M2 – M1 + plus - Ekonomicznie.pl

advertisement
1.
Pochodzenie
nazw: ekonomia i
ekonomia
polityczna.
Ekonomia
jest
nauką
o
gospodarowaniu
czyli podejmowaniu
decyzji
w
jaki
sposób wykorzystać
ograniczone zasoby
do zaspokojenia jak
największej
ilości
nieograniczonych
potrzeb.
Ekonomia dzieli się
na dwie gałęzie:
Mikroekonomia
bada
proces
gospodarowania
z
punktu
widzenia
pojedynczego
podmiotu
gospodarczego czyli
producenta
lub
konsumenta.
Makroekonomia
bada
proces
gospodarowania
z
punktu
widzenia
całego
społeczeństwa. Jest
to
nauka
o
gospodarce
jako
całości.
Ekonomia
polityczna.
Jako
pierwszy
terminu
tego
użył
merkantylista
francuski
Antoine
Montchretien
w
1615
r.
Termin
„ekonomia
polityczna”
oznaczał, że chodzi
o
rozważania
dotyczące norm, czy
też
zasad
postępowania
w
zarządzaniu
gospodarką
państwowa. Termin
„ekonomika”,
równoległą
do
„ekonomia
polityczna
”
wprowadził
Alfred
Marshall w 1879 r.
transakcje kupna –
sprzedaży. Na rynku
czynników
wytwórczych
gospodarstwa
domowe sprzedają
zasoby siły roboczej
(otrzymują za to
płace),
zasoby
naturalne
(otrzymują za to
renty) oraz kapitał
finansowy
(otrzymują za to
procenty lub zyski).
2.
Modele
gospodarki
rynkowej.
Zasoby
tej
gospodarki
są
w
większości w rękach
prywatnych.
Wyróżniamy w nim
dwa
podstawowe
podmioty
ekonomiczne,
Gospodarstwa
domowe
i
przedsiębiorstwa.
Rynek dzieli się na
rynek
dóbr
konsumpcyjnych
i
kapitałowych
oraz
rynek
czynników
wytwórczych.
Poprzez rynek dóbr i
rynek
czynników
wytwórczych
realizuje
się
podstawowe
współzależności
pomiędzy
gospodarstwami
domowymi
a
przedsiębiorstwami.
Na rynku dóbr –
przedsiębiorstwa
sprzedają
gospodarstwom
domowym
dobra
konsumpcyjne oraz
innym
przedsiębiorstwom
dobra
kapitałowe.
Na
rynku
tym
poprzez ścieranie się
popytu
i
podaży
kształtowane
są
ceny i ich relacje na
podstawie
których
dokonywane
są
3.
Zasoby,
potrzeby ludzkie i
sposoby
ich
zaspokojenia.
Zasoby ludzkie niezwykle
istotną
cechą
kapitału
ludzkiego
są
zdolności człowieka
do uczenia się i w
konsekwencji
do
ciągłego rozwijania
swej wiedzy. Wiedza
ta służy z kolei do
coraz
bardziej
skutecznego
wykorzystania
i
przekształcania
zasobów
naturalnych
i
kapitałowych
w
dobra zaspokajające
potrzeby ludzkie
Zasoby naturalne
- nie są wytworem
pracy
ludzi
lecz
darem
natury,
aczkolwiek człowiek
staje
się
ich
właścicielem
i
wykorzystuje je dla
wytwarzania
produktów i usług.
Zasoby takie jak
ziemia,
surowce
mineralne i roślinne,
woda
są
często
1
produktami
podstawowymi
dla
wytwarzania
wielu
towarów finalnych i
półproduktów.
Zasoby dzielą się na
odnawialne
i
nieodnawialne.
Zasoby
kapitałowe
rozumie
się
najczęściej wszelkie
rzeczowe składniki
procesów
wytwórczych będące
wytworem
pracy
człowieka.
Do
rzeczowych zasobów
należą środki pracy i
przedmioty
pracy.
Środkami pracy są
wszelkie
maszyny,
narzędzia, instalacje
przy
pomocy
których
człowiek
wytwarza produkty i
usługi.
Przedmiotami pracy
są
surowce
i
półfabrykaty
które
służą
do
wyprodukowania
danego dobra.
Gospodarowanie
jest
działalnością
celową.
Prowadzi
ono
do
odróżnia
celów i środków,
które
służą
do
osiągnięcia
tego
celu.
Celem
gospodarowania jest
zaspokojenie
potrzeb,
czyli
konsumpcja.
Konsumpcja
(użytkowanie dobra
dla
zaspokojenia
naszych
potrzeb)
jest
celem
(przyczyną)
gospodarowania
i
zamknięciem całego
procesu
ekonomicznego.
Produkują ludzie po
to,
aby
konsumować.
Ponieważ
konsumpcja
jest
celem
gospodarowania,
więc sama nie jest
działalnością
gospodarczą.
Jest
jej
zakończeniem,
jej kresem, jej racją
bytu. Można jeszcze
powiedzieć,
że
potrzeby ludzkie są
przyczyną i celem
działalności
gospodarczej
człowieka.
Jeśli
gospodarowanie ma
charakter celowy, to
taki
charakter
ogarnia
wszystko,
co
w
wyniku
gospodarowania
wytworzono
i
z
czego -korzysta całe
gospodarstwo
społeczne. Ponieważ
człowiek jest tym,
dla
kogo
gospodarstwo
istnieje,
jest
on
podmiotem
gospodarczym. Ale
człowiek jest nie
tylko
konsumentem, nie
tylko
konsumuje,
lecz zwykle choć nie
zawsze, produkuje,
by
móc
konsumować.
Wszyscy ludzie są
konsumentami, choć
nie
wszyscy
jednocześnie
są
producentami. Rola
konsumenta nie jest
zupełnie
bierna:
wywiera on wpływ a
charakter i kierunek
produkcji.
Zazwyczaj
producent
jest
jednocześnie
konsumentem i te
dwie jego funkcje
wzajemnie na siebie
oddziaływają.
Nie
można ich sztucznie
od siebie oddzielić.
Człowiek nadaje taki
kierunek
swojemu
gospodarowaniu, by
jak
najlepiej
zabezpieczyć swoją
konsumpcję,
a
jednocześnie
jego
produktywne
możliwości
oddziałują
na
charakter
jego
konsumpcji.
Potrzeba jest to
stan braku czegoś,
wywołujący
tendencję
do
zaspokajania,
co
jest jednoznaczne z
wytyczeniem
określonego
celu
działania.
Obiektywne
potrzeby są wspólne
wszystkim ludziom,
niezależnie od czasu
i
przestrzeni.
W
zasadzie
są
jednakowe
pod
względem
ilościowym
i
jakościowym.
Przyczyną tego jest
natura
ludzka,
wspólna wszystkim
ldziom, niezależnie
od
epoki
i
terytorium.
W dawnych czasach
człowiek mieszkał w
prymitywnych
warunkach, odżywiał
się znacznie gorzej
niż obecnie itd. Z
kolei to, co było
kiedyś
luksusem
zarezerwowanym
dla nielicznych (np.
centralne
ogrzewanie, komfortowe
mieszkanie
itd.)
rozprzestrzenia się i
staje się potrzeba
konieczną
dla
członków
całego
społeczeństwa.
Ponadto
pojawiają
się nowe potrzeby,
które
początkowo
traktowane są jako
zbytkowe,
luksusowe
(samochód
osobowy, samolot),
by później stać się
potrzebą konieczną
dla członków całego
społeczeństwa
i
rzeczą codziennego
użytku.
Potrzeby
człowieka
mają
również
charakter
dynamiczny.
Przyczynami
różnicowania,
zmienności,
dynamiczności
potrzeb jest poziom
cywilizacyjny
człowieka,
społeczeństwa,
grupy
zawodowej,
wychowania,
a
wreszcie
postępu
technicznego, który
umożliwia
wprowadzenie
w
życie
nowych
produktów, nowych
dóbr i usług. Mimo
olbrzymiego
zróżnicowania
potrzeb,
można
wskazać na kilka
podstawowych cech
właściwych
2
wszystkim
potrzebom,
a
mianowicie:
potrzeby
mają
charakter
obiektywny,
społeczny,
historyczny.
Potrzeby
są
komplementarne,
konkurują ze sobą
lub też wzajemnie
się
substytuują.
Intensywność
każdej potrzeby jest
zmienna
zależnie
od
stopnia
zaspokojenia innych
potrzeb;
zaspokojenie jednej
może
wywołać
drugą, bez czego ta
ostatnia
nie
pojawiłaby się; a
wreszcie częściowe
zaspokojenie jednej
może
powodować
następne pojawienie
się jej towarzystwie
stale nieodłącznym
towarzystwie
drugiej.
Istotną
przyczyną jest to, że
nasze potrzeby są
nieograniczone.
Rosną
one
i
zmieniają
się
nieustannie.
Występowanie
i
trwanie potrzeb nie
ma
na
ogół
charakteru ciągłego.
Pojawiają się one
periodycznie,
co
pewien
czas,
zależnie od swego
charakteru i źródła:
najregularniejsza
jest periodyczność
pojawiania
się
potrzeb cielesnych.
Intensywność
występowania
jest
zupełnie niezależna
od
ich
rodzaju.
Potrzeby mogą być
pokryte lub nie
pokryte. Zależy to
bowiem
od
sposobów
ich
występowania. Jest
to
zmodyfikowane
drugie
prawo
Gossena,
stwierdzające, że
potrzeby
ludzkie
są zaspokajane w
kolejności
swej
wielkości,
tzn.
najpierw
potrzeby
największe, z kolei
coraz mniejsze, aż
do chwili zupełnego
ich nasycenia.
Potrzeby
możemy
podzielić
na
podstawowe
i
dalsze,
fizyczne
psychiczne,
materialne
i
kulturalne,
obiektywne
i
subiektywne,
jednorazowe
i
powtarzalne,
indywidualne
i
zbiorowe itd.
Psycholog
amerykański
Abraham
H.
Maslow
podzielił
potrzeby
na:
potrzeby
fizjologiczne
(pragnienie
zaspokojenia
głodu, snu itd.);
potrzeby
bezpieczeństwa
(pragnienie życia,
stałej
pracy);
potrzeby
przynależności
(pragnienie
obcowania
z
innymi
ludźmi);
potrzeby
samorealizacji
(potrzeby
wykorzystania
własnego
potencjału
umysłowego).
Potrzeby
ludzkie
zaspokajane
są
dobrami
i
usługami.
Dobra
gospodarcze
i
usługi (materialne
i
niematerialne)
powstają w wyniku
działalności
człowieka,
natomiast
dobra
wolne, dane są
przez przyrodę w
nieograniczonej
wielkości,
np.
powietrze, słońce,
woda.
Dobra
Potrzeby
konsumpcyjne
zaspokajamy
pewnymi środkami.
Otóż wszystkie te
środki,
którymi
zaspokajamy pewne
potrzeby, nazywamy
przedmiotami
gospodarczymi,.
Podział
przedmiotów
gospodarczych
opiera
się,
w
pierwszej linii, na
specjalnej
roli
człowieka w życiu
gospodarczym.
I
tak: 1. Przedmioty
gospodarcze, które
mają
charakter
działalności ludzkiej
nazywamy usługami
- usługą jest więc
każda
działalność
ludzka,
która
,zaspokaja
czyjeś
potrzeby;
2.
Wszystkie zaś inne
przedmioty
gospodarcze, a więc
te,
które
są
przedmiotami świata
zewnętrznego,
nazywamy dobrami.
Dobra ,dzielimy na:
gospodarcze
i
wolne.
Dobrami
gospodarczymi
nazywamy
wszystkie te dobra,
które nie są w
nadmiarze
w
stosunku do naszych
potrzeb (są rzadkie i
dlatego
mają
wartość
subiektywną);
dobrami
wolnymi
nazywamy
takie,
które
są
w
nadmiarze
w
stosunku do naszych
potrzeb,
lub
z
których każdy może
korzystać.
Podział
dóbr
gospodarczych.
Dobra gospodarcze
możemy
podzielić
na różne kryteria.
Najważniejsze będą
podziały na:
Dobra
konsumpcyjne, czyli
pierwszego rzędu i
dobra produkcyjne,
czyli dalszego rzędu.
Do
pierwszych
należą
dobra
bezpośrednio
zaspokajające nasze
potrzeby, do drugich
te, które służą do
uzyskania
dóbr
konsumpcyjnych.
Czasami o należeniu
dobra do pierwszej
czy drugiej grupy
decyduje
dany
podmiot
3
gospodarczy
(np.
węgiel służący w
domu jako opał jest
dobrem
konsumpcyjnym; a
służący w bryce jako
opał jest dobrem
produkcyjnym).
1. Dobra
samodzielne,
normalne,
substytucyjne
(zastępcze)
komplementarne
(uzupełniające się):
2a.
Dobra
samodzielne,
normalne
mają
użyteczność
niezależną
od
innych dóbr.
2b. Przy dobrach
substytucyjnych
jedno
dobro
zastępuje
drugie,
toteż
posiadanie
jednego zmniejsza
użyteczność
drugiego, np. kawa i
herbata, pszenica i
żyto.
Substytucja
może być mniej lub
więcej doskonała. O
doskonałej
substytucji mówimy
wówczas, gdy jest
ona: a) zupełna, co
istnieje
wówczas,
gdy jedno dobro
może
zaspokajać
daną potrzebę tak
dobrze jak drugie;
b)
natychmiastowa,
tj. gdy jedno dobro
możemy
zastąpić
drugim bez żadnej
straty czasu.
2c.
Dobra
komplementarne
mają
użyteczność
łączną,
tzn.
posiadają
pełną
użyteczność dopiero
w połączeniu, jak
np. koń i wóz, klucz.
i zamek. Przy tych
dobrach posiadanie
jednego
z
nich
zwiększa
użyteczność
drugiego.
Tak
komplementarnymi,
jak
i
substytucyjnymi
mogą być zarówno
dobra
konsumpcyjne, jak i
produkcyjne.
Z mniej ważnych
podziałów
dóbr
gospodarczych
można
wymienić
podział na:
2. Dobra
trwałe,
nie zużywane, nie
niszczejące
w
jednym
akcie
konsumpcji
(np.
ubranie, telewizor) i
zużywalne,
niszczejące
w
jednym
akcie
konsumpcji
(np.
pokarm).
3. Dobra
podzielne
ekonomicznie
i
niepodzielne:
dobrami
podzielni
ekonomicznie
nazywamy
dobra,
których
każda
oddzielna część ma
użyteczność
proporcjonalną
do
całości (np. złoto).
4. Dobra
naturalne,
dostarczane
przez
samą przyrodę, i
dobra
sztuczne,
wyprodukowane
przy pomocy pracy.
5.
Dobra
niższego rzędu - na
które popyt maleje
wraz ze wzrostem
dochodu
i
dobra
luksusowe
o
elastyczności popytu
większej od 1.
każdy
chciałby
zaspokoić. Tak więc
lewa
strona
nierówności
także
zwiększa
się
sprawiając,
że
problem
rzadkości
nie znika.
Rzadkość
zasobów
jako
czynnik
ograniczający
wzrost produkcji.
Rzadkość
jest
wynikiem zależności
między
zapotrzebowaniem
ludzi
na
dobra
(zapotrzebowaniem
potencjalnym)
a
ograniczonymi
zdolnościami
wytworzenia
tych
dóbr.
Problem
rzadkości występuje
zawsze,
kiedy
zapotrzebowanie
ludzi
na
dobra
przewyższa
możliwości
wyprodukowania
tych
dóbr
(niezależnie do tego
jak
znaczne
są
możliwości
produkcyjne). Wraz
z upływem czasu
pojawiają się nowe i
lepsze
technologie
produkcji,
zwiększają
się
również zasoby. W
rezultacie
prawa
strona nierówności
powiększa
się
zwiększają
się
możliwości
wytwarzania
większych
ilości
dóbr.
Z
drugiej
strony
jednak
wzrasta liczba ludzi,
rosną
również
potrzeby,
które
Zapotrzebowanie =
ilość
dóbr
które
ludzie
chcieliby
posiadać w ciągu
roku.
Zdolności = ilość
dóbr, które ludzie są
zdolni wytworzyć w
ciągu roku.
4.
Dobra
substytucyjne
i
komplementarne.
Dobra
produkcyjne
i
konsumpcyjne.
Substytuty - dwa
dobra
są
substytutami jeżeli
zmiana
ceny
(wzrost, spadek) na
jeden z produktów,
przy niezmienionej
cenie
drugiego,
przesuwa
popyt
konsumentów
w
kierunku
dobra
tańszego.
Klasycznym
przykładem
jest
masło i margaryna.
Dobro
komplementarne
dwa
dobra
są
komplementarne,
jeżeli
wzrost
(spadek) ceny na
dane
dobro
wywołuje
spadek
(wzrost) popytu na
drugie
dobro.
Wzrost
(spadek)
ceny
mieszkań
wpływa na spadek
4
(wzrost) popytu na
meble,
sprzęt
gospodarstwa
domowego itp.
Dobra ekonomiczne
często są dzielone
na
DOBRA
PRODUKCYJNE
(będące jednym z
czynników
wytwórczych,
są
wykorzystywane do
wytwarzania innych
dóbr,
ale
w
przeciwieństwie do
surowców są zwykle
trwałe) oraz DOBRA
KONSUMPCYJNE
(służące
do
czerpania
z
nich
korzyści
bezpośrednio
po
nabyciu, czyli nie
służące
do
wytworzenia innych
dóbr).
5.
Krzywa
możliwości
produkcyjnych.
Granica możliwości
produkcyjnych
pokazuje wszystkie
możliwe kombinacje
produkcji
dwóch
dóbr,
które
społeczeństwo jest
wstanie wytworzyć
wykorzystując
posiadane
technologie
produkcji.
Przesunięcie granicy
możliwości
produkcyjnych może
nastąpić w wyniku
rozwoju
gospodarczego.
Istnieją dwie drogi
rozwoju
gospodarczego:
intensywny
– przy
tej samej
technologii produkcji
ekspensyw
ny – przy tej samej
technologii produkcji
zwiększa się ilość
zasobów
wykorzystywanych
do wytwarzania
6.
Systemy
gospodarki:

Nakazo
wo – rozdzielczy;

Rynkow
y
Koncepcja
społecznej
gospodarki
rynkowej.
Gospodarka
planowa,
gospodarka
nakazowa,
gospodarka
nakazoworozdzielcza,
charakterystyczny
dla
socjalizmu
model zarządzania
gospodarką,
w którym jedynym
lub
dominującym
regulatorem
produkcji i podziału
jest
system
wzajemnie
powiązanych planów
gospodarczych
(rocznych,
wieloletnich
i perspektywicznych
),
zawierających
podejmowane
na
szczeblu centralnym
bieżące
i przyszłościowe
decyzje
gospodarcze.
Roczne
narodowe
plany gospodarcze,
przygotowywane
przez powołane do
tego
agendy
rządowe
i zatwierdzane przez
parlament,
mają
charakter
dyrektywny
określone
w nich
zadania,
wraz
z przyznanymi
środkami
na
ich
realizację
są
adresowane
do
konkretnych
podmiotów
gospodarczych,
które
też
odpowiadają za ich
realizację.
(produkcyjne
podlegają
centralnemu
rozdzielnictwu),
a i w tym
zakresie
jest on sterowany
przez
państwo,
które decyduje o ich
podaży,
cenach,
a w pewnym stopniu
także
i popycie
(regulacja dochodów
gospodarstw
domowych).
Kilkudziesięcioletnia
historia
istnienia
gospodarki planowej
w kilku krajach na
świecie wykazała jej
nieefektywność
w porównaniu
z alternatywnym
regulatorem, jakim
jest rynek.
Dyrektywne
planowanie
gospodarcze w skali
makroekonomicznej
jest możliwe dzięki
wyłączności
lub
dominacji społecznej
(państwowej
lub
spółdzielczej)
własności
materialnych
czynników
wytwórczych. Plany
roczne
są
uszczegółowieniem
planów wieloletnich,
a te
perspektywicznych,
wyznaczających
długofalowe kierunki
rozwoju.
Gospodarka
rynkowa,
system
gospodarczy,
w którym
alokacja
zasobów czynników
wytwórczych (pracy,
ziemi
i kapitału)
pomiędzy
alternatywne
możliwości
ich
wykorzystania
(dziedziny
wytwarzania,
konkretne
produkty),
a także
podział
wytworzonych
produktów pomiędzy
poszczególne
jednostki dokonuje
się
głównie
za
pośrednictwem
rynku,
przy
niewielkim wpływie
państwa.
Gosopodarka
planowa
eliminuje
oddziaływanie rynku
na
procesy
gospodarcze:
dokonuje się na nim
obrót tylko dobrami
konsumpcyjnymi
5
W
gospodarce
rynkowej
decyzje
dotyczące tego, co
i w jakich
ilościach
będzie
produkowane, w jaki
sposób, tzn. przy
użyciu jakich metod
technicznych, oraz
dla kogo (tak zwane
kardynalne pytania
ekonomii),
podejmowane
są
przez
suwerenne
podmioty
gospodarcze,
kierujące
się
własnym interesem
i postępujące
zgodnie z zasadami
racjonalności
gospodarowania.
Podstawą
podejmowania tych
decyzji
są
informacje płynące
z rynku: m.in. ceny
dóbr i usług, ceny
czynników
wytwórczych, płace,
stopy
procentowe,
stopy zysku, kursy
papierów
wartościowych,
walut
oraz
oczekiwania
podmiotów
gospodarczych co do
ich kształtowania się
w przyszłości.
Decyzje te mogą
być
w pewnym
stopniu
modyfikowane przez
państwo w związku
z ustalaniem przez
nie
np.
stóp
podatkowych,
nakładaniem
(lub
zmianą)
ceł,
ustalaniem
minimalnych
lub
maksymalnych cen,
minimalnych
płac,
ograniczaniem
wahań
kursów
walutowych,
kształtowaniem
systemu
ubezpieczeń,
zakresu
opieki
socjalnej itp.
Skrajną
postacią
gospodarki rynkowej
byłaby gospodarka
wolnorynkowa,
pozbawiona
całkowicie
wpływu
państwa
taka
jednak współcześnie
nie
istnieje.
Podstawą
gospodarki rynkowej
jest
prywatna
własność czynników
wytwórczych.
7.
Konkurencja
rynkowa
i
interwencjonizm
państwowy.
Konkurencja
(z
łaciny concurrentia
–
współzawodnictwo)
proces,
w którym
uczestnicy
rynku
dążą do realizacji
swoich
interesów
poprzez
przedstawienie jak
najkorzystniejszej
oferty,
w skład
której wchodzi nie
tylko cena, ale także
np. jakość wyrobu,
serwis gwarancyjny
i pogwarancyjny.
Kupujący konkurują,
chcąc
zdobyć
ograniczoną
ilość
dóbr
na
rynku,
natomiast
sprzedający walczą
o pieniądze
kupujących.
Konkurencję można
podzielić na cenową,
czyli
związaną
z ilością dóbr, które
są w stanie kupić
nabywcy
za
określoną
kwotę
oraz
konkurencję
pozacenową, która
określa
jakość
produktu,
styl,
cechy wyrobu, jego
parametry
użytkowe, trwałość
udzielanej
gwarancji,
marki,
serwisu
czy
ewentualnego
kredytu.
Ponadto
ważnym narzędziem
współczesnej
konkurencji
jest
reklama, promocja,
marketing.
kształtowania
pozytywnego
wizerunku
firmy
w oczach
opinii
publicznej. Wyróżnia
się
reklamę
nakłaniającą
do
zakupu
produktu
oraz
informującą
o produkcie
czy
jakimś wydarzeniu
(np.
kulturalnym,
sportowym).
Popularną
formą
reklamy
jest
sponsorowanie
–
finansowe wsparcie
przez firmy imprez,
organizacji lub osób
w sferze
rozrywki,
sportu, kultury itp.
Reklamę uznaje się
za
najważniejsze
narzędzie promocji.
Promocja,
jedno
z czterech narzędzi
marketingu
mix,
obejmujące
różne
rodzaje
czynności
podejmowanych
przez
przedsiębiorstwo
w celu
poinformowania
o cechach
merytorycznych
produktu
i przekonania
docelowych
nabywców do jego
zakupu.
Obejmuje
niezbędne
zatrudnienie,
przeszkolenie
i motywowanie
personelu sprzedaży
oraz
sporządzanie
programów
informacyjnych
i programów
promocji
składających się z:
Reklama,
rozpowszechnianie
pewnych informacji
za
pomocą
np.
napisów,
plansz
(plakaty,
tablice),
ogłoszeń w środkach
masowego
przekazu. Reklama
najczęściej
wykorzystywana
jest
w celu
zwiększenia
sprzedaży,
wykreowania popytu
na nowe towary,
przekazania
konsumentom
informacji
o dokonanych przez
producenta
zmianach w swoim
wyrobie,
6
reklamy,
marketingu
bezpośredniego,
promocji sprzedaży
i public relations.
Marketing
(z
angielskiego),
wyszukiwanie
i ocena
szans
rynkowych
związanych
z zaspokojeniem
potrzeb określonych
nabywców
oraz
rekomendacja
działań
umożliwiających
wykorzystanie tych
szans.
Sposób
działania firmy na
rynku, który polega
na identyfikowaniu
(ustalaniu,
określaniu)
i kształtowaniu
potrzeb odbiorców,
określaniu,
które
z nich firma może
najlepiej zaspokoić,
zaprojektowaniu
odpowiednich
produktów
i usług
oraz mobilizowaniu
każdego
pracownika,
by
działał
na
rzecz
zaspokojenia
tych
potrzeb.
Amerykańskie
Stowarzyszenie
Marketingu
zaaprobowało
następującą
definicję:
“marketing
to
proces
planowania
i realizacji koncepcji,
ceny,
promocji
i dystrybucji
dóbr,
usług i idei w celu
doprowadzenia
do
wymiany, która daje
jednostce
satysfakcję
i realizuje
cele
organizacji”.
Odpowiednie
dopasowanie
wszystkich
czynników
wchodzących
w skład
tak
zdefinowanego
marketingu
(marketing-mix)
i ich koordynacja są
kluczem
do
osiągnięcia
celów,
jakie ma przed sobą
marketing.
Know-how,
angielski
termin
oznacza
dosłownie
"wiedzieć,
jak
(robić)".
Jest
to
w istocie znajomość
tajników produkcji.
Jako jedna z form
międzynarodowego
transferu
wiedzy
technicznej umowy
know-how
są
kontraktami
dotyczącymi
innowacji
technicznych,
zwłaszcza technologi
produkcji,
nie
opatentowanych
z różnych powodów.
Umowy
know-how
są
częstokroć
połączone
z zakupami
patentów,
które
uzupełniają
o rozwiązania
technologiczne.
Ponadto
w
konkurencji
rynkowej ważna role
odgrywa
też:skala
produkcji

możli
wości inwestycyjne

środk
i inwestycyjne

gener
alnie
środki
maksymalizujące
i
wspomagające
sprzedaż
wzrostu podaży dóbr
i usług (np. roboty
publiczne);
2)
dotacje
do
nierentownych
przedsiębiorstw lub
ich
nacjonalizacja;
3)
protekcjonizm
w zakresie
handlu
zagranicznego;
4)
polityka monetarna;
5) polityka fiskalna.
Interwencjonizm
państwowy,
polityka aktywnego
oddziaływania
państwa na przebieg
procesów
gospodarczych.
Przeciwieństwo
liberalizmu
gospodarczego.
Zwolennicy
interwencjonizmu
wskazują na trzy
główne jego cele:
ograniczenie
bezrobocia
do
poziomu uznanego
za
niezbędny,
a nawet
korzystny
dla
gospodarki,
pobudzenie popytu
globalnego, którego
niedostateczny
poziom uznaje się
za jedną z przyczyn
wahań
koniunkturalnych
oraz
podniesienie
tempa
wzrostu
gospodarczego. Do
głównych
narzędzi
pozwalających
realizować politykę
interwencjonizmu
należą:
Zakres
i wykorzystanie tych
narzędzi zależy od
potrzeb gospodarki,
wynikających przede
wszystkim
ze
stopnia jej rozwoju
oraz
aktualnego
stanu koniunktury.
Polityka
interwencjonizmu
państwowego
stwarza zagrożenie
inflacją, wynikające
ze
zwiększonych
wydatków budżetu
państwa
(deficyt
budżetowy).
Źródłem
jej
finansowania
jest
najczęściej
dług
publiczny.
8.
Warunki
funkcjonowania
konkurencji
doskonałej.
Założenia
konkurencji
doskonałej.
Sytuacja
rynkowa
określana
mianem
konkurencji
doskonałej
charakteryzuje
się
tym, że żaden z
kupujących
i
sprzedających
nie
ma wpływu na cenę.
Cena
jest
1)
podejmowanie
przez
państwo
przedsięwzięć
inwestycyjnych
pozwalających
zwiększyć
zatrudnienie
bez
7
wypadkową
oferty
wszystkich
producentów
i
zapotrzebowania
wszystkich
odbiorców. Zarówno
dla producenta jak i
dla
konsumenta
cena jest wielkością
daną
w
teorii
ekonomii wyróżnia
się zazwyczaj cztery
rodzaje konkurencji
(cztery
rodzaje
rynków):
Konkurencja
doskonała, monopol
pełny, konkurencja
monopolistyczna
oraz oligopol.
Teoretyczna
konstrukcja modelu
konkurencji
doskonałej,
lub
rynku
doskonale
konkurencyjnego,
opiera
się
na
czterech
podstawowych
założeniach:

założenia
jednorodności
produktu
Produkty każdego z
producentów
są
identyczne

założenia
pełnej
mobilności
czynników produkcji
Na rynku doskonale
konkurencyjnym nie
istnieją
żadne
przeszkody
(ekonomiczne,
prawne, społeczne)
wchodzenia
i
wychodzenia
przedsiębiorstw do i
z
danej
gałęzi
gospodarki.

duża liczba
sprzedających
i
kupujących

założenia
doskonałej
informacji o rynku
9.
Konkurencja
wolna
albo
monopolistyczna.
Wolna
konkurencja,
typ
konkurencji
występującej
w warunkach
istnienia
w danej
gałęzi
produkcji
dużej
liczby
niewielkich
przedsiębiorstw,
z których żadne nie
wywiera większego
wpływu na sytuację
rynkową,
przy
biernej roli państwa,
nie
zakłócającego
samoczynnych
procesów rynkowych
własnymi
działaniami
lub
ograniczeniami
nakładanymi na inne
podmioty
gospodarcze.
Termin
wolna
konkurencja
używany był w teorii
ekonomii
do
określenia
modelu
rozwoju przemysłu
w Europie w XIX w.
Na
początku
obecnego
wieku
zastąpiono
go
mianem konkurencji
doskonałej
(J.Robinson),
precyzując
dokładniej jej cechy:
brak
wpływu
pojedynczych
sprzedawców
i nabywców
na
kształtowanie
się
cen rynkowych (są
oni
wszyscy
cenobiorcami),
łatwość - z uwagi na
niskie koszty i brak
barier technicznych
i administracyjnych
- wejścia i wycofania
się
producentów
z rynku
oraz
produkcja i sprzedaż
jednorodnych
produktów
(np.
płody rolne).
producentów,
których
decyzje
cenowe
są
wzajemnie
uzależnione.
Uzależnienie
to
przyjmuje
najczęściej
formę
paralelizmu
cenowego,
gdy
decyzje co do ceny
podejmuje
największe
przedsiębiorstwo
oligopolu
(lider
cenowy),
a pozostałe
je
naśladują,
bądź
mniej lub bardziej
formalnych umów,
dotyczących
wspólnej
polityki
cenowej
(umowa
dżentelmeńska,
kartel,
syndykat
itp.). Oligopol jest
najczęściej
występującym
modelem
rynku,
zarówno
w przypadku
produktów
jednorodnych
(np.
stal, ropa naftowa,
metale
kolorowe),
jak i zróżnicowanych
(np.
samochody,
papierosy,
sprzęt
elektroniczny).
Wejście nowych firm
do oligopolu jest
istotnie utrudnione,
bądź ze względu na
konieczność
dysponowania
dużym
kapitałem,
bądź
z uwagi
na
bariery
technologiczne
lub
prawne. W oligopolu
dominują
pozacenowe formy
konkurencji poprzez
10. Duopol
i
Oligopol.
Model
Cournota.
Duopol
jest
to
forma
oligopolu,
w której
rynek
określonego
produktu
opanowany
jest
przez
dwóch
niezależnych
producentów,
zaopatrujących dużą
liczbę
odbiorców,
przy czym żaden
z nich
nie
jest
w stanie opanować
całego
rynku.
Wejście na rynek
innych
firm
jest
bardzo trudne ze
względu
na
konieczność
poniesienia
ogromnych
nakładów
kapitałowych
i sprzeciw
dotychczasowych
jego uczestników.
Oligopol,
rynek
oligopolistyczny,
model rynku, na
którym
występuje
niewielka liczba - od
dwóch (duopol) do
kilkunastu
8
reklamę,
poprawę
jakości
oraz
atrakcyjności
produktów
oraz
wprowadzanie
nowych, stosowanie
dogodnych
dla
odbiorców
form
i warunków
sprzedaży.
Model
Cournota.
Zakłada
on,
że
przedsiębiorstwa
mają te same koszty
krańcowe
równe
zero,
produkują
jednakowe
dobra,
stosują
tę
samą
cenę.
Zmienną
strategiczną
jest
wielkość produkcji,
przy
czym
obie
firmy uważają się za
naśladowców,
reagujących
na
poczynania
konkurenta. Według
Cournota
istnieje
równowaga,
do
której dążą wielkości
produkcji
obu
przedsiębiorstw,
nazywana
równowagą
Cournota - Nasha.
Osiąga się ją przy
łącznej
wielkości
produkcji
większej
niż w monopolu.
11. Monopol
pełny.
Monopol pełny jest
drugą, skrajną w
sensie
teoretycznym,
sytuacją na rynku.
Sytuacja
ta
ma
miejsce
wówczas,
kiedy w danej gałęzi
przemysłu
istnieje
tylko
jedno
przedsiębiorstwo
wytwarzające
produkt
nie
posiadający
substytutów.
Model
monopolu
pełnego opiera się
na
czterech
założeniach:
- produkty
jednorodne
lub
zróżnicowane
model pełny może
wytwarzać
i
sprzedawać
produkty
jednorodne
bądź
zróżnicowane.
Zakłada
się,
że
rynku nie istnieją
bliskie
substytuty
tych prduktów.
- brak możliwości
wejścia
do
działalności
opanowanej
przez
monopol pełny
ograniczenia
możliwości wejścia
innych producentów
lub sprzedawców do
działalności
monopolu
pełnego
mogą
wynikać
z
uwarunkowań
technicznych,
ekonomicznych oraz
administracyjnoprawnych.
Wytwarzanie danego
produktu może być
objęte
ochroną
patentową,
uniemożliwiającą
pojęcie
produkcji
tego wyrobu przez
innych producentów.
Niemożność wejścia
do danej działalności
produkcyjnej
czy
usługowej
innych
producentów może
być
związana
z
koniecznością
poniesienia
ogromnych
nakładów i kosztów
początkowych
możliwych
do
odzyskania w bardzo
długim
okresie
czasu
(tzw.
monopole naturalne,
takie
jak
usługi
publiczne w zakresie
elektryczności,
gazu,
wody).
Monopol
pełny
wynika niekiedy z
przepisów
administracyjno
ustalonych
przez
państwo
w
celu
kontroli
produkcji
danego wyrobu i
powstających z niej
dochodów (monopol
spirytusowy,
tytoniowy)
- jeden
sprzedający i wielu
kupujących
- założenie
doskonałej
informacji o rynku.
partnerzy nie mają
możliwości
swoimi
jednostronnymi
zachowaniami
narzucić
cen
lub
zasad
współpracy.
Czynnikiem
wpływającym
na
powstawanie karteli
jest istnienie rynku
oligopolowego,
na
którym
istnieje
niewielka
liczba
podmiotów
gospodarczych.
Następuje wówczas
łatwa
możliwość
komunikowania się
konkurentów
i minimalizowanie
ryzyka
nieprzewidzianych
zachowań
klienta,
odmiennie niż jest
to
w warunkach
naturalnej
rywalizacji.
W
konsekwencji
zawierania
karteli
obniża
się
zainteresowanie
podnoszeniem
efektywności
gospodarowania.
Negatywne
cechy
karteli można ująć
następująco: 1) nie
sprzyjają obniżaniu
cen 2) ograniczają
konkurencję
3)
ograniczają
samodzielność
uczestników
rynku
4)
wprowadzają
restrykcje
w stosunku
do
podmiotów
nie
będących
partnerami
porozumień
monopolistycznych
5)
stanowią
zagrożenie interesu
12. Formy
monopoli
na
rynku
oligopolistycznym.
Kartel,
porozumienie
monopolistyczne,
rodzaj
grupowej
praktyki
monopolistycznej,
której celem jest
eliminowanie
lub
ograniczanie
konkurencji.
Porozumienia
monopolistyczne
dochodzą do skutku
wówczas,
gdy
konkurenci
bądź
9
publicznego. Wśród
podziałów
porozumień
antymonopolowych
najbardziej
ogólny
rozróżnia
dwa
rodzaje porozumień
ograniczających
konkurencję:
1)
porozumienia
poziome
(kartele
horyzontalne)
charakteryzują
się
tym,
że
są
zawierane pomiędzy
konkurentami,
a więc podmiotami
funkcjonującymi na
tym samym stopniu
produkcji
lub
obrotu.
Jako
przykłady
takich
porozumień można
wskazać
uzgodnienia między
konkurentami cen,
zasad ich ustalania
w stosunkach
z osobami trzecimi,
podział rynku wg
kryteriów
terytorialnych,
asortymentowych,
podmiotowych,
a także ustalanie lub
ograniczanie
wielkości produkcji,
sprzedaży lub skupu
towarów.
2)
porozumienia
pionowe
(kartele
wertykalne) - do
tych
porozumień
należą porozumienia
polegające
na
ustalaniu
cen
odsprzedaży,
porozumienia
dyskryminujące
niektóre
kategorie
podmiotów,
porozumienia
służące wymuszaniu
transakcji
wiązanych.
Do
typowych
karteli
zaliczyć
należy:
kartele
cenowe,
kartele podziałowe
(dzielące
rynek
zbytu
lub
zaopatrzenia),
kartele
kontyngentowe,
kartele
ograniczające
dostęp do rynku lub
zmierzające
do
eliminacji
konkurentów.
Trust,
forma
monopolistycznego
związku
przedsiębiorstw
w ramach oligopolu,
powstająca
na
drodze łączenia się
samodzielnych
dotąd
przedsiębiorstw tej
samej
branży,
w celu
uzyskania
większego
wpływu
(dominacji)
na
rynku
określonego
towaru i zwiększenia
zysków.
Przedsiębiorstwa
tworzące
trust
nieodwracalnie tracą
swą dotychczasową
samodzielność
ekonomiczną
i prawną, podlegają
wspólnemu
zarządowi,
a ich
aktywa
stają
się
udziałami w truście.
Ich wartość stanowi
podstawę
podziału
zysków.
Koncern,
grupa
przedsiębiorstw
należących do tego
samego właściciela,
mających
jednak
odrębną osobowość
prawną.
Koncern
posiada
wspólny
zarząd,
jego
struktura polega na
istnieniu
przedsiębiorstwa
dominującego oraz
grupy
przedsiębiorstw
zależnych,
poddanych
jednolitemu
kierownictwu,
jeśli
idzie o rozstrzyganie
najważniejszych
kwestii,
niezależnych jednak
często
w swej
bieżącej,
operatywnej
działalności oraz nie
tracących
swej
odrębności
organizacyjnej
i prawnej. Do jego
utworzenia dochodzi
przez fuzję lub przez
wykup kontrolnego
pakietu
udziałów,
ale również przez
zgodę
na
korzystanie
przez
przedsiębiorstwo
dominujące
z patentów, licencji
itp. innych członków
koncernu.
Najczęściej jest to
związek
spółek.
Koncern może mieć
charakter struktury
pionowej,
obejmującej
przedsiębiorstwa
działające
w kolejnych fazach
jednego,
dużego
procesu
technologicznego,
bądź
poziomej,
obejmującej
jednostki
wykorzystujące
te
same
technologie,
wspólną
bazę
surowcową itp. Może
mieć
również
strukturę
bardziej
luźną, zbliżoną do
konglomeratu. Jako
uczestnik koncernu
występuje
często
bank,
który
obsługuje
w pierwszym rzędzie
przedsiębiorstwa
koncernu. Głównym
celem koncernu jest
zlikwidowanie
konkurencji między
przedsiębiorstwami
oraz
utworzenie
wspólnoty
kapitałowej
wzmacniającej
podstawy
funkcjonowania, co
daje
możliwości
rozszerzenia
zakresu działalności
gospodarczej,
opanowania rynków
zbytu oraz poprawy
efektywności
gospodarowania.
Syndykat jest to
typ
monopolistycznego
porozumienia
producentów
w warunkach rynku
oligopolowego,
stanowiący wyższą
formę
umowy
kartelowej (kartel).
W syndykacie
następuje
centralizacja zbytu
produktów
skartelizowanych
przedsiębiorstw
(wspólne
biuro
10
zbytu), co likwiduje
możliwe
w kartelu
odstępstwa
od
umów dotyczących
limitów
produkcyjnych
i polityki
cenowej,
zwiększając stopień
regulowania podaży.
Syndykat, podobnie
jak
kartel,
jest
nietrwałą
formą
monopolizacji,
z uwagi
na
zachowanie
przez
jego
członków
odrębności prawnej
(w
tym
własnościowej)
pozwalającej
na
wycofanie
się
z zawartej umowy.
Gentelmen's
agreement, układ
dżentelmeński,
termin
międzynarodowy
specyficzny
typ
umowy zawartej nie
w formie pisemnej,
lecz
ustnej.
Rozróżnia się jawne
układy
dżentelmeńskie oraz
tajne porozumienia
dyplomatyczne.
W USA
w 1890
wprowadzony został
zakaz
stosowania
tajnego gentelmen's
agreement
w stosunkach
handlu
międzynarodowego,
ponieważ przez swój
charakter
tajny
układ nie podlega
niczyjej kontroli.
13. Popyt
rynkowy i czynniki
go kształtujące.
Prawo
popytu
rynkowego.
Prawo
popytu
rynkowego - wraz ze
wzrostem
ceny
produktu zmniejsza
się, ceteris paribus,
popyt
na
ten
produkt, natomiast
wraz ze spadkiem
ceny popyt wzrasta.
Między
zmianami
ceny
i
zmianami
popytu
na
dane
dobro
istnieje
zależność odwrotna.
W
rzeczywistości
gospodarczej
na
popyt wpływają nie
tylko ceny ale także
inne czynniki takie
jak
dochód
kupujących,
ich
gusty (upodobania)
czy
też
zjawiska
określone
mianem
efektów
naśladowania
oraz
demonstracji.
Zmiany popytu są
funkcją
równoczesnych
zmian
wszystkich
tych czynników.
Należy
pamiętać,
że: zmiana ceny
dobra
powoduje
zmiany
wielkości
popytu wzdłuż danej
krzywej popytu oraz
krzywa
popytu
rynkowego
przesuwa się nie
tylko w rezultacie
zmian
czynników
niecenowych
(innych
a
niżeli
cena).
Czynniki wpływające
na rozmiary popytu.
Do najważniejszych
czynników
niecenowych
wpływających
na
zmiany
popytu
rynkowego
zaliczamy: dochody,
gusty i preferencje,
ceny
dóbr
substytucyjnych
i
komplementarnych,
przewidywania cen
relatywnych, liczbę
ludności,
efekty
naśladowania
i
demonstracji.
Dochody
konsumentów
zmiany
dochodów
kupujących
przesuwają
popyt
rynkowy
na
większość
dóbr.
Wzrost
dochodów
przesuwa
krzywą
popytu
w
górę.
Oznacza to, że przy
danej cenie popyt
zgłaszany na dane
dobro jest większy.
Spadek
dochodów
przesuwa
krzywą
popytu rynkowego w
dół, czyli że przy
danej
cenie
rozmiary popytu na
dane
dobro
są
mniejsze.
Gusty i preferencje każdy z kupujących
posiada
własne
gusty
lub
preferencje
odnoszące się do
kupowanych
dóbr.
Każdy z nas posiada
ulubiony
kolor
i
chętniej kupuje tą
odzież. Pojawiają się
tzw. modne kolory.
Wywiera to znaczny
wpływ na gusty i
preferencje
kupujących
odzież
właśnie w kolorach
modnych.
W
rezultacie
popyt
rynkowy na modną
odzież przesuwa się
w górę.
Substytuty - dwa
dobra
są
substytutami jeżeli
zmiana
ceny
(wzrost, spadek) na
jeden z produktów,
przy niezmienionej
cenie
drugiego,
przesuwa
popyt
konsumentów
w
kierunku
dobra
tańszego.
Klasycznym
przykładem
jest
masło i margaryna.
Dobro
komplementarne
dwa
dobra
są
komplementarne
jeżeli
wzrost
(spadek) ceny na
dane
dobro
wywołuje
spadek
(wzrost) popytu na
drugie
dobro.
Wzrost
(spadek)
ceny
mieszkań
wpływa na spadek
(wzrost) popytu na
meble, sprzęt gos.
domowego itp.
Przewidywanie cen
relatywnych
kupujący
może
antycypować
(wyprzedzać
w
czasie) zakupy dóbr
przewidując
znaczące zmiany ich
cen.
Antycypacja
popytu występuje z
niezwykłą
ostrożnością
w
okresach
długotrwałej
i
wysokiej
inflacji.
Kupujący
tracą
wtedy
możliwości
11
zmian
cen
relatywnych i o ile
tylko
posiadają
jeszcze
pewne
zdolności
dochodowe starają
się
kupować
możliwie
jak
najszybciej
i
w
zwiększonych często
ilościach.
Liczba ludności zmiany
liczby
ludności przesuwają
krzywą popytu wielu
produktów. Wzrost
liczby
ludności
przesuwa krzywą w
górę, spadek w dół.
Efekty
naśladownictwa
i
demonstracji
niekiedy ludzie chcą
wyróżniać
się
spośród
innych,
chcą być podobni do
innych, wyposażając
swoje mieszkania w
podobny
sposób.
Typowym
przykładem
naśladownictwa
większości
jest
moda, naśladowanie
określonego
stylu
konsumpcji,
np.
stylu
amerykańskiego,
którego symbolami
są
coca
-cola,
spodnie tylu jeans
oraz
hamburger.
Innymi zjawiskami
wywierającymi
na
popyt na niektóre
produkty są efekty
demonstracji,
z
których najbardziej
znane
to
efekt
snobizmu oraz efekt
Veblena.
Efekt
snobizmu występuje
wówczas,
gdy
wielkość popytu na
dane
dobro
zgłaszana
przez
konsumenta zmienia
się
w
odwrotny
sposób
w
porównaniu
do
zmian
wielkości
popytu pozostałych
konsumentów.
14. Czynniki
kształtujące
podaż
rynkową
towaru.
Prawo
podaży
rynkowej Ilości dóbr
oferowane na rynku
przez producentów
nazywamy podażą.
Pomiędzy
ilością
dostarczanych
na
rynek produktów i
usług a ich cenami
istnieje następujące
zależność, określana
jako prawo podaży:
wzrost
ceny
rynkowej produktu
prowadzi,
ceteris
paribus, do wzrostu
oferowanych
ilości
tego produktu. Przy
wyższej cenie staje
się
bardziej
korzystna,
co
skłania producentów
do zwiększania ilości
swoich
produktów
oferowanych
na
rynku.
spadek
ceny
produktów
wywołuje,
ceteris
paribus,
zmniejszenie
oferowanych
ilości
produktu (produkcja
staje
się
mniej
opłacalna
ze
względu na niższą
cenę produktu).
Czynniki wpływające
na rozmiary podaży.
Do najważniejszych
czynników,
które
poza ceną danego
produktu
mają
wpływ
na
kształcenie
się
wielkości
podaży
należą:
ceny
czynników
produkcji,
technologia, podatki
i
subsydia,
przewidywania cen
oraz
ilość
przedsiębiorstw
w
gałęzi.
Ceny
czynników
produkcji - Wzrost
cen
wykorzystywanych
do produkcji (wzrost
płac,
opłat
za
energię, czynszów,
wzrost
cen
surowców,
wzrost
procentów
od
pożyczonego
kapitału) powoduje,
ceteris
paribus,
przesuwanie
się
krzywej podaży w
górę.
W
sytuacji
spadku
cen
czynników produkcji
krzywa przesuwa się
w dół. W pierwszym
przypadku
produkcja staje się
mniej zyskowna i
producenci
ograniczają
ilość
oferowanych
produktów.
Technologia
w
ujęciu
statycznym
(czyli
analizując
zjawiska
gospodarcze
w
danym
momencie
czasu)
można
przyjąć
że
technologia
produkcji jest dana.
W
ujęciu
dynamicznym kiedy
do
rozważań
wprowadzimy
czynnik
czasu,
należy
uwzględnić
postęp
techniczny
polegający
na
stosowaniu
do
produkcji
nowych,
bardziej
efektywnych
technologii.
Nowa
technologia obniża
koszty wytwarzania
jednostki produkcji,
co przy danej cenie
rynkowej zwiększa
zyskowność
produkcji.
Krzywa
podaży przesuwa się
w dół, co oznacza
większe
ilości
oferowanych
produktów
przy
jakiejkolwiek danej
cenie rynkowej.
Podatki i subsydia np.
podatek
od
wartości sprzedaży
jest
traktowany
przez
producenta
jako
dodatkowy
koszt
wytworzenia
produktu.
Tego
rodzaju
podatek
wpływa
niekorzystnie
na
krzywą
podaży
przesuwając ją w
górę. W podobny
sposób, aczkolwiek
w
przeciwnym
kierunku,
oddziaływają
na
podaż
subsydia.
Subsydia (dopłaty)
traktowany jest jako
element
zmniejszający
koszty.
12
Ilość
przedsiębiorstw
w
gałęzi
wzrost
liczby
przedsiębiorstw
w
gałęzi zwiększa ilość
oferowanych
produktów - krzywa
podaży
rynkowej
przesuwa się w dół.
W
przypadku
zmniejszania
się
krzywa przesuwa się
w górę.
15. Cenowa
elastyczność
popytu:
Elastyczność łukowa
dotyczy
odcinka
(segmentu) krzywej
popytu
natomiast
elastyczność
punktowa odnosi się
do
minimalnych
przyrostów ceny i
rozmiarów popytu mierzy ona reakcję
popytu
w
konkretnym punkcie
na krzywej popytu.
Elastyczność
punktowa - istnieje
prosta
metoda
wyznaczania
elastyczności
w
dowolnie wybranym
punkcie na krzywej
popytu. W tym celu
należy postępować
w
następujący
sposób:
- do
wybranego
punktu na krzywej
popytu
przeprowadzamy
linię styczną,
- następnie
mierzymy,
przy
pomocy
konwencjonalnych
jednostek
miary,
odległość
między
tym
punktem
a
odciętą
oraz
odległość
między
punktem
i
osią
rzędnych,
- elastyczność
w
wybranym punkcie
jest
stosunkiem
odległości punkt odcięta do odległości
punkt - rzędna.
Elastyczność cenową
popytu w punkcie P
zapiszemy:
Ep = PO/PR = punkt
odcięta/
punkt
rzędna
Współczynniki
elastyczności
cenowej
popytu
przyjmują
znak
ujemny. Wynika to z
odwrotnej
reakcji
zmian
wielkości
popytu na zmiany
ceny (wzrost ceny,
spadek
popytu,
spadek
ceny
wzrost popytu).
Współczynniki
elastyczności
mieszanej
mogą
przyjmować
wartości dodatnie w
przypadku
dóbr
substytucyjnych.
Współczynniki
elastyczności popytu
oznaczamy
jako
wartości
bezwzględne
|E|,
pamiętając przy ich
interpretacji
o
rodzaju
zależności
między
zmienną
popytu i zmienną
czynnika.
Elastyczność cenowa
popytu jest różna w
każdym
punkcie
krzywej popytu i
przybiera
wartości
od 0 do - .
Px oznacza
dobra x.
16. Elastyczność
mieszana popytu.
Na rozmiary popytu
na dobro x wpływają
także zmiany cen
innych dóbr (np.
cena dobra y- Py),
które w stosunku do
dobra x mogą być
substytutami,
dobrami
komplementarnymi
lub
niezależnymi.
Miernikiem
reakcji
popytu na dobro x
na
zmianę
ceny
dobra
y
jest
elastyczność
mieszana popytu.
Em = %QDx / %Py
Ponieważ
krzywa
podaży
posiada
nachylenie dodatnie
również
elastyczność cenowa
podaży
jest
dodatnia.
Każda
liniowa
krzywa
podaży
przechodząca przez
początek układu ma
elastyczność
jednostkową
dla
każdej ceny.
Każda
krzywa
podaży przecinająca
oś rzędnych posiada
współczynnik
elastyczności
większy od jedności
(Es >1) jest to
elastyczna
krzywa
podaży.
Każda
krzywa
podaży przecinająca
oś rzędnych jest
nieelastyczna.
Krzywe podaży w
długim
okresie
czasu są bardziej
elastyczne
aniżeli
krzywe podaży w
krótkim
okresie
czasu. W dłuższym
okresie czasu więcej
przedsiębiorstw
może
osiągnąć
wzrost produkcji w
danej
dziedzinie.
Równocześnie
do
nowej
działalności
produkcyjnej mogą
napłynąć
nowe
zasoby. Długi okres
czasu związany jest
z inwestycjami. Jeśli
przedsiębiorstwo
przewiduje
krótkotrwały wzrost
cen
na
swoje
17. Elastyczność
dochodowa
popytu.
Jeśli
rozpatrujemy
wpływ
zmian
dochodów
kupujących
na
rozmiary popytu na
dobro
x
wtedy
miernikiem
reakcji
popytu
jest
elastyczność
dochodowa.
EDP = %Qx / %DP
18. Elastyczność
podaży (cenowa).
Współczynnik
elastyczności
podaży
ma
następującą postać:
Es = QSx /QSx /
Px /Px = QSx / Px
* Px / QSx
gdzie QSx oznacza
wielkość
podaży
dobra x, natomiast
13
cenę
produkty
wówczas
będzie
zwiększać
podaż głównie na
drodze
lepszego
wykorzystania
istniejącego aparatu
produkcyjnego.
W
wypadku
przewidywania
wzrostu
cen
w
dłuższym
okresie
czasu
przedsiębiorstwo
może
zdecydować
się
na
rozwój
potencjału
produkcyjnego
(zakup
nowych
maszyn i urządzeń).
19. Typy
równowagi
rynkowej, model
pajęczyny.
Równowaga
rynkowa, sytuacja
na rynku, w której przy
określonej
cenie, zwanej ceną
równowagi rynkowej
- wielkość popytu na
określony
produkt
(lub inny przedmiot
wymiany) zrównuje
się z wielkością jego
podaży. Graficznym
obrazem
stanu
równowagi rynkowej
jest
punkt
równowagi
rynkowej, tj. punkt
przecięcia
się
krzywej
popytu
z krzywą podaży.
Przy
cenach
rynkowych wyższych
od ceny równowagi
pojawia
się
nadwyżka
podaży
nad
popytem
(nadwyżka
rynkowa),
ceny
rynkowe niższe od
ceny
równowagi
powodują powstanie
nadwyżki
popytu
nad
podażą
(niedobór
rynkowy).Wystąpien
ie
nadwyżki
rynkowej,
będące
rezultatem
zwiększenia
się
podaży
lub
zmniejszenia popytu
pod
wpływem
innych
niż
cena
czynników,
uruchamia procesy
dostosowawcze,
polegające
na
obniżaniu
ceny
przez sprzedawców,
w rezultacie
czego
rozmiary
popytu
rosną, a zmniejsza
się wielkość podaży.
Proces
ten
trwa
dotąd, dopóki nie
nastąpi
ich
zrównanie.W
przypadku
niedoboru
rynkowego
sprzedawcy
podwyższają
cenę
tak
długo,
aż
zmniejszająca
się
wielkość
popytu
i rosnąca
wielkość
podaży doprowadzą
do ustalenia ceny
równowagi.
Analogiczne zasady
kształtowania
równowagi rynkowej
występują także na
rynkach czynników
wytwórczych, z tym,
że na rynku pracy
rolę
ceny
pełni
płaca,
na
rynku
finansowym
stopa
procentowa,
a na
rynku ziemi i innych
nieruchomości może
ją pełnić także renta
gruntowa.
Analizując
zmiany
cen oraz zmiany
wielkości popytu i
podaży w dłuższym
okresie
czasu
stwierdzimy,
że
charakteryzują
się
one
ruchem
cyklicznym,
czyli
regularnymi
wahaniami
o
przeplatających się
okresach wzrostu i
spadku.
Cykliczny ruch cen
produktów
oraz
rozmiarów produkcji
można
stwierdzić
przy
pomocy
prostego
modelu,
który ze względu na
swoją
postać
graficzną nazywamy
modelem
pajęczyny. Jest to
model dynamiczny
ponieważ
uwzględnia czynnik
czasu
ze
wzajemnych
zależnościach
między
zmianami
cen
i
zmianami
wielkości produkcji.
Zakładamy
że
pomiędzy
zmianą
ceny
produktu
a
zmianą
wielkości
produkcji
upływa
pewien okres czasu,
np. miesiąc. Reakcja
producentów
na
zmianę
ceny
zachodzi
z
opóźnieniem
1
miesiąca.
Oznacza
to że cena z tego
miesiąca
(Pł)
znajdzie
swoje
odzwierciedlenie w
wielkości produkcji
przyszłego miesiąca
(Qt+1).
Założenie
jest
bardzo
realistyczne,
bowiem
między
zmianą
sygnału
rynkowego
w
postaci
ceny
a
odpowiednią reakcją
podmiotów
gospodarczych
upływa
zawsze
pewien okres czasu.
Wielkość produkcji
(podaży) w okresie
przyszłym
jest
funkcją ceny okresu
bieżącego:
QSt+1 = f(Pt)
W odróżnieniu od
producentów, którzy
z racji technicznorganizacyjnych
potrzebują
dłuższego czasu na
zwiększenie
lub
ograniczenie
podaży, konsumenci
muszą
podjąć
decyzje o zmianie
swego
zapotrzebowania na
dany produkt prawie
natychmiast.
Dlatego
możemy
przyjąć, że rozmiary
popytu w danym
okresie są funkcją
ceny
produktu
z
tego
samego
okresu. Zapiszemy
to następująco:
QDt = f(Pt)
Dysponując funkcją
podaży
i
popytu
możemy wyznaczyć
równanie równowagi
rynkowej w okresie
t:
14
QSt = QDt
Opierając
się
na
powyższych
założeniach
i
równaniach modelu
można
prześledzić
kształtowanie
się
rozmiarów
oferowanych
produktów w reakcji
na
zmiany
ceny
produktu.
20. Społeczne
i
prywatne
koszty
produkcji.
Koszty produkcji są
istotnym elementem
podejmowania
racjonalnych decyzji
przez producenta.
koszty prywatne i
społeczne
Producent
wytwarzający
cement
ponosi
koszty związane z
zakupem surowca,
maszyn, energii, siły
roboczej, itp. Są to
prywatne
(indywidualne)
koszty producenta
jeżeli
podczas
produkcji
cementu
producent
wpływa
na
zdrowie
mieszkańców
(muszą
iść
do
lekarza,
potrzeba
więcej zieleni) - to
są
to
koszty
społeczne

koszty
alternatywne
Obok
faktycznych
kosztów
wytwarzania
dóbr
producent
ponosi
także
koszty
alternatywne,
związane z utratą
korzyści
zastosowania
danych zasobów w
innej
działalności
gospodarczej.
21. Koszty
ekonomiczne
i
koszty
rachunkowe.
Wielkość
kosztów
wynika
z
pomnożenia
ilości
kupowanych
przez
ich cenę wyrażoną w
pieniądzu.
Tak
rozumiane
koszty
produkcji
są
zapisywane
w
rachunkowości
przedsiębiorstwa
są
to
koszty
rachunkowe.
Koszty ekonomiczne
to
wartość
wszystkich zasobów
(czynników) użytych
do
produkcji.
Wartość
tę
wyznacza
koszt
najlepszego,
alternatywnego
zastosowania
zasobów (nakładów
na czynniki)
22. Koszty
całkowite, koszty
stałe i zmienne.
Koszty stałe są
niezależne
od
rozmiarów
produkcji. Należą do
nich:
amortyzacja
trwałego
majątku
produkcyjnego,
płace kierownictwa i
administracji, koszty
konserwacji
urządzeń,
energia
używana
do
ogrzewania
pomieszczeń
itp.
Zwieszenie
lub
zmniejszenie
produkcji
nie
wpływa na wielkość
tych
kosztów.
Pojecie
kosztów
stałych
jest
związana ściśle z
krótkim okresem.
Koszty
zmienne
zmieniają
się
w
zależności
od
rozmiarów produkcji
danego
przedsiębiorstwa, są
to koszty zużycia
materiałów, energii i
siły
roboczej
do
bieżącej
produkcji(tj. koszty
zużycia
kapitału
obrotowego).
Są
one
funkcją
rozmiarów
produkcji.
Koszty całkowite
to suma kosztów
stałych i zmiennych
poniesione
na
wytworzenie
określonej
ilości
danego wyrobu.
Koszty przeciętne
to zmiany w koszcie
wyprodukowania
jednej
jednostki
danego dobra.
23. Koszty
krańcowe.
Kiedy
krańcowy
produkt
pracy
wzrasta
każdy
kolejny
pracownik
przyczynia się do
wzrostu
produkcji.
Jeżeli
dodatkowe
koszty zwiększania
produkcji
obniżają
się
to
krótkookresowe
koszty
krańcowe
SMC maleją do póki
wzrasta
krańcowy
produkt
pracy.
Kiedy pojawiają się
skutki
prawa
malejących
przychodów
krańcowy
produkt
pracy spada a SMC
zaczynają ponownie
rosnąć. Wytworzenie
kolejnej
jednostki
Produktu
wymaga
coraz
większych
Nakładów
pracy,
tym samym kształt
krzywej SMC i STC
jest określony przez
kształt
krzywej
krańcowego
produktu pracy, a
ten z kolei zależy od
stanu
wiedzy
technicznej. Krzywa
Krótkookresowych
kosztów krańcowych
SMC
odzwierciedla
krańcowy
produkt
czynnika zmiennego
przy założeniu, że
pozostałe
czynniki
nie ulegają zmianie.
Na ogół w krótkim
okresie praca jest
traktowana
jako
czynnik zmienny a
kapitał jako czynnik
stały. Kiedy dany
zakład
zatrudnia
zbyt
mało
pracowników
w
stosunku do liczby
maszyn wydajność
pracy jest niska.
Rosnące
nakłady
pracy prowadzą do
znacznych
przyrostów
produkcji w efekcie
mają
krótkookresowe
koszty
krańcowe
SMC.
Jeżeli
posiadane maszyny
są
w
pełni
15
wykorzystane
to
każdy
dodatkowo
zatrud.
W
coraz
mniejszym stopniu
przyczynia się do
wzrostu
produkcji.
Krótko okres. koszty
krańcowe zaczynają
wzrastać
24. Koszty
w
długim
okresie
czasu (koszty a
postęp
techniczny).
W długim okresie
zmieniają się koszty
stałe
i
koszty
zmienne.
Nowe
metody wytwarzania
zmieniają
relacje
nakładów i efektów,
charakteryzują
się
tym,
że
łączne
nakłady
(Przeciętnych
Kosztów
Całkowitych)
na
jednostkę produkcji
są
niższe
od
nakładów
niezbędnych
przy
poprzednio
stosowanej
metodzie.
wytwarzania.
Analiza kosztów w
dł.
okr.
ma
znaczenie
w
opracowaniu
strategii
przedsiębiorstwa
i
przy związanym z
tym
wyborze
nowych
zakładów
produkcyjnych.
W
OKRESIE
DŁUGIM wszystkie
czynniki
produkcji
mogą się zmieniać.
W długim okresie
wykreślamy
tylko
krzywą
kosztów
całkowitych. Dzieje
się tak dlatego, bo
koszty
stałe
w
długim okresie są
już
"w
zasadzie
zmienne".
Kształt
krzywych
kosztów w okresie
krótkim
jest
wynikiem działania
prawa
malejących
przychodów. Krzywa
długookresowych
kosztów całkowitych
jest
również
ukształtna, inna jest
tu jednak przyczyna
tego
zjawiska.
Kształt
krzywej
wynika mianowicie
ze
zmian
skali
produkcji (zjawiska
korzyści
i
niekorzyści
skali).
Ponadto, wraz ze
wzrostem produkcji,
krzywa
kosztów
zmiennych zbliża się
od dołu do krzywej
kosztów
całkowitych.
KORZYŚCI SKALI
Korzyści
skali
(wynikające ze skali
produkcji) dzielimy
na wewnętrzne i
zewnętrzne.
WEWNĘTRZNE
KORZYŚCI SKALI:
techniczne
(lepszy
podział
pracy,
wyższa sprawność,
lepsze
wykorzystanie
narzędzi)
handlowe (kupno i
sprzedaż
na
korzystniejszych
warunkach,
zatrudnienie
fachowych
sił
sprzedaży,
możliwość szerokiej
reklamy)
finansowe
(dostęp
do różnych źródeł
kapitału,
tańszy
kapitał
lepsze
warunki
finansowania)
ZEWNĘTRZNE
KORZYŚCI SKALI
podzielić
wewnętrzne
zewnętrzne.
na
i
WEWNĘTRZNE
NIEKORZYŚCI
SKALI:
trudności
koordynacji
zarządzania
w
alienacja
pracowników,
będąca
skutkiem
monotoni
PRACA:
wyspecjalizowanie
rynku
pracy
w
danym
regionie
(specjalizacja
siły
roboczej
oznacza
niższe koszty)
ryzyko
występowania
przerw
w
pracy
(skutek strajków)
KOOPERACJA:
tworzy się warunki
współpracy
z
lokalnymi
podmiotami
ZEWNĘTRZNE
NIEKORZYŚCI
SKALI
ROZWÓJ USŁUG:
rozwój
danego
sektora w regionie
powoduje
specjalizację
banków,
firm
ubezpieczeniowych
itd.
Ponadto, wraz ze
wzrostem produkcji,
krzywa
kosztów
zmiennych zbliża się
od dołu do krzywej
kosztów
całkowitych.
NIEKORZYŚCI
SKALI
Również niekorzyści
skali
można
możliwy
wzrost
kosztów transportu
niedobór
wykwalifikowanej
siły roboczej
niedobór surowców
drogie
budowlane
tereny
zwiększone
zapotrzebowanie na
usługi transportowe
Długi
okres
–
wybór
wielkości
zakładu
Długookresową
krzywą
kosztów
przeciętnych
wyprowadzamy
z
krótkookresowych
krzywych
kosztów
przeciętnych,
16
odpowiadających
różnym rozmiarom
zakładu
produkcyjnego.
Oznaczając
dla
każdego
wariantu
wielkości
zakładu
minimalny
poziom
krótkookresowych
kosztów
jednostkowych,
otrzymujemy zbiór
punktów,
który
wyznacza
długookresową
krzywą
kosztów
przeciętnych.
25. Preferencje
konsumentów
i
krzywe
obojętności
konsumenta.
Gdy
połączymy
wszystkie
punkty,
które
konsument
ocenia
jako
jednakowo
dobre,
otrzymamy krzywą
obojętności. Krzywa
obojętności obrazuje
wszystkie
kombinacje
dwóch
dóbr
dające
konsumentowi taką
samą
całkowitą
użyteczność. Wzdłuż
każdej
krzywej
obojętności
użyteczność
dla
konsumenta
jest
stała . Ponieważ woli
on więcej a nie
mniej każdy punkt
położony na wyższej
krzywej obojętności
jest
lepszy
od
punktów leżących na
niższej
krzywej.
Krzywe obojętności
muszą
mieć
nachylenie ujemne,
w przeciwnym razie
bowiem konsument
mógłby
nabywać
większą
ilość
obydwu
dóbr
i
uzyskać
większą
sumę użyteczności
na
tej
samej
krzywej. Zgodnie z
prawem
malejącej
krańcowej
stopy
substytucji
każda
krzywa obojętności
ulega spłaszczeniu,
w
miarę
jak
przesuwamy się w
prawo.
Krzywe
obojętności
nie
mogą się przecinać
ponieważ
konsumentowi było
by
obojętne
czy
wybierze X czy Y
oba te punkty leżą
bowiem
na
tej
samej krzywej UU.
Wynikało by stąd że
X,Y są równie dobre.
„Z” daje większą
ilość obydwu dóbr w
porównaniu z X co
prowadzi
do
sprzeczności
z
założeniem,
że
konsument
woli
więcej niż mniej.
Krańcowa
stopa
substytucji
filmów
jest to liczba filmów
z
których
musi
zrezygnować
konsument
jeżeli
chce
zwiększyć i
jednostkę
liczbę
posiłków
nie
zmieniając
łącznej
użyteczności.
Malejąca krańcowa
stopa
substytucji
występuje
wtedy
gdy
przy
stałej
sumie użyteczności
dodatkowe jednostki
jednego
dobra
można pozyskiwać
kosztem
coraz
mniejszych
ilości
drugiego dobra.
Gusty konsumenta
ujawniają malejącą
krańcową
stopę
substytucji,
gdy
przy stałej sumie
użyteczności
dodatkowe jednostki
jednego
dobra
można pozyskiwać
kosztem
coraz
mniejszych
ilości
drugiego dobra.
26. Równowaga
konsumenta i linia
budżetowa
konsumenta.
Linia
budżetowa
zakreśla
obszar
możliwych
kombinacji
dóbr
przy
danym
dochodzie
konsumenta
i
stałych
cenach
dwóch
dóbr.
Nachylenie
linii
budżetowej
jest
negatywne.
Maksymalizację
zadowolenia
z
konsumpcji
dóbr
wyznacza
na
m
punkt
równowagi
konsumenta, który
określany jest przez
punkt styczności linii
budżetowej
z
najwyższą możliwą
krzywą obojętności.
Zmiany dochodu i
cen dóbr powodują
przesunięcie
linii
budżetowej.
O
ile
krzywa
preferencji
wyraża
pragnienia
i
usposobienia
konsumenta o tyle
linia budżetu określa
jego
realne
możliwości.
Dla
niego dostępne są
tylko te kombinacje
które są wyznaczane
linią budżetu. Punkt
styczności krzywej
obojętności z linią
budżetu
konsumenta
wyznacza
punkt
równowagi.
Punkt
ten wskazuje, że
konsument
przy
danych
dochodach
pieniężnych
maksymalizuje
użyteczność
całkowitą płynącą z
określonej proporcji
spożycia 2 dóbr.
27. Funkcje
produkcji.
Produkcja
polega
na
kombinowaniu
(łączeniu)
określonych
nakładów
(czynników
produkcyjnych ) w
celu
osiągnięcia
efektu w postaci
wytworzonych
produktów
lub
usług.
Zależność
między
wielkością
produkcji
a
rozmiarem
nakładów czynników
można przedstawić
przy pomocy funkcji
produkcji.
Ogólna
postać
funkcji
produkcji: Q = f (F1,
17
F2, ... , Fn) Q –
wielkość produkcji, F
czynniki
produkcji. Rodzaje
funkcji
produkcji:
Jednoczynnikowa
funkcja produkcji, Q
= f1 (L), Q = f2 (K),
L – siła robocza, K –
kapitał.
Wieloczynnikowa
funkcja produkcji Q
= f3 (L,K). Czynniki
produkcji dzieli się
na czynniki stałe i
czynniki
zmienne.
Czynniki
stałe
–
nakłady niezmienne
ze
zmianami
rozmiarów
produkcji. Czynniki
zmienne - nakłady
zmienne
ze
zmianami rozmiarów
produkcji.
Krótki
okres czasu to taki,
w
którym
nie
zmienia
się
technologia
produkcji. W długim
okresie
czasu
następują zmiany w
technologiach
produkcji
wynikające
z
postępu
technicznego.
28. Optimum
techniczne
ekonomiczne.
Optimum
ekonomiczne
optimum
techniczne
i
i
Optymalna
dla
przedsiębiorstwa
jest taka skala
produkcji,
która
zapewnia
maksymalną
wielkość
zysku
lub
minimalną
wielkość
nieuniknionej
straty.
należy
zmniejszyć
produkcję;
 gdy
u’
=
k’,
wielkość
produkcji
jest optymalna.
Optimum
ekonomiczne
to
taka
wielkość
produkcji,
która
zapewnia
przedsiębiorstwu
najlepszy
wynik
ekonomiczny
(maksymalny zysk
lub
minimalną
stratę):
29. Mierniki
makroekonomiczn
e:

Produkt
globalny;

Dochód
narodowy brutto;

PKB;

PNB
Sposoby liczenia i
ujęcia.
Zysk jest
maksymalny, gdy:
u’ = k’.
Optimum
techniczne
to
wielkość
produkcji
zapewniająca
przedsiębiorstwu
minimalizację kosztu
przeciętnego:
Koszt przeciętny
jest minimalny,
gdy:
k = min.
Optimum
ekonomiczne
nie
musi pokrywać się z
optimum
technicznym.
Decyzje
produkcyjne:
 Gdy u’ > k’,
należy
zwiększyć
produkcję;
 gdy
u’
<
k’,
PNB
jest
miernikiem
całkowitych
dochodów
osiąganych
przez
obywateli
danego
kraju, niezależnie od
miejsca
(kraju)
świadczenia
usług
przez
czynniki
produkcji. PNB jest
równy
PKB
powiększonemu
o
dochody
netto
z
tytułu własności za
granicą.
PNN
lub inaczej
dochód
narodowy
uzyskujemy
odejmując od PNB
amortyzację.
Dochód narodowy
jest
to
produkt
narodowy
netto
(PNN)
w
cenach
czynników
produkcji. Jest to
inaczej
PNB
pomniejszony
o
zużycie posiadanego
zasobu
kapitału
trwałego w danym
okresie. W praktyce
w większości ocen
sytuacji
gospodarczej
wykorzystuje
się
PNB,
ponieważ
dokładny
pomiar
wielkości zużycia nie
należy do rzeczy
łatwych, a ponadto
sposób podejścia do
tej kategorii różni
się
zarówno
w
czasie jak i między
krajami.
Lub:
Dochód
narodowy
jest
to
produkt
narodowy
netto
wytworzony
w
gospodarce. Oblicza,
się go przez odjęcie
amortyzacji od PNB
w cenach czynników
produkcji
Amortyzacja-—
zwanainaczej
zużyciem
kapitału
trwałego, jest miarą
szybkości
zmniejszania
się
wartości istniejącego
zasobu- kapitału w
danym
okresie,
będącego wynikiem
jego fizycznego lub
ekonomicznego
zużyciaDochód- narodowy
jest
to
ilość
pieniędzy
jaką
dysponuje
gospodarka,
na.
wydatki na dobra, i
usługi,
po
odłożeniu;
odpowiedniej ilości
pieniędzy
wystarczającej
do
sfinansowania
amortyzacji
i
utrzymania
istniejącego zasobu
kapitału
na.
dotychczasowym
poziomie18
PNB
w ujęciu
nominalnym mierzy
się
w
cenach
bieżących tj. takich
które
istniały
w
okresie,
gdy
osiągano składające
się na PNB dochody
Realny
PNB
lub
inaczej
PNB
w
cenach stałych
koryguje nominalny
PNB o skutki inflacji
i
wyraża
go
w
cenach istniejących
w pewnym okresie,
najczęściej
określanym jako rok
bazowy
lub
podstawowy. Realny
PNB
jest prostym
miernikiem
fizycznych
rozmiarów produkcji
wytworzonej
w
gospodarce,
a
roczna
zmiana
procentowa
jego
poziomu informuje
o
tempie wzrostu
gospodarczego.
Deflator PNB jest to
stosunek nominalny
PNB
(w
cenach
bieżących) do PNB w
ujęciu realnym (w
cenach
stałych),
wyrażony w postaci
wskaźnika.
Deflator wskaźnika
= nPNB / rPNB
Deflator
PNB
wskaźnik
odzwierciedlający
zmiany
cen
wszystkich
dóbrsłuży do przejścia z
nominalnego
do
realnego PNB
Realny PNB i realny
PNB na l mieszkańca
są
tylko
bardzo
przybliżonymi
i
niedoskonałymi
miernikami poziomu
dobrobytu kraju i
poszczególnych
jednostek. PNB nie
uwzględnia
działalności
o
charakterze
nierynkowym, dóbr
uciążliwych dla życia
(efektów
ubocznych), takich
jak zanieczyszczenie
środowiska,
oraz
nierynkowej
działalności
tworzącej wartość,
takiej jak w prace w
gospodarstwie
domowym.
Nie
uwzględnia on także
produkcji i usług nie
rejestrowanych
w
celu
uniknięcia
podatków,
oraz
pomija
wartość
wolnego czasu.
30. Nominalne i
realne
ujęcie
(PKB) mierników
makroekonomiczn
ych.
Makroekonomia
to
nauka o gospodarce
jako
całości,
mierniki
makroekonomiczne
to:
produkcja i wzrost
(czyli inwestycje)
Inflacja
Bezrobocie
PKB
Produkt
Krajowy
Brutto (PKB) jest
miarą
produkcji
wytworzonej
na
danym terenie przez
czynniki wytwórcze
zlokalizowane
na
terenie
danego
kraju, niezależnie od
tego kto jest ich
właścicielem.
Z
pojęciem PKB wiąże
się również temat
WARTOŚĆI
DODANEJ (przyrost
wartości
dóbr
w
wyniku
danego
procesu produkcji)
DOBRA FINALNEGO
dobra nabyte przez
finalnego
użytkownika
(konsumpcyjne albo
inwestycyjne)
a
także
DOBRA
POŚREDNIE
(częściowo
przetworzone
jako
nakład
bądź
składnik w dalszych
procesach produkcji)
Dodaj
do
tego
również
INWESTYCJE (jako
zakup nowych dóbr
kapitałowych ) oraz
OSZCZĘDNOŚĆI
(część
dochodu
która nie została
wydana na zakup
dóbr i usług) PKB W
CENACHRYNKOWYC
H
jest
miara
produkcji
krajowej
łącznie z podatkami
pośrednimi na dobra
i
usługi
(VAT,
akcyza)
PKB
W
CENACH
CZYNNIKÓW
WYTWÓRCZYCH
jest miara produkcji
krajowej
z
pominięciem
podatków
pośrednich;
dodatkowo
EKSPORT
(dobra
wytworzone w kraju
i
sprzedane
za
granice) i IMPORT
(dobra produkowane
za granica , tam
kupione na potrzeby
gospodarki
krajowej) i jeszcze
jedna
definicja
PRODUKT
NARODOWY
BRUTTO - PNB - jest
miernikiem
całkowitych
dochodów
osiąganych
przez
obywateli
danego
kraju niezależnie od
miejsca świadczenia
usług przez czynniki
produkcji. PNB jest
równy
PKB
powiększonemu
o
dochody
netto
z
tytułu własności za
granica NOMINALNY
PKB mierzy się w
cenach
bieżących
czyli w takich które
istniały w danym
okresie
kiedy
produkowano dobra
i usługi wchodzące
w
skład
PKB.
REALNY
PKB
(inaczej w cenach
stałych)
koryguje
nominalny PKB o
skutki
inflacji
i
wyraża go w cenach
istniejących
w
pewnym
okresie,
najczęściej
określanym jako rok
bazowy. tutaj aby
porównać
PKB
realny i nominalny
stosuje
się
tzw.
Deflator PKB - czyli
stosunek
nominalnego PKB (w
cenach
bieżących)
do PKB w ujęciu
realnym
(cenach
stałych) wyrażony w
postaci wskaźnika.
19
31. Pojęcie
popytu
globalnego.
Popyt globalny jest
to
wielkość
planowanych
wydatków na zakup
dóbr i usług, a więc
suma
która
przedsiębiorstwa
i
gospodarstwa
domowe
planują
wydać na inwestycje
i
konsumpcje.
Ważny tutaj jest
również
(
jako
składnik
popytu
globalnego) POPYT
INWESTYCYJNY
(wielkość
o
jaką
przedsiębiorstwa
chcą zwiększyć swój
kapitał rzeczowy i
zapasy)
i
POPYT
KONSUMPCYJNY
(dobra
i
usługi
nabywane
przeznaczeniem na
konsumpcję a nie
oszczędności)
Z
tym tematem wiąże
się
definicja
ROZPORZĄDZALNYC
H
DOCHODÓW
OSOBISTYCH
czyli
dochody
jakie
gospodarstwa
domowe otrzymują
od przedsiębiorstw
plus transfery od
państwa,
minus
podatki
bezpośrednie
płacone państwu. Są
to dochody jakie
można przeznaczyć
na konsumpcje bądź
oszczędności.
Funkcja konsumpcji,
czyli związek między
zamierzona
konsumpcja
a
całkowitym
dochodem. Pokazuje
ona
poziom
zamierzonej
konsumpcji
całkowitej
przy
każdym
poziomie
rozporządzalnych
dochodów
osobistych. Jednym
z
wyznaczników
popytu
globalnego
jest
KRAŃCOWA
SKŁONNOŚĆ
DO
KONSUMPCJI
to
część
każdej
jednostki
dodatkowej
rozporządzalnego
dochodu osobistego,
która gospodarstwa
domowe
chcą
przeznaczyć
na
wzrost konsumpcji.
Jest
również
KRAŃCOWA
SKŁONNOŚĆ
DO
OSZCZĘDNOŚCI
część
dodatkowej
jednostki
rozporządzalnego
dochodu osobistego
która
zostaje
zaoszczędzona
.
Ponieważ
dochód
może
być
zaoszczędzony bądź
skonsumowany
to
obie te skłonności
sumują
się
do
jednego. Gdy popyt
globalny
(czyli
planowane wydatki)
jest
równy
wytworzonej
produkcji to wtedy
rynek dóbr jest w
równowadze.
Gdy
popyt
globalny
przekracza
faktyczne rozmiary
produkcji
pojawia
się
albo
spadek
zapasów albo wzrost
oszczędności.
Wówczas
te
przesłanki
należy
wykorzystywać
do
wzrostu produkcji. I
jeszcze
jedno
pojęcie - PARADOKS
ZAPOBIEGLIWOŚCI
informuje,
że
obniżenia skłonności
do
oszczędzania
prowadzi do wzrostu
produkcji. Natomiast
nie wywołuje ono
zmian w rozmiarach
planowanych
oszczędności,
odpowiadających
stanowi równowagi,
które nadal musza
być
równe
planowanym
inwestycjom.
Większa produkcja
jest potrzebna do
skompensowania
zmniejszonej
potrzeby
oszczędzania
przy
każdym
poziomie
produkcji.
32. Skłonności
do konsumpcji i
skłonność
do
oszczędzania i ich
wpływ na procesy
rozwoju
gospodarczego.
Skłonność
do
oszczędzania,
kategoria
wprowadzona
do
teorii
ekonomii
przez J.M. Keynesa,
określająca
udział
oszczędności
w dochodach
gospodarstw
domowych.
Rozróżnia się: 1)
przeciętną
skłonności
do
oszczędzania - S/Y,
zwaną
też
stopą
oszczędzania
lub
akumulacji, będącą
relacją oszczędności
(S)
poczynionych
przez gospodarstwa
domowe
w ciągu
roku do rocznych ich
dochodów (Y), oraz
2)
krańcową
skłonności
do
oszczędzania
ΔS/ΔY, określającą,
jaką
część
dodatkowego
(przyrostu) dochodu
gospodarstwa
domowe
przeznaczają
na
zwiększenie
(przyrost)
oszczędności.
Obie te kategorie są
przydatne
w badaniach
dotyczących
równowagi
gospodarczej,
procesów
inwestowania,
w analizie
rynku
kapitałowego
i in.
Prawidłowością
kształtowania
się
skłonności
do
oszczędzania jest jej
wzrost
w miarę
podnoszenia
się
dochodów
społeczeństwa.
Skłonność
do
konsumpcji,
kategoria
ekonomiczna
wprowadzona przez
J.M.
Keynesa
do
określenia
udziału
w dochodach
20
gospodarstw
domowych tej ich
części, która jest
przeznaczona
na
zaspokojenie
bieżących
potrzeb
konsumpcyjnych
(zakupy dóbr i usług
konsumpcyjnych).
Rozróżnia się: 1)
przeciętną
skłonnością
do
konsumpcji, zwaną
też czasem stopą
konsumpcji
(spożycia),
która
jest
stosunkiem
części
dochodów
przeznaczonych,
zwykle w skali roku,
na konsumpcję (C)
do całego dochodu
(Y)
osiągniętego
w tym
samym
czasie - C/Y; 2)
krańcową
skłonnością
do
konsumpcji - ΔC/ΔY,
określającą wielkość
dodatkowej
konsumpcji
(jej
przyrostu)
w stosunku
do
dodatkowego
dochodu
(jego
przyrostu).
Ta
pierwsza
jest
narzędziem analizy
podziału
produktu
społecznego
i wzrostu
gospodarczego,
druga
znajduje
zastosowanie
w badaniach
nad
popytem globalnym
i równowagą
na
rynku dóbr i usług.
Prawidłowością
kształtowania
się
skłonności
do
konsumpcji jest jej
obniżanie się wraz
ze
wzrostem
dochodów
społeczeństwa.
Kategorią
dopełniającą
skłonności
do
konsumpcji stanowi
skłonność
do
oszczędzania. Obie
skłonności,
wyrażone ułamkami,
uzupełniają się do
jedności,
a wyrażone
w procentach - do
100%.
Rozwój
gospodarczy,
długofalowy proces
przemian
dokonujących
się
w gospodarce.
Obejmuje zarówno
zmiany
ilościowe,
dotyczące
wzrostu
produkcji,
zatrudnienia,
inwestycji,
rozmiarów
funkcjonującego
kapitału, dochodów,
spożycia
i in.
wielkości
ekonomicznych
charakteryzujących
gospodarkę
od
strony
ilościowej
(wzrost
gospodarczy),
jak
również
towarzyszące
im
zmiany
o charakterze
jakościowym.
Do
tych drugich zaliczyć
należy
przede
wszystkim
postęp
techniczny
i technologiczny,
doskonalenie
systemu
powiązań
wewnątrzgospodarcz
ych
i powiązań
z gospodarką
światową,
wzrost
poziomu kwalifikacji
siły
roboczej,
zmiany
struktury
gospodarki
zmierzające do jej
unowocześnienia,
wzrost
poziomu
efektywności w skali
mikroi makroekonomiczne
j,
pojawianie
się
nowych produktów
i doskonalenie
jakości
już
produkowanych.
Możliwy jest wzrost
gospodarczy
bez
rozwoju, rozwój bez
wzrostu
nie
jest
możliwy.
33. Czynniki
wzrostu dochodu
narodowego.
Najpierw
zdefiniujemy
produkcję
potencjalną.
Produkcja
potencjalna jest to
wielkość produkcji,
którą wytworzyłaby
gospodarka, gdyby
wszystkie
czynniki
produkcji zostały w
pełni wykorzystane.
W dalszej analizie
zakładamy,
że
gospodarka zawsze
wytwarza produkcję
na
poziomie
potencjalnym, czyli
przy
pełnym
zatrudnieniu
i
równowadze
na
wszystkich rynkach.
Abstrahujemy też od
różnic
między
dochodem
narodowym, PKB i
PNB,
będących
rezultatem
amortyzacji
oraz
dopływu
netto
dochodów z tytułu
własności
za
granicą.
Wspomniana
powyżej produkcja
potencjalna
ma
tendencję
do
równomiernego
wzrostu w miarę
zwiększania zasobu
czynników
wytwórczych
w
gospodarce. Wzrost
liczby
ludności
zwiększa zasób siły
roboczej.
Nakłady
na
wykształcenie,
szkolenie zawodowe
i
nowe
maszyny
stopniowo
zwiększają
zasób
kapitału ludzkiego i
rzeczowego. Postęp
techniczny pozwala
wytwarzać większą
produkcję
za
pomocą
danego
zasobu
czynników
produkcji.
Tak
więc
do
czynników wzrostu
gospodarczego
zaliczyć możemy:

Zwiększan
ie
nakładów
czynników
produkcji(ziemi,
pracy,
kapitału,
surowców)

Postęp
techniczny
umożliwiający
zwiększanie
produkcyjności
21
czynników
wytwórczych.
Podstawowym
czynnikiem
pobudzającym
wzrost gospodarczy
w krótkim okresie
jest
popyt
konsumpcyjny
i
inwestycyjny,
krajowy
i
zagraniczny.
W długim okresie –
dostateczna podaż i
efektywność
czynników
wytwórczych.
Dynamicznym
czynnikiem wzrostu
staje się również
handel zagraniczny,
przełamujący
bariery wynikające z
ograniczeń
rynku
wew. (potażowych i
popytowych).
Mnożnik,
w makroekonomii
współczynnik
określający zmianę
(wzrost lub spadek)
dochodu
narodowego
pod
wpływem
zmiany
autonomicznych lub
egzogenicznych
(zewnętrznych)
wydatków
podmiotów
gospodarczych. Jest
relacją
przyrostu
dochodu
narodowego
do
początkowej zmiany
czynników, które ten
przyrost wywołały.
Jest zawsze większy
od jedności - zmiana
wydatków
o określoną wartość
powoduje
zawsze
zmianę
dochodu
narodowego
o wielokrotność tej
wartości.
Najpopularniejszym
mnożnikiem
jest
mnożnik
inwestycyjny
(ΔY/ΔI),
który
informuje,
o ile
wzrośnie (spadnie)
dochód
narodowy,
jeśli
wydatki
inwestycyjne
wzrosną (zmniejszą
się)
o jedną
jednostkę pieniężną
(przy założeniu, że
jedyną
przyczyną
zmiany
dochodu
narodowego
są
inwestycje).
Ponieważ
w gospodarce
zmiany
dochodu
narodowego
są
wypadkową
równoczesnego
działania
wielu
czynników,
jedne
z nich
powodują
podwyższenie
poziomu mnożnika
(np.
wzrost
inwestycji,
wzrost
rządowych
wydatków na zakup
dóbr i usług, wzrost
eksportu), inne go
obniżają
(m.in.
zmniejszenie
wydatków
na
inwestycje,
wzrost
podatków,
wzrost
importu).
34. Pochodzenie
pieniądza.
Pieniądz wyłonił się
spośród
wielu
towarów jako towar
szczególny,
ułatwiający
wymianę;
najczęściej były to
skóry, futra, kawałki
tkanin lub metalu
(również
współcześnie
w warunkach dużej
destabilizacji
stosunków
pieniężnych,
np.
podczas
hiperinflacji, pewne
towary, najczęściej
tytoń, spirytus lub
złoto, pełnią funkcję
pieniądza),
tego
typu
surogaty
pieniądza
są
niekiedy określane
mianem płacideł. W
poł.
III
tysiącl.
p.n.e.
w starożytnym
Egipcie
zaczęto
używać
pieniądz
w formie
metalowych sztab,
w razie
potrzeby
ciętych na mniejsze
części,
wkrótce
pieniądz w podobnej
postaci pojawił się
w Chinach
a
najstarsze
okrągłe
metalowe monety są
znane
z Sardes
w Lidii
(Azja
Mniejsza) z ok. 650
p.n.e.
Starożytne systemy
monetarne
były
oparte na złocie,
srebrze
i miedzi,
a wartość
monet
była równa wartości
zawartego
w nich
metalu.
Zmiany
wzajemnych relacji
cen tych metali oraz
"psucie
monety"
przez
władców
powodowały
stopniową
deprecjację
pieniądza.
Po
upadku
Rzymu
nastąpił
w Europie
okres
chaosu
pieniężnego,
któremu
kres
położyła
reforma
Karola
Wielkiego
(ok.
800),
wprowadzająca
system
waluty
srebrnej,
tzw.
system denarowy (1
funt = 20 solidów =
240
denarów).
Stopniowe
psucie
monet
przez
władców
doprowadziło
do
powstawania
tzw.
brakteatów,
czyli
monet tak cienkich,
że wybicie wzoru
było możliwe tylko
na jednej stronie.
Na przełomie XII
i XIII w. doszło do
reformy groszowej,
która polegała na
wprowadzeniu
"grubej",
solidnej
monety srebrnej (w
Polsce
grosze
czeskie lub praskie
ok. 1300). W 2 poł.
XIII w. pojawiły się
monety złote (1252
-floren
we
Florencji, 1284 -dukat
w Wenecji),
co doprowadziło do
powstania systemu
bimetalicznego,
opartego
równocześnie
na
złocie i srebrze (w
Polsce wprowadzony
22
dopiero 1528). W
XVI w.
napływ
srebra do Europy
z Ameryki
spowodował
deprecjację
srebra
w stosunku do złota.
Złoty polski pojawił
się jako jednostka
rozrachunkowa
(równowartość
30
gr) w połowie XV w.,
a jako
realna
moneta -- 1564.
Powstanie
banków
publicznych u progu
czasów nowożytnych
przyniosło
rozwój
pieniądza
rozrachunkowego.
W XVII w. powstały
pierwsze
banki
emisyjne (Sveriges
Riksbank
1668,
Bank
of
England
1694) i pojawiły się
w Europie pieniądze
papierowe,
wcześniej,
już
w IX w.,
pieniądz
papierowy był znany
w Chinach. W 2 poł.
XVIII w.
oraz
w okresie
wojen
napoleońskich dość
powszechnie
finansowano wojny
niewymienialnym na
kruszec pieniądzem
papierowym,
pierwszej
polskiej
emisji
pieniądza
papierowego
dokonano 1794. W
XIX w.
niektóre
państwa (np. W.
Brytania)
zdecydowały się na
system waluty złotej
(Gold
Standard),
inne
(USA
oraz
państwa zrzeszone
w Łac.
Unii
Monetarnej) -- na
bimetalizm,
niedogodności
bimetalizmu
powodowały
stopniowe
rozszerzenie
systemu
Gold
Standard.
System
waluty
kruszcowej
w XIX w. oznaczał,
że w obiegu były
banknoty,
wymienialne
na
życzenie przez bank
centr. na kruszec.
I
wojna
świat.
przyniosła
powszechne
odejście
od
tej
wymienialności, po
zakończeniu wojny
w większości krajów
w niej
uczestniczących
doszło do inflacji (w
Polsce
1920-pocz.
1924
i 1925-pocz.
1926)
niekiedy
przeradzającej się w
hiperinflację(np.
w Niemczech).
Stabilizacje
walutowe
w latach
20. (w Polsce 1927)
polegały
na
powrocie
do
wymienialności
banknotów
na
kruszec,
ale
w ograniczony
sposób: w systemie
Gold
Bullion
Standard,
oznaczającym
wymienialność
nie
na monety, ale na
sztaby,
bądź
w systemie
Gold
Exchange Standard,
oznaczającym
wymienialność
na
złoto lub inne waluty
wymienialne
na
złoto. Wielki kryzys
gosp.
1929-33
przyniósł
odejście
od systemu waluty
kruszcowej. W 1944
podczas konferencji
w Bretton
Woods
(USA) postanowiono
powołać do życia
Międzynarodowy
Fundusz Walutowy
(IMF), który stawiał
sobie
za
cel
stabilizację
międzynar.
stosunków
walutowych. System
z Bretton
Woods
(zw.
też
Dollar
Standard)
polegał
na
dążeniu
do
wzajemnej
wymienialności
walut wg sztywnych
kursów (tolerancja
1%), IMF wymagał
określenia parytetu
waluty w złocie, ale
nie wynikał z tego
obowiązek wymiany
na złoto, większość
walut
zachodnioeuropejski
ch
osiągnęła
wymienialność
1958. Na początku
lat
70.
system
z Bretton
Woods
uległ destabilizacji,
co
spowodowało
przejście
IMF na
system
płynnych
kursów. W
1976
postanowiono
zaniechać określania
parytetów
walut
w złocie
(demonetaryzacja
złota).
Słabnąca
pozycja dolara USA
skłoniła
IMF
do
utworzenia
1967
własnego pieniądza
rozrachunkowego
(SDR), w 1978 kraje
Europy Zachodniej
utworzyły
odrębną
jednostkę
rozrachunkową
(ECU).
Waluty
państw
komunistycznych
były
pieniądzem
wewnętrznym,
niewymienialnym,
w ramach
RWPG
funkcjonowała
1964-91 jednostka
rozrachunkowa
(rubel transferowy).
Dla
krajów
słabszych
gospodarczo
charakterystyczny
był system wielu
kursów walutowych,
zastosowany po raz
pierwszy
w niektórych
państwach Ameryki
Łacińskiej w okresie
międzywojennym. W
okresie powojennym
pojawiła się nowa
forma pieniądza -karta kredytowa.
35. Pieniądz
kruszcowy,
papierowy
zapisowy.
i
Pieniądz
kruszcowy jest to
forma
pieniądza
towarowego,
powstała
wskutek
wyparcia
przez
kruszce, zwłaszcza
szlachetne, innych pełniących wcześniej
funkcje pieniądza 23
towarów.
Szczególna
rola
kruszców w historii
pieniądza wynikała
z ich cech, wybitnie
predestynujących je
do roli materiału
pieniężnego:
w niewielkiej
objętości
i wadze
reprezentowały dużą
wartość,
były
trwałe, nie ulegały
zniszczeniu
nawet
w długim
okresie
użytkowania, można
je było dzielić na
dowolne jednostki,
przy czym nie traciły
swojej wartości, nie
wymagały
szczególnych
warunków
transportu
i przechowywania.
Początkowo pieniądz
kruszcowy
funkcjonował
w postaci
nieregularnych
bryłek, co stwarzało
konieczność
każdorazowego ich
ważenia.
Później
złotnicy
zaczęli
nadawać im kształt
płytek,
sztabek,
krążków
bądź
wieloboków,
zaświadczając swoją
pieczęcią ich wagę
i próbę.
Z czasem
prawo
do
emisji
pieniądza
kruszcowego zostało
przejęte
przez
panujących,
pojawiły się monety
zdobione
wizerunkami
i pieczęciami
władców,
później
godłami
państwowymi.
Dla
zabezpieczenia
przed
kradzieżą
posiadacze dużych
ilości
pieniądza
kruszcowego
oddawali
go
na
przechowanie
posiadającym
skarbce
złotnikom
(których
część
przekształciła
się
później
w bankierów)
w zamian
za
banknoty
stanowiące
poświadczenie
złożenia depozytu.
Ich
rozpowszechnienie
się,
jako
środka
wymiany
zastępującego
pełnowartościowe
monety kruszcowe,
oraz
stopniowa
utrata
pełnego
pokrycia w kruszcu
dały
początek
pieniądzowi
papierowemu.
Pieniądz
papierowy,
niewymienialna na
złoto
postać
pieniądza,
którego
wartość nominalna
nie
zależy
od
wartości
materiału
(papieru - stąd jego
nazwa),
z którego
został
zrobiony.
W procesie ewolucji
jest kolejną - po
pieniądzu
towarowym
postacią pieniądza.
Wywodzi
się
od
banknotu, będącego
w przeszłości
zobowiązaniem
złotnika
(później
bankiera)
do
wypłaty
jego
oddawcy określonej
kwoty w złocie lub
srebrze. Banknot był
początkowo
potwierdzeniem
depozytu złotych lub
srebrnych
monet,
złożonego u złotnika
(bankiera)
w celu
zabezpieczenia
ich
przed
rabunkiem,
zniszczeniem
itp.,
miał pełne pokrycie
w kruszcu.
Kiedy
powszechnie zaczęto
posługiwać
się
banknotami zamiast
monetami,
bankierzy
zaczęli
udzielać kredytów,
emitując banknoty
nie
mające
już
pokrycia w kruszcu.
Nadmierna
ich
emisja doprowadziła
do bankructwa wielu
banków,
co
pociągnęło za sobą
działania
rządów
ograniczające liczbę
banków
upoważnionych
do
emisji
banknotów,
ustalające limity ich
emisji,
a w końcu
zawieszające
ich
wymienialność
na
złoto. W ten sposób
pieniądz kruszcowy
został
zastąpiony
niepełnowartościowy
m
pieniądzem
papierowym,
którego
wartość
oparta
jest
na
umowie społecznej
przybierającej
postać
odpowiedniego aktu
prawnego (ustawy).
Pieniądz papierowy
jest więc pieniądzem
symbolicznym.
Początkowo wartość
pieniądza
papierowego
była
ustalana w oparciu
o parytet
złota,
obecnie
w większości krajów
nie ma ona już
żadnego powiązania
z kruszcem.
Wymiana
banknotów na złoto
została
całkowicie
zlikwidowana
w obrotach
wewnętrznych
wszystkich
krajów
świata na początku
lat
30.,
a w obrotach
międzynarodowych
w 1971.
Pieniądz zapisowy
pieniądz
bezgotówkowy,
pieniądz bankowy,
pieniądz żyrowy,
forma
pieniądza
występująca
wyłącznie w postaci
zapisów
na
bankowych
rachunkach
depozytowych,
płatnych na żądanie,
dokumentujących
otrzymywanie
należności
lub
regulowanie
zobowiązań
przez
właścicieli
tych
rachunków.
Uruchomienie
pieniądza
bezgotówowego
następuje
za
pomocą
przelewu
bankowego,
czeku
rozrachunkowego,
24
akredytywy
lub
karty
kredytowej
i polega
na
bezpośrednim
przenoszeniu
płatności z rachunku
jednego klienta na
rachunek drugiego
w tym samym lub
innym
banku.
Podstawą
funkcjonowania
pieniądza
bezgotówowego
może być depozyt
pierwotny,
pochodzący
z własnych środków
właściciela
rachunku,
lub
depozyt
wtórny,
utworzony w wyniku
udzielenia
przez
bank
kredytu.
Pieniądz
bezgotówkowy,
kreowany w wyniku
akcji
kredytowej
banków
komercyjnych,
powiększa
ilość
pieniądza w obiegu
i podlega kontroli ze
strony
banku
centralnego,
ze
względu na groźbę
wywołania
lub
pogłębienia inflacji.
Wraz ze wzrostem
poziomu
rozwoju
gospodarczego
i systemu
bankowego pieniądz
bezgotówkowy
wypiera
pieniądz
gotówkowy,
przyczyniając się do
obniżki społecznych
kosztów
wymiany
i obiegu pieniądza.
36. Funkcje
pieniądza.
1.
Miernik
wartości - na rynku
wymiany
pieniądz
ujawnia
się
w
postaci ceny, której
miarą są narodowe
(obecnie
i
międzynarodowe
np. ecu) jednostki
pieniężne.
Jako
środek( narzędzie)
wymiany
występował
początkowo
w
formie
pieniądza
przedmiotowego
(towaru), następnie
monety, banknotuJest
pewnym
narzędziem pomiaru
wartości towaru
i
usług.
Cena
informuje odbiorcę
ile
jednostek
pieniężnych trzeba
zapłacić za nabycie
określonego towaru
lub
świadczonej
usługi.
2.
Środek
cyrkulacji (środek
obiegowy)
zarówno towary jak
i pieniądze są w
ciągłym
ruchu.
Pieniądz jako środek
obiegu
ułatwia
wymianę towaru.
3.
Środek
nagromadzenia
(tezauryzacji)
służy
do
gromadzenia
i
przechowywania
wartości
(bogactwa)
w
postaci
pieniężnej
lub
kruszcowej
(złoto). Pieniądz jest
czasowo
wycofywany
z
obiegu przez tych
którzy go posiadają i
tworzą
się
tzw.
Oszczędności.
W
skali ogólnokrajowej
środki te występują
w postaci rezerw.
4.
Środek
płatniczy
(środek
odroczonej
płatności) ta funkcja
pieniądza wiąże się
z jego
zdolnością
do
regulowania
różnych zobowiązań
z
tytułu
zaciągniętego
kredytu,
płacenia
należnego podatku,
składki ZUS lub kary
pieniężnej
itp.
Środkiem
płatniczym staje się
pieniądz z chwilą,
gdy
władza
państwowa nada mu
moc
zwalniania z
ekonomicznych
zobowiązań.
Jako
środek
płatniczy
pieniądz rozwinął się
w
wielu
nowych
formach
o
charakterze
bezgotówkowym
np. weksli czeków,
a obecnie często w
formie
zapisów
dokonywanych przez
bank na- kontach
uczestników procesu
likwidacji
zobowiązań
(pieniądz bankowy)
w
wyniku
ich
poleceń
np,
przelewy
dyspozycyjne,
5.
Pieniądz
światowy
pieniądz niektórych
wysoko rozwiniętych
krajów może być
również pieniądzem
światowym
(międzynarodowym)
,
co
oznacza
wypełnianie
przez
niego wymienionych
wcześniej
funkcji
w odniesieniu
do
transakcji i rozliczeń
pomiędzy
krajami
(np.
dolar
amerykański)..
37. Mierniki
masy
pieniężnej
(M1, M2, M3).
Współcześnie
pieniądz to nie tylko
gotówka, ale także
depozyty złożone w
instytucjach
finansowych
.
Poszczególne
aktywa różnią się
między
sobą
stopniem płynności.
Płynność
jest to
łatwość z jaką jedna
pozycja
aktywów
może
być
zamieniona na inną,
łatwo wydatkowaną
z nieznaczną lub
żadną
stratą
wartości.
Płynność
wiąże się z łatwością
oferowania
na
rynku, stabilnością
wartości oraz niskim
poziomem kosztów
konwersji
(zamiany).
Zasoby
pieniądza
jest
to
suma
wszystkich
zidentyfikowanych
form
pieniądza
posiadanych
przez
ludność w danym
momencie czasu. W
zależności
od
stopnia
płynności
poszczególne
25
składniki
zasobu
pieniądza zaliczane
są do jednej z miar
pieniądza.
M1
gotówki,
depozyty płatne na
żądanie
lub
na
podstawie czeków.
M2
M1 plus,
depozyty
oszczędnościowe,
małe
depozyty
terminowe.
M3
M2 + plus,
Duże
depozyty
terminowe.
L
M3 + plus,
obligacje skarbowe,
dokumenty
handlowe (weksle),
akcepty bankowe,
waluta bankowa.
W
Polsce
wg
zasad
NBP
wyróżnia się tylko
2 miary:
M1
pieniądz
gotówkowy
w
obiegu,
depozyty
złotowe na żądanie
oszczędnościowe
gospodarstw
domowych oraz na
żądanie
przedsiębiorstw.
M2 – M1 + plus
depozyty
terminowe
gospodarstw
domowych
i
przedsiębiorstw.
M1
i
M2
nie
obejmują
rachunków
walutowych.
38. Ilość
pieniądza
w
obiegu i kreacja
pieniądza.
Obieg pieniądza,
proces
przemieszczania się
pieniądza pomiędzy
podmiotami
gospodarczymi
w obrębie lub także
poza
granicami
kraju emisji (jeśli
jest on stosowany
w operacjach
międzynarodowych)
w związku
z realizacją
transakcji
kupnasprzedaży
dóbr
i usług
lub
regulowaniem
zobowiązań.
Obieg
pieniądza
może
mieć
charakter
gotówkowy,
realizowany
przy
pomocy
znaków
pieniężnych,
lub
bezgotówkowy,
realizowany poprzez
przenoszenie
depozytów
z rachunku
bankowego jednego
podmiotu
gospodarczego
na
rachunek
innego.
Pieniądz
spełnia
w obiegu
funkcję
środka
cyrkulacji,
obsługując
transakcje wymiany
z warunkiem
natychmiastowej
zapłaty, oraz środka
płatniczego
w transakcjach
z zapłatą odroczoną
lub
w płatnościach
transferowych.
Wyróżnia się obieg
pieniądza
transakcyjny,
związany
z pośrednictwem
pieniądza
w transakcjach
wymiany towarowej,
i obieg
pieniądza
dochodowy,
przesuwający
pieniądz
pomiędzy
podmiotami
gospodarczymi
i tworzący
ich
dochody
redystrybucyjne.
Szybkość
obiegu
pieniądza,
uzależniona m.in. od
stopy
inflacji
i poziomu
stóp
procentowych,
wpływa na relację
pomiędzy zasobami
pieniądza
a nominalnym
dochodem
narodowym - im jest
ona
większa
(im
więcej
transakcji
kupna-sprzedaży
obsłuży pieniądz np.
w ciągu roku), tym
zasób pieniądza przy
danym
dochodzie
narodowym
może
być mniejszy, tym
niższe
będą
społeczne
koszty
obiegu pieniądza.
Kreacja pieniądza,
wprowadzanie
do
obiegu przez banki
komercyjne
dodatkowych
(ponad wartość bazy
monetarnej)
ilości
pieniądza, w wyniku
operacji
kredytowych,
których podstawą są
depozyty bankowe.
Ten
dodatkowy
pieniądz
ma
charakter
bezgotówkowy. Dla
zapewnienia
bezpieczeństwa
depozytariuszy
i niedopuszczenia do
inflacji
bank
centralny
reguluje
rozmiary
kreacji
pieniądza
kredytowego
poprzez
ustalanie
stopy
rezerw
obowiązkowych
i stóp
oprocentowania
kredytów
udzielanych bankom
komercyjnym.
Wielkość
kreacji
pieniądza
uzależniona
jest
w ten sposób nie
tylko od rozmiarów
depozytów,
ale
także
od
odwrotności
stopy
rezerw
obowiązkowych.
Kreacja
pieniądza
może
następować
także
w wyniku
skupu walut obcych
i dewiz przez banki
komercyjne
lub
udzielania
przez
bank
centralny
pożyczek
państwu
na
sfinansowanie
26
deficytu
budżetowego.
39. Funkcje
banku
Centralnego.
Bank Centralny zwany jest bankiem
banków. Centralny
Bank
jest
instrumentem
realizującym
rządowe
funkcje
dotyczące
kontroli
systemu
kredytowego
.Ponadto
Bank
Centralny
może
kontrolować
rozmiary
emisji
nowych banknotów,
udziela
pożyczek
bankom
komercyjnym
,kieruje strukturą i
wysokością stawek
oprocentowania
kredytów, pożyczek.
Przeprowadza
operacje
transferu
pieniądza, złota
i
innych walorów do
centralnych banków
innych krajów. W
Anglii
bank
centralny
będący
odpowiednikiem
NBP
podlega
ministrowi
skarbu.
W
niektórych
krajach ( głównie w
EWG)
banki
centralne
są
niezależne od rządu
i odpowiadają za
politykę pieniężną i
nadzór bankowy .
W całym systemie
bankowym
naczelnym bankiem
jest bank centralny,
który
spełnia
w
gospodarce
5
funkcji:
1.emitowanie
banknotów
dlatego
bank
centralny nazywany
jest także bankiem
emisyjnym.
Reguluje on w ten
sposób
ilość
pieniądza w obiegu
rynkowym.
2.pełnienie przez
niego roli banku
banków - oznacza
to , że prowadzi on
rachunki
innych
banków i udziela im
pożyczek.
3.obsługa Skarbu
Państwa - polega
na
prowadzeniu
rachunków
rządowych
i
przeprowadzaniu w
imieniu
rządu
operacji
finansowych w kraju
i za granica, a także
na
udzielaniu
rządowi
pożyczek,
oczywiście
na
określonych
warunkach.
4.pełnienie
roli
centrum
walutowego kraju
-z
tego
względu
decyduje
on
o
zapasach
złota,
walut zagranicznych
,
czyli
pieniędzy
innych krajów, a
ponadto
przeprowadza
operacje
interwencyjne
w
obronie
kursu
waluty krajowej.
5.wykonywanie
pewnych
czynności
administracyjnych
takich
jak
np.
kontrola banków w
określonych
sytuacjach.
40. Operacje
otwartego rynku.
Operacje
otwartego rynku,
działania
banku
centralnego,
polegające
na
kupowaniu
lub
sprzedawaniu
rządowych papierów
wartościowych,
głównie
weksli
skarbowych, w celu
regulowania podaży
pieniądza
kredytowego
w gospodarce,
poprzez
ograniczanie
lub
rozszerzanie
zdolności
kredytowej banków
komercyjnych. Jeśli
w ocenie
banku
centralnego wartość
udzielonych
przez
banki
komercyjne
kredytów
jest
nadmierna, co może
wywołać
(lub
wywołuje) tendencje
inflacyjne,
podejmuje
on
decyzję o sprzedaży
bankom
komercyjnym
rządowych papierów
wartościowych.
Zachętą
do
ich
zakupu
jest
obniżona
w stosunku
do
wartości
rynkowej
cena, co zwiększa
zyski
banków.
Zakup
tych
papierów
zmusza
banki
komercyjne
do
ograniczenia
działalności
kredytowej na rzecz
innych
podmiotów
gospodarczych
(przedsiębiorstw
i gospodarstw
domowych),
a to
wpływa
na
zmniejszenie podaży
pieniądza
i zmniejszenie presji
inflacyjnej.
Natomiast
w sytuacji
niedostatecznej
podaży
pieniądza,
w celu
pobudzenia
gospodarki
bank
centralny
skupuje
od
banków
komercyjnych
rządowe
papiery
wartościowe,
oferując
cenę
wyższą od wartości
rynkowej. Zwiększa
to dopływ pieniądza
gotówkowego
do
banków
komercyjnych i tym
samym
rozszerza
ich
zdolność
kredytową. Operacje
otwartego rynku są
jednym
z instrumentów
polityki
pieniężnej
państwa,
zmierzającej
do
stabilizacji
gospodarki,
przeciwdziałania
inflacji i pobudzania
wzrostu gospodarki,
charakteryzującym
się
relatywnie
wysokim stopniem
skuteczności.
41. Podatki
bezpośrednie
pośrednie.
27
i
PODATKI
- to
przymusowe,
bezzwrotne
i
nieodpłatne
świadczenie
pieniężne
przekazane
przez
podatnika na rzecz
budżetu
państwa,
miasta lub gminy.
Podstawą
pobierania
podatku
są
obowiązujące
przepisy prawa, a
podatnikiem
może
być osoba fizyczna
lub prawna. Podatki
bezpośrednie
płacone
są
od
dochodów
przedsiębiorstw
i
dochodów
indywidualnych
ludności.
Podatki
pośrednie
płacone
są
za
pośrednictwem cen
przy
nabywaniu
dóbr i usług.
Podatek
bezpośredni
od
dochodów
przedsiębiorstw
ma
charakter
liniowy, tzn. skala
podatku
dochodowego
płaconego od zysku
brutto
jest
jednakowa
dla
wszystkich
producentów
niezależnie
od
wysokości
osiąganego
dochodu.
Podatek
bezpośredni
od
dochodów
indywidualnych
zbudowany
jest
na
zasadzie
progresji
podatkowej,
tzn.
najniższa
skala
podatkowa płacona
jest od dochodów
najniższych,
stopniowo wzrasta,
aż
osiąga
górną
granicę
sięgającą
nawet
40%
od
dochodów
najwyższych.
Kryterium
stosunku
przedmiotu
opodatkowania do
źródła
podatku
(relacja: kto jest
obciążony
podatkiem, a kto go
uiszcza)
1. Podatki
bezpośrednie
–
opodatkowaniu
podlegają dochody
podatnika
oraz
posiadany
przez
niego majątek np.:
a)
podatki
przychodowe
b)
podatki
dochodowe
c)
podatek
majątkowy
od
posiadania majątku
oraz
przyrostu
majątku
2.
Podatki
pośrednie
–
są
jednym
ze
składników
cen
produktów
i
są
płacone
w
momencie
dokonywania
zakupów.
a) podatki
od
obrotu majątkiem i
wydatków,
b)
pozostałe
podatki
42. Dług
publiczny i deficyt
budżetowy.
Deficyt budżetowy jest to nadwyżka
wydatków państwa
nad
jego
dochodami.
Dług
publiczny - suma
pozostałych
do
spłacenia pożyczek
państwowych. Jeżeli
w budżecie państwa
występuje
deficyt,
to
znaczy,
że
wydatkuje
ono
więcej,
niż
otrzymuje. Państwo
finansuje
swój
deficyt,
zapożyczając się u
społeczeństwa
poprzez
sprzedaż
obligacji,
które
zawierają
zobowiązanie
do
zapłacenia
w
przyszłości
określonej
kwoty
odsetek. Rezultatem
pożyczki
jest
zwiększenie
zadłużenia państwa
wobec
społeczeństwa.
43. Polityka
fiskalna Państwa.
Polityka fiskalna,
polityka
budżetowa,
budżetowa
polityka,
ogół
decyzji
rządu
dotyczących
wydatków
i podatków.
Jest
częścią
polityki
finansowej państwa.
Podstawowymi
zadaniami
polityki
fiskalnej są:
1)
redystrybucja
dochodów
2)
stabilizacja
gospodarki
wykorzystywanie
dochodów
i wydatków budżetu
państwa
do
pobudzania
lub
hamowania
aktywności
gospodarki
odpowiednio
do
potrzeb
wynikających
z przebiegu
cyklu
gospodarczego.
Aktywna
(dyskrecjonalna)
polityka
fiskalna
może
mieć
charakter
ekspansywny
państwo
poprzez
zwiększenie
własnych wydatków,
obniżenie
kwot
płaconych podatków
lub jedno i drugie
równocześnie
pobudza
niedostateczny
popyt globalny, co
wpływa
na
uaktywnienie
procesów
gospodarczych
i wzrost
dochodu
narodowego,
albo
restrykcyjny
nadmierny
popyt
globalny
jest
ograniczany
przez
zmniejszenie
wydatków
budżetowych,
podwyższenie
podatków
lub
obydwa
te
instrumenty.
28
W
wykorzystaniu
aktywnej
polityki
fiskalnej pojawiają
się pewne trudności,
związane
m.in.
z opóźnieniem
czasowym
i niepewnością
jej
skutków,
a w odniesieniu do
ekspansywnej
polityki
fiskalnej
dodatkowym
ograniczeniem może
być także deficyt
budżetowy.
Podstawową częścią
składową
polityki
fiskalnej
jest
polityka podatkowa,
określająca
cele
poboru
podatków
oraz sposoby ich
realizacji.
44. Pojęcie
i
rodzaje inflacji:
Inflacja – (poch.
łac.
Inflacio
–
rozdęcie)
podlega
mu rynek pieniężny.
Mamy do czynienia z
nadmiarem
pieniądza w obiegu.
Inflacja
(w
podejściu od strony
objawów) to proces
ciągłego
wzrostu
ogólnego
poziomu
cen rynkowych w
danym
okresie
czasu
(dekady
kwartalne, typowym
okresem jest rok),
najczęściej
spowodowany tym,
że globalny popyty
w
gospodarce
przewyższa podaż.
Inflację
należy
mierzyć przeciętną
stopą wzrostu cen.
Dlaczego występuje
inflacja? Odpowiedź
sprowadza się do
odpowiedzi,
dlaczego rosną ceny
towarów
i
usług
konsumpcyjnych.
Przyczyny inflacji:
1)
Rosnące
koszty produkcji –
koszty
spowodowane
rosnącymi
cenami
materiałów,
podatków, odsetek –
inflacja
kosztowa
(podażowa)
–
przyczyny po stronie
producenta.
2)
Po stronie
popytu
–
jest
nadmierny popyt
– ludzie mają za
dużo pieniędzy, zbyt
szybki wzrost płac
(np.
dzięki
związkom
zawodowym),
szybszy
niż
produkcja – wynik
wzrostu
zagregowanego
popytu.
3)
Nadmierna
ilość pieniądza w
obiegu
Równanie
FISHERA:
M x V = P x Q
(T)
M – ilość pieniądza
w obiegu
V – szybkość obiegu
pieniądza (mierzona
ilością
transakcji
obsłużonych
przez
jednostkę pieniądza
w ciągu roku)
P – poziom cen
(średnia
cena
danego produktu)
Q
–
liczba
produktów (usług) w
jednostkach
fizycznych
P.Q
–
wartość
wszystkich dóbr i
usług
–
ilustruje
podaż
M.V
–
ilustruje
popyt
4)
W
budżecie państwa
(plan wydatków i
dochodów państwa)
Wydatki są większe
od
dochodu
(musimy
pożyczać
pieniądze. Powstają
wydatki
nieplanowane
–
pojawia się problem
komu nie dokładać
(wojsku,
szkolnictwie, służbie
zdrowia,
itp.),
z
czym z kolei wiążą
się
strajki,
demonstracje.
5)
Nadmierny
popyt inwestorów
również
powoduje
inflację – wzrasta
cena
maszyn,
urządzeń,
rosną
ceny
usług
budowlanych
6)
Wzrost
eksportu
–
zmniejsza się podaż
co powoduje wzrost
ceny – inflację
Rozróżniamy
następujące typy
inflacji:
Inflacja podażowa
(kosztowa) – rosną
koszty produkcji.
Przyczyny:
wzrost cen
surowców i
materiałów – kiedy
zmniejsza się ich
podaż
wzrost cen
surowców i
materiałów (na
rynkach
światowych) jest
czynnikiem
zewnętrznym
wzrost
oprocentowania
kredytów
wzrost cła
podatki
charakter
polityczny: częste
zmiany rządu,,
skłonność polityków
do ulegania
naciskom
społecznym na
wzrost wydatków
Inflacja strukturalna
– kiedy się zmienia
struktura produkcji
np.: ziemniaki
zastępujemy
frytkami lub
chipsami.
Inflacja dochodowa
– źródłem jest walka
o podział dochodów
między różne grupy
społeczne, które są
uprzywilejowane,
chciałyby umocnić
swoją pozycję
kosztem innych,
każda grupa chroni
swoją pozycję.
Inflacja ukryta –
trwała nadwyżka
popytu nad
ograniczoną podażą
dóbr i usług przy
względnie stałym i
administracyjnie
regulowanym
poziomie cen
rynkowych.(występo
wała głównie w
krajach
komunistycznych)
Skutki tej inflacji to
głęboka
29
nierównowaga na
rynku, upokarzające
kolejki, kupowanie
na zapas,
spekulacja,
nieuprzejma
obsługa,
przekupstwo
nadmierne zużycia
energii, materiałów,
paliwa; nielegalne
zaopatrzenia
W zależności od
tempa wzrostu
cen możemy
rozróżnić:
a)
inflację
pełzającą – nie
rodzącą zbyt
negatywnych
skutków
b)
inflację
kroczącą – wzrost
cen sięga kilkunastu
% w skali rocznej
(taki ruch cen daje
się przewidzieć i
uwzględnić w
podejmowanych
decyzjach)
c)
inflację
galopującą – wzrost
cen od
kilkudziesięciu do
100% w skali
rocznej
d)
hiperinflacj
ę – wzrost cen o
więcej niż 50% w
skali miesiąca działa
ona już
destrukcyjnie na
gospodarkę i
destabilizuje
stosunki społecznopolityczne, osłabi
wiarygodność
finansową u
wierzycieli
45. Ekonomiczne
skutki inflacji.
Skutki,
konsekwencje
inflacji:
powoduje
redystrybucję
dochodu
narodowego
na
rzecz
grup
bogatszych kosztem
ludzi biedniejszych:
rencistów,
emerytów
(ludzi
otrzymujących stałe
dochody),
powoduje
spadek
wartości pieniądza,
czyli
jego
deprecjację,
zniechęca
do
oszczędzania,
obniża
ciężar
spłaconych
kredytów,
niszczy
rachunek
ekonomiczny
(nikt
nie wie jakich żądać
cen), powoduje duże
zamieszanie
w
kalkulacji
kosztów
produkcji,
rodzi niepewność co
do
oczekiwanych
zysków
przez
co
zniechęca
do
podejmowania
ryzykownych
inwestycji
powoduje
wzrost
stopy
oprocentowania
kredytów
na
działalność
inwestycyjną
(zwłaszcza kredytów
długoterminowych –
co
odbija
się
niekorzystnie
na
budownictwie
mieszkaniowym,
postępie
innowacyjnym
i
wzroście
produkcyjności
pracy)
osłabia
eksport
(waluta
krajowa stopniowo
traci na wartości w
stosunku do innych
walut wymienialnych
w krajach o niższej
inflacji)
prowadzi do
dewaluacji
waluty
krajowej,
która
wzmacnia
pozycje
eksporterów,
ale
osłabia
pozycje
importerów
co
stanowi
z
kolei
przyczynę dalszego
wzrostu cen
wprowadza
zamieszanie
na
rynku
papierów
wartościowych,
przez co zakłóca
system
finansowy
kraju
pogłębia
niepewność jutra i
prowadzi
do
obniżenia realnych
dochodów ludności
Kto
traci
na
inflacji:
 grupy społeczne,
które mają stałe
dochody
 ci,
którzy
pożyczają
komuś
pieniądze

z jednej
strony
inflacja
sprzyja
zaciąganiu
kredytu,
ale
z
drugiej strony jest
czynnikiem
zniechęcającym do
oszczędzania,
 inwestor – nie
wie kiedy, w jakim
czasie nakłady się
zwrócą.
Każda
inflacja
prowadząca
do
wzrostu
cen
bez
wzrostu
produkcji
jest
zjawiskiem
niepożądanym
zarówno
przez
przedsiębiorców jak
i konsumentów. Jest
ona
jednak
nieunikniona.
Inflacja
jest
konsekwencją
toczącej się między
różnymi
grupami
społecznymi walki o
podział
dochodu
narodowego, które
wymuszają decyzje
o
konsekwencjach
inflacyjnych,
na
czym
traci
większość
społeczeństwa.
46. Inflacja
deflacja.
a
Deflacja, zjawisko
przeciwstawne
do
inflacji, polegające
na
obniżaniu
się
ogólnego
poziomu
cen dóbr i usług,
a także
produkcji
i zatrudnienia
w wyniku
ograniczenia
dopływu
pieniądza
do
gospodarki.
Występowało
w fazie
kryzysu
w cyklu
gospodarczym
i związane
było
z nadwyżką
globalnej
podaży
nad
globalnym
popytem
(luka
deflacyjna).
Współcześnie prawie
nie występuje.
30
Inflacja,
proces
wzrostu
poziomu
cen,
powodujący
niekontrolowane
i nieakceptowane
społecznie
zmiany
proporcji
podziału
dochodu
narodowego.
We
współczesnej
gospodarce
światowej występuje
ona
powszechnie,
choć
z różnym
nasileniem
w poszczególnych
krajach.
Stopień
nasilenia
inflacji
określa
stopa
inflacji, wyrażająca
w procentach wzrost
poziomu
cen
w okresie badanym
w stosunku
do
okresu
przyjętego
przez
ustawę.
W zależności
od
poziomu
stopy
inflacji rozróżniamy:
1)
inflację
pełzającą;
2)
inflację kroczącą; 3)
inflację galopującą;
4) hiperinflację.
Proces inflacji jest
niezwykle złożony ze
względu
na
mnogość
jej
przyczyn,
przejawów
i skutków. Z punktu
widzenia
przyczyn
wyróżnia się inflację
popytową (ciągnioną
przez
popyt)
i kosztową (pchaną
przez koszty).
Inflacja
popytowa
jest
wynikiem
nadmiernej
ilości
pieniądza w obiegu.
Nazywa się ją także
inflacją
pieniężną.
Jej źródłem mogą
być
nadmierne
wydatki
państwa,
nie
znajdujące
pokrycia
w dochodach
(inflacja
budżetowa),
nadmierna kreacja
pieniądza
kredytowego
(inflacja kredytowa)
lub
nadmierny
w stosunku
do
wzrostu
produkcji
wzrost płac (inflacja
płacowa).
Inflacja
kosztowa
związana jest ze
wzrostem
kosztów
produkcji.
Zazwyczaj obydwa
rodzaje
inflacji
występują
równocześnie.
Mechanizm
inflacji
przejawia
się
w występowaniu
tzw.
spirali
inflacyjnej,
polegającej
na
wzajemnym
wspomaganiu
się
ruchów
cen,
dochodów i kosztów,
z których jedne są
raz
przyczyną,
a innym
razem
skutkiem
zmian
pozostałych. Wśród
wielu
płaszczyzn
spirali
inflacyjnej
wymienia
się
konkurencyjne ceny
- płace, płace płace (wzrost płac
w jednych
dziedzinach
gospodarki staje się
przyczyną nacisków
na
wzrost
płac
w innych
dziedzinach), płace świadczenia
społeczne (żądania
waloryzacji
świadczeń
społecznych w ślad
za wzrostem płac),
ceny - ceny (wzrost
jednych
towarów
skłania producentów
innych towarów do
podwyżek
cen
w celu zachowania
ukształtowanych
wcześniej proporcji
cenowych), ceny stopa
procentowa
itp.
(polityka fiskalna),
kontroli
emisji
pieniądza
przez
bank
centralny
i kreacji
pieniądza
kredytowego przez
banki
komercyjne
(polityka
monetarna).
Początkowo procesy
inflacyjne
występowały
tylko
w okresach
ożywienia
koniunktury
gospodarczej.
Współcześnie
towarzyszą
one
każdej fazie cyklu
gospodarczego.
Pojawiły
się
w związku
z tym
nowe
pojęcia:
stagflacja
i slumpflacja.
47. Inflacja
a
tempo
wzrostu
gospodarczego.
Wzrost
gospodarczy,
powiększanie
się
zdolności
danego
kraju do produkcji
dóbr
i usług
zaspokajających
potrzeby. Głównymi
czynnikami wzrostu
gospodarczego są:
inwestycje
(powiększanie
kapitału
rzeczowego), postęp
techniczny
i doskonalenie
umiejętności
ludzkich.
Syntetycznym
miernikiem wzrostu
gospodarczego jest
poziom
i tempo
wzrostu
produktu
narodowego brutto
przypadającego na
1 mieszkańca.
Ograniczenie inflacji
lub przeciwdziałanie
jej
wystąpieniu
wymaga
odpowiedniej
polityki
państwa
w zakresie
kształtowania
dochodów
społeczeństwa,
ograniczania
deficytu
budżetowego
Inflacja,
proces
wzrostu
poziomu
cen,
powodujący
niekontrolowane
i nieakceptowane
społecznie
zmiany
proporcji
podziału
dochodu
narodowego.
We
współczesnej
gospodarce
światowej występuje
ona
powszechnie,
31
choć
z różnym
nasileniem
w poszczególnych
krajach.
Stopień
nasilenia
inflacji
określa
stopa
inflacji, wyrażająca
w procentach wzrost
poziomu
cen
w okresie badanym
w stosunku
do
okresu
przyjętego
przez
ustawę.
W zależności
od
poziomu
stopy
inflacji
rozróżniamy:1)
inflację
pełzającą
(do kilku procent
w skali rocznej), nie
powodującą
zakłóceń
w przebiegu
procesów
gospodarczych,
poddającą
się
kontroli. 2) inflację
kroczącą (z reguły
do
kilkunastu
procent
rocznie),
gdy
oczekiwania
inflacyjne wywołują
określone
zachowania
podmiotów
gospodarczych
wzmagające
ten
proces, przy czym
zaczyna
się
ona
wymykać
kontroli.
3)
inflację
galopującą (powyżej
20%), powodującą
narastające
zakłócenia
w przebiegu
procesów
gospodarczych,
osłabienie systemów
motywacyjnych,
a w rezultacie
zahamowanie
wzrostu
gospodarczego.
4)
hiperinflację,
gdy
natężenie procesów
inflacyjnych
uniemożliwia
racjonalne
gospodarowanie
z powodu
niemożności
prowadzenia
rachunku
ekonomicznego,
planowania działań
gospodarczych,
nieskuteczności
systemów
motywacyjnych, co
prowadzi
do
anarchizacji
życia
społecznego.
Proces inflacji jest
niezwykle złożony ze
względu
na
mnogość
jej
przyczyn,
przejawów
i skutków. Z punktu
widzenia
przyczyn
wyróżnia się inflację
popytową (ciągnioną
przez
popyt)
i kosztową (pchaną
przez koszty).
Inflacja
popytowa
jest
wynikiem
nadmiernej
ilości
pieniądza w obiegu.
Nazywa się ją także
inflacją
pieniężną.
Jej źródłem mogą
być
nadmierne
wydatki
państwa,
nie
znajdujące
pokrycia
w dochodach
(inflacja
budżetowa),
nadmierna kreacja
pieniądza
kredytowego
(inflacja kredytowa)
lub
nadmierny
w stosunku
do
wzrostu
produkcji
wzrost płac (inflacja
płacowa).
Inflacja
kosztowa
związana jest ze
wzrostem
kosztów
produkcji.
Zazwyczaj obydwa
rodzaje
inflacji
występują
równocześnie.
Mechanizm
inflacji
przejawia
się
w występowaniu
tzw.
spirali
inflacyjnej,
polegającej
na
wzajemnym
wspomaganiu
się
ruchów
cen,
dochodów i kosztów,
z których jedne są
raz
przyczyną,
a innym
razem
skutkiem
zmian
pozostałych. Wśród
wielu
płaszczyzn
spirali
inflacyjnej
wymienia
się
konkurencyjne ceny
- płace, płace płace (wzrost płac
w jednych
dziedzinach
gospodarki staje się
przyczyną nacisków
na
wzrost
płac
w innych
dziedzinach), płace świadczenia
społeczne (żądania
waloryzacji
świadczeń
społecznych w ślad
za wzrostem płac),
ceny - ceny (wzrost
jednych
towarów
skłania producentów
innych towarów do
podwyżek
cen
w celu zachowania
ukształtowanych
wcześniej proporcji
cenowych), ceny stopa
procentowa
itp.
Początkowo
procesy
inflacyjne
występowały
tylko
w okresach
ożywienia
koniunktury
gospodarczej.
Współcześnie
towarzyszą
one
każdej fazie cyklu
gospodarczego.
Pojawiły
się
w związku
z tym
nowe
pojęcia:
stagflacja
i slumpflacja.
Ograniczenie inflacji
lub przeciwdziałanie
jej
wystąpieniu
wymaga
odpowiedniej
polityki
państwa
w zakresie
kształtowania
dochodów
społeczeństwa,
ograniczania
deficytu
budżetowego
(polityka fiskalna),
kontroli
emisji
pieniądza
przez
bank
centralny
i kreacji
pieniądza
kredytowego przez
banki
komercyjne
(polityka
monetarna).
48. Inflacja
a
bezrobocie.
Podstawowym celem
polityki
gospodarczej
państwa
powinno
być
pełne
32
zatrudnienie
a
z
drugiej
strony
stabilizacja
cen.
Doświadczenie
gospodarcze
pokazuje jednak iż
jednocześnie cele te
trudno
osiągnąć.
Cele te są bowiem
względem
siebie
konkurencyjne.
W
literaturze pisze się
wprost
o
tzw.
wymienności
pomiędzy
stopą
wzrostu cen (stopą
inflacji)
a
stopą
bezrobocia.
Jeżeli
państwo np. pragnie
zlikwidować
bezrobocie
musi
zwiększyć
wydatki
(z budżetu państwa)
musi
złagodzić
restrykcje finansowe
ułatwić dostęp do
taniego pieniądza i
w
ten
sposób
skłaniać
do
inwestowania
pozwalającego
stworzyć
nowe
miejsca
pracy.
Działania
te
napędzają inflacje.
Chcąc
z
kolei
ograniczyć
inflację
państwo
musi:
zwiększyć
dyscypliny
wydatków
budżetowych,
wprowadzić
restrykcyjną
politykę pieniężną,
ograniczać
ilość
pieniądza
w
gospodarce.
Te
posunięcia prowadzą
do
recesji
gospodarczej i do
wzrostu bezrobocia
typu
koniunkturalnego.
Zależność
między
stopą inflacji i stopą
bezrobocia pierwszy
zaobserwował
i
uogólnił
PHILIPS.
Uogólnienie
to
określone jest w
ekonomii
jako
krzywa Philipsa.
Krzywa Phillipsa
Z ogólnego kształtu
krzywej
Philips’a
wynika
że
przesunięcie
z
punktu A do B może
powodować pewien
spadek
bezrobocia
ale tylko za cenę
silniejszego wzrostu
inflacji.
Natomiast
przesunięcie
z
punktu A do C
oznaczałoby
pełne
zredukowanie
inflacji,
ale
pociągnęłoby
za
sobą
wzrost
bezrobocia.
Przedstawiona teoria
potwierdzała się do
końca lat 60. W
latach 70 pojawiły
się
różne
wątpliwości.
Stwierdzono bowiem
iż
zjawisko
wymienności nie ma
miejsca. Równolegle
wzrostowi
ulegało
bezrobocie i inflacja.
Wyjaśniono
iż
klasyczny
kształt
krzywej
Philips’a
odnosi się do inflacji
ciągnionej poprzez
popyt.
Inflacja
pchana przez koszty
występująca
szczególnie w latach
70 i spowodowana
dynamicznym
wzrostem cen ropy
naftowej
powodowała
przesunięcie krzywej
Philips’a na prawo
od początku układu
współrzędnych
w
kierunku punktu D.
Ilustruje on zarówno
wyższą stopę inflacji
jaki i wzrost stopy
bezrobocia
w
porównaniu
z
punktem A.
Środki zastosowane
dla przeciwdziałania
bezrobociu niestety
nakręcają inflacje,
przyczyniając się do
wzrostu popytu.
Związek pomiędzy
tymi zjawiskami nie
jest jednoznacznie
postrzegany w teorii
ekonomii.
Ekonomiści
spierający się o
krzywą Phillipsa
wykazują wysoki
stopień zależności
między tymi
wielkościami:
niskiej
stopie
inflacji
towarzyszy wysoka
stopa bezrobocia.
przy
wysokiej
stopie
inflacji
występuje
niska
stopa
bezrobocia.
Krzywa Phillipsa ma
nachylenie ujemne,
z jej przebiegu
wynika, że
początkowo
ograniczenie stopy
bezrobocia
(przesunięcie z A do
B) wiąże się z
niewielkim
wzrostem inflacji,
każde dalsze
ograniczenie
bezrobocia
powoduje jednak
coraz to szybszy
wzrost inflacji,
przesunięcie z B do
C jest nieopłacalne
ponieważ,
niewielkiemu
spadkowi bezrobocia
(z Ub do Uc)
towarzyszy znacznie
poważniejszy wzrost
inflacji.
Wybrane
rozwiązanie
znajduje się na
krzywej pomiędzy A
i C, muszą one
zapewnić optymalne
warunki rozwoju.
Będą się różnić w
poszczególnych
krajach i okresach w
zależności od
przyjętej funkcji
ceny.
w krajach o
bardzo
wysokim
bezrobociu będą to
rozwiązania idące od
A do B
w krajach o
wysokiej
inflacji
będą to rozwiązania
od C do B
Nowe niekorzystne
zjawiska
gospodarcze
postawią znak ? co
do teorii Phillipsa.
Bardzo szybkiemu
wzrostowi stopy
inflacji nie
towarzyszy już
niestety spadek
bezrobocia. Ów ten
podwójny problem
wysokiego
bezrobocia i
wysokiej inflacji
33
określany jest
mianem
STAGFLACJI
Stagflacja jest
żargonowym
określeniem
powstałym z
połączenia
fragmentów słów
stagnacja i inflacja.
Jest to jednoczesne
występowanie
trwałych wysokich
stóp bezrobocia i
inflacji
49. Pojecie
i
rodzaje
renty
gruntowej.
Renta gruntowa,
forma
dochodu
uzyskiwanego przez
właściciela
ziemi
wykorzystywanej do
celów
produkcyjnych.
Wysokość
renty
gruntowej
zależna
jest
od
ceny
użytkowania
ziemi
(najmu, dzierżawy),
kształtującej się na
rynku pod wpływem
popytu
i podaży,
oraz
od
jej
powierzchni.
Cena
użytkowania
może
być uzależniona od
położenia
(lokalizacji) działki,
jej
urodzajności,
otoczenia,
wyposażenia
(uzbrojenia),
a także
cen
produktów (dóbr lub
usług), które dzięki
niej mogą powstać.
Renta
gruntowa
pojawiła
się
już
u schyłku
starożytności,
ale
znaczenie
jej
wzrosło
dopiero
w gospodarce
feudalnej.
Występowała wtedy
w trzech postaciach:
renty
naturalnej,
renty
odrobkowej
(pańszczyzna)
i renty pieniężnej w tej
postaci
przetrwała
do
czasów
współczesnych.
Rodzaje
renty
gruntowej:
- ze względu na
przeznaczenie:
rolna
,hodowlana,
budowlana
- ze względu na
przynosząca
korzyści w okresie:
stała,
długo
okresowa,
krótko
okresowa,
- własności ziemi: z
tytułu
posiadania,
dzierżawy, uprawy.
50. Cena ziemi.
Cena,
ilość
pieniędzy,
jaką
należy zapłacić za
nabycie
jednostki
określonego towaru,
dobra lub usługi.
Ceny
są
podstawowym
instrumentem
mechanizmu
rynkowego
kształtującego
równowagę
rynkową. Spełniają
dwie
podstawowe
funkcje:
informacyjną
i motywacyjną
(bodźcową).
Informują
one
wszystkie podmioty
gospodarcze
o aktualnych
warunkach
zawierania
transakcji kupna sprzedaży, o relacji
pomiędzy popytem
i podażą. Ich poziom
i zmiany
są
podstawą
podejmowania przez
podmioty
gospodarcze decyzji
o kontynuacji
lub
zmianie
swojego
zachowania
w procesie
gospodarowania,
przystosowaniu do
zmieniających
się
warunków
rynkowych.
Czynniki jakie mogą
wpływać na cenę
ziemi:

oczywiście
generalnie - popyt i
podaż,

zasoby
przyrodnicze (klasa
ziemi, powierzchnia
na danym terenie,
klimat),
struktura w
gospodarce
(uprzemysłowiona ,
rolnicza),
walory turystyczne,
urbanistyczne (w
atrakcyjnym rejonie
-las, jeziora morze,
centrum miasta,
blisko atrakcji
turystycznej,
komunikacja).
34
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards