych z przejściem od systemu gospodarki planowanej do gospodarki
rynkowej. Transformacja systemowa została zapoczątkowana we wrześniu 1989
roku wraz z powołaniem pierwszego nie komunistycznego rządu w powojennej
Polsce na której czele staną T. Mazowiecki. Zmiany w systemie funkcjonowania
gospodarki nazwano Programem Balcerowicza- od nazwiska ówczesnego premiera i
ministra finansów. Zmierzały one do stworzenia warunków przywrócenia zachwianej
kryzysem lat 80. równowagi rynkowej, zahamowania i obniżania galopującej inflacji
oraz powszechnego wprowadzenia w gospodarce polskiej mechanizmu rynkowego w
ramach takich podstawowych segmentów rynku jak: rynek dóbr i usług, rynek
kapitałowy oraz rynek pracy. Wymagało to przeprowadzenia radykalnych zmian w
funkcjonowaniu zarówno gospodarki jako całości oraz w funkcjonowaniu
poszczególnych podmiotów gospodarczych obecnych na rynku. Sytuacja, jaka
powstała w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w latach 80-ych, jest niemalże
unikatem na skalę światową. Transformacja ustrojowa „otworzyła szeroko drzwi” do
kapitalizmu oraz zapoczątkowała szereg zmian. Celem zmian, jakie zaczęły się
dokonywać w Polsce po 1989 roku, stała się budowa społecznej gospodarki
rynkowej. Jej zasadniczymi przesłankami stały się między innymi dominująca
własność prywatna oraz konkurencyjne zasady funkcjonowania regulowane przez
rozwiązania prawno-instytucjonalne1.
Wyczerpanie się możliwości ekstensywnego rozwoju scentralizowanej
gospodarki socjalistycznej oznaczało niemożność zaspokojenia przez tę gospodarkę
aspiracji społeczeństwa. Wynikające z tego tytułu niezadowolenie znalazło swoje
odzwierciedlenie najpierw w niepokojach społecznych, a następnie w wyborach 1989
roku. Dokonana w ich rezultacie zmiana systemu politycznego rozpoczęła realny,
długotrwały i skomplikowany proces transformacji ustrojowej, którego celem jest:
- wyjście z zapaści cywilizacyjnej,
1
M. Nasiłowski, Transformacja systemowa w Polsce, Wydawnictwo Key Tekst, Warszawa 1995,
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
1
- wejście na drogę wzrostu gospodarczego,
- osiągnięcie wysokiej efektywności gospodarowania,
- poprawa jakości życia,
- wzrost innowacyjności techniczno – technologicznej,
- pozbycie się kompleksów niegospodarnego społeczeństwa peryferyjnego.
Transformacja ustrojowa w krajach postsocjalistycznych to nie tylko przejście od
totalitaryzmu do demokracji i przejście z gospodarki nakazowo – rozdzielczej do
gospodarki rynkowej, ale to także zmiana stosunków własnościowych i konieczność
znalezienia realnego właściciela dla przedsiębiorstw dawnej gospodarki
„uspołecznionej”. Świadomość owej konieczności wyboru stała się w Polsce
powszechna2. Wśród elit politycznych i podstawowych grup społecznych dawał się
jednak zauważyć dylemat, czy substytutem dotychczasowej własności prywatnej
bądź „uspołecznionej” ma być w pełni własność prywatna, własność o charakterze
mieszanym, czy też sferę własności „uspołecznionej” należy chronić przed
jakąkolwiek prywatyzacją? Ewolucja poglądów jest wyraźna. Początkowo totalitarne
państwo, nie mogąc zgodzić się na odstąpienie od dogmatu wyższości społecznej
formy własności nad prywatną, zdecydowało się na reformę zmierzającą w kierunku
rozwiązań samorządowych. Polegała ona na ogólnym zarysie na zachowaniu
nominalnego właściciela państwowego z oddaniem faktycznego władztwa w ręce
samorządów pracowniczych. Ponieważ samorząd decydował o kierunkach rozwoju
przedsiębiorstwa oraz o podziale zysku, stawał się de facto jego właścicielem. W
praktyce tego typu rozwiązanie okazało się jednak nieskuteczne tak z politycznego
jak i ekonomicznego punktu widzenia. Z politycznego głównie, dlatego, że
spowodowało przeniesienie walki politycznej, która toczyła się w społeczeństwie, na
teren zakładów pracy. Poza tym nie złagodziło to presji roszczeniowej załóg
pracowniczych, wobec nominalnego właściciela, tj. państwa. Z ekonomicznego
punktu widzenia spowodowało to w pewnym zakresie przesunięcie punktu ciężkości
z makro- na mikroekonomię. Władztwo jednak samorządów uniemożliwiło
podejmowanie przez przedsiębiorstwa długofalowej polityki rozwojowej, wymagającej
bieżących wyrzeczeń na rzecz zapewnienia warunków do inwestowanie w firmę.
Państwo próbowało temu przeciwdziałać poprzez regulację możliwości wzrostu płac,
posługując się systemem podatkowym i wprowadzając dywidendę od części majątku
przedsiębiorstwa otrzymanego w postaci funduszu założycielskiego od państwa.
W. Adamski, W obliczu prywatyzacji: poparcie i sprzeciw, w: Polacy 90. Konflikt i zmiana. Raport z badań
empirycznych. Warszawa 1991.
2
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
2
Zmiana systemu politycznego stworzyła warunki wdrożenia do gospodarki systemu
rynkowego i stopniowego wycofania się państwa z prowadzenia działalności
gospodarczej. Prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstw, tak, aby nastawione były
one na rozwój, wymaga, bowiem konkurencyjnego funkcjonowania u wyodrębnienia
funkcji właścicielskich, by mogły one zrównoważyć roszczeniowe postulaty
pracobiorców. Państwo w tych warunkach może się ograniczyć do stworzenia
prawnych ram funkcjonowania gospodarki oraz do występowania w roli arbitra przy
sporach zbiorowych między pracodawcami i pracobiorcami, szczególnie przy braku
równowagi w pozycji ich obu lub gdyby wymagał tego ważny interes
ogólnospołeczny. Upowszechniało się przekonanie, że droga do realizacji nowego
systemu ekonomicznego wiedzie między innymi przez prywatyzację przedsiębiorstw
państwowych. W celu sprywatyzowania przedsiębiorstw, które pozostały w gestii
państwa, Sejm uchwalił ustawę o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych 3 (dalej
będzie nazywana p.p.p.), oraz znowelizował ustawę o przedsiębiorstwach
państwowych4 (p.p.), wprowadzające do niej przesłanki, po których spełnieniu organ
założycielski mógłby zlikwidować przedsiębiorstwo państwowe. Opierając się na tych
ustawach, wyróżniono następujące „ścieżki” przekształceń własnościowych:
1. Komercjalizację, polegającą na przekształceniu p.p. w jednoosobową spółkę
Skarbu Państwa (j.s.s.p.), która powinna być sprywatyzowana przez ministra
ds. przekształceń własnościowych w ciągu dwóch lat od daty przekształcenia
2. Likwidację w celu prywatyzacji (z art. 37 ustawy p.p.p.), gdzie mienie
zlikwidowanego przedsiębiorstwa może być:
a. Sprzedane
b. Oddane do odpłatnego korzystania „spółce pracowniczej” (tzw. leasing)
z opcją lub bez
3. Likwidację z powodów ekonomicznych, gdzie głównym zadaniem likwidatora
jest pokrycie zobowiązań ciążących na likwidowanym p.p., a ewentualne
mienie pozostałe po likwidacji może być wniesione do spółki
4. Sprzedaż przedsiębiorstwa w całości bez likwidacji (art. 18 ust. p.p.)
Przewidziano także wdrożenie programu powszechnej prywatyzacji, w ramach,
którego około 600 dużych przedsiębiorstw zostałoby przekształconych tzw.
Narodowy, funduszem Inwestycyjnym, z którego to funduszu otrzymaliby swoje
Ustawa z dnia 13.07.1970 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298).
Ustawa z dnia 25.09.1991 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst: Dz. U. Z dnia 07.03.1991 r.,
poz. Nr 18 i nr 75, poz. 329, nr 101, poz. 444, nr 107, poz. 464).
3
4
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
3
udziały wszyscy dorośli obywatele Rzeczypospolitej. Byłaby to forma akcjonariatu
obywatelskiego, realizowanego w sposób pośredni poprzez udział w funduszach
inwestycyjnych. Forma ta jest dość powszechna na Zachodzie ze względu na
zmniejszenie
ryzyka
związanego
z
inwestycjami
kapitałowymi5.
Cztery lata od uchwalenia ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych,
przekształcenia własnościowe objęły w Polsce, do 1993 roku, 2334 przedsiębiorstwa
państwowe. Zdecydowanie najbardziej efektywna w znaczeniu ilościowym okazała
się ścieżka likwidacyjna, którą do 1993 roku przeszły 1824 przedsiębiorstwa.
Podstawowym sposobem przekształcenia w ramach procedury likwidacyjnej było
przeznaczenie przedsiębiorstwa do likwidacji upadłościowej poprzez sprzedaż
całości lub części majątku (995 przedsiębiorstw), 829 przedsiębiorstw przeznaczono
do dzierżawy, leasingu przez spółki pracownicze. Spośród 1824 przedsiębiorstw 826
zniknęło już z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Metodą kapitałową do końca
1992 roku przekształcono 510 przedsiębiorstw w jednostkowe spółki Skarbu
państwa, z tego 202 j.s.s.p. skierowano do programu powszechnej prywatyzacji 220
j.s.s.p. czeka na decyzje o indywidualnej prywatyzacji, a 88 sprzedano
indywidualnym właścicielom. W sumie procesom prywatyzacji w Polsce podda się
około 8500 przedsiębiorstw państwowych. Do roku 1993 w różnych fazach
przekształceń własnościowych znalazło się, co czwarte polskie przedsiębiorstwo, ale
tylko, co dziesiątemu udało się zmienić faktycznie właściciela. Dominującą „ścieżką”
przekształceń była likwidacja w celu oddania do odpłatnego korzystania spółkom
pracowniczym oraz likwidacja z powodów ekonomicznych. Proces prywatyzacji
kapitałowej, polegający na sprzedaży przedstawionych dylematów zależy przede
wszystkim od systemu uznawanych wartości społecznych, pożądanego ustroju
gospodarczego oraz doraźnych bądź perspektywicznych interesów grupowych.
Zagadnieniu temu, w polskiej literaturze socjologicznej, poświęcono stosunkowo
dużo miejsca.6 . Prywatyzacja przedsiębiorstw spowodowała spadek liczby osób
czynnych zawodowo, gdyż duża część pracujących przeszła na wcześniejszą
emeryturę. Transformacja przyniosła ze sobą zmiany w podziale społeczeństwa
polskiego na klasę robotniczą i chłopską. Po 1989 roku wyróżniono 3 klasy: Klasa
wyższa - obejmowała właścicieli i dyrektorów wielkich przedsiębiorstw, członków
R. Szulc, Prawne podstawy i ekonomiczne determinanty prywatyzacji w Polsce w świetle dotychczasowych
doświadczeń, w: problemy prywatyzacji i restrukturyzacji przemysłu w Polsce, Poznań 1993
6
E. Wnuk – Lipiński, Rozpad połowiczny. Szkice z socjologii transformacji ustrojowej, Warszawa 1991
5
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
4
rządu, parlamentarzystów, artystów, doradców prawnych i finansowych oraz
ekspertów różnych dziedzin, klasa średnia - obejmowała średnich i drobnych
przedsiębiorców, rzemieślników, kupców, wykwalifikowanych robotników oraz
większość inteligencji z wyższym wykształceniem klasa niższa - obejmowała rolników
indywidualnych, robotników niewykwalifikowanych oraz bezrobotnych. Wyróżniono
także grupę under class składającą się z ludności miejskiej niedostosowanej
społecznie, czyli przestępców utrzymujących się z zasiłków i pomocy organizacji
charytatywnych.
Procesy inflacyjne w Polsce mają znacznie dłuższą genezę, niż postępująca
transformacja systemowa. Same pojęcie inflacji było już doskonale znane
społeczeństwu gospodarki socjalistycznej. Zwracano uwagę na jej specyfikę, czyli
dualny charakter. Polegał on na występowaniu obok inflacji otwartej, również inflacji
tłumionej. Pierwsza podobnie jak to jest w krajach o gospodarkach rynkowych,
związana była z ogólnym wzrostem poziomu cen, natomiast ta druga wyrażała
typowe dla gospodarek centralnie planowanych niedobory. Miało to
zresztą
niebagatelny wpływ na politykę stabilizacyjną początkowego okresu transformacji,
która musiała rozwiązać nie tylko sprawę stabilizacji poziomu cen, ale jednocześnie
eliminację niedoborów. Dzisiaj inflacja definiowana jest jako: proces wzrostu
ogólnego poziomu cen lub jako: rozciągnięty w czasie proces topnienia realnej
wartości jednostki pieniężnej. Nowa Encyklopedia PWN podaje, że jest to: stały
wzrost przeciętnego poziomu cen. Przeciętny poziom cen jest konstrukcją
statystyczną ,którą
w pewnym przybliżeniu można traktować jako średni
ważoną cen wybranego koszyka dóbr i usług konsumpcyjnych, wtedy miarą
inflacji jest wskaźnik cen detalicznych. Wskaźnik ten wyraża zmiany przeciętne
poziomu cen, które gospodarstwa domowe płacą
za dobra i usługi.
Procentowy wzrost wskaźnika cen detalicznych w skali roku (stopa inflacji) jest
najczęściej stosowanym miernikiem inflacji. Stopa inflacji zależy nie tylko od
procentowych zmian cen pewnej liczby realnych dóbr i usług, lecz także od
znaczenia przydatnego każdemu dobru i każdej usłudze, odpowiadającego ich
udziałowi w całkowitych wydatkach przeciętnego gospodarstwa domowego 7. Wzrost
stopy inflacji, o czym była mowa wcześniej, można było obserwować już od
połowy lat osiemdziesiątych. Jednak dopiero w drugiej połowie 1989 r. stopa
inflacji zaczęła wykazywać bardzo szybką tendencję
wzrostową , nazywaną
7 Nowa Encyklopedia PWN, wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, Tom 3,
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
5
ówcześnie
hiperinflacją. I tak, w lutym 1990 r., inflacja mierzona
dwunastomiesięcznym wskaźnikiem cen, towarów i usług konsumpcyjnych
osiągnęła maksymalne, czterocyfrowe rozmiary i wynosiła 1275%. Pociągnęło to za
sobą skrajne niezrównoważenie gospodarki, recesję oraz wzrost zadłużenia
zagranicznego. Podsumowując powyższe rozważania można powiedzieć, że
sytuacja wyjściowa w 1989 r., czyli poprzedzająca procesy transformacji,
charakteryzowała się źle funkcjonującym systemem nakazowo-rozdzielczym oraz
wadliwą
strukturą
gospodarki z nasilającą się inflacją przechodzącą w
hiperinflację , nierównowagą gospodarczą , czego wyrazem było występowanie
niedoborów, recesji oraz dużego zadłużenia zagranicznego. Za najważniejsze
przyczyny inflacji w polskiej gospodarce uważa się m.in.: ciągły wzrost
globalnego popytu, wyprzedzający wzrost możliwości podażowych gospodarki,
co związane jest z odziedziczoną strukturą aparatu produkcyjnego i samej
produkcji, struktur własnościowych i instytucjonalnych oraz wysokim stopniem
monopolizacji8, jak i deficytem budżetowym będącym najczęstszym i najsilniej
działającym źródłem nadającym gospodarce stałej tendencji inflacyjnej. Inflacja
szczególnie na początku przemian ustrojowych była zjawiskiem niekorzystnym
dla gospodarki. Dlatego tak ważne jest przeciwdziałanie jej szkodliwym skutkom.
W tej sytuacji opracowano i przyjęto do realizacji radykalny program zmian, w
którym ważną rolę przypisano polityce pieniężnej banku centralnego. Jego głównym
celem, zgodnie z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, było stopniowe obniżanie
inflacji. Stworzono, w związku z tym program stabilizacyjny, który wdrażany był
od początku 1990 r. i sprowadzał się do: zrównoważenia budżetu oraz
zasadniczego ograniczania, a wielu przypadkach zniesienia dotacji państwa. Na
równoważenie budżetu wpłynąć także miała dyscyplina fiskalna, polegająca na
zakazie zaciągania nie oprocentowanego kredytu na pokrycie deficytu w banku
centralnym, liberalizacji cen i zmiany cen względnych, zwłaszcza nośników
energii, usług komunikacyjnych i mieszkaniowych oraz produktów dotowanych,
kontroli wzrostu płac nominalnych przy mechanizmie częściowej ich indeksacji,
wprowadzenia wewnętrznej wymienialności złotego i ujednolicenia kursu
walutowego, który miał odgrywać rolę stabilizatora całego programu. W trakcie
budowy gospodarki rynkowej od roku 1989, który by początkiem kryzysu
polityczno-gospodarczego w Polsce, dzięki programowi stabilizacyjnemu osiągnięto
Problematyka podstawowych źródeł inflacjogennych zaprezentowana w M. Nasiłowski Transformacja
systemowa w Polsce, Wyd. Key Text, Warszawa 1995,
8
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
6
pierwsze sukcesy. Począwszy od 1992 r. nastąpi szybki wzrost gospodarczy
połączony ze spadkiem inflacji. Postępowa
prywatyzacja i
restrukturyzacja
gospodarki, a procesom tym towarzyszył rozwój wielu segmentów i instytucji
transformującej się gospodarki. Nastąpiło przyspieszenie reform systemowych w
zakresie decentralizacji struktur państwa, finansów publicznych, systemu
emerytalno-rentowego i ochrony zdrowia oraz restrukturyzacji gospodarki.
Zaczynał być widoczny wzrost koniunktury na rynku. Tym wszystkim pozytywnym
procesom towarzyszyły jednak zjawiska zdecydowanie negatywne, takie jak np.
widoczny od przełomu lat 1995/1996 zbyt szybki wzrost popytu wewnętrznego
w stosunku do PKB, spowodowany szybkim wzrostem płac realnych i akcji
kredytowej oraz relatywnie wysokim deficytem budżetowym. W efekcie
gospodarka rozwijała się w warunkach szybko narastającego deficytu obrotów
towarowych i bieżących bilansu płatniczego. Dalsze utrzymanie wysokiej dynamiki
wzrostu gospodarczego zostało uwarunkowane zmniejszeniem nierównowagi
zewnętrznej. Warunki, w których NBP realizował politykę pieniężna w okresie
1989-1997, można podzielić
na dwie kategorie: obiektywne i subiektywne.
Podstawowym, obiektywnym uwarunkowaniem omawianego okresu było to, że NBP
prowadził politykę w sytuacji wyjątkowej niepewności, wynikającej ze zmian
związanych z transformacją
systemową. Drugim obiektywnym ze zmian
związanych z transformacja systemową uwarunkowaniem wewnętrznym był niski
wyjściowy stopień monetyzacji w Polsce, który oznacza przede wszystkim
wyższy wpływ deficytu budżetowego na inflację. Dlatego też podstawowym celem
polityki tamtego okresu było dalsze ograniczanie procesów inflacyjnych,
dających się zauważyć w polskiej gospodarce. Były one w dużej mierze
rezultatem
szybszego
wzrostu
popytu wewnętrznego
(konsumpcyjnego,
inwestycyjnego, rządowego) w stosunku do PKB. Sytuacja taka była powodem
zwiększenia
restrykcyjności
polityki banku centralnego, mającej na
celu
zahamowanie dynamiki popytu wewnętrznego, jako głównego czynnika
powodującego inflację . W efekcie podjętych działań spadła ona w roku 1998 do
poziomu jednocyfrowego i wynosiła 9,9%. Tak niską inflację zanotowano po raz
pierwszy od wielu lat. Ograniczenia subiektywne odnieść można głównie do
zakresu niezależności banku centralnego oraz zakresu koordynacji polityki rządu i
NBP. W tym bowiem okresie organy wykonawcze i ustawodawcze ingerowały
zarówno w sferę ustalania celów polityki banku centralnego, jak i instrumentów jej
realizacji. Kolejnym uwarunkowaniem, w jakich NBP prowadzi swoją politykę ,
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
7
by kierunek i sposób prowadzenia polityki przez rząd. W omawianym okresie
polityka ta nie sprzyjała skutecznej realizacji celu polityki pieniężnej. Rząd
reagował też negatywnie na większość propozycji wysuwanych przez NBP
(m.in. dotyczących ograniczenia deficytu budżetowego oraz sposobu jego
finansowania, itp.) Miało to poważny wpływ na strategię realizacji polityki
pieniężnej, przyjętej przez NBP. Bank centralny, chcąc zrealizować
swój
ustawowy cel, jakim jest walka z inflacją , musiał opracować długofalowy
sposób działania. Strategii takich w całym okresie przekształceń ustrojowych
przygotowano kilka. W początkowym okresie transformacji, czyli w latach 19901991, była to strategia kontroli kursu walutowego. Sztywny kurs walutowy odegrał
wówczas czołową rolę w tłumieniu inflacji. Jednak o potrzebie odejścia od niego
przesądziła jego nieskuteczność w ograniczeniu tempa wzrostu cen. W latach
1992- 1997 bank centralny stosował strategię elastyczną , której podstawowym
celem, obok celów cząstkowych, takich jak ustalanie stóp procentowych i podaży
pieniądza, było obniżanie inflacji. Od 1998 r. polityka pieniężna realizowana jest
jednak w nowych ramach prawnych i instytucjonalnych. Konstytucja wraz z
Ustawą o Narodowym Banku Polskim określają na nowo organy banku centralnego
i ich kompetencje. Powołany został także nowy organ, a mianowicie Rada Polityki
Pieniężnej, co było zresztą związane z dostosowaniem wymogów prawa
polskiego do standardów obowiązujących w większości państw członkowskich Unii
Europejskiej, w których decyzje w sprawie polityki pieniężnej podejmowane są
kolektywnie, a nie jednoosobowo, przez prezesa banku centralnego.
Sposób przechodzenia do gospodarki rynkowej ma wpływ na ukształtowanie
ostatecznego modelu gospodarki. Potrzebne jest zrozumienie zależności
społecznych i ekonomicznych, aby osiągnąć rozwój wielowymiarowy. Błędem
polskiej transformacji było
wiec traktowanie rozwoju
w kategoriach
makroekonomicznych. Przemiany transformacyjne wymagają bowiem tworzenia
nowych instytucji społecznych, warunków kulturowych, etyki, szacunku do umów i
kapitału ludzkiego. Nie można przenosić instytucji z ustępującego porządku
społeczno-gospodarczego do tworzonego od podstaw, gdyż stanowią one
historyczną całość. Ponadto Polska jako kraj postkomunistyczny nie powinna
powielać neoliberalnych rozwiązań krajów demokracji zachodniej, które wykazują
brak wrażliwości na koszty społeczne. Przekształcenia ekonomiczne wymagały tu
konsensusu pomiędzy grupami społecznymi, aby ograniczyć nierówności społeczne.
Ludzie mają potrzebę podmiotowości, wpływu na otaczającą ich rzeczywistość,
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
8
dlatego przekształcenia systemowe powinny mieć wymiar polityczny, łączący się z
przyznawaniem praw, tworzeniem nowych postaw, jak i ekonomiczno-społeczny,
związany z budowaniem instytucji ekonomicznych i społecznych, dopuszczających
jak największą liczbę obywateli do działań i korzyści gospodarczych. Pokusa
liberalna, panująca na początku transformacji, groziła wchłonięciem państwa i
społeczeństwa przez rynek. Tymczasem gospodarka rynkowa jest efektywna, jeśli
jest substytutem instytucji publicznych i demokracji. W okresie transformacji państwo
nie jest w stanie artykułować potrzeb kraju, stąd przestało być punktem odniesienia
za równo polityków, przedsiębiorców jak i obywateli. Je śli społeczeństwo działa poza
instytucją państwa, wtedy, gdy państwo nie spełnia swoich funkcji i oczekiwań,
tworzą się sieci powiązań oligarchicznych. Rozczarowanie społeczne prowadzi do
degradacji kapitału społecznego i brak konsensusu blokuje formowanie się państwa
pojmowanego jako dobro wspólne. Owocuje to marginalizacją grup społecznych, a
brak wiary w powodzenie życiowe skłania do tworzenia patologicznych
mechanizmów, korupcji. Tymczasem epoka postindustrialna oparta jest na
współdziałaniu szerokich grup ludzi, ponieważ problemy ekonomiczne i społeczne są
tak ze sobą powiązane, że nie jest w stanie rozwiązać ich pojedyncza instytucja, czy
człowiek w pojedynkę. Sztuką transformacji jest więc powoływanie takich instytucji,
które byłyby podstawą tworzenia kapitału społecznego.
Bibliografia:
1. M. Nasiłowski, Transformacja systemowa w Polsce, Wydawnictwo Key
2.
3.
4.
Tekst, Warszawa 1995
W. Adamski, W obliczu prywatyzacji: poparcie i sprzeciw, w: Polacy 90.
Konflikt i zmiana. Raport z badań empirycznych. Warszawa 1991
Ustawa z dnia 13.07.1970 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw
państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298)
Ustawa z dnia 25.09.1991 r. o przedsiębiorstwach państwowych
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
9
5. R. Szulc, Prawne podstawy i ekonomiczne determinanty prywatyzacji w
6.
7.
8.
Polsce w świetle dotychczasowych doświadczeń, w: problemy
prywatyzacji i restrukturyzacji przemysłu w Polsce, Poznań 1993
E. Wnuk – Lipiński, Rozpad połowiczny. Szkice z socjologii
transformacji ustrojowej, Warszawa 1991
Nowa Encyklopedia PWN, wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
1995
M. Nasiłowski Transformacja systemowa w Polsce, Wyd. Key Text,
Warszawa 1995
Szukasz gotowej pracy ?
To pewna droga do poważnych kłopotów.
Plagiat jest przestępstwem !
Nie ryzykuj ! Nie warto !
Powierz swoje sprawy profesjonalistom.
10
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards