plan rozwoju lokalnego - Gmina Bukowina Tatrzańska

advertisement
URZĄD GMINY
BUKOWINA TATRZAŃSKA
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO
GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
NA LATA 2004-2006
Kraków – Bukowina Tatrzańska
październik - listopad 2004
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
SPIS TREŚCI
I.
OBSZAR I CZAS REALIZACJI PLANU ROZWOJU LOKALNEGO ...... 3
II.
ANALIZA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA GMINY BUKOWINA
TATRZAŃSKA............................................................................................. 3
III. POWIĄZANIE PLANOWANYCH PROJEKTÓW POD ZPORR Z
CELAMI STRATEGII ROZWOJU GMINY BUKOWINA
TATRZAŃSKA........................................................................................... 51
IV. PLANOWANE INWESTYCJE W ŚWIETLE STRATEGII ROZWOJU
WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO I ZPORR .................................. 54
V. POWIĄZANIE PROJEKTÓW Z INNYMI DZIAŁANIAMI
REALIZOWANYMI NA TERENIE GMINY ........................................... 80
VI. OCZEKIWANE WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ PLANU ROZWOJU
LOKALNEGO............................................................................................. 81
VII. PLAN FINANSOWY ZADAŃ INWESTYCYJNYCH NA LATA 2004 –
2006 ............................................................................................................. 85
VIII. SYSTEM WDRAŻANIA, MONITOROWANIA I OCENY PLANU
ROZWOJU LOKALNEGO ........................................................................ 89
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
2
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
I. OBSZAR I CZAS REALIZACJI PLANU ROZWOJU LOKALNEGO
Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Bukowina Tatrzańska szczegółowo obejmuje inwestycje samorządu
gminnego planowane na lata 2004-2006 oraz wskazuje na inwestycje zaplanowane do realizacji
w latach 2007-2013. Planem rozwoju objęty jest cały obszar gminy, ze szczególnym uwzględnieniem
miejscowości, w których prowadzone będą (w latach 2004-2006) inwestycje. Miejscowościami tymi
na terenie gminy są: Bukowina Tatrzańska, Białka Tatrzańska, Brzegi, Czarna Góra, Groń, Jurgów,
Leśnica, Rzepiska.
II. ANALIZA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
1. Informacje ogólne
Rys metodyczny analizy
Dane wykorzystywane w niniejszej analizie pochodzą z Urzędu Gminy Bukowina Tatrzańska,
Starostwa Powiatowego w Zakopanem, Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem oraz danych
statystycznych Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego w Krakowie („Wybrane dane o powiatach
i gminach województwa małopolskiego w 2002 r.”, Kraków 2003; „Narodowy Spis Powszechny
Ludności i Mieszkań, Powszechny Spis Rolny 2002”, Kraków 2003) i Głównego Urzędu
Statystycznego (Bank Danych Regionalnych – źródło internetowe). Dane dotyczące lat 1999-2003
stały się podstawą analizy dynamicznej, określającej tendencje zachodzące w gminie Bukowina
Tatrzańska na przestrzeni lat.
Dodatkowo w niniejszej pracy dokonano analizy porównawczej (analiza układu lokalnego) gminy
Bukowina Tatrzańska z czterema gminami powiatu tatrzańskiego. Trzy z nich posiadają podobny
potencjał społeczno-gospodarczy: Biały Dunajec, Kościelisko i Poronin. Miasto Zakopane stanowi
dużo większy ośrodek społeczno-gospodarczy. Uzyskane dla gminy Bukowina Tatrzańska wyniki
porównano także ze średnią wartością dla powiatu tatrzańskiego i regionu małopolskiego. W analizie
porównawczej z innymi gminami wykorzystano dane z 2003 r. – najbardziej aktualne dane GUS
i WUS w Krakowie w czasie tworzenia niniejszej analizy.
Rys historyczny gminy
Gmina Bukowina Tatrzańska funkcjonuje od 1973 roku i składa się z ośmiu miejscowości, z czego
pięć leży na terenie Podhala: Bukowina Tatrzańska, Białka Tatrzańska, Brzegi, Groń, Leśnica a trzy
na terenie historycznego Spisza: Czarna Góra, Jurgów, Rzepiska. Każda z miejscowości posiada silne
tradycje kulturowe i społeczne, tworząc zwartą jednostkę samorządową.
Bukowina Tatrzańska1
Dokładna data powstania wsi Bukowina nie jest znana. Powstała ona jako jedna z ostatnich wsi na
Podhalu, jeszcze za czasów starosty Witowskiego. Najwcześniejszy zapis o niej znajduje się
w wyroku króla Zygmunta III z 1630 roku w sprawie skargi na starostę Mikołaja Komorowskiego.
Następny po Komorowskim starosta, Tomasz Zamoyski, nadał przywilej na sołtystwo w Bukowinie
"uczciwemu Kasprowi Bukowińskiemu" dopiero 20 września 1636 roku. Odpowiada to
prawdopodobnie już końcowi procesu osadnictwa na bukowiańskich wierchach. Można więc
wnioskować, że pierwsi zarębnicy zaczęli karczować tu lasy na początku lat dwudziestych XVII
wieku. Przypuszcza się bowiem, że wieś powstała na skutek wdzierania się w głąb tatrzańskiej
puszczy pojedynczych osadników. Przez wyrąbywanie i wypalanie polan w oddalonej głuszy leśnej
powstała zagroda lub kilka zagród, następnie wytyczono granice tej osady, zatwierdzono i wpisano do
ksiąg gruntowych. Osadnictwo było oparte na prawie wołoskim.
Teren obecnej Bukowiny Tatrzańskiej został zasiedlony przez człowieka stosunkowo późno.
Przyczyną był surowy klimat, który stwarzał niekorzystne warunki uprawy roślin. Sytuację osadników
pogarszały liczne w tym rejonie klęski żywiołowe, które przy lichej i nieurodzajnej ziemi były
Opracował: Paweł Budz
Literatura: „Bukowina Tatrzańska" - Barbara Babińska, „7 dni w Bukowinie Tatrzańskiej" - Zbigniew Ładygin
1
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
3
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
przyczyną głodu i niedostatku. Bukowianie, tak jak i inni mieszkańcy Podhala, obowiązani byli do
płacenia czynszów i danin według wymiarów zapisanych w inwentarzach.
W początkach XIX wieku, wskutek ciągłych wojen skarb austriacki coraz bardziej pustoszał,
a niedobory uzupełniano poprzez zaciąganie licznych pożyczek bankowych. Hipotecznym
zabezpieczeniem jednej z takich pożyczek była ziemia nowotarska. W końcu rząd austriacki
zdecydował o wyprzedaży tych ziem. W 1824 roku jedną z części dóbr nowotarskich składającą się z
wiosek: Waksmund, Białka, Gron, Leśnica, Bukowina, Brzegi, Zakopane, Zubsuche, Bystre,
Międzyczerwienne, Maruszyna, Ostrowsko, Dębno i Gronków nabył Emanuel Homolacz, bogaty
magnat i przesiębiorca.
Mieszkańcy Bukowiny walczyli z dziedzicem Emanuelem Homolaczem, który od 1846 r. odbierał siłą
grunty, polany, łąki i pastwiska. W źródłach znajdujemy generalną plenipotencję członków wsi
Bukowina, podpisaną przez 102 mieszkańców krzyżykami, a upoważniającą do działania w imieniu
gromady Józefa Ambrowego Budza, Antoniego Dunaycana, Michała Głodziaka i Sebastyana Pary.
Uwłaszczenie chłopów w 1848 roku jako wynik walk chłopskich w 1846 r. i rewolucji 1848 r.
spowodowało zniesienie feudalnych praw panów do pracy i opłat wynikających z poddaństwa
chłopów.
W Bukowinie bardzo wolno zaczęły zachodzić zmiany w technice i produkcji rolnej, a rozwój wsi
wykazywał współistnienie starych elementów feudalnych z kapitalistycznymi w ramach
zróżnicowania klasowego mieszkańców. Przemiany te zachodziły, gdy Bukowina należała do dóbr
zakopiańskich, pozostających w rękach Homolacza do 1868 r. W tym czasie zostały one na licytacji
sprzedane niemieckiemu bankierowi Eichbomowi, który z kolei przekazał je swemu zięciowi Pelzowi.
W 1888 roku własność Pelza odkupił handlarz drzewem Goldfinger, doprowadzając rabunkową
gospodarką do drugiej licytacji dóbr w 1889 roku. Wówczas dobra te nabył Władysław Zamoyski,
który chcąc uchronić je przed ostatecznym zniszczeniem, oddał w 1924 roku cały majątek państwu.
Mimo biedy i zacofania wieś rozrastała się. Źródła notują, że w 1795 roku było w Bukowinie tylko 26
osiadłych gazdów, za to w 1881 roku było ich 235, a mieszkańców ogółem 1107.
Z końcem epoki feudalnej, a więc w początkach XIX wieku, istniał w Bukowinie przemysł
i rzemiosło. Istniało kilka młynów, gonciarni i tartaków (trocy). W połowie XIX wieku na Rusińskim
Wierchu Cabanowie założyli kuźnię, a w 1870 Jędrzej Kramarz założył drugą kuźnię na Kramarskim
Wierchu. Wojciech Chowaniec Ihnatka miał olejarnię własnej roboty. Z rzemieślników działali
w Bukowinie cieśle, stolarze, kołodziejowie, szewcy wyrabiających ząbkowane kierpce o podwójnym
rzemyku, czernione komperwasem. Stanisław Bieniek był cenionym kuśnierzem. Najstarszymi
krawcami szyjącymi i haftującymi spodnie (portki) byli Andrzej i Franciszek Kuchtowie.
Bukowina w początkach XIX wieku była prawie niedostępna z powodu braku drogi. Dojście do wsi
wiodło nie wszystkim wiadomymi leśnymi ścieżkami, nie zawsze w tych czasach bezpiecznymi.
W końcu XIX wieku zbudowano drogę wzdłuż Porońca, przez Kiry i graniami wierchów do wsi.
Naturalna izolacja wsi od świata przerywana była jedynie przez wędrownych kramarzy, którzy prócz
towaru przynosili wieści ze świata. W 1897 zawędrowali do Bukowiny pierwsi goście będący
w drodze do Morskiego Oka.
Z powodu nieurodzaju, głodu i braku zarobku Bukowianie zaczęli wyjeżdżać za chlebem, najpierw do
Nowego Sącza i Tarnowa, a w 1885 pierwsi Bukowianie wyjechali do Ameryki. Kobiety wyjeżdżały
do Chicago, a mężczyźni do kopalń pensylwańskich i fabryk w Pittsburgu. Na przełomie XIX i XX
wieku emigracja przyjęła w Bukowinie formę masową.
W pierwszych dziesiątkach XX wieku w Bukowinie powstały szkoła i kościół, które wywarły
ogromny wpływ na ludność. Dotychczas Bukowianie chodzili do kościoła w sąsiedniej Białce.
Wówczas Jędruś Kramarz postanowił zbudować kościół w Bukowinie gdyż nie mógł ścierpieć, że
inne wsie mają kościoły, a Bukowina nie ma. Sam sporządził plany, pokonał ogromne trudności przy
ich zatwierdzeniu i zezwoleniu na budowę. Kościół budował przez 20 lat. Był wszystkim - kowalem,
murarzem, stolarzem i cieślą, a wreszcie rzeźbiarzem. Sam wyrzeźbił ołtarz i figury. Gdy ukończył
budowę kościoła, rozpoczął starania o proboszcza, przez kilka lat bezowocnie. W 1900 roku przybył
do Bukowiny ks. Walenty Gadowski, który wybudował pierwszą willę w Bukowinie zwaną "Primula".
Pierwszym proboszczem z urzędu został w 1902 roku ks. Błażej Łaciak.
W 1895 roku została otwarta szkoła "jednoklasówka". Uczył w niej Jan Bujas. W 1922 roku szkoła
jednoklasowa przeobraziła się w 6-klasową. Kierownikiem jej został Franciszek Ćwiżewicz. W 1924
roku zorganizował przy szkole podstawowej Teatr i Chór Włościański. Jako główny cel postawił sobie
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
4
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
wybudowanie stałej placówki kulturalnej. W roku 1924 został utworzony Komitet Budowy Domu
Ludowego, który miał za zadanie zbieranie funduszy na budowę. Na czele komitetu stanął Franciszek
Ćwiżewicz. Akcje Komitetu dały za okres 1924-1927 - 20000 zł. Członkowie Komitetu uznali, że
dojrzały warunki ku temu, aby rozpocząć budowanie placówki kulturalnej. Zarząd Stowarzyszenia
przez okres dwóch lat czynił starania o odpowiednią lokalizację budynku oraz dodatkowe środki
finansowe na budowę. Zaciągano pożyczki, na zabezpieczenie których miejscowi górale złożyli
hipoteczne poręczenie własnym majątkiem. Całkowite zakończenie budowy Domu Ludowego
nastąpiło w roku 1934. Dom Ludowy został wybudowany przy aktywnym wsparciu miejscowych
górali oraz Towarzystwa Przyjaciół Bukowiny, które powstało w 1925 roku. Głównie dzięki
inicjatywie Towarzystwa Bukowina zyskała pocztę, stałego lekarza, a nade wszystko, wprawdzie
budowaną i poprawianą przez 22 lata, drogę łączącą ją z Poroninem. Także dzięki nim w Wigilię 1936
roku popłynął do chat góralskich prąd elektryczny. Wybudowano również piekarnię i remizę
strażacką, a od 1948 roku do Bukowiny zaczęty regularnie kursować autobusy.
W 1935 roku zatwierdzono urzędowo zmianę nazwy wsi na Bukowina Tatrzańska.
Obecnie w Domu Ludowym - największym drewnianym budynku w Polsce - odbywają się coroczne
ogólnopolskie i regionalne imprezy folklorystyczne; w zimie „Góralski Karnawał”, latem „Sabałowe
Bajania”, a także międzywojewódzki „Sejmik Wiejskich Zespołów Teatralnych” oraz „Przegląd
Dorobku Kulturalnego Gminy Bukowina Tatrzańska”. Przy Domu Ludowym działa także zespół
„Mali Wierchowianie”, „Wierchowianie”, „Amatorski Zespół Teatralny im Józefa Pitoraka” oraz
„Szkoła Ginących Zawodów”.
Dzisiaj Bukowina Tatrzańska liczy ok. 2700 mieszkańców, a jej sława jako ośrodka narciarskiego
została już na dobre utrwalona. Bukowina znana jest także z kultywowania tradycyjnego folkloru
góralskiego. W 1996 roku jako pierwsza miejscowość w Polsce została przyjęta do Europejskiej
Fundacji Miast Karnawałowych (FECC). Świadczy to jednoznacznie o pozytywnej działalności
kulturalnej Domu Ludowego, nie tylko w kraju, ale i za granicą,
Białka Tatrzańska2
Białka Tatrzańska najprawdopodobniej powstała w latach 1616 - 1618. Dokładne ustalenie czasu
lokacji utrudnia brak jakiegokolwiek dokumentu lokacyjnego.
Wśród miejscowych górali istnieje ustny przekaz mówiący, że pierwszą sadybę na terenie obecnej
wsi zbudował niejaki Łętowski pochodzący z Łętowni koło Pcimia. Miał się on osiedlić na roli, która
obecnie nosi nazwę Kaniówka.
Nazwa wsi pochodzi od nazwy rzeki, która z kolei związana jest z białą, pieniącą się wodą i białymi
granitowymi kamieniami - otoczakami znajdującymi się w łożysku rzeki.
W 1624 roku starostwo nowotarskie otrzymał od króla - Mikołaj Komorowski. W miejscu, gdzie
obecnie jest plebania, nowy kościół i szkoła, Mikołaj Komorowski wybudował dwór. Starosta
nowotarski założył młyny, tartaki, folusze i hutę żelaza. W hucie pracowali sprowadzeni przez niego
osadnicy - prawdopodobnie Niemcy. Sprowadzenie obcych osadników i inne konflikty powodowały
zbrojne wystąpienia miejscowych górali przeciw staroście. W niedługim czasie zbuntowani górale
spalili hutę, następnie zburzyli ją, okradli dwór i podzielili się łupem. Komorowski musiał uciekać
z Podhala. Starostwo nowotarskie otrzymał od Władysława IV - Tomasz Zamoyski.
Za rządów tego starosty król Władysław IV nadaje w dniu 20 czerwca 1636 roku, pierwszy przywilej
królewski Wojciechowi Nowobilskiemu, ustanawiając go sołtysem Białki. Ten moment uważa się za
początek powstania wsi Białka Tatrzańska.
Dokument królewski wymienia tu nazwę wsi - Nowa Białka, co wyjaśnia pochodzenie nazwisk
pierwszych sołtysów - Nowobilskich. Przywilej ten zatwierdzany był przez kolejnych władców.
Sołtystwo białczańskie pozostało jako dziedziczne w rodzinie Nowobilskich. Przywileje te
potwierdzali kolejni władcy.
Z chwilą założenia Białki przydzielono ją do parafii w Ostrowsku. W miarę przybywania osadników
wzmogła się praca proboszcza w Ostrowsku, a spełnianie obowiązków duszpasterskich było
połączone z coraz większymi trudnościami. Widząc potrzeby coraz gęściej zaludniającej się Białki,
postarał się ksiądz Szymon Ślęzak - proboszcz ostrowski o wybudowanie w Białce drewnianego
kościółka. Początkowo obowiązki duszpasterskie nadal pełnił proboszcz z Ostrowska. Dopiero
2
tekst: Alina Pilch „Białka Tatrzańska Latem i Zimą"
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
5
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
w 1668 roku utworzono w Białce ekspozyturę Ostrowska. Od tego roku posiada ona duszpasterza
z siedzibą w Białce.
Ostatni starosta Franciszek Rychter kończy dzierżawę królewszczyzny podhalańskiej swoją śmiercią
w dniu 24 lipca 1773 roku. Od tego czasu Podhale przeszło pod zabór austriacki i zarząd skarbu
galicyjskiego. Z tego okresu pochodzi pierwsza pieczątka Gminy Białki, z napisem „SIGILLUM
GROMADIBIALKI”.
Tuż przed pierwszym rozbiorem Polski (1770 r.) Białka z Nowotarszczyzną dostała się pod rządy
węgierskie. Stało się to za spraw komisarza granicznego Węgra Toroka, który na podstawie
fałszywie sporządzonej mapy ustalił granice ze szkodą dla Polski. Przeciw temu zaborowi
zaprotestowano do Marii Teresy, która dała Polakom uspokajając odpowiedź.
W dniu 29 grudnia 1773 roku zorganizowano pod przymusem w całym zaborze uroczysty hołd dla
cesarzowej Marii Teresy. Dobrami koronnymi w Galicji zarządzały władze austriackie do 1824 roku.
W czasie prowadzenia przez Austrię wojen z Napoleonem skarbiec państwowy wyczerpał się,
dlatego też postanowiono dobra nowotarskie sprzedać. Dla ułatwienia tej sprzedaży podzielono dobra
nowotarskie na sekcje. Do sekcji III zwanej białczańską należały wsie: Białka, Brzegi, Bukowina,
Leśnica i Groń.
Wobec takiej sytuacji złączono sekcję białczańską z zakopiańską, ostrowską i wszystkie trzy,
obejmujące razem 16 wsi sprzedano w 1824 roku na publicznej licytacji Emanuelowi Homolaczowi
za kwotę 65.030 złotych reńskich.
Pod rządami austriackimi Nowobilscy wciąż byli właścicielami polskich lasów przy Morskim Oku.
Po sprzedaży w roku 1824 rozpoczęły się długie spory o granice terenów zakupionych - między
innymi o tereny, których właścicielami byli Nowobilscy. Oni i ich wspólnicy prowadzili długi proces
z Węgrami, dochodząc swoich praw na podstawie królewskich dokumentów. Ród Nowobilskich
posiadał te tereny do roku 1964, kiedy to skarb państwa wykupił je pod Tatrzański Park Narodowy.
Szkoła Podstawowa w Białce Tatrzańskiej powstała w roku 1855. Jej pierwszym kierownikiem był
Wojciech Dorula - powstaniec z 1863 roku.
W 1961 roku otwarto nową szkołę, a w 1963 roku powstał końcowy odcinek szosy Białka Tatrzańska
- Kaniówka, stwarzając bezpośrednie połączenie Białki z Zakopanem i Morskim Okiem, poza
istniejącym od roku połączeniem z Krakowem. Przeprowadzono meliorację potoku Czerwonka.
Założono stały punkt weterynaryjny, rozpoczęto działalność ruchomego ambulansu
stomatologicznego.
Obecnie Białka Tatrzańska jest jedną z najatrakcyjniejszych pod względem infrastruktury
turystycznej miejscowością podgórską i znanym w całej Polsce kurortem narciarskim.
Brzegi
Brzegi leżą w otulinie Tatrzańskiego Parku Narodowego; usytuowane są wzdłuż Potoku
Brzegowego, który wypływa spod Głodówki i wpada do rzeki Białki. Najwyżej położona (ponad
1000 m n.p.m.) jest część górna wsi, w skład której wchodzi słynna z widoków na Tatry - Głodówka
oraz przysiółek Kucówka. Tereny nad rzeką Białka położone są na wysokości 800 m n.p.m. Przez
wieś przebiega droga (na niektórych odcinkach dość stroma). Dojazd do Brzegów jest możliwy
z dwóch stron: od Bukowiny Tatrzańskiej i od strony Jurgowa. W skład wsi Brzegi wchodzi osiedle
Rynias, do którego prowadzi polna droga, przebiegająca przeważnie lasem nad urwistym brzegiem
Białki, a także część pasma Tatr od Rysów nad Morskim Okiem do Zawratu oraz Dolina Pięciu
Stawów Polskich. Głodówka jest znanym w całej Polsce punktem widokowym na Tatry. Koziniec
jest bardzo wysoką i stromą grapą, z której roztaczają się niezapomniane widoki na dolinę Białki, na
pobliski Spisz i Tatry.
Brzegi powstały najprawdopodobniej w I kwartale XVII w, chociaż wzmiankowane są już pod
koniec XVI w. Wieś założona w trudnym górskim terenie rozwijała się bardzo wolno. Pola uprawne
zdobywano przez wyręby lasów. Głównym zajęciem mieszkańców było pasterstwo, prymitywne
rolnictwo i praca w lesie. Obecnie wieś liczy 656 mieszkańców. W latach powojennych wybudowano
drewniany kościółek p.w. Św. Antoniego z Padwy i erygowano parafię. We wsi jest też remiza OSP
i Szkoła Podstawowa im. Hrabiego Władysława Zamojskiego, w której w okresie wakacji
funkcjonuje schronisko młodzieżowe PTTK. W okresie zimowym w Brzegach górnych działa pięć
wyciągów narciarskich. Na północnych zboczach Głodówki śnieg utrzymuje się przeważnie do końca
kwietnia.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
6
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
W okresie letnim dużym powodzeniem cieszą się tereny położone nad brzegami Białki. W pobliżu
mostu znajduje się boisko sportowe. Z Brzegów wielu turystów rozpoczyna niezapomniane
wycieczki piesze na Rynias, w stronę Łysej Polany i Głodówki. Stąd też można się wybrać na
Koziniec, kierując się w stronę osiedla na Przygórzu. Mieszkańcy chętnie wynajmują pokoje
gościnne przybywającym turystom. Większość domów jest drewniana, a pokoje mają wystrój
regionalny.
Nietypowe położenie wsi, wspaniałe widoki, lasy, cisza, czysta woda w rzece Białce, dobre warunki
do uprawiania narciarstwa zimą a latem wędrówek pieszych i rowerowych sprawiły, że do Brzegów
z roku na rok przybywa coraz więcej turystów. Sprzyja temu także gościnność brzegowskich gazdów
i życzliwość wobec przybyszów. Zachętą do ponownego odwiedzenia tej wsi jest także bardzo
dobrze zachowana tradycja góralska i żywy folklor.
Czarna Góra
Czarna Góra jest jedną z czternastu wsi Polskiego Spisza. Nazwa wsi pochodzi od wyglądu góry
porośniętej kiedyś gęstym lasem świerkowym. Według przekazów ustnych pod koniec XV wieku
przybyła tu grupa Wołochów uchodzących z południowej Europy przed nawałą turecką. Pierwotni
osadnicy byli ludźmi lasu, drwalami, myśliwymi i pasterzami. Z zachowanej najstarszej, z 1655 roku
księgi metrykalnej parafii Łapsze Wyżne wynika, że oprócz rodzin bałkańskich osiedlali się
przybysze z sąsiedniego Podhala, którzy stali się grupą dominującą.
Pomimo że jest to jedna wieś, dzieli się ona, na trzy prawie odrębne części: Zagóra- część wsi od
strony Trybsza, Sołtystwo (najstarsza część) położone najwyżej na siodle góry i część zasadnicza od
strony Jurgowa. Osobliwością tej miejscowości jest największe w okolicy osiedle Romskie tzw.
Kamieniec (znajduje się przy moście na Białce). Obecnie Czarna Góra liczy 1506 mieszkańców.
Z dawnych czasów zachowało się kilka starych spiskich zagród, zwłaszcza na Sołtystwie.
W Czarnej Górze, w części nad Białką wybudowano w 1872 roku kaplicę p.w. Trójcy Świętej, a na
osiedlu Budzówka przydrożną kapliczkę p.w. Św. Jana Nepomucena, ufundowaną po powodzi
w 1874 roku. W 1984 r. powstaje kościółek, który w latach 1998-2000 powiększono i dobudowano
wieże. W części wsi od strony Trybsza - Zagóra, w 1994 roku wybudowano nową świątynie p.w.
Przemienienia Pańskiego. U podnóża kościoła znajduje się grota Matki Boskiej Fatimskiej.
W północnej części Czarnej Góry w osiedlu zwanym „Zagóra”, stoi drewniana zagroda należąca
niegdyś do tutejszej rodziny Korkoszów. Układ zabudowań jest przykładem rozwoju spiskiej
zagrody: od prostej, składającej się z dwóch zabudowań (chałupa i stajnia) w końcu XIX wieku, do
złożonej z wielu budynków w latach trzydziestych obecnego stulecia. Najstarsze budynki zbudowane
zostały pod koniec XIX wieku przez Alojzego Chyżnego. W latach trzydziestych powstały kolejne
zabudowania gospodarcze: kamienna stajnia, wozownia i chlew. W dawnej stajni umieszczono
pierwszy we wsi kierat. Ostatnia rozbudowa miała miejsce w latach czterdziestych-wówczas to
postawiono izbę zwaną „letnią” lub „pańską” z osobnym wejściem przez ganek.
W latach pięćdziesiątych rodzina Korkoszów przeniosła się na stałe do Słowacji, gdzie obecnie
mieszka. W roku 1980 potomkowie Sebastiana Korkosza przekazali zagrodę na rzecz Skarbu
Państwa, z życzeniem, aby powstało tu muzeum. Po przeprowadzeniu remontu konserwatorskiego
Muzeum Tatrzańskie zorganizowało we wnętrzach budynku ekspozycję etnograficzną, obrazującą
bogate gospodarstwo spiskie z okresu międzywojennego.
Mieszkańcy Czarnej Góry kultywują stare tradycje rolnicze i pasterskie. Jest tu kilku wyśmienitych
pszczelarzy, hodowców gołębi i owiec. Latem wypoczywający w Czarnej Górze korzystają z kąpieli
w czystej rzece. Podziwiają z wielu punktów widokowych wspaniałą panoramę Tatr oraz dolinę
Białki. W 1921 roku na najwyższym wzniesieniu, Czarnej Góry Litwince (903m n.p.m.) odbyły się
pierwsze szybowcowe mistrzostwa Polski. Obecnie z dogodnego stoku korzystają amatorzy lotni,
paralotni, a zimą narciarze. Na zboczu Litwińskiej Grapy (wschodni stok) znajduje się najdłuższy
wyciąg narciarski na terenie gminy Bukowiny Tatrzańskiej. Z Litwinki roztacza się również
wspaniały widok na cztery parki narodowe (Tatrzański Park Narodowy, Babiogórski Park Narodowy,
Gorczański Park Narodowy, Pieniński Park Narodowy).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
7
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Groń i Leśnica
Dzieje obu wsi są tak podobne, że nie sposób je oddzielić. Nawet droga biegnąca wśród zabudowań,
od strony Gronkowa do Bukowiny wspina się wstęgą w górę potoku Leśnica, raz wpadając na teren
Gronia to znowu na teren Leśnicy. Potok oddziela grunty obu wsi, poza tym wszystko je łączy.
Prawdopodobnie pierwsza powstała Leśnica, a jej nazwa pochodzi od lesistego terenu. Wieś była już
wzmiankowana w 1254 roku, a także w okresie 1589-1624, na tle sporu granicznego pomiędzy
starostą nowotarskim i węgierskimi magnatami. Lokacja miała miejsce dopiero w 1610 roku.
W protokole wizytacji parafii Nowy Targ z 1617, Leśnica wymieniona jest jako jej część składowa.
Do wsi należało wiele przysiółków, a także obecnie samodzielna wieś Bór położona bliżej Szaflar.
Przez jakiś czas Leśnica należała do parafii w Szaflarach. W swojej historii należała do wielu
organów administracyjnych, aby ostatecznie w 1973 roku stać się częścią gminy Bukowina
Tatrzańska. Leśnica ma obecnie 1538 mieszkańców.
Groń jest wsią położoną na wschodnim brzegu potoku leśnickiego. Nazwa wsi nawiązuje do
położenia na stromym stoku. Na takim stoku jest zarówno część wsi zwana Kobylarzówką, nieco
bliżej drogi Nowy Targ – Bukowina, jak i pozostałe przysiółki rozmieszczone po wierchach na
prawym brzegu potoku Leśnica. Pierwszą wzmiankę o Groniu znajdujemy w orzeczeniu sporu
o granice parafii Ostrowsko. Orzeczenie z roku 1635 roku przyznaje tej parafii, sporny z Nowym
Targiem, Waksmund i prawo kolędy w Białce, Bukowinie i Groniu. Ciekawostką jest, że jeszcze
w 1596 roku wsie Bukowina, Brzegi, Nowa Biała i Leśnica należały do parafii w Nowym Targu.
W późniejszym okresie Groń należał do parafii w Białce. Już w okresie powojennym Groń i Leśnica
wybudowały wspólny kościół i utworzona została wspólna parafia.
Również Groń od 1973 roku jest w granicach administracyjnych gminy Bukowina Tatrzańska. Wieś
liczy 1729 mieszkańców. Groń i Leśnica dwie malowniczo położone wsie podhalańskie znajdują się
na uboczu. Do niedawna komunikacja stanowiła dużą niedogodność. Obecnie dzięki wielu połączeń
z sąsiednimi miejscowościami nie ma uciążliwego ruchu samochodowego. Wokół jest cisza i spokój.
Zachęca to do spacerów, relaksu, do uprawiania sportów letnich i zimowych.
Przyjezdnych ciekawi piękny kościół zbudowany z drewna w stylu góralskim. Atrakcja są
uroczystości kościelne i rodzinne, ponieważ w tym czasie rozbrzmiewa piękny śpiew. Tu bardzo dba
się o zachowanie gwary. Mieszkańcy troskliwie pielęgnują tradycje góralskie i nie tylko od święta
ubierają się w stroje regionalne. Stroje zachwycają wszystkich swoim bogactwem. We wsi działają
kapele góralskie i zespoły regionalne zdobywające nagrody na renomowanych festiwalach
folklorystycznych. Obie wsie utrzymują ożywione kontakty z rodzimą polonią amerykańską. Stąd
bowiem (w przeszłości) do Ameryki wyemigrowało wielu mieszkańców. Naturalnym uzupełnieniem
folkloru jest tradycja pasterska i rolnicza oraz rzemiosło artystyczne i użytkowe. We wsi nadal jest
kilku baców wypasających owce w okresie lata. W Groniu i Leśnicy są najlepsi na Podhalu hodowcy
owiec, zdobywają oni nagrody na ogólnopolskich wystawach zwierząt hodowlanych.
Tu można kupić bez problemu takie wyroby jak bundz, bryndza, oscypek oraz wełniane swetry czy
sukniane pantofle. Jest kilkanaście sklepów, kawiarnie, poczta, remiza, biblioteka, ośrodek zdrowia,
warsztaty samochodowe. Jest też kilka warsztatów kuśnierskich, które oferują najlepsze wyroby
z owczej skóry.
Jurgów
Jurgów jest najbardziej na południowy zachód wysuniętą wsią polskiego Spisza. Według podania
założył tu swoje „zbójnickie gniazdo” zbójnik Jurko z Frankowej ze swoją 12-osobową drużyną.
W gęstej zabudowie wsi znaleźć można nieliczne drewniane zabytki budownictwa spiskiego oraz
murowane domy z charakterystycznymi dla tego regionu ozdobnymi fasadami. Najstarsze
dokumenty wzmiankujące o wsi, zapisanej pod węgierska nazwą Gyurgowa, pochodzą z XVI wieku.
Położenie wsi, surowy klimat, niekorzystny dla uprawy roślin, i bliskość Tatr Jaworzyńskich
warunkowały życie ludności. Głównym źródłem utrzymania Jurgowian było pasterstwo - wypasali
swoje stada na halach i polanach w Tatrach Jaworzyńskich. W 1848 r. na mocy dekretu
uwłaszczeniowego otrzymali pastwiska na własność. W drugiej połowie XIX wieku górskie
pastwiska wsi Jurgów, Czarna Góra i Rzepiska drogą komasacji dóbr jaworzyńskich znalazły się w
obszarze majątku księcia Christiana Hohenlohe. Przy komasacji dóbr wykupione zostały z rąk
chłopskich pastwiska i polany podtatrzańskie.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
8
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Jako ekwiwalent za utracone tereny wypasu właściciele otrzymali pastwiska położone w pobliżu wsi.
Jurgowianom przypadła polana Podokólne -dziś możemy tam oglądać szałasy pasterskie, które ponad
sto lat temu mieszkańcy Jurgowa przenieśli z polan jaworzyńskich. Obecnie Jurgów zamieszkuje 860
mieszkańców.
Najstarszym zabytkiem jest kościół zbudowany z drewna jodłowego p.w. św. Sebastiana
Męczennika. Ufundowali go w 1650 roku Jakub Kneż (sołtys prawa wołoskiego) i młynarz Mikołaj,
a postawili miejscowi cieśle. Kościół ten zachował się do dziś, chociaż był przebudowywany.
Atrakcją turystyczną jest znajdujący się pod chórem wizerunek diabła pokonanego przez Archanioła.
Obok kościoła stoi murowana dzwonnica zbudowana w 1881 roku.
W Jurgowie istnieje wiejska wspólnota leśno-gruntowa tzw. Urbar, która zbudowała w 1937 roku
elektrownię wodną działającą do 1968 roku. Urbar posiada również zabytkowy i używany do dziś
tartak wodny. Ochotnicza straż pożarna ze 100- letnią tradycją jest najstarszą organizacją w Gminie
Bukowina Tatrzańska. Znana jest też w okolicy jurgowska strażacka orkiestra dęta. Remiza OSP
znajduje się w centrum wsi. W jej budynku mieści się poczta. Obok biblioteka publiczna.
Poniżej na rozgałęzieniu dróg znajduje się słynna „Zagroda Sołtysów”, którą wybudował w 1861 r.
pradziad ostatniego właściciela, Jakuba Sołtysa. Domostwo dziedziczyli kolejni potomkowie tej
rodziny. Po II wojnie część rodziny przeniosła się do wybudowanego nowego domu. Starą zagrodę
zakupiło w roku 1982 Muzeum Tatrzańskie z przeznaczeniem na ekspozycję etnograficzną.
W przeciwieństwie do zasobnej zagrody Korkoszów w Czarnej Górze, dom i zabudowania
gospodarcze Sołtysów są przykładem ubogiego gospodarstwa spiskiego z przełomu wieków.
Pobudowana z drewna zagroda składa się z domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych
w jednym ciągu i pod jednym dachem. W części mieszkalnej mamy sień, izbę i komorę. Zbudowana
z okrąglaków sień, w której stoi sąsiek, naczynia bednarskie związane z pasterstwem: putnie na
wodę, konewki, rajtopki na mleko, i inne przedmioty potrzebne w gospodarstwie - prowadzi do izby.
W zagrodzie Sołtysów izba jest jedna - tutaj spano, przygotowywano posiłki, przyjmowano gości.
Ściany izby zbudowano z płazów, a pod powałą biegnie belka sosręb z wyrzeźbioną datą budowy
i motywem rozety. Urządzenie izby jest skromne - piec, który niegdyś miał otwarte palenisko
i gotowano na nim używając żelaznych trójnogów, drajfusów, łóżko, półka na naczynia, ławy oraz
stół, nad którym wisiały dawniej obrazy na szkle, zastąpione później oleodrukami. Ozdobą izby są
makatki i powieszone nad stołem zdobione fajansowe naczynia.
W Jurgowie, na rzece Białce, każdego roku w maju i czerwcu odbywają się spływy kajakowe. Nad
Białką jest ogólnodostępne boisko sportowe. W rejonie Jurgowa funkcjonuje kilka atrakcyjnych, nie
oznaczonych szlaków spacerowych.
Rzepiska
Rzepiska to tatrzańska wieś pasterska na polskim Spiszu. Powstała w I połowie XVII wieku, a jej
osadźcami były polskie rodziny z obu Łapsz, Kacwina i Niedzicy. W późniejszych czasach przybyło
tu coraz więcej rodzin z sąsiedniego Podhala. Od początku prowadzenia metryk kościelnych
w Łapszach Wyżnych tj. od 1655 roku występuje w nich rodzina sołtysa, a w dokumentach
wspominane jest Sołtystwo, które było najwcześniej zasiedlone. Od 1660 wzmiankowane jest osiedle
Pawliki. W 1658 roku wieś należała do parafii Łapsze Wyżne (obecnie jest to parafia Jurgów), tam
chowano zmarłych, zaś jedna z polnych dróg wiodąca przez Pawliki do Łapsz nazywana była „drogą
umartych”. Na trasie tejże drogi są dwie stare kapliczki murowane, pokryte gontem. Z początkiem
wieku na miejscowym cmentarzu (Bryjów Potok) wybudowana została - zabytkowa już - kaplica
cmentarna.
W latach 60-tych Księża Marianie z pomocą mieszkańców zbudowali na Grocholowym Potoku
drewniany kościół. Także na Bryjowym Potoku wybudowany jest murowany kościół p. w.
Miłosierdzia Bożego, który konsekrowano w 1998r. We wsi są dwie szkoły i dwie organizacje
strażackie. Wieś też zachowała swój charakter rolniczy. Mieszkańcy do dziś kultywują bogate
zwyczaje pasterskie. We wsi nadal prowadzi się wypasy owiec. Główny udział w tym mają stare
rody bacowskie: Madejów, Szyszków, Wojtyczków i Solosów. W Rzepiskach zachowały się liczne
ślady magii i guseł. Można tu „odczynić urok” czy też „polecyć gada”. We wsi stosuje się
ziołolecznictwo, a ludzie niosący taką pomoc innym rozsławili Rzepiska. W Rzepiskach mieszka 680
osób. Wieś składa się z czterech części: Bryjów Potok, położony w dolinie wraz z wysuniętymi na
zboczu Sołtystwem i osiedlem Szyszków. Pawliki, położone za kulminacją Pawlikowskiego Wierchu
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
9
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
(1016 m n.p.m.) - Wojtyczków i Grocholów Potok, ulokowane na innym z wierchu z wysuniętymi
w stronę Łapszanki osiedlami Stasiów i Madejów.
Z czorsztyńskiego zamku przez Rzepiska wiedzie oznakowany pieszy szlak turystyczny. Na
Pawlikach przecina się ze szlakiem wiodącym z Nowej Białej do Kacwina, wzdłuż granicy państwa.
Przemierzając rzepiskie pola, jadąc malowniczymi drogami, można podziwiać niespotykane gdzie
indziej panoramy tatrzańskie, spojrzeć z góry na położenie wsi Jurgów, Brzegi, Białka i Czarna Góra.
Do Rzepisk można dojechać od drogi prowadzącej z Bukowiny Dolnej do Jurgowa. Jedna z dróg
(ślepa) prowadzi na Bryjów Potok i Pawliki, druga (od Jurgowa) na Potok Wojtyczków i Grocholów
i dalej przez Łapszankę do Niedzicy. Rzepiska należą do wsi bogatych w lasy. Znajduje się w nich
bogactwo podtatrzańskiej flory i fauny. Będąc w Rzepiskach można bez końca słuchać opowiadań
o przygodach przemytników przekraczających nielegalnie granicę. Wieś ma przyjazny klimat i jest
atrakcyjna dla amatorów: spokoju, nieskażonej i dzikiej przyrody, wędrówek pieszych i rowerów
górskich. Zimą wieś oczekuje na narciarzy. W letnie i zimowe wieczory miejscowi górale chętnie
spotykają się z turystami przy „watrze”, a specyficzną atmosferę potęgują spiskie melodie
i przyśpiewki.
Powierzchnia i użytkowanie gruntów
Powierzchnia gminy Bukowina Tatrzańska wynosi 13184 ha. Na terenie gminy znajduje się 8 sołectw.
Jednak w strukturze osadniczej gminy można wyróżnić dodatkowe jednostki o charakterze wiejskich
osiedli i przysiółków.
Użytkowanie gruntów na terenie Bukowiny Tatrzańskiej jednoznacznie wskazuje na jej turystyczny
charakter. Ponad 35% powierzchni gminy zajmują lasy i grunty leśne, stwarzające atrakcyjne
otoczenie dla wypoczywających turystów. Duży odsetek stanowią także użytki zielone (łąki
i pastwiska) – łącznie blisko 38%, na których do dnia dzisiejszego prowadzi się tradycyjny wypas
owiec. Znaczny udział posiadają „pozostałe grunty” (20%), które w przypadku gminy Bukowina
Tatrzańska stanowią głównie górskie granie skalne. Grunty orne stanowią jedynie 7% powierzchni, co
jest charakterystyczne dla terenów górskich, a powierzchnia sadów posiada marginalne znaczenie.
Tab. 1. Struktura użytkowania gruntów w gminie Bukowina Tatrzańska w ha.
Ogólna
Użytki rolne
Lasy
powierzchnia
i grunty
gruntów
leśne
Ogółem Grunty Sady
Łąki
Pastwiska
orne
trwałe
trwałe
13184
5952
954
5
4743
250
4613
Pozostałe grunty
2619
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Bank Danych Regionalnych, 31.XII.2003 r.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
10
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
11
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Ludność
Gminę Bukowina Tatrzańska zamieszkiwało, wg danych statystycznych na 31.XII.2003 r., 12.204
osób, co stanowi ok. 18,7% ludności powiatu tatrzańskiego (65.124) i ok. 0,4% ludności woj.
małopolskiego (3.233.636). Wskaźnik gęstości zaludnienia jest stosunkowo wysoki jak na obszary
górskie i wynosi 93 osoby/km2. Był on jednak mniejszy od średniej powiatowej – 138 osób/km2, od
średniej wojewódzkiej – 214 osób/km2 oraz od średniej krajowej – 124 osoby/km2. Wśród gmin
powiatu tatrzańskiego, gmina Bukowina Tatrzańska zajmuje 2 lokatę pod względem liczby ludności
(na 5 gmin) oraz 4 pod względem gęstości zaludnienia. Najwyższą gęstość zaludnienia zanotował
jedyny ośrodek miejski powiatu – Zakopane (328 osób/km2) oraz mała terytorialnie gmina Biały
Dunajec (191 osób/km2). Większą gęstość zaludnienia od gminy Bukowina Tatrzańska posiada
również gmina Poronin (126 osób/km2). Obraz sytuacji demograficznej gmin powiatu tatrzańskiego
przedstawia Tabela 2.
Tabela 2. Podstawowe wskaźniki demograficzne gmin powiatu tatrzańskiego.
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Woj. małopolskie
Polska
Ludność
12204
6784
7931
10537
27668
65124
3.233.636
38.190.608
Udział
w ludności
powiatu
[%]
18,7
10,4
12,2
16,2
42,5
100
-
Mężczyźni
Kobiety
6127
3300
3912
5219
12717
87921
1.571.377
18.486.430
6077
3484
4019
5318
14951
91429
1.666.659
19.704.178
Kobiety na Gęstość
100
zaludnienia
mężczyzn [osób/km2]
99
106
103
102
118
105
106
107
93
191
58
126
328
138
214
122
Źródło: Główny Urząd Statystyczny, Bank Danych Regionalnych, 31.XII.2003 r.
2. Środowisko przyrodnicze
Gmina Bukowina Tatrzańska usytuowana jest we wschodniej części powiatu tatrzańskiego, a jej
południowa i wschodnia granica stanowi zarazem granicę państwową ze Słowacją. Obszar gminy
posiada specyficzną i niepowtarzalną charakterystykę związaną z położeniem fizycznogeograficznym. Gmina Bukowina Tatrzańska leży (wg J. Kondrackiego) w granicach prowincji
fizyczno-geograficznej zwanej Karpatami Zachodnimi (51) oraz podprowincji zwanej Centralnymi
Karpatami Zachodnimi (514).
Centralne Karpaty Zachodnie charakteryzują się, w odróżnieniu od pozostałej części Karpat,
dominacją skał węglanowych - wapieni i dolomitów oraz w częściach najbardziej wypiętrzonych
występowaniem skał krystalicznych i metamorficznych. Dało to podstawę do podziału na dwa
makroregiony: Obniżenie Orawsko-Podhalańskie (514.1) i Tatry (łańcuch Tatrzański) (514.5).
Obniżenie Orawsko-Podhalańskie obejmuje następujące mezoregiony: najniżej położoną Kotlinę
Orawsko-Nowotarską (514.11) sąsiadującą z pasmem Pienin (514.12) i Pogórzem SpiskoGubałowskim (514.13) oraz Rowem Podtatrzańskim (514.14) stanowiącym zespół dolin u progu Tatr.
Natomiast Tatry stanowią najwyższą część polskich Karpat. Są dobrze wyodrębnione spośród
otaczających je jednostek fizjograficznych. Zlodowacenia plejstoceńskie ukształtowały powierzchnię
Tatr, pozostawiając po sobie szereg zagłębień i wałów oraz jezior wysokogórskich. W Tatrach
występują prawie wszystkie piętra roślinności. Łańcuch Tatrzański dzieli się na dwa mezoregiony:
Tatry Wschodnie (514.53) z najwyższym szczytem polskich Tatr - Rysami (2.499 m n.p.m.) i niższe o
300-400 m Tatry Zachodnie (514.52).
Obszar gminy Bukowina Tatrzańska znajduje się w obrębie obydwu wymienionych makroregionów
(Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, Tatry). Niewielka część północnego obszaru gminy znajduje się
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
12
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
na terenie Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. Cała środkowa część gminy oraz zdecydowana większość
części północnej leży w obrębie Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Na południe od niego rozciąga się
Rów Podtatrzański, który na terenie gminy reprezentowany jest przez dwie największe doliny: Dolinę
Białki oraz Dolinę Roztoki. Południową część gminy tworzą Tatry Wschodnie, zwane również
Tatrami Wysokimi.
Na terenie gminy znajduje się najwyższy szczyt Polski – Rysy oraz największe i najgłębsze jeziora
tatrzańskie – Morskie Oko (34,5 ha) oraz Wielki Staw Polski (ponad 72 m).
Południowa część gminy (Tatry Wysokie) oraz częściowo Pogórze Spisko-Gubałowskie objęte jest
ochroną przyrodniczą w ramach Tatrzańskiego Parku Narodowego, utworzonego w 1954 r dla
zachowania niezwykle bogatego świata przyrody ożywionej i nieożywionej.
Tatry
Wśród dużych grup górskich, lezących na kontynencie Europejskim Karpaty (2655 m. npm), Karpaty
nalezą do alpidów, czyli gór trzeciorzędowych powstałych w orogenezie alpejskiej. Oprócz Karpat do
alpidów zalicza się też Pireneje (3404 m. npm), Alpy (4807 m. npm,) Apeniny (2914 m. npm.),
Kaukaz (5633 m. npm).
Karpaty ciągną się wygiętym ku północnemu-wschodowi łukiem, otaczającym kotlinę Panońską. Mają
długość 1300 km, szerokość od 100 do 350 km. Średnia wysokość szczytów to 1000 m n.p.m.,
maksymalna - 2655 m (Gierlach w Tatrach). Zbudowane są głównie ze skał osadowych (piaskowce,
wapienie, łupki) oraz ze skał magmowych (granity) i metamorficznych (gnejsy). Składają się
z szeregu odrębnych pasm, oddzielonych od siebie nisko położonymi przełęczami i głębokimi
dolinami. W najwyższych partiach występuje rzeźba wysokogórska z zachowanymi formami
polodowcowymi. Wyraźnie w Karpatach zaznacza się piętrowość klimatyczno - roślinna. Dzielą się na
Karpaty Zachodnie, Wschodnie i Południowe. Leżą na terytorium sześciu państw: Czech, Słowacji,
Polski, Ukrainy, Węgier i Rumunii.
Tatry jako najwyższy masyw górski w Karpatach stanowią swoistą miniaturę innych gór wysokich,
zachowując przy tym wszystkie cechy charakterystyczne dla nich (piętrowość klimatyczno-roślinna,
rzeźba polodowcowa, duże wysokości względne). Pod względem powierzchni Tatry porównywalne są
z obszarem Warszawy lub średniej wielkości doliną alpejską.
Tatry mają budowę geologiczna typową dla gór fałdowania alpejskiego. Składają się na nią granitowy
trzon krystaliczny i spoczywające na nim skały osadowe serii wierchowych i reglowych. Trzon
krystaliczny został utworzony w erze paleozoicznej, natomiast skały osadowe pochodzą z mezozoiku,
z okresu, kiedy obszar dzisiejszych Tatr zalany był tak zwanym oceanem Tetydy. Ok. 100 mln. lat
temu z obszaru tego oceanu na skutek nasuwania się płyt kontynentalnych afrykańskiej
i euroazjatyckiej oderwały się masy skalne zwane płaszczowinami, które nasunęły się na Tatry.
Płaszczowiny te zwane płaszczowinami Czerwonych Wierchów i płaszczowiną Giewontu tworzą serie
wierchowe, natomiast serie reglowe zbudowane są ze skał, które nasunęły się na Tatry w postaci
płaszczowin choczańskiej (reglowa górna) i kriżniańskiej (reglowa dolna). 15 mln. lat temu
południowa część Tatr uległa wydźwignięciu o kilka km, co spowodowało pochylenie się ku północy
skał osadowych i przykrywających je płaszczowin. Dlatego też po północnej stronie Tatr występują
skały tworzące serie reglowe, natomiast po południowej wyżej wydźwigniętej stronie silniejsza erozja
zniszczyła mniej odporne skały pokrywy trzonu krystalicznego
Gdy pod koniec trzeciorzędu (30 mln. lat temu) Tatry zostały wypiętrzone rozpoczął się powolny
proces ich erozji. W ciągu setek tysięcy lat powierzchnia gruntu wyrównała się i Tatry stały się lekko
pofalowanym obszarem. Gdy ruchy górotwórcze wzmogły się (pliocen ok. 5 mln lat temu) potoki i
rzeki wcinały się w podnoszący się masyw. Powstała gęsta sieć rzeczna i towarzyszące jej typowe
doliny V kształtne. Epoka lodowa zwana plejstocenem rozpoczęła się ok. 900 tysięcy lat temu. Klimat
oziębił się do tego stopnia, że granica wiecznego śniegu występowała na wysokości ok. 1600 m. npm
obecnie ok. 2300 npm). Pojawiły się zatem w Tatrach warunki umożliwiające pojawienie się
lodowców. Gromadzący się w zimie śnieg nie topił się całkowicie w ciągu lata i tworzył
w najwyższych częściach zboczy wielką masę i stopniowo zamieniał się w lód. Lód nagrzewając się
w ciągu dnia topniał i stopniowo przesuwał się w dół dolin, tworząc jęzor lodowcowy. Ogromna masa
lodu przesuwając się po powierzchni gruntu zdzierała materiał skalny, żwirowy i gliniasty, który
przesuwał się i odkładał tworząc moreny. W zależności od miejsca odkładania się materiału
wyróżniamy moreny denne, boczne i czołowe. Lód schodząc coraz niżej na pewnej wysokości zanikał
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
13
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
a stopione wody lodowcowe powodowały osadzanie się mniejszych frakcji materiału na przedpolu
Tatr. Lodowce tatrzańskie miały od 2 do 14 km długości, a grubość lodu od 100 do 330 m.
Największy lodowiec był w Dolinie Białej Wody. Po ustąpieniu lodowców ok. 9 tysięcy lat temu
krajobraz zmienił się drastycznie. Powstały doliny U-kształne, moreny, wygłady lodowcowe oraz
ogromne pionowe ściany skalne. Z czasem na terenie Tatr zaczęły się pojawiać rośliny, najpierw
pionierskie mchy i porosty, a z czasem drzewa i rośliny kwiatowe. Ok. 3000 lat temu doszło do
uformowania się pięter roślinnych, których wykształcenie wiąże się ze swoistymi cechami klimatu
tatrzańskiego.
Klimat Tatr cechuje się wyraźną piętrowością. W Tatrach występują piętra klimatyczne od
umiarkowanie chłodnego (śr. roczna temp 4-6 st) do zimnego ze średnią roczną temperaturą -2 do -4
st. Średnia roczna temperatura na Kasprowym Wierchu to -0.8, na Łomnicy -3,8, w Zakopanem +4,9.
Częstym zjawiskiem jest pojawiająca się w okresie wyżów barycznych tak zwana inwersja
temperatury, czyli zjawisko polegające na zaleganiu zimnego powietrza w dnach dolin, a ciepłego
w wyższych partiach gór. Średnie sumy opadów w Zakopanem to 1138 mm, na Kasprowym 1876
mm, a na Łomnicy 1561 mm. Średnia liczba dni w roku z opadem to 187 dni, czyli ponad pół roku.
Zima trwa w zależności od wysokości od 5 do 9 miesięcy. W Zakopanem dni z mrozem całodobowym
jest średnio 52, a na Łomnicy 152. Charakterystyczny dla północnej części Tatr jest wiatr halny.
Oznacza się on wielką prędkością i jest to wiatr ciepły. Powstaje, gdy na wschód od Tatr znajduje się
ośrodek wysokiego ciśnienia, a na zachód występuje niż. W takiej sytuacji barycznej powietrze
zaczyna wędrować z południa na północ. Masy powietrza wspinają się po południowych zboczach
Tatr i ochładzają się. Często występują też opady. Następnie przewalają się na stronę północna
i ogrzewają się.
Przyjmuje się, że nazwa Tatry pojawiła się w po raz pierwszy w dokumentach cesarza Henryka IV
z roku 1089. Obejmują one obszar leżący między Przełęczą Huciańską na zachodzie a Przełęczą
Ździarską na wschodzie. Od północy granica biegnie mniej więcej wzdłuż Drogi pod Reglami i drogi
Oswalda Balzera, natomiast po południowej stronie granicę stanowi z przybliżeniu przebieg Drogi
Wolności i Drogi Młodości.
Granica państwowa między Polską a Słowacją przebiega w obrębie Tatr od polany Molkówki przez
zachodnią grań doliny Chochołowskiej do Wołowca. Od tego szczytu granica państwowa biegnie
granią główną Tatr do północnego wierzchołka Rysów. W tym miejscu granica upuszcza grań główną
i poprzez Siedem Granatów dochodzi do rzeki Białki.
Powierzchnia Tatr w takich granicach wynosi 785 km2, z tego 175 km2 (ok.25%) leży w granicach
Polski, o około 610 km2 (75%) leży na Słowacji. Długość Tatr mierzona od Huciańskiej przełęczy do
wschodnich podnóży Kobylego Wierchu wynosi w linii prostej 53 km, a ściśle wzdłuż grzbietu 80 km.
Największą szerokość Tatr mierzona z północy na południe wynosi 18,5 km i znajduje się na linii
Capowski Las - Krzyżne - Szczyrbskie Jezioro. Średnia szerokość łańcucha tatrzańskiego to 15 km.
Przypatrując się mapie graniowej Tatr z łatwością można zauważyć główny grzbiet, od którego
odgałęziają się granie boczne. Granie te wyznaczają tak zwane doliny walne i doliny boczne. Doliny
walne to doliny, które podchodzą pod grań główną, natomiast doliny boczne to mniejsze odgałęzienia
dolin walnych. Tatry dzielą się na trzy główne części:
 Tatry Zachodnie - od przełęczy Huciańskiej po przełęcz Liliowe, najwyższy szczyt Bystra
2248
 Tatry Wysokie - od przełęczy Liliowe po Przełęcz pod Kopą Bielską, najwyższy szczyt
Gierlach 2655
 Tatry Bielskie - od przełęczy pod Kopą Bielska po przełęcz Żdziarską, najwyższy szczyt
Hawrań 2151
W granicach Polski znajduję się cześć Tatr Wysokich i Zachodnich, natomiast całkowicie położone na
Słowacji są Tatry Bielskie.
W najwyższej części Tatr występują skały krystaliczne ulokowane w postaci tak zwanego trzonu
krystalicznego, który najlepiej jest widoczny w Tatrach Wysokich i najwyższej części Tatr
Zachodnich (od przełęczy pod Kopą po Palenicę Jałowiecką). Skały osadowe (np. dolomit, wapień,
piaskowce, margle) tworzą tak zwaną pokrywę osadową masywu krystalicznego zlokalizowaną
głównie na północnych stokach Tatr. Budowa geologiczna Tatr, klimat, wysokość spowodowały
wykształcenie się różnych typów ekosystemów, które pozwoliły na podzielenie Tatr na 4 okręgi
geobotaniczne: pasmo Siwego Wierchu (Słowacja), Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Tatry Bielskie.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
14
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Najbardziej jednak uderzającą cechą krajobrazu tatrzańskiego jest występowanie pięter roślinno klimatycznych. Każde z nich charakteryzuje się odmiennym typem roślinności i tak w reglu dolnym
występują lasy mieszane, w reglu górnym bory świerkowe, w piętrze kosodrzewiny kosodrzewina z
gatunkami towarzyszącymi, w piętrze halnym - murawy wysokogórskie z sitem skuciną i boimką
dwurzędową oraz w piętrze turniowym z charakterystycznymi porostami. Bogactwo przyrodnicze Tatr
jest niezwykle ogromne. Występuje tu ok. 10000 gatunków roślin i zwierząt, a dla ok. 1000 z nich jest
to jedyne miejsce występowania w Polsce. Tatry stanowią więc swoiste centrum endemizmu. Wśród
samych gatunków roślin kwiatowych żyje tu 35 endemitów i subendemitów tatrzańskich,
zachodniokarpackich oraz ogólnokarpackich, a także 450 gatunków górskich, z których blisko połowa
ma tu jedyne w Polsce miejsca występowania. Najbardziej znanymi gatunkami, które jednoznacznie
kojarzą się z Tatrami to kozice, świstaki, szarotka alpejska, różne gatunki goryczek i wiele innych.
Tatry są terenem dogodnym do uprawiania turystyki wysokogórskiej. Liczne szlaki turystyczne,
narciarskie i rowerowe o łącznej długości ponad 800 km (250 km w Polsce, ok. 580 na Słowacji)
umożliwiają bezpieczne zwiedzanie prawie każdego rejonu Tatr. Oznaczone one są 5 kolorami (żółty,
niebieski, zielony, czerwony, czarny). Poza tym do dyspozycji turystów jest 20 schronisk
turystycznych położonych w rejonach o największej atrakcyjności. W zimie miłośnicy narciarstwa
mogą korzystać z wyciągów narciarskich, tras zjazdowych i szlaków biegowych oraz szlaków
przeznaczonych do tak zwanej turystyki narciarskiej (ski tour) położonych w okolicach Zakopanego,
Tatrzańskiej Łomnicy, Smokowca, Szczyrbskiego Jeziora, Zwierówki i innych pobliskich
miejscowości. Tatry to ważny ośrodek sportów zimowych, w którym rozgrywane są zawody
o światowej randze: puchary świata w skokach narciarskich, biegach narciarskich, biathlonie i inne.
Oprócz pieszych i narciarskich szlaków istnieją także szlaki przeznaczone dla rowerzystów, jednak
Tatry ze względu na ukształtowanie powierzchni są raczej trudnym terenem dla uprawiania turystyki
rowerowej.
Wyjątkowo cenna i wrażliwa na oddziaływanie człowieka przyroda Tatr jest narażona na bezpowrotna
utratę swoich wybitnych walorów. Konieczność ochrony przyrody w Tatrach została dostrzeżona w
XIX wieku. Idea ta zaowocowała uchwaleniem w 1868 roku z inicjatywy profesorów Eugeniusza
Janoty i Maksymiliana Nowickiego przez Galicyjski Sejm Krajowy ustawy "względem zakazu
wytępiania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom świstaka i dzikich kóz". Była to pierwsza na
świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunkowej zwierząt, a zarazem krok w kierunku utworzenia
parku narodowego w Tatrach, jednak udało się tego dokonać dopiero w 1948 roku, kiedy powstał
Tatransky Narodny Park. W polskiej części Tatr Tatrzański Park Narodowy powstał 6 lat później tj.
w 1954 roku, jednak już przed II wojna światową istniała jednostka Lasów Państwowych obejmująca
ok. 8000 ha pod nazwą "Park Przyrody w Tatrach". Zgodnie z obowiązującym prawem wszelkie
działania na terenie parków narodowych podporządkowane są ochronie przyrody i mają
pierwszeństwo przed wszystkimi innymi działaniami związanymi z udostępnieniem Parku do
zwiedzania. Park narodowy to zgodnie z ustawą o ochronie przyrody obszar chroniony, wyróżniający
się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi, kulturowymi i
wychowawczymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega całość
przyrody oraz swoiste cechy krajobrazu. Nadrzędnym celem parku narodowego jest poznanie,
zachowanie całości systemów przyrodniczych danego terenu, wraz z warunkami ich funkcjonowania,
oraz odtwarzanie zniekształconych i zanikłych ogniw rodzimej przyrody. W parkach narodowych
tworzy się strefy ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej. Ochrona ścisła - to całkowite zaniechanie
ingerencji człowieka w stan ekosystemów i składników przyrody, ochrona częściowa - to czynną
ochronę ekosystemów i składników przyrody w celu przywrócenia stanu naturalnego lub ich
utrzymania w stanie zbliżonym do naturalnego, ochrona krajobrazowej - rozumie się przez to
zrównoważony rozwój obszaru oraz zachowanie cech charakterystycznych krajobrazu
Tatrzański Park Narodowy (TPN) zajmuje powierzchnię ok. 21 164 hektary. Jest pod względem
powierzchni jednym z większych parków narodowych w Polsce. Na jego obszarze chronione są
wszystkie typy ekosystemów górskich od regla dolnego po najwyższe piętro turniowe. Symbolem
parku podobnie jak jego słowackiego odpowiednika TANAP- u jest kozica. Siedziba parku znajduje
się w Zakopanem. W 1984 roku utworzono Muzeum Przyrodnicze TPN prezentujące podstawowe
informacje o Tatrach.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
15
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Na obszarze TPN na niewielkiej przestrzeni występują zbiorowiska roślinne piętra regla dolnego,
regla górnego, kosodrzewiny, muraw wysokogórskich i piętro turniowe. W Tatrach Polskich
występuje około 1000 gatunków roślin naczyniowych, wśród nich endemity zachodnio-karpackie:
skalnica tatrzańska i ostróżka tatrzańska. Najbardziej znanymi charakterystycznymi gatunkami fauny
tatrzańskiej są świstak i kozica. Ze ssaków żyją tu również niedźwiedzie, rysie, wilki, wydry, borsuki,
jelenie, sarny i inne. Z ptaków występują: orzeł przedni, orlik krzykliwy, kania ruda, kobuz,
myszołów, puchacz, kilka gatunków sów, cietrzew, głuszec, jarząbek oraz typowe wyłącznie dla gór
siwerniak, płochacz skalny, pomurnik i inne. Bardzo bogaty jest tu świat bezkręgowców.
Tatransky Narodny Park (TANAP) ma ok. 74 tys. ha. Siedziba dyrekcji znajduje się w Tatrzańskiej
Łomnicy, gdzie również zlokalizowano Muzeum TANAP-u, prezentujące nie tylko zagadnienia
przyrodnicze, ale również zagadnienia z zakresu historii, etnografii i kultury regionu.
W 1993 roku Tatrzański Park Narodowy i Tatransky Narodny Park uzyskały status
Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery Man and Biosphere MAB. Rezerwaty tego typu tworzone są
pod auspicjami UNESCO na obszarach szczególnie cennych dla środowiska naszej planety a ich
głównym zadaniem jest ochrona różnorodności biologicznej.
3. Turystyka i kultura
Bukowina Tatrzańska jest jednym z największych ośrodków turystycznych w województwie
małopolskim i jednym z najbardziej znanych centrów narciarskich w Polsce. Atrakcje turystyczne
gminy można podzielić na kilka głównych elementów, tworzących komplementarną i oryginalną
ofertę turystyczną. Do głównych elementów oferty zaliczyć należy:
 bogatą infrastrukturę do uprawiania sportów zimowych oraz letnich, w tym głównie
narciarstwa zjazdowego;
 bogate i pieczołowicie kultywowane tradycje ludowe mieszkańców gminy, prezentowane
często na cyklicznych imprezach kulturalnych i w życiu codziennym;
 niepowtarzalne walory przyrodnicze Tatr Wysokich i Pogórza Spisko-Gubałowskiego,
z licznymi szlakami turystycznymi, zachowane w Tatrzańskim Parku Narodowym;
 zabytki architektury góralskiej (podhalańskiej i spiskiej), w tym głównie o charakterze
sakralnym oraz bytowym (zagrody chłopskie).
Każdy z wymienionych elementów oferty turystycznej gminy posiada wiele produktów turystycznych
oraz określonych odbiorców, tłumnie odwiedzających gminę zarówno w okresie zimowym i letnim.
Sporty zimowe
Bukowina Tatrzańska jest jednym z największych ośrodków narciarstwa w Polsce. Występują tu
znakomite warunki do uprawiania sportów narciarskich, dzięki odpowiednim ekspozycjom stoków,
długości zalegania śniegu i istniejącej bazie narciarskiej.
Na terenie gminy zdecydowanie wybijają się dwa ośrodki skupiające zdecydowaną większość
wyciągów narciarskich i infrastruktury towarzyszącej. Są to Białka Tatrzańska oraz Bukowina
Tatrzańska. Białka Tatrzańska jest znanym kurortem narciarskim wyposażonym łącznie w ok. 20
wyciągów narciarskich ze sztucznym dośnieżaniem, oświetleniem i zapleczem gastronomicznym.
Dodatkowo funkcjonuje tu kolej krzesełkowa na Kotelnicę Białczańską. Teren miejscowości
Bukowina Tatrzańska obsługiwany jest również przez ok. 20 wyciągów narciarskich, odpowiednio
wyposażonych i naśnieżanych. W pozostałych miejscowościach gminy istnieją pojedyncze grupy
wyciągów.
Ponadto teren gminy oferuje znakomite trasy dla narciarstwa biegowego – szczególnie na terenie
Pogórza Spisko-Gubałowskiego oraz posiada duży potencjał dla rozwoju ekstremalnych dyscyplin
narciarskich.
Na terenie gminy zlokalizowana jest również skocznia narciarska, która obecnie jest obiektem
nieużytkowanym ze względu na zaawansowany stan dewastacji oraz nieuregulowane kwestie
własności terenu wokół skoczni. Czynione są jednak starania ze strony Urzędu Gminy w celu
modernizacji obiektu i przywrócenia go do użytkowania sportowego i rekreacyjnego.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
16
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Rekreacja i sporty letnie
Podstawowym typem rekreacji i aktywnego wypoczynku na terenie gminy są piesze wędrówki po
oznakowanych szlakach turystycznych – głównie na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Przez
teren gminy Bukowina Tatrzańska przebiega kilka najtłumniej odwiedzanych szlaków turystycznych,
jak np.: Polana Palenica – Morskie Oko, Morskie Oko – Czarny Staw pod Rysami – Rysy, Polana
Palenica – Dolina Roztoki – Dolina Pięciu Stawów Polskich – Świstówka – Morskie Oko, etc. Na
szlakach turystycznych zlokalizowanych jest wiele atrakcji przyrodniczych, takich jak punkty
widokowe (najsłynniejszy na Głodówce z najpiękniejszą i najszerszą panoramą Tatr), Wodogrzmoty
Mickiewicza, wywierzyska, liczne stawy górskie, lasy i wychodnie skalne.
Poza wędrówkami pieszymi coraz więcej sympatyków zjednują sobie trasy rowerowe oraz ścieżki dla
kolarstwa górskiego. Stosunkowo nową dyscypliną sportową jest rafting polegający na spływach
górskimi rzekami w pneumatycznych pontonach napędzanych i sterowanych siłą ludzkich mięśni.
Rzeka Białka jest jedyną w Polsce rzeką typu alpejskiego, na której ta dyscyplina sportowa może się
rozwijać. Ponadto ma ona wielu sympatyków spośród osób uprawiających kajakarstwo górskie.
W Bukowinie Tatrzańskiej funkcjonuje również górski ośrodek jazdy konnej, organizujący obozy
jeździeckie, rajdy konne i naukę jazdy konnej.
Na terenie miejscowości Czarna Góra, na górze Litwinka funkcjonował w przeszłości prekursorski
ośrodek szybownictwa w Polsce. Obecnie czynione są starania, aby powrócić do tej chlubnej tradycji.
Zabytki
Do najcenniejszych zabytków architektury na terenie gminy Bukowina Tatrzańska należą obiekty
sakralne oraz tradycyjne, góralskie budownictwo. Jednym z najważniejszych zabytków sakralnych jest
Kościół w Białce Tatrzańskiej. Drewniany obiekt wybudowany został około roku 1700 przez
Jędrzeja Topora i Jana Chlipalskiego. Wybudowano go „na zrąb”, ustawiono w kierunku wschódzachód. Dach pokryto gontem. Wieża posiada nadwieszaną izbicę i ostrosłupowy hełm. Wyposażenie
jest barokowe i barokowo-klasycystyczne. Kościół okolony jest murowanym ogrodzeniem, w którym
zachowały się bramy z XVIII i XIX wieku. Całość ocieniają lipy - zabytki przyrody. W latach 20 XX
wieku, wykonano prace renowacyjne i konserwatorskie. Dziś we wnętrzu zgromadzony jest niewielki
zbiór narzędzi rolniczych i dawnych przedmiotów gospodarczych.
Równie ważnym zabytkiem architektury sakralnej jest Kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca
Jezusowego w Bukowinie Tatrzańskiej. Ukończony w 1887 roku kościół jest dziełem jednego
człowieka. Przez kilkanaście lat budował go góral z Bukowiny Jędrzej Kramarz. Ten budowniczy samouk - był zarazem architektem i wykonawcą: sam sporządził plany, wyrabiał cegły, był murarzem,
cieślą, kowalem. Sam w końcu wyrzeźbił zdobiące wnętrze figury świętych i wykonał ołtarze. Figury
można dziś oglądać przy wejściu do kościoła.
Ponadto interesującym zabytkiem jest także Kościół pod wezwaniem Św. Sebastiana w Jurgowie.
Pochodzi z XVII wieku. Zbudowany z drewna, „na zrąb”, orientowany w kierunku wschód-zachód,
stoi wewnątrz murowanego ogrodzenia z bramką z przełomu XVIII i XIX wieku. Ściany obite są
gontami. Na dachu, również krytym gontami, znajduje się wieżyczka na sygnaturkę z baniastym
hełmem. Wolnostojącą murowaną dzwonnicę postawiono w 1811 roku. Zawieszone w niej dzwony
datowane są na 1699 i 1785. W kościele podziwiać można słynną XVIII drewnianą rzeźbę
przedstawiającą diabła pokonanego przez Michała Archanioła.
Do najważniejszych zabytków architektury ludowej należą „Zagroda Sołtysów w Jurgowie” oraz
„Zagroda Korkoszów w Czarnej Górze”. Zabytkowa „Zagroda Sołtysów w Jurgowie”
jest przykładem ubogiego gospodarstwa spiskiego z przełomu wieków. Pomieszczenia zagrody
umieszczone są w amfiladzie. Wejście do budynku, umieszczone z boku, prowadzi do sieni, w której
przechowywane były narzędzia gospodarskie. Z sieni drzwi wiodą do kuchni („izbecki”) z piecem,
półkami, ławami i tym podobnym sprzętem. Z kuchni przechodzi się do „izby” posiadającej piec
i ławy, łóżka oraz stół, który był głównym meblem pomieszczenia. Z „izby” przechodzi się do komory
gdzie przechowywano ubrania i żywność. Okna wszystkich pomieszczeń skierowane są na wschód,
jedynie „izba” posiada dodatkowe okno na zachód umożliwiające obserwację obejścia.
Zbudowana w 1861 roku zagroda jest filią Muzeum Tatrzańskiego.
„Zagroda Korkoszów w Czarnej Górze” prezentuje budownictwo i kulturę ludową Spisza. Układ
zabudowań jest przykładem rozwoju spiskiej zagrody: od prostej, składającej się z dwóch zabudowań
(chałupa i stajnia) w końcu XIX wieku, do wielo budynkowej ukończonej w okresie
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
17
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
międzywojennym. Zagrodę zaczął stawiać Alojzy Chyżny. Za pieniądze zarobione w Ameryce do
chałupy dobudował okazałą „Wielką izbę” z komorą. Dalszą rozbudowę prowadził jego zięć Sebastian
Korkosz i córka Elżbieta. Wtedy stanęła kamienna stajnia, wozownia i chlew. W dawnej stajni
umieszczono pierwszy we wsi kierat. Ostania rozbudowa miała miejsce w latach czterdziestych wówczas postawiono izbę zwaną „letnią” lub „pańską” z osobnym wejściem przez ganek.
W latach pięćdziesiątych rodzina Korkoszów przeniosła się na stałe do Słowacji. W roku 1980
potomkowie Sebastiana Korkosza przekazali zagrodę na rzecz Skarbu Państwa z życzeniem, aby
powstało tu muzeum spiskie. Po przeprowadzeniu remontu konserwatorskiego Muzeum Tatrzańskie
zorganizowało we wnętrzu budynku ekspozycję etnograficzną, obrazującą bogate gospodarstwo
spiskie. Zagroda Korkoszów jest filią Muzeum Tatrzańskiego.
Tradycje kulturowe społeczności lokalnej
Tradycyjna kultura, gwara, strój, obrzędy są charakterystycznymi wizytówkami każdej społeczności
góralskiej na terenie Podhala i Spisza. W gminie Bukowina Tatrzańska elementy te są pieczołowicie
kultywowane, o czym najlepiej świadczą liczne organizacje kulturalne, zespoły folklorystyczne,
imprezy kulturalne i świadomość mieszkańców. Elementy te tak silnie charakteryzują mieszkańców
poszczególnych sołectw gminy i oddziaływują na przybywających tu turystów, iż stały się z czasem
niezwykle istotnym produktem turystycznym.
W trzynastu zespołach folklorystycznych działających na terenie gminy aktywnie uczestniczą zarówno
ludzie starsi, jak i młodzież i dzieci. Przekazywana w ten sposób tradycja pieśni ludowych i tańców
znajduje swoich wiernych kontynuatorów. Przekazywanie obrzędów, muzyki i tańca, strojów odbywa
się również poprzez uroczystości świeckie i kościelne oraz zwykłe życie rodzinne.
Do szczególnie popularnych dziedzin twórczości ludowej – oprócz tańca, muzyki i śpiewu – należy
rzeźbiarstwo, hafciarstwo, kowalstwo, bednarstwo, garncarstwo, skórnictwo i metaloplastyka,
ludwisarstwo i odlewnictwo, malowanie na szkle, meblarstwo i snycerstwo, wyrób instrumentów
muzycznych oraz wiele innych.
W rzeźbie najczęściej stosowanym materiałem jest drewno - przeważnie lipowe - rzadziej kamień
i glina. Jest to przeważnie rzeźba figuralna o tematyce sakralnej lub świeckiej związanej z regionem,
jak również płaskorzeźba. Dominuje rzeźba biała, rzadziej malowana.
Meblarstwo i snycerstwo dostarcza większości przedmiotów drewnianych sporządzonych przez górali
w ramach gospodarstwa domowego. Są one starannie wykonane i pięknie zdobione. Materiałem
używanym do wyrobu różnego rodzaju sprzętów jest drewno świerkowe, jesionowe, jaworowe.
Zdobnictwo tych przedmiotów określane jest jako snycerka ludowa. Do wykonania tradycyjnych
ornamentów, którymi zdobi się wszelkiego rodzaju meble, odrzwia, sosręby, frontony budynków,
tragarze, półki, karnisze, itp. używane są różnego profitu dłuta oraz nożyki i piłki.
Skórnictwo i metaloplastyka rozwijała się zawsze głównie w kontekście takim, iż niektóre elementy
tradycyjnego stroju ludowego wykonane są ze skóry i metalu. Są nimi: pasy bacowskie i juhaskie,
paski do spodni, kierpce, torby męskie i damskie, myśliwskie, spinki, rozetki, biżuteria, klamry, noże.
Do wykonania tych przedmiotów używa się skóry garbowanej naturalnymi składnikami. Ornamenty
(geometryczne i roślinne) wytłacza się na skórze metalowymi stempelkami, zwanymi sztancami.
Skórę ozdabia się również mosiężnymi lub srebrnymi „guzami” - gładkimi lub zdobionymi, a także
różnego rodzaju ściegami z cienkich skórzanych rzemyków. Metalowe elementy stroju zdobi się
również techniką stempelkową.
Obok narzędzi potrzebnych w rolnictwie, kowale wiejscy wyrabiają: kraty, zamki , zawiasy, okucia,
świeczniki, bramy, kinkiety, żyrandole, zestawy kominkowe, popielniczki, rzeźby figuralne itp.
Podstawowym surowcem do wyrobów kowalskich jest żelazo obrabiane na gorąco: zgrzewane,
nitowane, lutowane, spawane.
Ludwisarstwo i odlewnictwo to zanikający zawód, występujący jeszcze w kilku miejscach na terenie
Polski. Ludwisarze, obok wytwarzania dzwonów kościelnych i dzwonków dla koni i bydła, zajmują
się odlewaniem przedmiotów użytkowych, takich jak: świeczniki, lichtarze, kinkiety, klamki,
moździerze, kropielnice, popielniczki, ciupagi, klamry, ozdoby do uprzęży końskiej itp.
Podstawowym materiałem są różnego rodzaju stopy mosiądzu i brązu.
Garncarstwo było rzemiosłem uprawianym dla szerokiego kręgu odbiorców, obecnie zaś spełnia
funkcję dekoracyjną. Podstawowym surowcem do wyrobów garncarskich jest glina. W zależności od
składu fizycznego i chemicznego po wypaleniu przybiera ona odpowiedni kolor. Formowanie naczyń
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
18
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
odbywa się na kole garncarskim. Kształt wyrobów garncarskich wykazuje dużą różnorodność: od
form smukłych i wyciągniętych do krótkich i szerokich oraz przysadzistych. Na szczególna uwagę
zasługują wyroby kształtowane w rękach: ramki do obrazków, skarbonki, dzwonki, gwizdki,
kapliczki, kropielniczki, rzeźby figuralne. Wyroby garncarskie oraz ceramiczne zdobi się różnego
rodzaju technikami jak: rytowanie, malowanie, fladrowanie, sgraffitowanie, flamerowanie,
glazurowanie.
Bednarstwo to wyrób drewnianych naczyń techniką klepkową, używanych w gospodarstwach
domowych oraz w pasterstwie. Obecnie bednarstwo stosowane jest do celów dekoracyjnych oraz
pamiątkarskich.
Hafty zdobiły przede wszystkim tradycyjną odzież i stroje, takie jak: koszule, chustki, zapaski,
spódnice, gorsety, katanki, cuchy, kożuchy, serdaki, portki, jak również poszwy na poduszki, kapy,
serwety, zasłonki, firanki. Na Podhalu występują różnego rodzaju ściegi, zarówno białe jak i
kolorowe. W tej dziedzinie twórczości występuje głównie ornamentyka roślinna, rzadziej
geometryczna. Niektóre elementy stroju męskiego haftują w 90% mężczyźni - z powodu grubego
materiału, jakim jest sukno. W dzisiejszych czasach ornamenty stroju ludowego wykorzystywane są
do ozdabiania elementów dekoracji mieszkania typu: narzuty, kapy, serwety, firany.
Malarstwo na szkle rozpowszechniło się na przełomie XVII i XVIII w., dzięki rozwojowi przemysłu
szklarskiego. Stare techniki, wzornictwo i tradycja malowania na szkle pielęgnowana jest do dnia
dzisiejszego - szczególne na Podhalu. Pierwszą fazą powstania dzieła jest rysunek na papierze, na
który nakłada się taflę szyby, gdzie pędzelkiem-przeważnie czarnym kolorem przenosi się kontury
rysunku. Następnie powstałe pola wypełnia się dobranymi kolorami - z lewej strony obrazu. Oprócz
tradycyjnej tematyki religijnej, na Podhalu rozpowszechnione są obrazy o tematyce świeckiej,
związane z legendą o zbójnikach i Janosiku. Każdy obraz dekorowany jest ornamentyką roślinną.
Wśród turystów wielkim uznaniem cieszą się również przedmioty obrzędowe, wykonywane z okazji
corocznych uroczystości religijnych lub świeckich, takie jak: pieczywo obrzędowe, pisanki, palmy
wielkanocne, maski, etc.
Na terenie gminy aktywną działalność prowadzą różne placówki kulturalne. Największą i
najsłynniejszą jest jedyna w Polsce spółdzielnia kulturalno-oświatowa prowadząca w Bukowinie
Tatrzańskiej Dom Ludowy – Spółdzielnia Kulturalno-Oświatowa im. Franciszka Ćwiżewicza „Dom
Ludowy”. Spółdzielnia jest organizatorem licznych imprez kulturalnych o znaczeniu
międzynarodowym. Do najpopularniejszych i największych należą: „Sabałowe Bajania” oraz
„Góralski Karnawał”. Podczas tych imprez organizowane są przez Stowarzyszenie Twórców
Ludowych liczne kiermasze sztuki ludowej, konkursy potraw góralskich, przedstawienia amatorskich
teatrów przedstawiających stuki gwarą i wiele innych. Przy Domu Ludowym działa również Szkoła
Ginących Zawodów, Folkloru i Sztuki.
Ponadto na terenie gminy organizowane są także takie wydarzenia kulturalne, jak: „U Styku Trzech
Kultur – Lindada”, Sejmik Wiejskich Zespołów Teatralnych, „Festyn Białczańskie” i inne.
Tatry Wysokie i Tatrzański Park Narodowy
Najwyższe góry Europy Środkowo-Wschodniej oraz urokliwa przyroda zachowana w Tatrzańskim
Parku Narodowym stanowią kolejny istotny produkt turystyczny gminy.
Ok. 30% terenu gminy zajmuje Tatrzański Park Narodowy. Na obszarze tym zgromadzone są
najpopularniejsze i najtłumniej odwiedzane miejsca, takie jak: Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów
Polskich, Wodogrzmoty Mickiewicza, Siklawa, Rysy, Zawrat, Granaty, Żabie Szczyty,
Mięguszowieckie Szczyty, Kozi Wierch, Świnica, Orla Perć, etc.
Ponadto obszar gminy stanowi doskonałe miejsce wypadowe do okolicznych atrakcji turystycznych.
Do takich atrakcji z pewnością należą Tatry Słowackie, do których dostać się można poprzez
zlokalizowane na terenie gminy dwa przejścia graniczne – Łysej Polanie oraz Jurgowie. W odległych
o 30 km od Bukowiny Tatrzańskiej Sromowcach Wyżnych zaczyna swą trasę jedna z największych
atrakcji turystycznych Pienin – spływ przełomem Dunajca, a w pobliżu znajduje się także niezwykle
malownicze Jezioro Czorsztyńskie.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
19
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Największy kurort tatrzański – Zakopane znajduje się zaledwie 15 km od Bukowiny Tatrzańskiej, a
znany ze swoich czwartkowych i sobotnich jarmarków Nowy Targ położony jest w odległości ok. 20
km.
Tab. 3. Turystyczne obiekty noclegowe zbiorowego zakwaterowania w gminach powiatu tatrzańskiego.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Liczba
obiektów
całorocznych
Liczba miejsc noclegowych
Ogółem
Całoroczne
Korzystający z noclegów
Ogółem
Turyści
zagraniczni
18
1384
1290
32442
1942
4
13
7
113
235
1019
511
9269
235
1019
443
8954
3964
26017
7238
323360
95
1602
260
51899
Źródło: Bank Danych Regionalnych – 2003 r., Główny Urząd Statystyczny.
Z danych Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego, dotyczących ruchu turystycznego oraz bazy
turystycznej wynika, iż Bukowina Tatrzańska znajduje się w ścisłej czołówce gmin wiejskich powiatu
tatrzańskiego. Z porównania z innymi kurortami tego regionu Bukowina Tatrzańska zajmuje drugie
miejsce (po Zakopanem) pod względem liczby przyjmowanych w ciągu roku gości w powiecie
tatrzańskim. Na terenie Bukowiny Tatrzańskiej w 2003 roku zarejestrowanych zostało blisko 32,5 tys.
turystów. Największą liczbę gości w tym okresie odnotowało oczywiście Zakopane (323,4 tys.).
Pozostałe porównywane miejscowości turystyczne regionu zanotowały wyraźnie mniejsza liczbę
odwiedzających w porównaniu do Bukowiny Tatrzańskiej – następne w kolejności Kościelisko 26,0
tys.
Bukowina Tatrzańska posiada także wysoką liczbę turystów zagranicznych, którzy odwiedzili gminę
w omawianym okresie – ponad 1,9 tys. Największy wskaźnik liczby turystów zagranicznych
odnotowało Zakopane – blisko 52,0 tys.
W 2003 roku na terenie Bukowiny tatrzańskiej zarejestrowanych było 18 obiektów noclegowych
całorocznych. Największą liczbę obiektów zarejestrowanych miało Zakopane (113). Bukowina
Tatrzańska była również najlepsza wśród gmin wiejskich powiatu pod względem ilości miejsc
noclegowych w tych placówkach (1384). Druga pod tym względem gmina Kościelisko posiadała 1019
miejsc.
Analizując zarówno liczbę obiektów noclegowych, jak i liczbę miejsc noclegowych oraz liczbę
turystów w oparciu o dane GUS, należy pamiętać, iż nie oddają one w pełni skali zjawiska ze względu
na pozyskiwanie danych statystycznych głównie z profesjonalnych obiektów noclegowych
zbiorowego zakwaterowania, do których zalicza się: hotele, motele, pensjonaty, domy wycieczkowe,
schroniska, schroniska młodzieżowe, kempingi, pola biwakowe, ośrodki wczasowe, ośrodki
szkoleniowo-wypoczynkowe, ośrodki kolonijne, domy pracy twórczej, zespoły ogólnodostępnych
domków turystycznych, zakłady uzdrowiskowe. Natomiast statystyki te nie obejmują obiektów tak
istotnych punktu widzenia gospodarki lokalnej oraz turystyki, jak: kwatery agroturystyczne
i pokoje gościnne, które w przypadku gminy Bukowina Tatrzańska stanowią niezwykle istotną
bazę noclegową. Jednak problem ten dotyczy w równym stopniu wszystkich porównywanych
wcześniej miejscowości.
Zgodnie z ewidencją prowadzoną przez Urząd Gminy w Bukowinie Tatrzańskiej na terenie gminy
funkcjonuje ok. 12 tys. miejsc noclegowych w kwaterach prywatnych.
Wraz z dobrze rozwinięta bazą noclegową na terenie gminy funkcjonuje pokaźna baza
gastronomiczna, w skład której wchodzą: restauracje, restauracje regionalne, bary, kawiarnie,
stołówki, kioski małej gastronomii, i inne. Jednak zdecydowana większość z nich prowadzi
działalność sezonową.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
20
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Ogromny wpływ turystyki na rozwój gminy i jej gospodarkę lokalną prezentują dane dotyczące liczby
mieszkańców stałych i sezonowych poszczególnych sołectw gminy.
Tab. 4. Liczba mieszkańców stałych i sezonowych w sołectwach gminy Bukowina Tatrzańska.
Sołectwo
Bukowina
Tatrzańska
Białka Tatrzańska
Brzegi
Czarna Góra
Groń
Jurgów
Leśnica
Rzepiska
Łącznie gmina
Liczba
mieszkańców
stałych
Liczba
mieszkańców
sezonowych
(turyści)
2800
8400
1950
710
1620
1812
880
1667
720
12159
5850
1065
2106
2355
1320
2168
792
24056
Łącznie liczba
mieszkańców
w sezonie (stali +
turyści)
11200
Stosunek liczby
mieszkańców
sezonowych do liczby
mieszkańców stałych
300%
7800
1775
3726
4167
2200
3835
1512
36215
300%
150%
130%
130%
150%
130%
110%
200%
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska.
Najpopularniejszymi miejscowościami turystycznymi gminy są bez wątpienia Bukowina Tatrzańska
i Białka Tatrzańska, gdzie znajduje się największa liczba miejsc noclegowych oraz największa ilość
infrastruktury turystycznej (głównie wyciągi narciarskie).
4. Zagospodarowanie przestrzenne
Uwarunkowania ochrony środowiska naturalnego
Położenie gminy Bukowina Tatrzańska na obszarze o zróżnicowanej budowie geologicznej,
urozmaiconej rzeźbie terenu oraz bogatej faunie i florze determinuje do przestrzegania licznych
przepisów prawnych związanych z ochroną środowiska. Walory krajobrazowe, przyrodnicze
i kulturowe kwalifikują cały teren gminy do obszarów chronionego krajobrazu, podobnie jak
wszystkich pozostałych gmin powiatu tatrzańskiego.
Parki narodowe
Gmina Bukowina Tatrzańska położona jest częściowo w obrębie Tatrzańskiego Parku Narodowego
chroniącego najcenniejsze fragmenty Tatr oraz Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Tatrzański Park
Narodowy na terenie gminy zajmuje powierzchnię 4357,8 ha, co stanowi 33% powierzchni gminy.
Ze względu na jasno wyznaczony priorytet ochrony przyrody, zwiedzanie parku narodowego podlega
określonym regulacjom i ograniczeniom nie dopuszczającym do naruszenia równowagi biologicznej
i trwałych zniszczeń w przyrodzie. Te same aspekty z całą surowością muszą być przestrzegane w
przypadku jakichkolwiek innych form działalności człowieka.
Samo zwiedzanie Parku nastawione jest na ogólnokulturowe ubogacenie człowieka w tym: psychiczne
i fizyczne odrodzenie uzyskiwane poprzez uprawianie turystyki pieszej na wyznaczonych w tym celu
szlakach. Równie ważne jest ubogacenie duchowe oraz edukacja ekologiczna.
Obecny stan przyrody TPN wskazuje jasno, że dotychczasowe udostępnianie Parku odbiega niestety
znacznie od wymaganego wzorca, powodując wciąż postępujące jej zniszczenia. W ostatnich latach
Tatrzański Park Narodowy odwiedzało 2-2,5 mln turystów rocznie. Dodatkowe 1,2-2 milionów
przejeżdżało przez obszar TPN celem przekroczenia granicy polsko-słowackiej na Łysej Polanie.
Oficjalnie istnieje przeszło 50 różnych form udostępniania TPN - od turystyki pieszej, taternictwa
jaskiniowego i powierzchniowego po narciarstwo zjazdowe, skoki narciarskie i paralotniarstwo.
Frekwencja turystyczna rozkładała się nierównomiernie (na sezon letni przypadło 78%
odwiedzających a na sezon zimowy 22%). Najwięcej turystów odwiedza Park w sierpniu (26%
frekwencji rocznej).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
21
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Dla turystów udostępniono łącznie około 240 km szlaków pieszych i około 160 km tras narciarskich,
nartostrad, szlaków narciarskich oraz szlaków pieszych, po których również można jeździć na nartach.
Na terenie Parku funkcjonuje 8 schronisk turystycznych, linowa kolej kabinowa oraz 4 wyciągi
narciarskie. W granicach Parku działają 4 parkingi i dwa miejsca do parkowania. Istnieje możliwość
korzystania z transportu konnego (Dolina Kościeliska, dojazd do Morskiego Oka, Dolina
Chochołowska, zimą Kalatówki). Na 4 wyznaczonych trasach dopuszczono także okresowo ruch
rowerowy.
Ogromna presja turystyczna na niektóre obszary Parku, głównie w sezonie letnim (np. przeszło 10 000
osób dziennie nad Morskim Okiem), nakazuje podjęcie w najbliższym czasie kroków zmierzających
do wprowadzenia pewnych ograniczeń i regulacji ruchu na obszarze TPN.
Infrastruktura techniczna
System komunikacji
System komunikacyjny gminy Bukowina Tatrzańska determinowany jest położeniem geograficznym.
Południowa i wschodnia granica gminy stanowi granicę państwa ze Słowacją. Ponadto południowa
część gminy obejmuje w znacznej części obszar Tatr Wysokich oraz Tatrzańskiego Parku
Narodowego, gdzie inwestycje drogowe zarówno ze względów technicznych, jak i prawnych nie były
i nie są prowadzone. Takie położenie ściśle określa możliwości rozwoju sieci komunikacyjnej, na
którą składają się drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe oraz gminne.
Osiami komunikacyjnymi gminy są:
 droga krajowa nr 49 relacji Nowy Targ - Czarna Góra - Jurgów - granica państwa,
 droga wojewódzka nr 960 relacji Czarna Góra - Bukowina Tatrzańska - Łysa Polana - granica
państwa
 droga wojewódzka nr 961 relacji Poronin - Bukowina Tatrzańska.
Obecnie cały system drogowy na terenie gminy wynosi ok. 114,2 km dróg. Wskaźnik gęstości dróg
wynosi ogółem dla gminy 0,9 km/km2. Charakterystyczne dla układu komunikacyjnego Bukowiny
Tatrzańskiej jest stosunkowo wyrównany udział poszczególnych właścicieli dróg. Drogi krajowe i
wojewódzkie będące w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz Zarządu
Dróg Wojewódzkich w Krakowie stanowią łącznie ok. 26% całego systemu komunikacyjnego gminy.
Są to najważniejsze (wymienione wcześniej) drogi będące ważnymi szlakami transportowymi i
tranzytowymi do przejść granicznych w Łysej Polanie oraz Jurgowie. Ponadto droga wojewódzka nr
961 łączy gminę z drogą krajową nr 47 relacji Rabka – Nowy Targ – Zakopane.
Tab. 5. Sieć drogowa na terenie gminy Bukowina Tatrzańska.
Kategoria drogi
krajowe
i wojewódzkie
powiatowe
gminne
Razem
Długość drogi
na terenie
gminy [km]
29,7
Udział drogi
w sieci
drogowej
powiatu [%]
26,0
33,0
51,5
114,2
29,0
45,0
100,0
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska.
Drogi gminne zarządzanie i utrzymywane są przez gminę Bukowina Tatrzańska, która zgodnie
z Ustawą o samorządzie terytorialnym, jako zarządca dróg podejmuje m.in. następujące zadania:
o Opracowuje projekty planów finansowych budowy, utrzymania i ochrony dróg oraz
obiektów mostowych,
o Opracowuje plany rozwoju sieci drogowej,
o Pełni funkcję inwestora dla dróg gminnych,
o Koordynuje roboty w pasie drogowym,
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
22
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Prowadzi gospodarkę gruntami i innymi nieruchomościami pozostającymi w zarządzie
organu zarządzającego drogą.
Stan techniczny dróg gminnych asfaltowych należy ocenić jako dobry. Gmina od wielu już lat
inwestuje w rozwój własnej infrastruktury drogowej dbając o jej jakość i stan techniczny. Jednak
wiele dróg wymaga jeszcze modernizacji nawierzchni, szczególnie jeżeli chodzi o drogi osiedlowe
i wierchowe. Drogi wewnętrzne w zdecydowanej większości stanowią drogi gruntowe, pełniące
funkcje dojazdową do pól, obszarów leśnych i oddalonych osiedli.
Instytucją odpowiedzialną za utrzymanie infrastruktury dróg powiatowych jest Powiatowy Zarząd
Dróg w Zakopanem, będący jednostką Starostwa Powiatowego w Zakopanem. Stan techniczny dróg
powiatowych prezentuje się dużo gorzej w porównaniu z drogami gminnymi. Spowodowane jest to
przede wszystkim niewystarczającymi środkami finansowymi, jakimi dysponują polskie powiaty w
celu utrzymywania bieżącej sieci dróg powiatowych oraz jej rozwoju. Relatywnie krótszy jest też
okres inwestowania w te drogi.
Obsługa transportowa mieszkańców gminy realizowana jest poprzez zbiorowy transport publiczny,
zbiorowy transport prywatny i transport indywidualny. Bardzo duże znaczenie na terenie gminy
posiada transport turystyczno-wypoczynkowy. Transport turystyczno-wypoczynkowy osiąga swoje
natężenie w sezonie letnim i zimowym, a związany jest z ruchem turystycznym. W ostatnich latach
w dużym stopniu zwiększył się także ruch rowerowy, dzięki systematycznie powiększanej długości
i jakości ścieżek rowerowych.
W ostatnich latach została również znacznie rozbudowana zbiorowa komunikacja prywatna,
charakteryzująca się powszechną dostępnością i konkurencyjnymi cenami.
o
Gospodarka wodno-ściekowa
Wodociągowa sieć rozdzielcza na dzień 31 grudnia 2002 r. wynosiła 44,6 km, a kanalizacyjna – 31,3
km, które stanowią odpowiednio ok. 17% i 10% ogółu tych sieci w powiecie tatrzańskim. Gęstość
rozdzielczej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej wynosi odpowiednio 0,34 kmb/km2 i 0,24 kmb/km2;
analogiczne wskaźniki dla powiatu tatrzańskiego wynoszą: 0,56 kmb/km2 i 0,63 kmb/km2.
Z tymi sieciami połączonych było ogółem odpowiednio 1353 i 488 gospodarstw domowych.
Woda jest pobierana z 3 ujęć powierzchniowych zlokalizowanych na terenie gminy. Dwa pierwsze
z ujęć – powierzchniowe ujęcia pompowo-grawitacyjne na potoku Poroniec (ujęcia źródeł i ujęcie
brzegowe) posiada wydajność 820 m3/d, drugie – powierzchniowe ujęcie na rzece Białce o wydajności
1500 m3/d.
Obecnie ludność gminy zaopatruje się w wodę z wodociągów lokalnych i studni gospodarczych.
Wodociąg gminny funkcjonuje jedynie na terenie wsi Bukowina Tatrzańska. Miejscowości Białka,
Brzegi, i Jurgów obsługiwane są z wodociągów grupowych. Ujęcia na Porońcu i Białce zaopatrują
w wodę wodociąg gminny w Bukowinie Tatrzańskiej. Ich wydajność jest uzależniona od stanu wody
w ciekach wodnych. Jest ona najniższa w okresie zimowym przy wysokich ujemnych temperaturach.
Na dzień dzisiejszy można założyć, iż deficyty wody w miejscowości Bukowina Tatrzańska, która jest
zwodociągowania w ok. 96%, nie występują. Natomiast stan techniczny niektórych rurociągów
głównych oraz przyłączy domowych wymaga modernizacji.
Tab. 6. Gospodarka wodociągowo-ściekowa w gminach powiatu tatrzańskiego.
Gminy
Bukowina Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Sieć w km
wodociągowa kanalizacyjna
rozdzielcza
rozdzielcza
44,6
31,3
25,9
26,6
47,3
52,7
51,9
74,8
96,6
112,0
Połączenia prowadzące do
budynków mieszkalnych
wodociągowe
kanalizacyjne
1353
1272
1942
1600
3942
488
520
423
1132
2529
Źródło: Bank Danych Regionalnych – 2003, Główny Urząd Statystyczny.
Gmina Bukowina Tatrzańska posiada jedną z krótszych sieci rozdzielczych wodociągowych wśród
porównywanych gmin powiatu tatrzańskiego. Z gmin wiejskich powiatu dłuższe sieci wodociągowe
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
23
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
posiadają gminy Poronin (51,9 km) oraz Kościelisko (47,3 km). Krótszą siecią dysponuje jedynie mała
terytorialnie gmina Biały Dunajec (25,9 km). Podobna sytuacja występuje w przypadku liczby
połączeń prowadzących do budynków mieszkalnych.
Reasumując – sieć wodociągowa wymaga rozbudowy i objęcia swym zasięgiem pozostałych
miejscowości – Jurgów, Brzegi, Czarna Góra, Leśnica i Groń. Istnieje koncepcja budowy ujęcia wody
głębinowej powyżej miejscowości Jurgów, składającego się z 6 studni. Obecnie próbki wody
przechodzą ekspertyzy przydatności do użytkowania. Ponadto nową inwestycją w zakresie
wodociągów jest wodociąg gminny w miejscowości Rzepiska – połączony z istniejącym wodociągiem
w Bukowinie Tatrzańskiej.
System kanalizacji sanitarnej obejmuje miejscowości Bukowina Tatrzańska, Czarna Góra, Groń
i Leśnica. Oczyszczalnia ścieków zlokalizowana jest na terenie Czarnej Góry, a punktem odbioru
oczyszczonych ścieków jest rzeka Białka. Jest to biologiczno-chemiczna oczyszczalnia o
przepustowości 735 m3/d. Obecnie jej wykorzystanie szacuje się na ok. 70%. Posiada rezerwy
przerobowe wystarczające do przyłączenia wszystkich gospodarstw domowych w miejscowościach o
dostępnej kanalizacji sanitarnej.
Ponadto istnieją plany rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej. Jedna z koncepcji przewiduje budowę
oczyszczalni ścieków o przepustowości 2500 m3/d w miejscowości Białka Tatrzańska wraz z siecią
kanalizacyjną o długości ok. 17,4 km. Ponadto przewidziana jest kanalizacja pozostałych
miejscowości gminy – łączna długość sieci do wykonania to ok. 125,5 km.
Stan istniejącej kanalizacji ogólnospławnej jest bardzo dobry. Zbudowana ona została w okresie
ostatnich lat. Jednak potrzeby w zakresie rozbudowy sieci kanalizacyjnej na terenie gminy są jeszcze
ogromne. Szczególnie w kontekście stałego i dynamicznego rozwoju funkcji turystycznej i
narciarskiej. Podobna sytuacja dotyczy sieci wodociągowej. Potrzebne jest również przyszłościowe
rozwiązanie kwestii poboru wody do celów sztucznego zaśnieżania stoków narciarskich na terenie
gminy.
Gospodarka odpadami
Na terenie gminy nie ma żadnych zorganizowanych składowisk odpadów, nie są one też
przewidywane z racji turystycznego charakteru gminy i bliskości Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Funkcjonuje system zbiórki i segregacji odpadów w postaci koncesjonowanych odbiorców. Odpady są
wywożone z terenu gminy na różne składowiska odpadów.
Zaopatrzenie w gaz
Na terenie gminy Bukowina Tatrzańska nie występuje sieć gazociągowa.
Zaopatrzenie w energię elektryczną
Sieć wysokiego napięcia (WN) jest w dobrym stanie technicznym. Stan części sieci
elektroenergetycznej SN i NN na terenie gminy nie odpowiada jego potrzebom aktualnym
i rozwoju gospodarczego. Zaspokojenie zwiększonego zapotrzebowania na energię dla celów
gospodarczych będzie wymagało wymiany, bądź dodania transformatorów, budowy nowych stacji
trafo i likwidacji napowietrznych linii NN.
Usługi telekomunikacyjne
Na terenie gminy Bukowina Tatrzańska działa sieć telefonii kablowej Telekomunikacji Polskiej SA
oraz sieci telefonii komórkowej (ERA GSM, PLUS GSM i Centertel).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
24
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
5. Gospodarka
Przedsiębiorczość i podmioty gospodarcze
Gospodarka gminy Bukowina Tatrzańska od lat kojarzona jest z dobrze rozwiniętą sferą usług
turystycznych. Występują tu niepowtarzalne walory krajobrazowe, przyrodnicze oraz kulturowe.
Korzystna lokalizacja gminy w bezpośrednim sąsiedztwie Tatr oraz w niedalekiej odległości od
Pienin, Przełomu Dunajca oraz granicy ze Słowacją stanowi niezwykle istotny element kształtowania
się lokalnego rynku turystycznego. Dodatkowym atutem są doskonałe warunki do uprawiania sportów
zimowych.
Uwarunkowania te determinują także takie cechy charakterystyczne lokalnej gospodarki jak brak
przemysłu.
Obecnie wiodącym profilem miejscowych firm jest szeroko pojęta turystyka, wraz z całą bazą
towarzyszącą, jak np.: gastronomia, usługi oraz handel. Na dzień 31.12.2003 r. na terenie gminy
zarejestrowanych było 876 podmiotów gospodarczych. Większość z nich związanych jest ściśle
z obsługą ruchu turystycznego. Są to przede wszystkim takie działalności jak: wynajem pokoi,
przewóz osób, przewóz osób dorożkami, przewóz osób saniami, prowadzenie parkingów, usługi
przewodnickie, wypożyczalnie sprzętu sportowego, wyciągi narciarskie, etc.
Pozostała działalność gospodarcza na terenie gminy to zakłady usługowe. Najliczniej reprezentowana
jest branża budowlano-remontowa, leśna, stolarska, gastronomia. Generalnie poziom świadczonych
usług, poza turystyką, stoi na stosunkowo niskim poziomie. Usługi te nie zaspokajają potrzeb wielkiej
rzeszy turystów odwiedzających gminę sezonowo.
Tabela 7. Rozwój liczby firm w gminach powiatu tatrzańskiego (według systemu REGON)
Rok
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
małopolski
Polska
1999
2000
2001
2002
Wskaźnik
Liczba firm
wzrostu liczby
na 1000
firm w latach mieszkańców
2003
99-03
w 2003r.
876
3,4%
72
847
787
829
841
418
578
911
4706
7460
433
585
870
4639
7314
439
635
907
4746
7556
459
662
951
4929
7842
494
683
968
5170
8191
18,2%
18,2%
6,2%
9,8%
9,8%
73
86
92
187
126
242795
251821
270695
278350
287816
18,5%
89
3468218 3581593
17,7%
94
3041403
3186704 3392268
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego pod koniec grudnia 2003 roku działalność
na terenie gminy Bukowina Tatrzańska prowadziło 876 jednostek gospodarczych. Z porównywanych
gmin powiatu tatrzańskiego najwięcej firm ma oczywiście siedzibę w Zakopanem (5170), które
stanowi duży ośrodek turystyczny i usługowy. Drugą w kolejności jest gmina Poronin gdzie
zarejestrowanych jest 968 podmiotów, trzecią Bukowina Tatrzańska, czwartą Kościelisko – 683,
a piątą Biały Dunajec - 494.
W porównaniu z końcem 1999 r. liczba istniejących podmiotów gospodarczych w wybranych
gminach ulegała zmianom. W poszczególnych latach obserwowano głównie wzrost liczby firm. Tylko
w przypadku trzech gmin (Bukowina Tatrzańska, Zakopane oraz Poronin) notowane były okresowe
spadki w latach 1999 - 2000. Trend wzrostowy jest naturalnie bardzo pożądany, zwłaszcza, jeżeli
dotyczy małych firm, być może nie zatrudniających rzeszy osób, ale w wielu krajach stanowiących
podstawę gospodarki. W typowo turystycznych gminach, gdzie gros osób pracuje w obsłudze ruchu
turystycznego, potrzeba tworzenia i funkcjonowania małych i średnich firm jest ogromna.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
25
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
W danych Głównego Urzędu Statystycznego (opartego na systemie REGON) może być jednak ukryty
proces tzw. „samozatrudniania”, czyli zakładania jednoosobowych działalności gospodarczych przez
zatrudnionych do tej pory na etacie pracowników. Dotyczy to m.in. kierowców czy pracowników
budowlanych, którzy po rozstaniu ze swoim dotychczasowym pracodawcą, zakładają firmy i nadal
z nim współpracują, ale już jako przedsiębiorcy. Nie chroni ich jednak prawo pracy, co stawia pod
znakiem zapytania trwałość takiej współpracy. Nowelizacja Kodeksu Pracy ukróciła już jednak takie
praktyki.
Dynamika wzrostu liczby firm jest mocno zróżnicowana w poszczególnych porównywanych gminach.
Rekordzistami w tej kategorii zostały gminy Kościelisko i Biały Dunajec, które w latach 1999-2003
zanotowały wzrost liczby jednostek gospodarczych o 18,2%. Za nimi uplasowało się Zakopane z
wartością 9,8%. Na drugim biegunie znajdują się gminy Bukowina Tatrzańska, w której wzrost liczby
firm wyniósł w analogicznym okresie 3,4% oraz Poronin – 6,2%. Dla większego zobrazowania należy
dodać, że średnia dla regionu małopolskiego osiągnęła wartość 18,5%, a liczona dla Polski wyniosła
17,7%.
Porównując wartość wskaźnika wzrostu liczby firm w gminie Bukowina Tatrzańska (3,4%) z innymi
gminami okazuje się, że plasuje się ona na końcu stawki. Świadczy to z jednej strony o stabilizacji
i dojrzałości lokalnej gospodarki. W gminie Bukowina Tatrzańska przedsiębiorstwa (głównie branży
turystycznej) zakładane są już od kilkudziesięciu lat i w ciągu tego okresu lokalny rynek uregulował
ich liczbę oraz zakres działania. W gminach gdzie przyrosty firm są największe dokonuje się dopiero
podobna stabilizacja, co świadczy również o nadrabianiu zaległości z okresu powojennego
i zapełnianiu wolnych jeszcze nisz gospodarczych. Miasto Zakopane, które jest największym
ośrodkiem gospodarczym regionu, również posiada ustabilizowaną gospodarkę lokalną ze względu na
bogate tradycje prowadzenia własnych przedsięwzięć gospodarczych. Jednak ze względu na
atrakcyjność inwestycyjną notuje ono wciąż stosunkowo wysokie przyrosty roczne liczby podmiotów
gospodarczych.
Wymiernym wskaźnikiem obrazującym rozwój gospodarczy poszczególnych samorządów gminnych
jest wskaźnik ilości zarejestrowanych firm w przeliczeniu na 1000 mieszkańców danej jednostki. W
tej klasyfikacji gmina Bukowina Tatrzańska również posiada najniższe wskaźniki spośród gmin
powiatu tatrzańskiego. W 2003 r. wskaźnik ten osiągnął dla gminy poziom 72 firm na 1000 swoich
obywateli, podczas gdy średnia wartość małopolska wynosiła 89, a wskaźnik ogólnopolski – 94.
Z porównywanych gmin Bukowinie Tatrzańskiej dorównuje gmina Biały Dunajec (73). Lepiej
wypada pod tym kątem gmina Kościelisko, gdzie jest 86 podmiotów na 1000 mieszkańców oraz
gmina Poronin - 92. Niekwestionowanym liderem pod względem liczby podmiotów gospodarczych na
1000 mieszkańców jest oczywiście Zakopane – 187 podmiotów na 1000 mieszkańców.
Tabela 8. Podmioty gospodarki narodowej wg sektorów własności i wybranych form prawnych w 2003 r.
Sektor własności
publiczny prywatny
Formy prawne
spółki
spółdzielnie
ogółem
z udziałem
kapitału
zagranicznego
13
3
3
Gmina
Ogółem
Bukowina
Tatrzańska
% ogółu
Biały
Dunajec
% ogółu
Kościelisko
% ogółu
Poronin
% ogółu
Zakopane
% ogółu
Powiat
876
22
854
100,0
494
2,5
21
97,5
473
1,5
3
0,3
0
0,3
0
85,3
442
100,0
683
100,0
968
100,0
5170
100,0
8191
4,3
21
3,1
20
2,1
122
2,4
206
95,7
662
96,9
948
97,9
5048
97,6
7985
0,6
11
1,6
9
0,9
152
2,9
188
0
3
0,4
2
0,2
23
0,4
31
0
0
0
1
0,1
12
0,2
16
89,4
581
85,1
855
88,3
4114
79,6
6739
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
osoby
fizyczne
747
26
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
tatrzański
% ogółu
Region
małopolski
% ogółu
100,0
287816
2,5
9031
97,5
278785
2,3
14285
0,4
2364
0,2
1197
82,3
224514
100,0
3,1
96,9
5,0
0,8
0,4
78,0
Źródło: opracowanie własne na bazie „Wybranych danych o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r.” (US w Krakowie)
Analizując formy prawne firm z terenu gminy Bukowina Tatrzańska zdecydowaną większość
stanowią podmioty, będące własnością osób fizycznych (85,3% ogółu), przy średniej regionalnej
rzędu 78,0%. Drugą grupę stanowią spółki handlowe (1,5%), podczas gdy wartość średnia dla
Małopolski wynosi 5%. Spółki z udziałem kapitału zagranicznego stanowią tylko 0,3% wszystkich
firm z terenu gminy (średnia regionalna wynosi 0,8%), co w liczbach bezwzględnych oznacza 3
podmioty gospodarcze. Z gmin porównywanych największy potencjał gospodarczy skupia oczywiście
Zakopane (m.in. 152 spółki handlowe, 23 spółki z udziałem kapitału zagranicznego, 12 spółdzielni).
Tabela 9. Podmioty gospodarki narodowej wg wybranych sekcji PKD w 2002 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
województwo
małopolskie
Bukowina
Tatrzańska/
powiat
tatrzański
Ogółem
Rolnictw
Transport, Obsługa
Restaurac
o,
Budownictw Handel
gospodarka nierucho
Przemysł
je
leśnictwo,
o
i naprawy
magazynow mości i
i hotele
łowiectwo
a i łączność firm
876
32
90
53
147
231
82
46
494
683
968
5170
9
9
12
14
104
48
122
326
37
61
63
243
125
124
253
1218
103
127
289
1107
21
137
80
683
16
31
37
490
8191
76
690
457
1867
1857
1003
620
287816
5314
34271
31552
89149
10144
22853
37637
10,7%
42,1%
13,0%
11,6%
7,9%
12,4%
8,2%
7,4%
Źródło: opracowanie własne na bazie „Wybranych danych o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r.” (US w Krakowie)
Na terenie gminy Bukowina Tatrzańska dominują firmy z branży turystycznej (kategoria PKD
„Restauracje i hotele”) stanowiąc 26,4% wszystkich lokalnych podmiotów i ponad 12% wszystkich
firm z tej branży w całym powiecie tatrzańskim.
Kolejną ważną grupę podmiotów gospodarczych w gminie stanowią firmy kategorii handel i usługi
naprawcze (16,8% ogółu).
Instytucje otoczenia biznesu z terenu gminy Bukowina Tatrzańska
Na terenie gminy Bukowina Tatrzańska nie funkcjonują żadne formy zrzeszenia lokalnych
przedsiębiorców. Nie działają również żadne instytucje wsparcia dla biznesu. Jest to poważna bariera
dla skoordynowanego rozwoju małej i średniej przedsiębiorczości na terenie gminy. Organizacje
zrzeszające przedsiębiorców, czy też świadczące na ich rzecz rozmaite usługi i pomoc są istotnymi
narzędziami w zakresie pozyskiwania środków europejskich na rzecz rozwoju sektora małej i średniej
przedsiębiorczości oraz pełnią funkcję partnera dla samorządu terytorialnego w realizacji zadań
strategicznych i projektów. Ponadto kształtują one lokalny klimat dla rozwoju przedsiębiorczości,
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
27
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
przyczyniają się nierzadko do obniżania kosztów prowadzenia działalności gospodarczej poprzez
koordynację działań promocyjnych i doradczych oraz integrują lokalne środowisko.
Na terenie gminy bardzo mało jest również instytucji otoczenia biznesu takich jak banki, towarzystwa
ubezpieczeniowe, agencje nieruchomości i inne.
Najbliższe miasta, gdzie funkcjonują instytucje wsparcia dla małej i średniej przedsiębiorczości to:
o Nowy Targ – Cech Rzemiosł Różnych, Podhalańska Izba Gospodarcza;
o Zakopane – Punkt Konsultacyjno-Doradczy dla małych i średnich przedsiębiorstw
Małopolskiego Instytutu Samorządu Terytorialnego i Administracji;
o Rabka – Fundacja Rozwoju Regionu Rabka;
o Nowy Sącz – Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa, Nowosądecka Izba
Gospodarcza.
6. Gospodarka finansowa samorządu terytorialnego
Poniższa tabela pokazuje, w oparciu o dane GUS, poziom i najważniejsze składniki budżetu
samorządu terytorialnego Bukowiny Tatrzańskiej w 2003 roku na tle sąsiednich gmin.
Tabela 10. Porównanie budżetów samorządowych gmin powiatu tatrzańskiego.
16711,7
Dochody Wydatki
Udział
Udział wydatków
własne
inwestycyjne dochodów inwestycyjnych
[tys. zł]
[tys. zł]
własnych
16060,1
3966,2
2336,9
23,7%
14,5%
8686,1
9253,9
13173,0
53636,3
8074,5
9368,8
13404,6
50606,3
Dochody
[tys. zł]
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Wydatki
[tys. zł]
2080,8
3821,5
3127,2
37100,5
466,0
1221,8
2190,0
9023,7
23,9%
41,3%
23,7%
69,2%
5,8%
13,0%
16,3%
17,8%
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, Wybrane dane o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r., Kraków 2003.
Z powyższej tabeli wynika, że dochody i wydatki w budżecie gminy Bukowina Tatrzańska stanowiły
największe wartości, poza miastem Zakopane, wśród gmin powiatu tatrzańskiego. Poziom udziału
dochodów własnych plasował gminę Bukowina Tatrzańska w pośród sąsiednich gmin – wyższy udział
zanotowały jedynie Zakopane oraz Poronin. Poziom wydatków na inwestycje i ich udział
w wydatkach budżetowych gminy Bukowina Tatrzańska ogółem był jednym z wyższych wśród
porównywanych gmin. Bukowina Tatrzańska na inwestycje przeznaczyła ok. 14,5% wszystkich
wydatków.
Poniższa tabela prezentuje natomiast przeliczone na 1 mieszkańca dochody ogółem i dochody własne
oraz wydatki ogółem i wydatki inwestycyjne z budżetu gminy Bukowina Tatrzańska w zestawieniu
z danymi dla gmin powiatu tatrzańskiego.
Tabela 11. Dochody i wydatki budżetów gminnych w przeliczeniu na jednego mieszkańca.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Wydatki [zł/1 Dochody własne Wydatki
mieszk.]
[zł/1 mieszk.]
inwestycyjne
[zł/1 mieszk.]
1369
1316
325
191
Dochody
[zł/1 mieszk.]
1280
1167
1250
1938
1190
1181
1272
1829
307
482
297
1341
69
154
208
326
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, Wybrane dane o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r., Kraków 2003.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
28
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Z porównania dochodów i wydatków ogółem na 1 mieszkańca gminy Bukowina Tatrzańska w
zestawieniu z gminami porównywanymi wynika, iż należą one do największych. Są wyraźnie większe
od wartości tych parametrów budżetu innych gmin wiejskich i dużo mniejsze od Zakopanego.
Bukowina Tatrzańska charakteryzuje się wysokimi wartościami wskaźnika dochodów własnych w
przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wskaźnik ten jest niższy tylko od analogicznych wskaźników dla
gmin: Zakopane oraz Kościelisko. Ten pozytywny trend znajduje kontynuację w przypadku wydatków
inwestycyjnych w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Bukowina Tatrzańska przeznaczyła na
inwestycje w przeliczeniu na jednego mieszkańca porównywalną ilość środków jak gminy Zakopane i
Poronin.
7. Sfera społeczna
Demografia
Gmina Bukowina Tatrzańska, według danych Głównego Urzędu Statystycznego liczy 12 204
mieszkańców (dane z 2003 r.), co stanowi 18,7% ogółu ludności powiatu tatrzańskiego. Taki poziom
zaludnienia stawia badaną gminę na 2 miejscu w powiecie tatrzańskim (na 5 samorządów gminnych)
i 68 miejsce w regionie małopolskim (na 182 gminy). W gronie pięciu gmin powiatu (porównywanych
w niniejszej analizie), najwięcej mieszkańców liczy miasto Zakopane (27 900 obywateli), najmniej zaś
Biały Dunajec (6772 obywateli).
Tabela 12. Podstawowe wskaźniki demograficzne gmin powiatu tatrzańskiego w 2003 r.
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Region małopolski
Polska
Ludność*
12204
6772
7920
10553
27900
65382
3252949
38190608
Udział
w ludności
powiatu [%]
18,7
10,4
12,1
16,1
42,7
100,0
-
Kobiety
Mężczyźni
6111
3479
4030
5331
15148
34099
1674159
19704178
6126
3293
3890
5222
12752
31283
1578790
18486430
Kobiety na
Gęstość
100
zaludnienia
mężczyzn [osób/km2]
100
93
106
188
104
58
102
126
119
332
109
139
106
214
107
122
*liczba ludności wg stałego miejsca zamieszkania (stan na dzień 31 XII)
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Struktura płci ludności gminy Bukowina Tatrzańska charakteryzuje się niemalże równowagą w liczbie
kobiet (6111) i mężczyzn (6126), z niewielką przewagą płci męskiej. Kobiety stanowią dokładnie
49,9% ogółu mieszkańców badanej gminy – dla porównania wskaźnik ten dla Małopolski wynosi
51,5%, a dla całego kraju 51,6%. Bukowina Tatrzańska jest jedyną gminą w powiecie tatrzańskim,
gdzie zanotowano liczebną przewagę mężczyzn. Współczynnik feminizacji (liczba kobiet na 100
mężczyzn) osiągnął w Bukowinie Tatrzańskiej w 2003 r. wartość 100, zdecydowanie niższą od
średniej wartości powiatu (109 kobiet na 100 mężczyzn), jak również niższą od średniej dla regionu
małopolskiego (106) i dla Polski (107). Należy dodać, iż z grona pięciu gmin będących obiektem
niniejszej analizy, najwyższy wskaźnik feminizacji posiada Zakopane, notujące aż 119 kobiet na 100
mężczyzn, co jest rekordem województwa małopolskiego!
Średnia gęstość zaludnienia w gminie Bukowina Tatrzańska wynosi 93 osoby/km2, mniej zarówno
w porównaniu ze wskaźnikiem liczonym dla całej Polski (122 osoby/km2), jak i dla regionu
małopolskiego (214 osób/km2). Z gmin powiatu tatrzańskiego największe zagęszczenie ludności
notuje Zakopane (332 osoby/km2), natomiast najmniejsza gęstość zaludnienia charakteryzuje gminę
Kościelisko (58 osób/km2). Pod względem ogólnej powierzchni Bukowina Tatrzańska (licząca 132
km2, co stanowi 28,0% całkowitej powierzchni powiatu tatrzańskiego) zajmuje 2 miejsce spośród
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
29
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
5 gmin w powiecie tatrzańskim (niewiele większą powierzchnię posiada jednie gmina Kościelisko –
136 km2) i 22 miejsce w gronie 182 gmin województwa małopolskiego.
Tabela 13. Powierzchnia gmin powiatu tatrzańskiego
Gmina
Powierzchnia
w km2
Bukowina Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
132
36
136
84
84
472
Udział powierzchni
gminy
w powierzchni powiatu
[%]
28,0
7,6
28,8
17,8
17,8
100,0
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, Wybrane dane o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r., Kraków 2003.
Analizując rozwój liczby ludności w gminie Bukowina Tatrzańska w latach 1999-2003 należy
podkreślić stały jej wzrost w okresie 1999-2001 – w kulminacyjnym 2001 r. gmina liczyła 12290
obywateli. W 2002 r. zanotowano spadek zaludnienia gminy, w kolejnym zaś roku – 2003, kolejny
wzrost. Dzięki temu w badanym okresie pięcioletnim zaznaczył się w badanej gminie dodatni
wskaźnik wzrostu liczby ludności, rzędu 1,1% (ogółem o 132 osoby). Z gmin porównywanych
najwyższy wskaźnik wzrostu zaludnienia w okresie pięciu lat zanotował Poronin (o 5,8%) i Biały
Dunajec (o 5,6%). Na drugim biegunie znajduje się z kolei miasto Zakopane, które zanotowało
znaczny spadek zaludnienia (o 6,3%). Dla porównania omawiany wskaźnik dla regionu małopolskiego
wynosi 0,9%, a dla całej Polski -1,2%.
Tabela 14. Rozwój liczby ludności w gminach latach 1999-2003
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
małopolski*
Polska
2002
2003
Wskaźnik wzrostu
w latach 99-03
[%]
1999
2000
Rok
2001
12105
12182
12290
12175
12237
1,1
6415
7797
9971
29767
6503
7759
10031
29419
6520
7884
10074
29444
6692
7883
10500
28046
6772
7920
10553
27900
5,6
1,6
5,8
-6,3
66055
65894
66212
65296
65382
-1,0
3222525
3233799
3240928
3237217
3252949
0,9
38653559 38644211 38632453 38218531 38190608
-1,2
*zmiana granic województwa (1 I 2002 – gmina Sławków przechodzi do woj. śląskiego, 1 I 2003 – gmina
Szerzyny wchodzi w skład woj. małopolskiego)
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Z przedstawionych poniżej danych wynika, że zmniejsza się w dość szybkim tempie w skali całej
gminy Bukowina Tatrzańska liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym, a wzrasta liczba ludności
w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym. Jest to tendencja charakterystyczna dla całej Polski,
będąca efektem powolnego starzenia się społeczeństwa. W gronie porównawczym Bukowina
Tatrzańska posiada jeden z najniższych wskaźników liczby osób w wieku przedprodukcyjnym,
wynoszący 27,0% (2003 r.), podczas gdy w Białym Dunajcu i Poroninie sięga on 28,0%. Wskaźnik
osiągnięty przez Bukowinę Tatrzańską jest mimo wszystko wyższy od średniej wyliczonej dla regionu
małopolskiego (23,1%) i średniej dla Polski (21,9%). Średnią wartość powiatu tatrzańskiego,
wynoszącą 24,6% zaniża Zakopane, gdzie ludność w wieku przedprodukcyjnym stanowi zaledwie
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
30
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
20,7% ogółu mieszkańców. Tendencja liczebnego zmniejszania się wskaźnika ludności w wieku
przedprodukcyjnym wpływa na mniejszą liczbę uczniów w szkołach gminy Bukowina Tatrzańska,
dlatego ważne staje się ujmowanie tych wartości w planach rozwoju oświaty.
Tabela 15. Struktura wieku ludności w gminie Bukowina Tatrzańska
Ogółem
Rok
1999
2000
2001
2002
2003
12105
12182
12290
12175
12237
Liczba ludności
W wieku
W wieku
przedprodukcyjnym
produkcyjnym
Osoby
%
Osoby
%
3518
29,1
7052
58,3
3489
28,6
7124
58,5
3455
28,1
7208
58,6
3371
27,7
7131
58,6
3308
27,0
7219
59,0
W wieku
poprodukcyjnym
Osoby
%
1535
12,7
1569
12,9
1627
13,2
1673
13,7
1710
14,0
Nieprodukcyjni
na 100 osób w
wieku
produkcyjnym
72
71
71
71
70
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Gmina Bukowina Tatrzańska odstaje także od sąsiadów w klasyfikacji wskaźnika liczby osób
w wieku produkcyjnym. Pomimo stałego (ale wolnego) liczebnego przyrostu tej grupy mieszkańców,
stanowią oni 59,0% wszystkich mieszkańców gminy (niewiele mniejszą wartość uzyskała tylko gmina
Kościelisko – 58,9%). Dla porównania średnia regionalna (wynosząca 61,7%) jest wyższa od wartości
badanej gminy, o średniej ogólnopolskiej nie wspominając (62,9%). W tej kategorii najwyższy
wskaźnik cechuje Zakopane (60,5%). Wielkość grupy „produkcyjnej” jest ważnym wskaźnikiem
demograficznym, gdyż to właśnie na niej spoczywa (przynajmniej w teorii) ciężar utrzymania osób
w wieku nieprodukcyjnym (czyli osób do 18 roku życia oraz emerytów).
Liczebność obywateli gminy Bukowina Tatrzańska w wieku przedprodukcyjnym oraz w wieku
produkcyjnym wpływa na wielkość ostatniej grupy wiekowej, czyli mieszkańców w wieku
poprodukcyjnym. W 2003 r. grupa ta stanowiła w badanej gminie 14,0% wszystkich jej mieszkańców
(tendencja rosnąca w okresie pięcioletnim). W tej kategorii trzy porównywane gminy osiągnęły niższe
(lepsze) wyniki, np. w gminie Poronin ludność w wieku poprodukcyjnym stanowi 12,2% wszystkich
jej mieszkańców, a w Białym Dunajcu 13,0%. Bardzo wysoki odsetek ludności w wieku emerytalnym
posiada Zakopane, gdzie niemal 19% obywateli stanowi grupę „poprodukcyjną”. Dla porównania
wskaźnik małopolski, podobnie jak ogólnopolski osiągnął wartość 15,2%. Należy dodać, iż od 1999
roku stale przyrasta liczba obywateli gminy Bukowina Tatrzańska w wieku poprodukcyjnym. Nie
stanowi to jeszcze znaczącej fali, ale w kolejnych latach będzie się jeszcze pogłębiać w związku
z osiąganiem wieku emerytalnego przez kolejne roczniki osób znajdujących się obecnie w grupie
ludności produkcyjnej.
Tabela 16. Struktura wieku ludności w gminach w 2003 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
małopolski
Polska
Ogółem
Liczba ludności
W wieku
W wieku
przedproduk.
produkcyjnym
Osoby
%
Osoby
%
W wieku
poprodukcyjnym
Osoby
%
Nieprodukcyjni
na 100 osób
w wieku produkcyjnym
12237
3308
27,0
7219
59,0
1710
14,0
70
6772
7920
10553
27900
1895
2159
2952
5773
28,0
27,3
28,0
20,7
4000
4667
6314
16886
59,1
58,9
59,8
60,5
877
1094
1287
5241
13,0
13,8
12,2
18,8
69
70
67
65
65382
16087
24,6
39086
59,8
10209
15,6
67
3252949
751153
23,1
2008121
61,7
493675
15,2
62
38190608
8349808
21,9
24038777
62,9
5802023
15,2
59
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
31
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Innym wskaźnikiem obrazującym strukturę wiekową ludności jest współczynnik osób w wieku
nieprodukcyjnym (osoby do lat 18 oraz mężczyźni powyżej 65 roku życia i kobiety powyżej 60 lat) na
100 osób w przedziale wieku produkcyjnego. Oznacza on potencjalne obciążenie, jakie spada na barki
osób w „sile wieku” związane z utrzymaniem jeszcze bądź już niepracujących członków
społeczeństwa. W tym porównaniu gmina Bukowina Tatrzańska wypada stosunkowo najmniej
korzystnie – omawiany wskaźnik wynosi dla niej 70 (podobnie jak w gminie Kościelisko), sporo
wyższy w porównaniu ze średnią wojewódzką (62) i ogólnopolską (59). W Zakopanem, dzięki
znacznej grupie ludności w wieku produkcyjnym i relatywnie małej grupie młodzieży, wskaźnik
liczby nieprodukcyjnych na 100 osób w „produkcyjnych” wynosi 65.
Przyrost naturalny (różnica pomiędzy liczbą narodzin i zgonów) w latach 1999-2003 kształtował się
w gminie Bukowina Tatrzańska na poziomie dodatnim. Kulminacja zanotowana została w roku 2001,
gdy wartość tego wskaźnika osiągnęła poziom 7,2‰ i od tego czasu wskaźnik przyrostu naturalnego
w badanej gminie spada. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2003 r. urodziło się
w gminie Bukowina Tatrzańska 141 dzieci, natomiast zmarło 101 obywateli (najwięcej w całym
okresie pięcioletnim). Różnica pomiędzy tymi wartościami oznacza wskaźnik przyrostu naturalnego
na poziomie 3,3‰. Wynik ten jest korzystny zarówno w kontekście średniej dla powiatu tatrzańskiego
(0,7‰), regionu małopolskiego (1,0‰), jak i średniej wartości ogólnopolskiej (-0,4‰). Zaznaczyć
należy jednak, iż od pięciu lat stale rośnie w gminie Bukowina Tatrzańska liczba zgonów – w 1999 r.
wynosiła ona 74 osoby, podczas, gdy w 2003 r. wzrosła do 101 osób. Z kolei liczba urodzeń
w badanej gminie podlega corocznym wahaniom – najwięcej dzieci urodziło się w 2001 r. (165),
najmniej zaś w 2002 r. (126 dzieci).
Tabela 17. Podstawowe dane demograficzne dla gminy Bukowina Tatrzańska
Rok
Liczba
małżeństw
1999
2000
2001
2002
2003
75
76
55
61
72
Liczba
małżeństw
na 1000
mieszkańców
6,2
6,2
4,5
5,0
5,9
Liczba
urodzeń
Liczba
zgonów
Przyrost
naturalny
[osoby]
Przyrost
naturalny
[‰]
150
146
165
126
141
74
76
77
80
101
76
70
88
46
40
6,3
5,7
7,2
3,8
3,3
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Spośród gmin powiatu tatrzańskiego najwyższy wskaźnik przyrost naturalnego zanotował w 2003 r.
Biały Dunajec (5,5‰), podczas, gdy Kościelisko osiągnął wartość przyrostu naturalnego równą
Bukowinie Tatrzańskiej (3,3‰). Negatywne tendencje w tej kategorii notuje Zakopane, które jest
jedynym samorządem z grona porównywanych o ujemnym wskaźniku przyrostu naturalnego (-2,6‰).
Dla porównania powiat tatrzański osiągnął w badanym roku wartość 0,7‰.
Tabela 18. Podstawowe dane demograficzne w gminach w 2003 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
Liczba
małżeństw
Liczba
małżeństw
na 1000
mieszkańców
Liczba
urodzeń
Liczba
zgonów
Przyrost
naturalny
[osoby]
Przyrost
naturalny
[‰]
72
5,9
141
101
40
3,3
46
34
51
117
6,8
4,3
4,8
4,2
83
85
111
225
46
59
95
297
37
26
16
-72
5,5
3,3
1,5
-2,6
320
4,9
645
598
47
0,7
17181
5,3
31879
28715
3164
1,0
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
32
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
małopolski
Polska
195446
5,1
351072
365230
-14158
-0,4
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Na poziomie przewyższającym przeciętną kształtuje się wskaźnik małżeństw zawieranych w gminie
Bukowina Tatrzańska. W 2003 r. związek małżeński zawarły 72 pary, co oznacza relatywną wartość
5,9 małżeństw na 1000 mieszkańców gminy (5,9‰). Jest to wartość wyższa od średniej regionu
małopolskiego (5,3‰) i od średniej ogólnopolskiej (5,1‰). Z gmin porównawczych jedynie Biały
Dunajec osiągnął wyższy – od Bukowiny Tatrzańskiej – wskaźnik małżeństw (6,8‰), podczas gdy
pozostałe gminy notują nieco niższe wartości. Gminy Zakopane, Kościelisko i Poronin zanotowały
odpowiednio 4,2 małżeństw, 4,3 małżeństw oraz 4,8 małżeństw na 1000 swoich mieszkańców, czyli
wskaźniki niższe od średniej powiatu tatrzańskiego (4,9‰).
Interesujące informacje o demografii gminy Bukowina Tatrzańska można uzyskać analizując migracje
stałe jej mieszkańców. Zanotowane w badanej gminie w 2003 r. dodatnie saldo migracji stałych
(2,0‰, czyli 25 osób) jest pozytywną tendencją, jednoznacznie wskazującą na większy napływ
nowych mieszkańców gminy (85 osób) niż odpływ nowych obywateli (60 osób). Dodatnie saldo
migracji w pewnym sensie wskazuje na atrakcyjność zamieszkiwania w gminie, przyciągającą nowych
mieszkańców. Spośród pięciu gmin powiatu tatrzańskiego także trzy inne notują dodatnie saldo
migracji – są to Biały Dunajec (2,7‰), Poronin (1,8‰) i Kościelisko (1,0‰). Jedynie stolica powiatu
– Zakopane charakteryzuje się ujemnym saldem migracji stałych (-0,8‰). Ogółem powiat tatrzański
notuje dodatnie saldo migracji, na poziomie 0,7‰.
Tabela 19. Migracje stałe w gminach w 2003 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Region
małopolski
napływ
Migracje stałe
odpływ
saldo
na 1000 ludności
85
60
25
2,0
58
81
94
289
607
40
73
75
312
560
18
8
19
-23
47
2,7
1,0
1,8
-0,8
0,7
34183
30631
3552
1,1
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, Wybrane dane o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r., Kraków 2003.
Napływ nowych obywateli gmin dotyczy głównie ludzi starszych, często na emeryturze bądź
powracających z zagranicy, którzy po latach pracy chcą mieszkać w pięknym i spokojnym otoczeniu.
Nierzadko te osoby i ich pieniądze mają wpływ na lokalny rynek usługowy, przyczyniając się do jego
rozwoju. Z kolei stały odpływ obywateli badanej gminy w głównej mierze obejmuje ludzi młodych.
Reprezentanci tej grupy społeczności, najbardziej mobilni, otwarci na zmiany, nierzadko po
ukończeniu studiów w dużych ośrodkach akademickich regionu i kraju, tamże próbują szukać pracy
i osiedlać się na stałe. Część osób próbuje swoich sił w pracy za granicą (często nielegalnie) i po
uzyskaniu samodzielności finansowej ściągają swoje tam na stałe swoje rodziny.
Reasumując należy stwierdzić, iż gmina Bukowina Tatrzańska wyróżniają w sferze demograficznej
pozytywne tendencje, głównie jeżeli chodzi jest o długofalowy wzrost liczby ludności. Wynika on
zarówno z dodatniego przyrostu naturalnego, jak również dodatniego salda migracji stałych.
Społeczeństwo badanej gminy – podobnie jak całej Polski – starzeje się, czyli maleje liczba ludności
w wieku przedprodukcyjnym, a rośnie liczba obywateli w wieku emerytalnym. Nie jest to jednak
w badanej gminie zbyt mocno zarysowany trend, który mógłby być powodem do niepokoju, ale który
należy uwzględniać choćby w planach rozwoju oświaty w gminie Bukowina Tatrzańska.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
33
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Zasoby mieszkaniowe
Na zasoby mieszkaniowe gminy Bukowina Tatrzańska składają się 3154 mieszkania o łącznej
powierzchni 341 490 m2 (2003 r.). Według danych Głównego Urzędu Statystycznego 2969 mieszkań
(94% ogółu) zaopatrzonych jest w wodociąg, 2606 mieszkań (83%) posiada łazienkę z wanną bądź
prysznicem (z odpływem wody), 2564 mieszkania (81%) posiada ustęp spłukiwany, a 1800 mieszkań
(57%) ma instalację centralnego ogrzewania.
Średnia powierzchnia jednego mieszkania w gminie Bukowina Tatrzańska osiągnęła w 2003 roku
wysoką wartość 108,3 m2, najwyższą w porównaniu z pozostałymi gminami powiatu tatrzańskiego
(średnia dla powiatu wynosi 84,3 m2). Jedyną gminą, w której średnia powierzchnia mieszkania może
równać się z wartością bukowińską jest Poronin, notujący średni wskaźnik 104,7 m2. W Zakopanem
średnia powierzchnia jednego mieszkania nie przekracza 71 m2 (dane nie obejmują pensjonatów).
Średnia powierzchnia 1 mieszkania w regionie małopolskim wynosi 73,2 m2, a w Polsce 68,8 m2. Jak
widać z powyższych danych wskaźnik średniej powierzchni mieszkania w gminie Bukowina
Tatrzańska zasługuje na duże uznanie.
Tabela 20. Zasoby mieszkaniowe w gminach w 2003 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
małopolski
Polska
Mieszkań
ogółem
Liczba
Izb ogółem
Izb na
mieszkanie
Powierzchnia w m2
Mieszkań
Mieszkania
Mieszkania
ogółem
średnio
na 1 osobę
3154
17361
5,5
341490
108,3
27,9
1803
2410
2803
10825
8199
10658
15697
43192
4,5
4,4
5,6
4,0
159469
207353
293350
767550
88,4
86,0
104,7
70,9
23,5
26,2
27,8
27,5
20995
95107
4,5
1769212
84,3
27,1
1002075
3790928
3,8
73383459
73,2
22,6
12595891
46342039
3,7
866322277
68,8
22,7
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Porównując wartości innego wskaźnika – średnią powierzchnię mieszkania w przeliczeniu na
1 obywatela – gmina Bukowina Tatrzańska z wynikiem 27,9 m2 ponownie plasuje się na pierwszym
miejscu wśród samorządów powiatu tatrzańskiego (średnia powiatowa wynosi 27,1 m2). Podkreślić
należy, że jest wynik uzyskany przez Bukowinę Tatrzańską jest zdecydowanie wyższy także od
średniej regionalnej (22,6 m2) i ogólnopolskiej (22,7 m2). Spośród porównywanych samorządów
gminnych wyróżniają się także Poronin, notujący średnią wartość na poziomie 27,8 m2, a także
Zakopane z wartością 27,5 m2 mieszkania na 1 obywatela.
Kolejnym ważnym wskaźnikiem opisującym rynek mieszkaniowy jest średnia liczba izb przypadająca
na 1 mieszkanie. W tej kategorii gmina Bukowina Tatrzańska wypada równie korzystnie – w gronie
porównywanych samorządów jest druga, z wartością 5,5 izb na 1 mieszkanie. Jest to wskaźnik wyższy
zarówno od średniego wskaźnika regionu małopolskiego (3,8), jak również Polski (3,7). Jedynie
gmina Poronin osiągnęła wartość badanego wskaźnika na nieco wyższym poziomie 5,6 izb na
mieszkanie, co nie zmienia faktu, iż Bukowina Tatrzańska posiada najlepsze warunki mieszkaniowe
(przynajmniej w omówionych kategoriach) spośród porównywanych samorządów powiatu
tatrzańskiego.
Samorządy gminne ustawowo zobligowane są do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych swoich
obywateli. W zasobach gminy Bukowina Tatrzańska znajdują się 4 mieszkania komunalne, liczące
łącznie 17 izb i 238 m2 powierzchni.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
34
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 21. Mieszkania oddane do użytku w gminie Bukowina Tatrzańska w latach 1999-2003
Rok
1999
2000
2001
2002
2003
Ogółem
Liczba
mieszkań
ogółem
14
15
19
13
26
87
Powierzchnia w m2
Mieszkań
Mieszkania
ogółem
Średnio
1836
131,1
2743
182,9
2748
144,6
2297
176,7
5136
197,5
14760
169,7
Mieszkania oddane
do użytku na 1000
ludności
1,2
1,2
1,5
1,1
2,1
1,4 (średnio)
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
W okresie 1999-2003 oddano do użytku w gminie Bukowina Tatrzańska łącznie 87 nowych mieszkań
o średniej powierzchni użytkowej sięgającej niemal 170 m2. Oznacza to, iż każdego roku oddawano
do użytku średnio 1,4 mieszkań na 1000 mieszkańców gminy. W poszczególnych latach skala
budownictwa w badanej gminie była zróżnicowana. Na przykład w 2002 r. oddano do użytku jedynie
13 nowych mieszkań, co oznacza średnio 1,1 mieszkań na 1000 obywateli. Najlepszym okresem dla
budownictwa mieszkaniowego w Bukowinie Tatrzańskiej był rok 2003, w którym oddano do użytku
26 nowych obiektów mieszkalnych, o imponującej średniej powierzchni 197,5 m2. Wszystkie nowo
oddane lokale mieszkalne w gminie Bukowina Tatrzańska powstały w budownictwie jednorodzinnym.
Spośród gmin powiatu tatrzańskiego należy jednak wyróżnić Zakopane, gdzie w 2003 r. oddano do
użytku 97 nowych mieszkań (w tym 76 w budownictwie indywidualnym), Kościelisko (57 nowych
mieszkań) i Poronin (27 nowych mieszkań).
Tabela 22. Mieszkania oddane do użytku w gminach w 2003 r.
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat
tatrzański
Region
małopolski
Polska
Liczba
mieszkań
ogółem
w tym
indywidualne
26
Powierzchnia w m2
Mieszkań
ogółem
Mieszkania
Średnio
Mieszkania
oddane do
użytku na 1000
ludności
26
5136
197,5
2,1
8
57
27
97
8
45
27
76
1552
7063
4728
11986
194,0
123,9
175,1
123,6
1,2
7,2
2,6
3,5
215
182
30465
141,7
3,3
23342
19664
2862252
122,6
7,2
162686
118034
18838485
115,8
4,3
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Bardzo miarodajnym wskaźnikiem oceniającym stan budownictwa mieszkaniowego gminy jest liczba
mieszkań oddanych do użytku w przeliczeniu na 1000 jej mieszkańców. W gminie Bukowina
Tatrzańska wartość tego wskaźnika w poszczególnych latach była różna, lecz nigdy nie spadła poniżej
poziomu 1,1 mieszkania na 1000 obywateli (w 2002 r.). W 2003 r. wartość omawianego wskaźnika
osiągnęła przeciętny poziom 2,1 – niższy w porównaniu ze średnią wartością powiatu tatrzańskiego
(3,3 mieszkania na 1000 obywateli), jak również niższy od średniej regionu małopolskiego (7,2
mieszkania na 1000 obywateli) oraz średniej ogólnopolskiej (4,3). Warto podać najwyższe wartości
obliczone dla gmin sąsiednich – Kościelisko (7,2 mieszkania na 1000 obywateli), Zakopane (3,5)
i Poronin (2,6). Z kolei znacznie od powyższych gmin odstaje Biały Dunajec, notujący w 2003 r. 1,2
nowych mieszkań na 1000 obywateli.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
35
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Z powyższych danych wynika, iż budownictwo mieszkaniowe w gminie Bukowina Tatrzańska
w większości przyjętych kryteriów (prócz wskaźnika nowych mieszkań) przewyższa średnie wartości
powiatowe, regionalne i ogólnopolskie, a także – wraz z gminą Poronin – przoduje w porównaniu
gmin powiatu tatrzańskiego. W kolejnych latach można się spodziewać większego zainteresowania
budową nowych mieszkań w gminie, gdyż może stać się to niezłą lokatą kapitału dla inwestorów,
głównie indywidualnych. Analizy ekonomistów, oparte na doświadczeniach „starych” państw Unii
Europejskiej jasno pokazują, że w najbliższych 15-20 latach wartość działek budowlanych i mieszkań
w atrakcyjnych częściach Polski (a Bukowinę Tatrzańską należy do takich zaliczyć) może wzrosną
nawet dwu-trzykrotnie.
Podstawowa opieka medyczna
W gminie Bukowina Tatrzańska podstawowa opieka medyczna sprawowana jest przez 2 ośrodki
zdrowia:
 SP ZOZ w Bukowinie Tatrzańskiej – pacjenci mają zapewnioną opiekę lekarzy-specjalistów:
internista, pediatra, stomatolog, ginekolog oraz 9 pielęgniarek. Dodatkowo w ramach ośrodka
działa Gabinet zabiegowy i punkt szczepień.
 SP ZOZ w Leśnicy, zatrudniający 3 lekarzy i 3 pielęgniarki.
W gminie prowadzą działalność dwie apteki, obie w Bukowinie Tatrzańskiej (ul. Długa 146, ul.
Kościuszki 36).
Opieka szpitalna
Opiekę szpitalną zapewnia mieszkańcom gminy Bukowina Tatrzańska Samodzielny Publiczny Zakład
Opieki Zdrowotnej w Zakopanem, w skład którego wchodzą następujące oddziały:
Tabela 23. Wykaz oddziałów Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Zakopanem
lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
nazwa oddziału
Chorób wewnętrznych
Kardiologiczny
Anestezjologii i intensywnej terapii
Pediatryczno-noworodkowy
Chirurgia ogólna
Chirurgia
urazowo-ortopedyczna
rehabilitacja
Ginekologiczno-położniczy
Ratunkowy
RAZEM
i
liczba
łóżek
49
26
6
44
40
47
liczba
lekarzy
8
8
5
5
3
5
liczba
pielęgniarek
18
14
21
13
14
14
41
4
257
7
10
51
28
26
148
Źródło: Starostwo Powiatowe w Zakopanem
W kompetencji powiatu tatrzańskiego leży także działalność Samodzielnego Publicznego Szpitala
Specjalistycznego Chorób Płuc w Zakopanem, w skład którego wchodzą dwa oddziały:
Tabela 24. Wykaz oddziałów Samodzielnego Publicznego Szpitala Specjalistycznego Chorób Płuc w
Zakopanem
lp.
1.
2.
nazwa oddziału
Pulmonologia
Chirurgia klatki piersiowej
RAZEM
liczba
łóżek
64
63
127
liczba
lekarzy
3
12
15
liczba
pielęgniarek
16
37
53
Źródło: Starostwo Powiatowe w Zakopanem
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
36
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Polityka społeczna
Polityką społeczną w gminach zajmują się Ośrodki Pomocy Społecznej, a na szczeblu powiatu
Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie. W ciągu 2003 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Bukowinie
Tatrzańskiej udzielił wsparcia łącznie 474 rodzinom, liczącym ogółem 2188 członków. Najczęstszą
przyczyną udzielenia pomocy przez gminny OPS było ubóstwo, stwierdzone aż w 405 rodzinach
(85,4% ogółu rodzin korzystających z pomocy OPS – jedna rodzina mogła uzyskać pomoc w ramach
kilku powodów, dlatego wartości nie sumują się do 100%), a w dalszej kolejności: niepełnosprawność
– w 248 rodzinach (52,3%), bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia
gospodarstwa domowego – w 245 rodzinach (51,7%), długotrwała choroba – w 168 rodzinach
(35,4%) oraz bezrobocie – w 72 rodzinach (15,2% wszystkich rodzin korzystających ze wsparcia OPS
w Bukowinie Tatrzańskiej).
Tabela 25. Powody udzielania pomocy społecznej rodzinom w gminie Bukowina Tatrzańska w 2003 r.
Lp.
Powody udzielenia pomocy
1.
2.
3.
4.
5.
Ubóstwo
Niepełnosprawność
Długotrwała choroba
Bezrobocie
Bezradność w sprawach
opiekuńczo-wychowawczych
i prowadzenia gospodarstwa
domowego
6. Alkoholizm
7. Potrzeba ochrony
macierzyństwa
8. Bezdomność
9. Trudności w przystosowaniu do
życia po opuszczeniu zakładu
karnego
10. Narkomania
11. Sieroctwo
12. Klęska żywiołowa lub
ekologiczna
Łącznie
Liczba rodzin
korzystających
405
248
168
72
% ogółu*
85,4
52,3
35,4
15,2
Liczba osób
w rodzinach
2062
1512
786
369
245
51,7
1684
62
61
13,1
12,9
285
355
-
-
-
1
0,2
1
25
-
5,3
-
58
-
474
-
2188
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Ośrodka Pomocy Społecznej w Bukowinie Tatrzańskiej
*jedna rodzina mogła uzyskać pomoc w ramach kilku powodów, dlatego wartości nie sumują się do 100%
Bezpieczeństwo publiczne
Obszar gminy Bukowina Tatrzańska podlega – w zakresie ładu, bezpieczeństwa i porządku
publicznego – Komendzie Powiatowej Policji w Zakopanem, a dokładnie działającemu w Bukowinie
Tatrzańskiej Komisariatowi Policji. Ogółem w 2003 r. policja odnotowała w badanej gminie 131
przestępstw. Wśród nich dominują przestępstwa drogowe – 35 przypadków (26,7% ogółu przestępstw
stwierdzonych w gminie), kradzież cudzej rzeczy – 28 przypadków (21,4%) oraz kradzież
z włamaniem – 22 przypadki (16,8%). Szczegółowe zestawienie kategorii przestępstw odnotowanych
na terenie gminy Bukowina Tatrzańska przedstawia poniższa tabela.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
37
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 26. Zestawienie kategorii przestępstw odnotowanych na terenie gminy Bukowina Tatrzańska w 2003 r.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Kategoria
Kradzież cudzej rzeczy
Rozboje izwymuszenia
Kradzież
włamaniem
Uszczerbek na zdrowiu
Bójki i pobicie
Uszkodzenie rzeczy
Oszustwa kryminalne
Fałszerstwa
Przestępstwa drogowe
Pożar z winy nieumyślnej
Przestępstwa o charakterze gospodarczym
RAZEM
2003
28
22
7
3
8
10
11
35
4
3
131
% ogółu
21,4
16,8
5,3
2,3
6,1
7,6
8,4
26,7
3,1
2,3
100,0
Źródło: Komisariat Policji w Bukowinie Tatrzańskiej
Edukacja przedszkolna, podstawowa i gimnazjalna
Zgodnie z Ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591)
do jego obowiązków należy zapewnienie edukacji na szczeblu przedszkolnym, podstawowym i
gimnazjalnym. W gminie Bukowina Tatrzańska działa Przedszkole Samorządowe w Jurgowie oraz
oddziały przedszkolne przy szkołach, do których uczęszcza łącznie 171 dzieci, a zatrudnionych jest 12
nauczycieli. Na szczeblu edukacji podstawowej funkcjonuje 10 szkół podstawowych, w których naukę
pobierało w roku szkolnym 2003/2004 łącznie 1058 uczniów, kształconych przez 92 nauczycieli.
Największą szkołą poziomu podstawowego w gminie jest Szkoła Podstawowa w Bukowinie
Tatrzańskiej, do której uczęszczało w roku szkolnym 2003/2004 ogółem 228 uczniów (21,6%
wszystkich uczniów „podstawówek” w gminie). W trzech samorządowym gimnazjach badanej gminy
kształciło się (w roku szkolnym 2003/2004) 562 młodych ludzi, natomiast zatrudnionych było 42
nauczycieli. Największą szkołą gimnazjalną w gminie jest placówka w Białce Tatrzańskiej, gdzie
naukę pobierało w badanym roku szkolnym 247 uczniów (40% wszystkich gimnazjalistów w gminie),
a zatrudnionych było 19 nauczycieli.
Tabela 27. Wykaz placówek oświatowych szczebla przedszkolnego w gminie Bukowina Tatrzańska (stan
w roku szkolnym 2003/2004)
Lp.
Nazwa placówki
1.
2.
Przedszkole Samorządowe w Jurgowie
Oddziały przedszkolne w szkołach
Łącznie
liczba
nauczycieli
2
10
12
liczba
uczniów
35
136
171
% ogółu
uczniów
20,5
79,5
100,0
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska
Tabela 28. Wykaz placówek oświatowych szczebla podstawowego w gminie Bukowina Tatrzańska (stan
w roku szkolnym 2003/2004)
Lp.
Nazwa placówki
1.
Szkoła Podstawowa Bukowina
Tatrzańska
Szkoła Podstawowa Białka Tatrzańska
Szkoła Podstawowa Brzegi
Szkoła Podstawowa nr 1 Czarna Góra
Szkoła Podstawowa w 2 Czarna Góra
Szkoła Podstawowa Groń
Szkoła Podstawowa Jurgów
Szkoła Podstawowa Leśnica
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
liczba
nauczycieli
16
liczba
uczniów
228
10
9
8
8
9
9
10
178
60
59
96
116
66
173
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
% ogółu
uczniów
21,6
16,8
5,7
5,6
9,1
11,0
6,2
16,4
38
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
9. Szkoła Podstawowa nr 1 Rzepiska
10. Szkoła Podstawowa na 2 Rzepiska
Łącznie
7
6
92
43
39
1058
4,1
3,7
100,0
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska
Tabela 29. Wykaz placówek oświatowych szczebla gimnazjalnego w gminie Bukowina Tatrzańska (stan
w roku szkolnym 2003/2004)
Lp.
1.
2.
3.
Nazwa placówki
Gimnazjum Bukowina Tatrzańska
Gimnazjum Białka Tatrzańska
Gimnazjum Leśnica
Łącznie
liczba
nauczycieli
11
19
12
42
liczba
uczniów
175
247
140
562
% ogółu
uczniów
31,1
44,0
24,9
100,0
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska
Tabela 30. Wykaz teleadresowy placówek oświatowych szczebla podstawowego i gimnazjalnego w gminie
Bukowina Tatrzańska (stan w roku szkolnym 2003/2004)
Lp.
Nazwa placówki
1. Zespół Szkół - Szkoła Podstawowa
i Gimnazjum im. Bohaterów
Warszawy
2. Zespół Szkół - Szkoła Podstawowa
i Gimnazjum
3. Szkoła Podstawowa im. Władysława
Zamoyskiego
4. Szkoła Podstawowa Nr 1
5.
Szkoła Podstawowa Nr 2
6.
Szkoła Podstawowa
7.
Szkoła Podstawowa
8.
Zespół Szkół - Szkoła Podstawowa
i Gimnazjum
Szkoła Podstawowa Nr 1
9.
10. Szkoła Podstawowa Nr 2
Adres
ul. gen.Tadeusza Kościuszki 11
34-530 Bukowina Tatrzańska
Telefon
20 772-23
ul. Środkowa 184
34-405 Białka Tatrzańska
ul. Halna 58, Brzegi
34-530 Jurgów
Czarna Góra - Zagóra 149
34-532 Jurgów
ul. Nadwodnia1 40
34-532 Jurgów
ul. Muchówka 14, Groń
34-406 Leśnica
Jurgów 177
34-532 Jurgów
ul. Szkolna 3
34-406 Leśnica
Potok Bryjów Rzepiska
34-532 Jurgów
Potok Grocholów Rzepiska
34-532 Jurgów
26 541-29
20 772-57
20 825-11
20 825-09
26 561-31
20 820-03
26 561-45
20 778-04
20 779-11
Źródło: Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska
Edukacja ponadgimnazjalna
Publiczne szkolnictwo ponadgimnazjalne, zgodnie z ustawą o samorządzie powiatowym leży w gestii
tego szczebla samorządowego. W gminie Bukowina Tatrzańska nie funkcjonuje żadna szkoła
ponadgimnazjalna, zatem absolwenci tutejszych gimnazjów uczęszczają do szkół działających w
innych gminach, głównie w Zakopanem i Nowym Targu. Spośród typów szkół ponadgimnazjalnych,
które wybrali absolwenci gimnazjów gminy Bukowina Tatrzańska (w roku szkolnym 2004/2005)
największym powodzeniem cieszą się Technika, do których trafiło 55 uczniów (34% wszystkich
gimnazjalistów badanej gminy). W dalszej kolejności wybierano Licea Ogólnokształcące – 39
uczniów (24% ogółu), Licea Profilowane – 36 uczniów (23%) i Zasadnicze Szkoły Zawodowe – 30
uczniów (19%).
Ponadto na terenie gminy Bukowina Tatrzańska samorząd powiatowy prowadzi w zakresie zadań
z edukacji Dom Wczasów Dziecięcych ”Pałac Tatrzański” (w Bukowinie Tatrzańskiej) oraz
Sezonowe Szkolne Schronisko Młodzieżowe (w Brzegach).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
39
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Struktura wykształcenia mieszkańców
Narodowy Spis Ludności przeprowadzony w Polsce w 2002 r. zbadał poziom wykształcenia
mieszkańców naszego kraju. Grupę docelową Spisu Powszechnego w kategorii „wykształcenie”
stanowią osoby, które ukończyły 13 lat. Wyniki tego badania wykazane dla gminy Bukowina
Tatrzańska nie napawają optymizmem, na poziomach powyżej wykształcenia średniego są sporo
niższe od przeciętnych wartości województwa małopolskiego. Największą grupę mieszkańców
badanej gminy stanowią osoby o najniższym wykształceniu – podstawowym (aż 50% obywateli
gminy – najwyższy wskaźnik w powiecie tatrzańskim). Co piąty mieszkaniec badanej gminy (19,6%)
zakończył edukację jedynie na szkole zasadniczej zawodowej. Niemal 18% ogółu mieszkańców
gminy legitymuje się wykształceniem średnim (w tym 5,4% ogólnokształcącym). Czwartą – pod
względem wielkościowym – grupę mieszkańców stanowią osoby, które nie posiadają ukończonej
nawet szkoły podstawowej (6,5% ogółu mieszkańców powyżej 13 lat). Absolwenci szkół wyższych
stanowią 3,7% społeczności gminy Bukowina Tatrzańska (najniższy wskaźnik w powiecie, wespół
z gminą Biały Dunajec), co oznacza 183 licencjatów i magistrów zamieszkujących w badanej gminie.
Ponad 2,5% mieszkańców gminy zakończyło edukację na szczeblu policealnym (124 osoby).
W porównaniu ze wskaźnikami wykształcenia mieszkańców całego regionu małopolskiego, Bukowina
Tatrzańska wypada mniej korzystnie na poziomie wykształcenia wyższego, policealnego i średniego.
Dyplom uczelni wyższej posiada bowiem 10,6% ludności województwa, absolwenci szkół
policealnych stanowią niemal 5% mieszkańców regionu, a wykształcenie średnie posiada niemal co
trzeci mieszkaniec Małopolski (30,4% ogółu). Dla porównania wskaźniki wykształcenia dla
Zakopanego wynoszą odpowiednio – wyższe (12,3% mieszkańców), policealne (6,7%), średnie
(38,7%). Z gmin powiatu tatrzańskiego gorsze – od Bukowiny Tatrzańskiej – wskaźniki wykształcenia
posiada jedynie sąsiedni Biały Dunajec.
Tabela 31. Ludność w wieku 13 lat i więcej według poziomu wykształcenia w powiatach w 2002 r.
powiat
ogółem
wyższe policealne
Bukowina
Tatrzańska
% ogółu
Biały Dunajec
% ogółu
Kościelisko
% ogółu
Poronin
% ogółu
Zakopane
% ogółu
Powiat
tatrzański
% ogółu
Region
małopolski
% ogółu
4943
183
124
średnie
zasadnicz podstawowe podstawo- nieue
ukończone
we
stalony
razem
w tym
zawodowe
nieukomogólnoczone
kształcące
i bez
wykształcenia
878
265
969
2468
320
1
100,0
2695
100,0
3232
100,0
4298
100,0
13408
100,0
28576
3,7
99
3,7
174
5,4
183
4,3
1654
12,3
2293
2,5
34
1,3
93
2,9
103
2,4
893
6,7
1247
17,8
378
14,0
749
23,2
902
21,0
5184
38,7
8091
5,4
112
4,2
233
7,2
209
4,9
2150
16,0
2969
19,6
590
21,9
683
21,1
1016
23,6
1924
14,3
5182
49,9
1303
48,3
1339
41,4
1775
41,3
3148
23,5
10033
6,5
191
7,1
186
5,8
314
7,3
360
2,7
1371
0,0
100
3,7
8
0,2
5
0,1
245
1,8
359
100,0
1406409
8,0
149137
4,4
68645
28,3
427559
10,4
160665
18,1
260293
35,1
428739
4,8
49857
1,3
22179
100,0
10,6
4,9
30,4
11,4
18,5
30,5
3,5
1,6
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, „Ludność. Stan oraz struktura demograficzna i społecznoekonomiczna” – wyniki Narodowego Spisu Powszechnego, Kraków, 2003.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
40
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Biblioteki publiczne
Z instytucji oświatowych działających w gminie Bukowina Tatrzańska należy także wymienić
5 bibliotek publicznych, skupiających łącznie 1815 czytelników (dane z 2002 r.):
 Bukowina Tatrzańska - Dom Ludowy, ul. Kościuszki 87,
 Białka Tatrzańska,
 Czarna Góra,
 Jurgów,
 Leśnica;
Osoby korzystające z usług lokalnych bibliotek wypożyczyły łącznie w 2002 r. 26,9 tys. pozycji
książkowych, co oznacza średnią niemal 15 woluminów na 1 czytelnika (w regionie małopolskim
średnia ta wynosi prawie 19 pozycji). Jest to jednak wynik poniżej przeciętnej liczonej dla powiatu
tatrzańskiego, która wynosi niemal 20 wypożyczonych pozycji na 1 czytelnika bibliotek. Podkreślić
należy duże zróżnicowanie w wartościach tego wskaźnika pomiędzy poszczególnymi gminami
powiatu. O ile bowiem w gminie Kościelisko jeden czytelnik wypożycza średnio 28 książek rocznie,
o tyle w Białym Dunajcu tylko 10 pozycji.
Tabela 32. Biblioteki publiczne w gminach powiatu tatrzańskiego (stan na 2002r.)
Gmina
Biblioteki
Czytelnicy
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Region małopolski
5
1815
1
3
4
4
17
771
722
608
1096
6478
10719
689227
Wypożyczenia
W tys.
Na 1 czytelnika
26,9
14,8
7,2
17,2
21,1
139,1
211,5
13004,1
10,0
28,3
19,3
21,5
19,7
18,9
Źródło: Urząd Statystyczny w Krakowie, Wybrane dane o powiatach i gminach województwa małopolskiego
w 2002 r., Kraków 2003.
RYNEK PRACY
Liczba osób pracujących
Wartościami charakteryzującymi rynek pracy, obok stopy bezrobocia, jest także liczba osób
pracujących. To one (przynajmniej teoretycznie, gdyż dane te nie uwzględniają „szarej strefy”) biorą
na swoje barki ciężar utrzymania pozostałych mieszkańców, a więc dzieci, uczącą się młodzież,
studentów, bezrobotnych, rencistów i emerytów. Do grona osób pracujących zalicza się:
a) osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, mianowanie lub
wybór),
b) pracodawców i pracujących na własny rachunek, czyli:
- właścicieli, współwłaścicieli i dzierżawców gospodarstw indywidualnych w rolnictwie
(łącznie
z pomagającymi członkami ich rodzin) oraz indywidualnych właścicieli
zwierząt
gospodarskich nie posiadających użytków rolnych,
- właścicieli i współwłaścicieli (łącznie z pomagającymi członkami ich rodzin; z wyłączeniem
wspólników spółek, którzy nie pracują w spółce) podmiotów prowadzących działalność
gospodarczą poza gospodarstwami indywidualnymi w rolnictwie,
- inne osoby pracujące na własny rachunek, np. osoby wykonujące wolne zawody,
c) osoby wykonujące pracę nakładczą,
d) agentów (łącznie z pomagającymi członkami ich rodzin oraz osobami zatrudnionymi przez
agentów),
e) członków spółdzielni produkcji rolniczej,
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
41
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
f) duchownych pełniących obowiązki duszpasterskie.*
*Źródło: Rocznik Statystyczny Województwa Małopolskiego 2002.
Tabela 33. Liczba pracujących mieszkańców gmin w 2003 r.*
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Region małopolski
Polska
Liczba
ogółem
740
396
330
441
7651
9558
596429
7572263
Pracujący
W tym kobiety
Jako odsetek
ludności w
liczba
% ogółu
wieku
produkcyjnym
448
60,5
10,3
201
50,8
9,9
213
64,5
7,1
275
62,4
7,0
4398
57,5
45,3
5535
57,9
24,5
293527
49,2
29,7
3668437
48,4
31,5
Na 1000
mieszkańców
60,5
58,5
41,7
41,8
274,2
146,2
183,4
198,3
*Bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób i bez pracujących w gospodarstwach
indywidualnych w rolnictwie.
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
W gminie Bukowina Tatrzańska w 2003 r. pracowało 740 jej mieszkańców (dane GUS – bez
podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób i bez pracujących w gospodarstwach
indywidualnych w rolnictwie), co stanowi zaledwie 10,3% całej grupy ludności w wieku
produkcyjnym (według innego wskaźnika pracuje 60 osób na 1000 mieszkańców gminy). Jest to
wynik 2,5 razy niższy od średniej wartości wyliczonej dla powiatu tatrzańskiego (24,5%) oraz 3 razy
niższy od średniej regionu małopolskiego (29,7%) i Polski (31,5%). Wynik uzyskany przez gminę
Bukowina Tatrzańska jest jednak najlepszy spośród gmin wiejskich powiatu tatrzańskiego. Dla
porównania, w sąsiedniej gminie Poronin pracuje jedynie co czternasty mieszkaniec w wieku
produkcyjnym (7,0% ludności „produkcyjnej”). Prym w tej kategorii wiedzie naturalnie stolica Tatr –
Zakopane, gdzie pracę posiada ponad 45% obywateli w wieku produkcyjnym.
Pracujące kobiety stanowią 60,5% ogółu zatrudnionych mieszkańców gminy Bukowina Tatrzańska
i jest to średnia wyższa w porównaniu z wartością powiatową (57,9%), regionalną (49,2%)
i ogólnopolską (48,4%). W tym kryterium najwyższy wskaźnik zanotowała gmina Kościelisko, gdzie
kobiety obejmują 64,5% ogółu pracujących.
Tabela 34. Pracujący w wybranych sektorach gospodarki narodowej w gminie Bukowina Tatrzańska w 2003
r.*
Sektory gospodarki
narodowej
Rolnictwo, łowiectwo,
leśnictwo; rybołówstwo i
rybactwo
Przemysł i budownictwo
Usługi rynkowe
Usługi nierynkowe
Ogółem
Bukowina
Tatrzańsk
a
18
36
391
295
740
Pracujący w gospodarce narodowej
Liczba
% ogółu
Powiat
Region Bukowina Powiat
Tatrzańsk
a
66
4678
2,4
0,7
1221
4898
3373
9558
210520
199319
181912
596429
4,9
52,8
39,9
100,0
12,8
51,2
35,3
100,0
Region
0,8
35,3
33,4
30,5
100,0
*Bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób i bez pracujących w gospodarstwach
indywidualnych w rolnictwie.
Źródło: opracowanie własne na bazie Banku Danych Regionalnych GUS
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
42
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Analizując strukturę zatrudnienia mieszkańców badanej gminy w poszczególnych sektorach
gospodarki narodowej (dane z 2003 r.) okazuje się, iż w sektorze I, czyli rolnictwie, łowiectwie
i leśnictwie (nie licząc indywidualnych gospodarstw rolnych) pracuje 2,4% mieszkańców Bukowiny
Tatrzańskiej i jest to wskaźnik wyższy w porównaniu z adekwatnym, liczonym dla powiatu
tatrzańskiego (0,7% ogółu zatrudnionych) i regionu małopolskiego (0,8%). Większy odsetek
mieszkańców badanej gminy (4,9% ogółu pracujących) znalazło zatrudnienie w przemyśle
i budownictwie. Jest to jednak wynik niemal trzykrotnie niższy aniżeli wartość wyliczona dla powiatu
tatrzańskiego (12,8%) i siedmiokrotnie niższy od średniej regionu małopolskiego (35,3%).
W konsekwencji, biorąc pod uwagę specyficzny charakter gminy Bukowina Tatrzańska (centrum
turystyczne i rekreacyjne), niemal 93% jej mieszkańców znalazło zatrudnienie w sektorze usługowym
(zarówno rynkowym, jak i nierynkowym)! Jest to bardzo wysoki wskaźnik podkreślający znaczenie
usług (głównie) turystycznych w rozwoju gminy. Dla porównania wskaźnik zatrudnienia w usługach
w powiecie tatrzańskim wynosi prawie 87%, a w regionie małopolskim niemal 64%. Ważne jest
jednak ukazanie proporcji w poziomie zatrudnienia mieszkańców gminy Bukowina Tatrzańska
w usługach rynkowych i usługach nierynkowych. W tych pierwszych (komercyjnych) pracuje 52,8%
ogółu zatrudnionych mieszkańców gminy, w drugich (niekomercyjnych, np. urzędy, szkoły) kolejne
40%. W skali powiatu tatrzańskiego proporcje te wynoszą odpowiednio 51,2% oraz 35,3%, natomiast
w województwie małopolskim 33,4% oraz 30,5%. Analizując te wyniki należy wziąć pod uwagę
poprawkę, iż wykorzystywane w tym porównaniu dane GUS nie uwzględniają małych firm
produkcyjnych i usługowych, liczących do 9 pracowników, a takich podmiotów w Bukowinie
Tatrzańskiej też nie brakuje. Reasumując należy podkreślić pozytywną tendencję zachodzącą
w gminie Bukowina Tatrzańska, a charakteryzującą się bardzo wysokim wskaźnikiem zatrudnienia
w III sektorze gospodarki, a więc w handlu i usługach.
Bezrobocie
Dane dotyczące bezrobocia pochodzą z Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem i źródeł
internetowych Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie. Jak powszechnie wiadomo PUP prowadzi
kompleksowe działania w celu aktywizacji osób bezrobotnych w całym powiecie tatrzańskim, dlatego
też stopa bezrobocia określana jest dla całego jego obszaru. W celach porównawczych w niniejszej
analizie zamieszczono także wskaźniki stopy bezrobocia we wszystkich powiatach regionu
małopolskiego, wzbogacając je także wartościami średnich wynagrodzeń brutto w poszczególnych
samorządach powiatowych. Ogólne dane dotyczące liczby bezrobotnych rozbito na wszystkie gminy
powiatu tatrzańskiego, natomiast dane na temat szczegółowej struktury bezrobocia ograniczono
jedynie do obszaru gminy Bukowina Tatrzańska i ukazano w przekroju pięcioletnim (2000-2004).
Bezrobotny definiowany jest jako osoba nie zatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej,
zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ucząca się w szkole
w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub
czasowego) powiatowym urzędzie pracy, jeżeli:
- Ukończyła 18 lat, za wyjątkiem młodocianych absolwentów,
- Kobieta nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat,
- Nie nabyła prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej,
- Nie posiada gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych,
- Nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności,
- Jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej
w połowie wymiaru czasu pracy.
Tabela 35. Stopa bezrobocia i przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w rozbiciu na powiaty
regionu małopolskiego
Powiat
Bocheński
Brzeski
Chrzanowski
Dąbrowski
Stopa bezrobocia [%]*
w 2003 r.
w VIII 2004
12,6
14,4
15,1
17,1
21,2
21,0
17,3
20,2
Przeciętne wynagrodzenie
brutto w zł**
1880,68
1730,90
2069,07
1674,56
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
43
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Gorlicki
Krakowski
Limanowski
Miechowski
Myślenicki
Nowosądecki
Nowotarski
Olkuski
Oświęcimski
Proszowicki
Suski
Tarnowski
Tatrzański
Wadowicki
Wielicki
m. Kraków
m. Nowy Sącz
m. Tarnów
REGION MAŁOPOLSKI
POLSKA
20,3
11,9
18,6
10,6
14,3
22,1
12,4
17,9
17,7
9,7
12,2
14,8
11,0
14,7
16,2
8,4
17,2
12,4
13,9
18,0
23,6
14,4
23,6
13,3
17,2
28,7
13,6
19,4
18,0
12,0
14,6
18,5
12,9
16,2
18,5
8,1
17,5
12,2
15,2
19,1
1770,23
2031,24
1684,85
1748,93
2139,59
1733,30
1721,11
2043,78
1949,40
1743,05
1762,06
1573,07
1765,52
1702,23
2070,61
2300,64
1937,46
1842,41
2060,99
b.d.
Źródło: *Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie
**Wybrane dane o gminach i powiatach województwa małopolskiego w 2002 r.– Urząd Statystyczny
w Krakowie, 2003. Dane dotyczą podmiotów gospodarczych, w których liczba pracujących przekracza
9 osób
Stopa bezrobocia jest wskaźnikiem określającym stosunek liczby bezrobotnych do liczby ludności
aktywnej zawodowo. Stopa bezrobocia w powiecie tatrzańskim osiągnęła pod koniec sierpnia 2004 r.
wartość 12,9% (co w liczbach bezwzględnych oznacza 3363 osoby), kształtując się na niższym
poziomie niż ówczesna – jedna z najniższych w kraju – średnia małopolska (15,2%). Wynik ten stawia
powiat tatrzański na wysokim 2 miejscu wśród 19 małopolskich powiatów ziemskich (najniższą
wartość bezrobocia zanotował powiat proszowicki – 12,0%, najwyższą zaś wartość cechuje powiat
nowosądecki – 28,7%). Dla porównania stopa bezrobocia w Polsce wyniosła w adekwatnym okresie
19,1%.
Wydawać by się mogło, że wartości bezrobocia wyliczone dla powiatu tatrzańskiego powinny
wprawiać w zadowolenie lokalne władze samorządowe. Statystyka rynku pracy obrazowana przez
wskaźnik stopy bezrobocia nie uwzględnia jednak tzw. „bezrobocia ukrytego”, które głównie na
obszarach wiejskich rozwinięte jest w największym stopniu fałszując niejako prawdziwą sytuację na
lokalnym rynku pracy. Bezrobocie ukryte skumulowane jest w gospodarstwach rolnych, którego
członkowie (de facto nie posiadający żadnej pracy) nie rejestrują się z różnych powodów w urzędach
pracy. Na zasiłek dla bezrobotnych nie mają co liczyć, ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne
zapewniają im składki płacone do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), a praca
wykonana od czasu do czasu „na czarno” (nierzadko za granicą) pozwala jako tako się utrzymać.
Gdyby te osoby formalnie zostały zarejestrowane w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne, wówczas
stopa bezrobocia w powiecie mogłaby znacznie wzrosnąć.
Na mapie Małopolski, pokazującej wysokość przeciętnego wynagrodzenia pracowników
w gospodarce narodowej, powiat tatrzański notuje wartość 1765,52 zł brutto (dane z 2002 r.). W tej
umownej klasyfikacji powiat tatrzański zajmuje 9 lokatę wśród 19 powiatów ziemskich. Dla
porównania przeciętne wynagrodzenie w powiecie ziemskim tarnowskim wyniosły w tym samym
czasie 1573,07 zł brutto, w powiecie myślenickim 2139,59 zł brutto, a w Krakowie 2300,64 zł brutto.
Natomiast pracujący obywatel Małopolski zarabiał średnio w 2002 r. kwotę brutto 2060,99 zł
miesięcznie.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
44
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 36. Stopa bezrobocia w powiecie tatrzańskim (stan na dzień 31 XII)
Rok
Stopa bezrobocia [%]
Region małopolski**
12,2
14,0
13,9
13,9
15,2
Powiat*
8,3 %
10,2 %
10,9 %
11,0 %
12.9 %
2000
2001
2002
2003
2004 (sierpień)
Polska**
14,7
17,4
18,1
18,0
19,1
Źródło: *Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem
**Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie
Rynek pracy w gminach powiatu tatrzańskiego także w latach wcześniejszych (począwszy od 2000 r.)
charakteryzował się niższymi wskaźnikami bezrobocia w porównaniu z wartościami regionalnymi,
a także ogólnopolskimi. Niemniej jednak od 2000 r. stale wzrasta wartość stopy bezrobocia
w powiecie tatrzańskim (wyniosła ona wówczas 8,3%). W latach 2000-2004 powiat tatrzański
zanotował wzrost stopy bezrobocia o 4,6 punktu procentowego, podczas gdy w regionie małopolskim
wartość tego wskaźnika wzrosła o 3,0 punktu procentowego, a w skali Polski wzrosła o 4,4, punktu.
Tabela 37. Liczba bezrobotnych w gminie Bukowina Tatrzańska i powiecie tatrzańskim (stan na 31 XII)
Rok
Liczba bezrobotnych
Gmina
Powiat
2000
2001
2002
2003
2004 (VIII)
448
508
519
518
463
% bezrobotnych
w gminie w stosunku do
ogółu bezrobotnych
w powiecie
16,8
15,4
14,9
14,7
13,8
2670
3298
3486
3515
3363
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Według danych z sierpnia 2004 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Zakopanem zarejestrowanych
było 463 bezrobotnych mieszkańców gminy Bukowina Tatrzańska, co oznacza, iż niemal 14%
wszystkich bezrobotnych powiatu mieszka w tej gminie. Dla porównania mieszkańcy Zakopanego
stanowią prawie połowę (48%) ogółu osób bezrobotnych w powiecie. Od 2002 r. liczba bezrobotnych
obywateli gminy Bukowina Tatrzańska zmniejsza się – w tym kulminacyjnym okresie wynosiła ona
519 osób. Z grona bezrobotnych obywateli analizowanej gminy kobiety stanowią 47,3% (dane
z sierpnia 2004 r.), co jest jednym z niższych wskaźników wśród wszystkich gmin powiatu
tatrzańskiego – dla porównania średnia powiatowa wynosi 49,3%, a średnia regionalna 54,2%.
Tabela 38. Liczba bezrobotnych w gminach powiatu tatrzańskiego w 2004 r. (stan na 31 VIII)
Gmina
Bukowina
Tatrzańska
Biały Dunajec
Kościelisko
Poronin
Zakopane
Powiat tatrzański
Region
małopolski
Liczba bezrobotnych
w tym kobiety
w tym z prawem do
zasiłku
liczba
% ogółu
w gminie
ogółem
% ogółu
w powiecie
liczba
% ogółu
w gminie
463
13,8
219
47,3
48
10,4
285
447
553
1615
3363
8,5
13,3
16,4
48,0
100,0
141
213
273
811
1657
49,5
47,7
49,4
50,2
49,3
31
49
50
152
330
10,9
11,0
9,0
9,4
9,8
193 705
-
105049
54,2
24408
12,6
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
45
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Prawo do zasiłku posiadał w sierpniu 2004 r. co dziesiąty bezrobotny mieszkaniec gminy Bukowina
Tatrzańska (10,4%), co jest przestrzeni pięciu lat jest jedną z najsłabszych wartości dla badanej gminy
(w 2001 r. prawo do zasiłku posiadało 13,6% bezrobotnych). Świadczy to o długim okresie
pozostawania bez pracy przez większość bezrobotnych w gminie. Analogiczny wskaźnik dla
(najlepszej w tym kryterium) gminy Kościelisko wyniósł w tym samym okresie 11,0%, wskaźnik
powiatu tatrzańskiego był niewiele niższy (osiągnął poziom 9,8%), a wskaźnik dla regionu
małopolskiego przekroczył 12%.
Tabela 39. Liczba osób bezrobotnych w gminie Bukowina Tatrzańska z podziałem na kobiety oraz
uprawnionych do zasiłku
Rok
2000
2001
2002
2003
2004 (VIII)
Ogółem
448
508
519
518
463
w tym kobiety
Liczba
% ogółu
229
51,1
242
47,6
245
47,2
242
46,7
219
47,3
z prawem do zasiłku
Liczba
% ogółu
58
12,9
69
13,6
65
12,5
27
5,2
48
10,4
absolwenci
Liczba
% ogółu
40
8,9
34
6,7
45
8,7
36
6,9
0
0
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
W strukturze wieku osób bezrobotnych w gminie Bukowina Tatrzańska (dane z sierpnia 2004 r.)
największą grupę stanowią ludzie najmłodsi, w przedziale wieku 18-24 lat (38,0% ogółu
bezrobotnych) oraz mieszkańcy w wieku 25-34 lat (20,1%). Należy podkreślić, że najmłodsza grupa
bezrobotnych (licząca do 34 roku życia) uległa relatywnemu zmniejszeniu w okresie ostatnich
czterech lat (w 2001 r. stanowili łącznie 69,5% wszystkich osób bez pracy w gminie). Kolejna grupa
wiekowa, osób w przedziale 35-44 lat, stanowi 18,8% ogółu bezrobotnych obywateli badanej gminy.
W tej grupie bezrobotnych zanotowano w ciągu czterech lat niewielki spadek liczby bezrobotnych.
Niemal co piąta osoba bez pracy (19,2% ogółu) mieści się w grupie wiekowej 45-54 lata. Zaznaczyć
należy, iż stale, począwszy od 2001 r., rośnie liczba i procentowy udział w rejestrach bezrobocia osób
w wieku 45-54 lat – cztery lata temu skupiała ona zaledwie 6,5% ogółu bezrobotnych mieszkańców
gminy Bukowina Tatrzańska. Realia rynku pracy wskazują, że osoby po 45 roku życia (w demografii
określa się je mianem osób w wieku niemobilnym) mają największe problemy ze znalezieniem pracy
i zazwyczaj zasilają szeregi długotrwale bezrobotnych (powyżej 12 miesięcy). Osoby nie posiadające
pracy, liczące 55-59 lata stanowią 2,8%, a liczące powyżej 60 roku życia jedynie 1,1% ogółu
bezrobotnych obywateli analizowanej gminy.
Wysokie bezrobocie wśród ludzi młodych dotyczy jednak całego regionu małopolskiego – dla
porównania omawiane wskaźniki w skali województwa wynoszą odpowiednio, według wieku: <24 lat
(30,6% wszystkich bezrobotnych), 25-34 lat (28,6%), 35-44 lat (21,8%), 45-54 lat (17,1%), 55-59 lat
(1,7%), >60 lat (0,2%). Jak widać w Małopolsce największą grupę bezrobotnych także stanowią osoby
najmłodsze, liczące do 24 lat, choć procentowo jest to grupa sporo mniejsza aniżeli w przypadku
gminy Bukowina Tatrzańska (przypomnijmy, stanowi ona 38,0% ogółu bezrobotnych).
Tabela 40. Struktura wieku osób bezrobotnych w gminie Bukowina Tatrzańska w latach 2000-2004
Wiek
15-17 lat
18-24 lat
25-34 lat
35-44 lat
45-54 lat
55-59 lat
60-64 lat
Ogółem
2000
liczba
%
0
0,0
201
45,4
99
22,3
88
19,9
52
11,7
3
0,7
0
0,0
443
100,0
2001
liczba
%
0
0,0
196
42,7
123
26,8
104
22,7
30
6,5
6
1,3
0
0,0
459
100,0
2002
liczba
%
0
0,0
201
39,3
123
24,1
101
19,8
73
14,3
11
2,2
2
0,4
511
100,0
2003
liczba
%
1
0,2
197
38,1
117
22,6
98
19,0
89
17,2
12
2,3
3
0,6
517
100,0
2004 (VIII)
liczba
%
0
0,0
176
38,0
93
20,1
87
18,8
89
19,2
13
2,8
5
1,1
463
100,0
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
46
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Spośród bezrobotnych mieszkańców gminy Bukowina Tatrzańska (w sierpniu 2004 r.) największe
problemy ze znalezieniem pracy posiadają osoby o najniższym wykształceniu – podstawowym
i niepełnym podstawowym (aż 43,7% wszystkich bezrobotnych obywateli gminy). Dodać należy, że
odsetek tej grupy bezrobotnych od kilku lat rośnie. Drugą znaczną grupą bezrobotnych w gminie są
osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym (35,7%). Jest to z kolei grupa, która z roku na rok
ulega nieznacznemu zmniejszeniu. Niemal co siódma osoba bez pracy w analizowanej gminie (14,9%)
legitymuje się wykształceniem policealnym lub średnim zawodowym. Niewielką grupę bezrobotnych
stanowią osoby legitymujące się dyplomem Liceum Ogólnokształcącego (3,7% ogółu bezrobotnych
w gminie). Na niskim (lecz największym w ostatnich pięciu latach) poziomie utrzymany jest także
wskaźnik bezrobotnych absolwentów szkół wyższych – w sierpniu 2004 r, wyniósł on 1,8% ogółu
osób bezrobotnych, co oznacza 9 licencjatów i magistrów zamieszkujących w gminie Bukowina
Tatrzańska i mających problemy ze znalezieniem pracy.
Dla porównania omawiane wskaźniki w skali regionu małopolskiego wynoszą odpowiednio – wg
wykształcenia bezrobotnych: podstawowe i niepełne podstawowe (24,9% ogółu bezrobotnych),
zasadnicze zawodowe (39,3%), średnie ogólne (6,8%), policealne i średnie zawodowe (24,2%),
wyższe (4,8%). Jak widać z przedstawionych danych w gronie osób z wykształceniem licealnym,
policealnym i wyższym wskaźniki gminy Bukowina Tatrzańska są niższe od wartości wojewódzkich,
co oznacza stosunkowo korzystniejszą sytuację osób lepiej wykształconych na lokalnym rynku pracy.
Tabela 41. Struktura wykształcenia osób bezrobotnych w gminie Bukowina Tatrzańska w latach 2000-2004
Wykształcenie
Wyższe
Policealne
i średnie
zawodowe
Średnie
ogólne
Zasadnicze
zawodowe
Podstawowe i
niepełne
podst.
Ogółem
2000
liczba
%
4
0,9
71
16,0
2001
liczba
%
5
1,0
79
16,2
2002
liczba
%
5
1,0
90
17,6
2003
liczba
%
4
0,8
76
14,7
2004 (VIII)
liczba
%
9
1,9
69
14,9
20
4,5
13
2,7
19
3,7
20
3,9
17
3,7
180
40,6
204
41,7
212
41,5
197
38,2
165
35,7
168
37,9
188
38,4
185
36,2
219
42,4
203
43,7
443
100,0
489
100,0
511
100,0
516
100,0
463
100,0
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Struktura bezrobocia według kryterium czasu pozostawania bez pracy ujawnia poziom długotrwałości
bezrobocia w gminie Bukowina Tatrzańska (dane z sierpnia 2004 r.). Osoby pozostające bez pracy
powyżej 12 miesięcy stanowią 53,6% ogółu bezrobotnych mieszkańców gminy, podczas gdy dla
regionu małopolskiego wskaźnik ten wynosi 47,4%. Aż co trzeci bezrobotny w gminie (33,6% ogółu)
nie posiada pracy od ponad 2 lat i jest to trend tym bardziej niepokojący, iż omawiany wskaźnik
z każdym rokiem ulega zwiększeniu – w 2000 r. wynosił 21,0% ogółu bezrobotnych mieszkańców
badanej gminy. Ponadto z doświadczenia wynika, że osoby długotrwale bezrobotne mają bardzo małą
motywację do poszukiwania pracy, a wiele z nich nie wykazuje większego zainteresowania stałym
zatrudnieniem.
Niespełna 16% bezrobotnych mieszkańców analizowanej gminy pozostaje bez zatrudnienia krótki
czas, nie przekraczający 3 miesięcy (średnia regionalna jest nieco wyższa – 20,6%). Kolejną grupę
bezrobotnych stanowią osoby niepracujące od 3 do 6 miesięcy – 12,1% ogółu bezrobotnych w gminie
(w tym przypadku średnia małopolska także jest wyższa – wynosi 14,6%). Prawie co piąty bezrobotny
mieszkaniec gminy Bukowina Tatrzańska (18,5%) pozostaje bez pracy od 6 do 12 miesięcy
(w regionie małopolskim ten przedział czasowy skupia 17,5% ogółu bezrobotnych). Wielkość tej
grupy bezrobotnych jest o tyle istotna, iż w przypadku nie podjęcia pracy w kolejnych miesiącach
staną się długotrwale bezrobotnymi, zmniejszając tym samym szansę na etat.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
47
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 42. Bezrobotni według czasu pozostawania bez pracy w gminie Bukowina Tatrzańska w latach 20002004
Czas
2000
pozostawania liczba
%
bez pracy
do 1 m-ca
28
6,3
1-3 m-cy
51
11,5
3-6 m-cy
75
16,9
6-12 m-cy
93
21,0
12-24 m-cy
103
23,3
pow. 24 m-cy
93
21,0
ogółem
443
100,0
2001
liczba
%
31
75
65
82
103
133
489
2002
liczba
%
6,3
15,3
13,3
16,8
21,1
27,2
100,0
33
54
70
103
105
146
511
2003
liczba
%
6,5
10,6
13,7
20,2
20,5
28,6
100,0
29
66
83
87
107
147
519
5,6
12,7
16,0
16,8
20,6
28,3
100,0
2004 (VIII)
liczba
%
23
50
56
86
93
155
463
5,0
10,8
12,1
18,5
20,0
33,6
100,0
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Poniższe dane, dotyczące działań aktywizujących osoby bezrobotne oraz wykazujące liczbę ofert
pracy, odnoszą się do całego powiatu tatrzańskiego, bez wyszczególniania gminy Bukowina
Tatrzańska. Ogółem w latach 2000 - (sierpień) 2004 w działaniach aktywizujących wzięło udział
łącznie 1172 bezrobotnych mieszkańców powiatu tatrzańskiego, co oznacza, iż skorzystało z nich
ponad 7% zarejestrowanych w tym okresie bezrobotnych. Najbardziej owocnym w tym zakresie był
2003 r., kiedy z różnych form wsparcia skorzystało 496 osób bezrobotnych – dla porównania w 2001
r. jedynie 153 osoby. Spośród pięciu wyszczególnionych poniżej rodzajów aktywizacji zawodowej
prowadzonej przez Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem w latach 1999-2004 (sierpień)
największym powodzeniem wśród bezrobotnych cieszyły się szkolenia (55,6% ogółu osób
bezrobotnych korzystających z programów aktywizujących), następnie staże absolwenckie (17,2%
ogółu) oraz roboty publiczne (14,2%). W dalszej kolejności osoby bezrobotne w powiecie tatrzańskim
korzystały z możliwości prac interwencyjnych (9,4%) oraz umów absolwenckich (3,5% ogółu osób
biorących udział w programach aktywizujących).
Tabela 43. Liczba bezrobotnych zaktywizowanych przez programy w powiecie tatrzańskim w latach 2000-2004
Programy
Szkolenia
Umowy
absolwenckie
Staże
absolwenckie
Prace
interwencyjne
Roboty
publiczne
ogółem
2000
liczb
a
148
2001
%
62,4
liczb
a
100
9
3,8
21
2002
%
65,4
liczb
a
157
5
3,3
8,9
15
37
15,6
22
237
2003
%
%
2004 (do
VIII)
liczba
%
61,3
liczb
a
231
46,6
16
20
7,8
7
1,4
9,8
54
21,1
111
16
10,5
5
2,0
9,3
17
11,1
20
100,0
153
100,0
256
ogółem
liczba
%
53,3
652
55,6
0
0,0
41
3,5
22,4
1
3,3
202
17,2
47
9,5
5
16,7
110
9,4
7,8
100
20,2
8
26,7
167
14,2
100,0
496
100,0
30
100,0
1172
100,0
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Ogółem w latach 2000 – (sierpień) 2004 z systemu poradnictwa zawodowego funkcjonującego
w ramach Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem skorzystało 520 bezrobotnych mieszkańców
powiatu, z czego 313 osób (60,2% stanowiły kobiety). Najlepszym okresem w tym względzie był rok
2000, kiedy porady zawodowe uzyskało 149 bezrobotnych, podczas, gdy w roku kolejnym zaledwie
88 osób.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
48
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 44. Bezrobotni korzystający z poradnictwa zawodowego w powiecie tatrzańskim w latach 2000-2004
Lata
Liczba ogółem
2000
2001
2002
2003
2004 (VIII)
Ogółem
liczba
95
54
65
77
22
313
149
88
123
133
27
520
w tym kobiet
% ogółu
63,8
61,4
52,8
57,9
81,5
60,2
Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem
Kolejną formą aktywizacji osób bezrobotnych i rynku pracy są – udzielane przez Powiatowe Urzędy
Pracy – pożyczki dla bezrobotnych na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Z tej formy skorzystało
w powiecie tatrzańskim w latach 2000 – (sierpień) 2004 łącznie 14 osób, które zaciągnęły pożyczki na
kwotę 164 800 zł. Oznacza to, iż jeden zainteresowany otrzymał średnio 17 770 zł. Najwięcej
pożyczek zakopiański PUP udzielił w 2003 r. (6 pożyczek na kwotę 56 800 zł), podczas, gdy w 2002
r. żadnej. Powiatowy Urząd Pracy nie udzielał natomiast w całym okresie pięcioletnim pożyczek dla
firm na utworzenie dodatkowych miejsc pracy.
Tabela 45. Pożyczki dla bezrobotnych na rozpoczęcie działalności gospodarczej w powiecie tatrzańskim
w latach 2000-2004
Lata
2000
2001
2002
2003
2004 (VIII)
Ogółem
Liczba
3
2
0
6
3
14
Kwota
39 000 zł
25 000 zł
0 zł
56 800 zł
44 000 zł
164 800 zł
Źródło: Powiatowy Urząd Pracy w Zakopanem
Liczba ofert pracy zgłaszanych do Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem w niewielkim stopniu
zaspokaja potrzeby osób bezrobotnych. W 2003 r. zakopiański PUP dysponował pulą 638 ofert pracy,
z czego 292 oferty (niemal 46%) były subsydiowane z Funduszu Pracy, pozostałą część zgłosili
lokalni przedsiębiorcy. Biorąc pod uwagę, iż w tym samym roku zarejestrowanych było w Urzędzie
Pracy 3515 mieszkańców powiatu, to statystycznie na 10 kandydatów przypadały 1,8 miejsca pracy.
Nie jest to wynik zły – dla porównania w 2001 r. (370 ofert), na 10 bezrobotnych przypadało średnio
1,1 miejsc pracy. Dane te nie uwzględniają oczywiście ofert zatrudnienia nie zgłoszonych przez
przedsiębiorców do Powiatowego Urzędu Pracy, a także tzw. szarej strefy, która w okresie kryzysu
gospodarczego nie jest zjawiskiem marginalnym, a czasami wręcz jedyną możliwością zarobku przez
osoby nie posiadające stałego zatrudnienia.
Tabela 46. Oferty pracy w powiecie tatrzańskim w latach 2000-2004
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
2003
Liczba ofert pracy w
powiecie
- w tym pracy
subsydiowanej
% ogółu ofert
Liczba ofert pracy na
10 bezrobotnych
329
370
475
638
2004 (do
VIII)
73
104
83
119
292
28
31,6
22,4
25,1
45,8
38,4
1,2
1,1
1,4
1,8
0,2
Źródło: opracowanie własne na bazie danych Powiatowego Urzędu Pracy w Zakopanem
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
49
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Powiatowe Urzędy Pracy w obecnym kształcie prowadzą szeroki zakres działań służących walce
z bezrobociem oraz zmniejszaniu jego negatywnych skutków. Nie ograniczają się zatem tylko
i wyłącznie do rejestracji osób bezrobotnych i wypłacaniu zasiłków, lecz prowadzą działalność
z zakresu poradnictwa zawodowego, informacji zawodowej, organizują Kluby Pracy, pośredniczą
w kontaktach bezrobotnych z pracodawcami (i odwrotnie), organizują szkolenia zawodowe, a nade
wszystko organizują aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu. Jednak nawet najsprawniej
działający Urząd Pracy nie jest w stanie prowadzić polityki przeciwdziałającej bezrobociu przy nazbyt
ubogich środkach finansowych przyznawanych do tej pory zarówno na funkcjonowanie urzędu, jak
również na aktywną politykę na rynku pracy. Obecnie, funkcjonując w strukturach Unii Europejskiej
walka z bezrobociem zostaje wzmocniona funduszami strukturalnymi (z Europejskiego Funduszu
Społecznego), ale pozyskanie których w dużym stopniu będzie zależeć od aktywności władz
lokalnych wszystkich szczebli. Niebagatelną rolę odgrywać będą Powiatowe Urzędy Pracy, tworzące
projekty
z zakresu rynku pracy i aktywizacji osób bezrobotnych. Jednak partnerami w tych projektach muszą
być sami bezrobotni, którzy z większych niż dotychczas zaangażowaniem powinny włączać się
w realizowane projekty.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
50
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
III. POWIĄZANIE PLANOWANYCH PROJEKTÓW POD ZPORR Z CELAMI
STRATEGII ROZWOJU GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Strategia Rozwoju Gminy Bukowina Tatrzańska opracowana została w 1999 r. przez Agencję
Rozwoju Regionu Krakowskiego S.A. metodą partnerską z szeroką reprezentacją lokalnych środowisk
gospodarczych i społecznych. Obejmuje ona okres 1999 - 2015, choć niektóre zadania wykraczają
poza wyznaczone lata. Wszystkie projekty zawarte w niniejszym Planie Rozwoju Lokalnego Gminy
Bukowina Tatrzańska na lata 2004 - 2006 są zgodne z zapisami Strategii.
Tabela 47. Powiązanie celów Strategii Rozwoju Gminy Bukowina Tatrzańska i planowanych projektów
Cel strategiczny
Cel strategiczny nr 1:
Podniesienie poziomu
edukacji i świadomości
(wykształcenie, edukacja
ekologiczna i kulturalna)
Projekt
Budowa sali gimnastycznej z basenem przy Zespole Szkół
w Bukowinie Tatrzańskiej
Budowa sali gimnastycznej i budynku gimnazjum przy Zespole Szkół
w Leśnicy
Zagospodarowanie otoczenia i budowa sali gimnastycznej przy Zespole
Szkół w Białce Tatrzańskiej
Dokończenie budowy stołówki przy Zespole Szkół w Białce
Tatrzańskiej
Wyposażenie stołówki i zagospodarowanie otoczenia Zespołu Szkół
w Bukowinie Tatrzańskiej
Modernizacja istniejących i budowa nowych boisk sportowych na
terenie gminy Bukowina Tatrzańska
Zagospodarowanie otoczenia budynku Zespołu Szkół w Leśnicy
Termomodernizacja budynku i zagospodarowanie otoczenia Szkoły
Podstawowej w Groniu
Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej im. Władysława
Zamoyskiego w Brzegach
Zagospodarowanie otoczenia obiektu Szkoły Podstawowej w Jurgowie
Przebudowa budynku Szkoły Podstawowej im. Władysława
Zamoyskiego w Jurgowie
Budowa sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej nr 2 w Czarnej
Górze
Modernizacja dachu, adaptacja poddasza, termomodernizacja budynku,
przebudowa sanitariatów budynku Szkoły Podstawowej nr 1 w Czarnej
Górze
Zagospodarowanie otoczenia oraz rozbudowa obiektu Szkoły
Podstawowej nr 1 w Rzepiskach
Termomodernizacja obiektu, dobudowa klatki schodowej i przebudowa
dachu Szkoły Podstawowej nr 2 w Rzepiskach
Rozbudowa obiektu i zagospodarowanie otoczenia Przedszkola
w Jurgowie
Adaptacja pomieszczeń szkoły na potrzeby Samorządowego
Przedszkola w Bukowinie Tatrzańskiej
Modernizacja budynku Szkoły Ginących Zawodów – etap II
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
51
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Doposażenie w sprzęt komputerowy filii bibliotek w Leśnicy, Czarnej
Górze i Białce Tatrzańskiej
Remont filii biblioteki w Białce Tatrzańskiej
Cel strategiczny nr 2:
Budowa Punktu Informacji Turystycznej w Bukowinie Tatrzańskiej
Promocja Gminy
(turystyka, kultura,
imprezy folklorystyczne, Budowa Punktów Informacji Turystycznej w Białce Tatrzańskiej
istniejąca baza noclegowa, i Groniu – Leśnicy
obniżka cen po sezonie)
Wykonanie oświetlenia i kanalizacji deszczowej w miejscowości
Cel strategiczny nr 3:
Bukowina Tatrzańska
Rozwój infrastruktury
Przebudowa drogi (wykonanie chodnika, budowa oświetlenia,
komunikacyjnej,
położenie nakładki asfaltowej) w miejscowości Brzegi
turystycznej, rekreacyjnoPrzebudowa drogi (wykonanie chodnika, budowa oświetlenia,
sportowej,
położenie nakładki asfaltowej) w miejscowości Czarna Góra
rehabilitacyjnej
Budowa skrzyżowania z ruchem okrężnym w miejscu skrzyżowania
drogi krajowej nr 49 z drogą wojewódzką nr 960., oraz budowa
chodnika przy drodze w kierunku Jurgowa
Budowa systemu parkingów na terenie gminy Bukowina Tatrzańska
Zwiększenie przepustowości i poprawa funkcjonalności lokalnego
układu drogowego na terenie gminy Bukowina Tatrzańska
Zagospodarowanie narciarskie gminy Bukowina Tatrzańska
Rozbudowa systemu zagospodarowania rekreacyjnego gminy
Bukowina Tatrzańska
Budowa wodnego ośrodka rekreacyjno-balneologicznego
w Bukowinie Tatrzańskiej przy wykorzystaniu zasobów wód
geotermalnych
Modernizacja skoczni narciarskiej w Bukowinie Tatrzańskiej
Realizacja zbiornika wodnego do naśnieżania tras narciarskich
i przemysłowego wykorzystania wody
Wykup gruntów na potrzeby rozwoju stadionu w Czarnej Górze
Budowa strzelnicy sportowej
Przygotowanie miejsca do organizacji imprez masowych na terenie
gminy Bukowina Tatrzańska
Rozbudowa ośrodka zdrowia w Bukowinie Tatrzańskiej o Centrum
Ratownictwa Medycznego
Wykup gruntów i budowa ośrodka zdrowia w Groniu
Doposażenie ośrodków zdrowia na terenie gminy
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
52
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Doposażenie istniejących i tworzenie nowych świetlic terapeutycznych
Modernizacja ośrodka zdrowia w Leśnicy
Cel strategiczny nr 4:
Wykorzystanie
atrakcyjności Gminy
i ochrona przed
degradacją środowiska
naturalnego
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowości Białka
Tatrzańska
Budowa oczyszczalni ścieków w miejscowości Białka Tatrzańska
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowości Bukowina
Tatrzańska
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowości Jurgów
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowości Czarna Góra
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej w miejscowościach Groń Leśnica
Budowa głębinowego ujęcia wody wraz z infrastrukturą uzdatniającą
w miejscowości Jurgów
Budowa sieci wodociągowej od ujęcia wody w Jurgowie do
miejscowości nie posiadających dostępu do wodociągu komunalnego
Kanalizacja miejscowości Rzepiska i Brzegi
Budowa elektrowni wodnej przy tartaku w Jurgowie
Termomodernizacja obiektu Domu Ludowego
Kompleksowa modernizacja systemów cieplnych
w budynkach użyteczności publicznej na terenie gminy Bukowina
Tatrzańska
Regulacja potoku Leśnica
Regulacja potoków w Jurgowie
Regulacja Potoku Bryjowego na całej długości
Likwidacja osuwisk w Bukowinie Tatrzańskiej i Leśnicy
Regulacja rzeki Białki
Zabezpieczenie boiska i terenów amfiteatru w Jurgowie
Regulacja potoku Sarnowskiego w Czarnej Górze
Zabezpieczenie mostu w Brzegach
Cel strategiczny nr 5:
Budowa targowiska w Bukowinie Tatrzańskiej
Rozwój
przedsiębiorczości
Budowa targowiska w Jurgowie
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
53
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Cel strategiczny nr 6:
Zachowanie wartości
kulturowych
Remont Wiejskiego Domu Kultury w Leśnicy
Budowa gminnej Galerii Twórców Ludowych w gminie Bukowina
Tatrzańska
Zagospodarowanie otoczenia amfiteatru w Jurgowie
Budowa amfiteatru w Bukowinie Tatrzańskiej k. Domu Ludowego
IV. PLANOWANE INWESTYCJE W ŚWIETLE
WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO I ZPORR
STRATEGII
ROZWOJU
STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO
Strategia Rozwoju Województwa Małopolskiego opracowana została w 2000 r. i obejmuje okres
2001-2006, jest zatem aktualna do końca pierwszego okresu programowania funduszy strukturalnych
w Polsce (2004-2006). Strategia województwa służy:
- planowaniu działań samorządów lokalnych,
- pozyskiwaniu wsparcia ze strony rządu i Unii Europejskiej,
- organizowaniu wspólnego wysiłku wszystkich partnerów zaangażowanych w rozwój Małopolski.
Strategia Rozwoju Województwa zakłada 5 celów nadrzędnych:
A. Lepiej wykształceni, aktywni i przedsiębiorczy mieszkańcy,
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego i kulturowego,
C. Trwały rozwój gospodarczy,
D. Lepsza dostępność komunikacyjna całego regionu,
E. Lepsza współpraca wewnątrzregionalna.
Gmina Bukowina Tatrzańska w pierwszym okresie członkostwa w Unii Europejskiej (lata 2004-2006)
planuje prowadzić inwestycje wpisujące się we wszystkie cele nadrzędne Strategii Rozwoju
Województwa Małopolskiego.
ZINTEGROWANY PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU REGIONALNEGO
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) jest jednym z sześciu
programów operacyjnych, które posłużą do realizacji Narodowego Planu Rozwoju Podstaw Wsparcia
Wspólnoty na lata 2004 – 2006 (NPR/PWW). ZPORR rozwija cele NPR, określając priorytety
i kierunki polityki regionalnej państwa w pierwszym okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej.
Realizacja tej polityki w ramach ZPORR, będzie współfinansowana z funduszy strukturalnych. Celem
ZPORR jest tworzenie warunków wzrostu konkurencyjności regionów oraz przeciwdziałanie
marginalizacji niektórych obszarów w taki sposób, aby sprzyjać długofalowemu rozwojowi
gospodarczemu kraju, jego spójności ekonomicznej, społecznej i terytorialnej oraz integracji z Unią
Europejską. Wzrost konkurencyjności należy rozumieć jako oddziaływanie na zmiany struktury
gospodarczej i poprawę sytuacji wszystkich regionów w Polsce względem regionów europejskich,
w zakresie produktywności gospodarki, wydajności pracy, tworzenia i absorpcji innowacji,
wykształcenia mieszkańców, dochodów ludności oraz ilości i jakości infrastruktury technicznej,
a więc tych czynników, które decydują obecnie o sile gospodarek państw i regionów. Przeciwdziałanie
marginalizacji niektórych obszarów należy rozumieć jako podjęcie działań interwencyjnych
w ograniczonej liczebnie i przestrzennie grupie obszarów: wiejskich, koncentracji przemysłów
restrukturyzowanych oraz degradacji społeczno-ekonomicznej przestrzeni miejskiej, po-przemysłowej
i po-wojskowej, o najmniejszych możliwościach rozwojowych oraz najtrudniejszej sytuacji społecznogospodarczej. Realizacja strategicznego celu sprzyjać będzie wzrostowi gospodarczemu,
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
54
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
przekształceniom strukturalnym regionów, wzrostowi urbanizacji, zwiększeniu mobilności
przestrzennej ludności oraz zwiększeniu poziomu wiedzy i dostępu do najnowocześniejszych
technologii społeczeństwa i podmiotów gospodarczych. Osiągnięcie wyżej wymienionego celu
odbywać się będzie poprzez realizację poszczególnych priorytetów i działań programu. Wyróżniamy
cztery priorytety ZPORR:
Priorytety i działania ZPORR:
1.Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów
1.1. Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego;
1.2. Infrastruktura ochrony środowiska;
1.3. Regionalna infrastruktura społeczna;
1.4. Rozwój turystyki i kultury;
1.5. Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego;
1.6. Rozwój transportu miejskiego w aglomeracjach;
2. Wzmocnienie zasobów ludzkich w regionach
2.1 Rozwój umiejętności powiązany z potrzebami regionalnych rynków pracy i możliwości
kształcenia ustawicznego w regionie;
2.2 Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne;
2.3 Reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa;
2.4 Reorientacja zawodowa osób zagrożonych procesami restrukturyzacyjnymi;
2.5 Promocja przedsiębiorczości;
2.6 Regionalne strategie innowacyjne i transfer wiedzy.
3. Rozwój lokalny
3.1 Obszary wiejskie;
3.2 Obszary podlegające restrukturyzacji;
3.3 Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe;
3.4 Mikroprzedsiębiorstwa;
3.5 Lokalna infrastruktura społeczna
4. Pomoc techniczna
4.1. Wsparcie procesu wdrażania ZPORR – wydatki limitowane
4.2. Wsparcie procesu wdrażania ZPORR – wydatki nielimitowane
4.3. Działania informacyjne i promocyjne
Gmina Bukowina Tatrzańska w pierwszym okresie członkostwa w Unii Europejskiej (lata 2004-2006)
planuje prowadzić inwestycje wpisujące się w działania 3.1. (Obszary wiejskie) i 3.5. (Lokalna
infrastruktura społeczna) Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego.
Inwestycje współfinansowane w ramach ZPORR będą ważnym czynnikiem pobudzającym rozwój
społeczno-gospodarczy na obszarze Gminy Bukowina Tatrzańska oraz w południowej części
województwa małopolskiego.
HIERARCHICZNA LISTA PROJEKTÓW
Głównymi kryteriami według których dokonano hierarchizacji projektów do realizacji były:
- przygotowanie do realizacji (poziom przygotowania inwestycji do realizacji, istniejąca
dokumentacja, dostęp do terenów pod inwestycję),
- zapotrzebowanie (potrzeba realizacji inwestycji wynikająca z przepisów prawa, strategii rozwoju
gminy, opinii mieszkańców),
- powszechność (odsetek mieszkańców, którzy korzystać będą ze zrealizowanej inwestycji),
- długotrwałość pożytków (oczekiwane produkty i rezultaty zrealizowanej inwestycji, okres
korzystania z efektów zrealizowanego projektu).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
55
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 48. Lista projektów na lata 2004-2006
Lp.
I.1.
I.2.
I.3.
I.4.
Powiązanie z dokumentami wyższego szczebla
Zintegrowany Program
Nazwa projektu
Strategia Rozwoju Województwa
Operacyjny Rozwoju
Małopolskiego
Regionalnego
OBSZAR I – GOSPODARKA WODOCIĄGOWO-KANALIZACYJNA
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
w miejscowości Bukowina Tatrzańska
Bukowina
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności
systemów infrastruktury technicznej
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
w miejscowości Jurgów
Bukowina
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności
systemów infrastruktury technicznej
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
w miejscowości Czarna Góra
Bukowina
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności
systemów infrastruktury technicznej
Budowa głębinowego ujęcia wody wraz Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
z infrastrukturą uzdatniającą w miejscowości Bukowina
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Jurgów
Tatrzańska
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
(grawitacyjne dostarczenie wody pitnej na
Rozwiązania:
Poddziałanie:
obszar miejscowości: Czarna Góra, Białka
C.6.3. Poprawa wydolności
Tatrzańska, Groń, Leśnica i Rzepiska)
systemów infrastruktury technicznej
Instytucja
koordynująca
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Nakłady do
poniesienia
13 553 437,50 zł
5 152 906,61 zł
3 212 363,74 zł
-
56
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
II.1.
III.1.
III.2.
III.3.
OBSZAR II – POPRAWA JAKOŚCI POWIETRZA
Domu Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
Bukowina
B. Wysoka jakość środowiska
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
przyrodniczego i kulturowego
Cel strategiczny:
Działanie:
B.1. Zlikwidowanie zaniedbań w
3.1. Obszary wiejskie
ochronie środowiska
Rozwiązania:
Poddziałanie:
B.1.2. Ograniczenie emisji
zanieczyszczeń
OBSZAR III – BUDOWA I MODERNIZACJA DRÓG GMINNYCH O ZNACZENIU LOKALNYM
Wykonanie oświetlenia i kanalizacji
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
deszczowej w miejscowości Bukowina
Bukowina
D. Lepsza dostępność
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
Tatrzańska
komunikacyjna całego regionu
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu
3.1. Obszary wiejskie
wewnętrznego
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.2. Poprawa bezpieczeństwa
ruchu drogowego
Przebudowa drogi (wykonanie chodnika,
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
budowa oświetlenia) w miejscowości Brzegi Bukowina
D. Lepsza dostępność
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
komunikacyjna całego regionu
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu
3.1. Obszary wiejskie
wewnętrznego
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.1. Modernizacja dróg
regionalnych i lokalnych, w tym
budowa obwodnic miast
Przebudowa drogi (wykonanie chodnika,
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
budowa oświetlenia) w miejscowości Czarna Bukowina
D. Lepsza dostępność
3. Rozwój lokalny
Góra
Tatrzańska
komunikacyjna całego regionu
Termomodernizacja
Ludowego
obiektu
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
300 000 zł
710 019 zł
3 787 038,87zł
2 164 500,16 zł
57
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
III.4.
III.5.
IV.1.
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu
3.1. Obszary wiejskie
wewnętrznego
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.1. Modernizacja dróg
regionalnych i lokalnych, w tym
budowa obwodnic miast
Budowa skrzyżowania z ruchem okrężnym
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
w miejscu skrzyżowania drogi krajowej nr 49 Bukowina
D. Lepsza dostępność
3. Rozwój lokalny
z drogą wojewódzką nr 960 oraz budowa
Tatrzańska
komunikacyjna całego regionu
chodnika przy drodze w kierunku Jurgowa
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu
3.1. Obszary wiejskie
wewnętrznego
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.1. Modernizacja dróg
regionalnych i lokalnych, w tym
budowa obwodnic miast
Budowa systemu parkingów na terenie gminy Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Priorytet:
Bukowina Tatrzańska
Bukowina
D. Lepsza dostępność
3. Rozwój lokalny
Tatrzańska
komunikacyjna całego regionu
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu
3.1. Obszary wiejskie
wewnętrznego
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.2. Poprawa bezpieczeństwa
ruchu drogowego
OBSZAR IV – BUDOWA I MODERNIZACJA LOKALNEJ BAZY KULTURALNEJ I TURYSTYCZNEJ
Budowa wodnego ośrodka rekreacyjnoBukowiańskie
Cel nadrzędny:
Priorytet:
balneologicznego
Towarzystwo
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
w Bukowinie Tatrzańskiej przy
Geotermalne Sp. Cel strategiczny:
Działanie:
wykorzystaniu zasobów wód geotermalnych z o.o.
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej
3.1. Obszary wiejskie
Etap I – budowa kompleksu basenów
szansy”
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.4.2. Wspieranie rozwoju
„przemysłu czasu wolnego”
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
3 000 000 zł
1 100 000 zł
2 800 000 zł
58
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
IV.2.
Modernizacja skoczni narciarskiej
w Bukowinie Tatrzańskiej
IV.3.
Budowa Punktu Informacji Turystycznej Urząd Gminy
w Bukowinie Tatrzańskiej
Bukowina
Tatrzańska
IV.4.
IV.5.
V.1.
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej
szansy”
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju
„przemysłu czasu wolnego”
Zagospodarowanie otoczenia amfiteatru Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
w Jurgowie
Bukowina
E. Lepsza współpraca
Tatrzańska
wewnątrzregionalna
Cel strategiczny:
E.2. Regionalny obieg kultury
Rozwiązania:
E.2.1. Efektywne zarządzanie ofertą
kulturalną regionu
Budowa
amfiteatru
w
Bukowinie Spółdzielnia
Cel nadrzędny:
Tatrzańskiej k. Domu Ludowego
KulturalnoE. Lepsza współpraca
Oświatowa im.
wewnątrzregionalna
Franciszka
Cel strategiczny:
Ćwiżewicza
E.2. Regionalny obieg kultury
„Dom Ludowy” Rozwiązania:
E.2.1. Efektywne zarządzanie ofertą
kulturalną regionu
OBSZAR V – PRZECIWDZIAŁANIE POWODZIOM
Likwidacja osuwisk w Bukowinie
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Tatrzańskiej i Leśnicy
Bukowina
B. Wysoka jakość środowiska
Tatrzańska
przyrodniczego i kulturowego
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
700 000 zł
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
300 000 zł
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
300 000 zł
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
500 000 zł
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
2 000 000 zł
59
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.1.
VI.2.
Budowa sali gimnastycznej wraz z basenem
i boiskiem przy Zespole Szkół w Bukowinie
Tatrzańskiej
Budowa sali gimnastycznej i budynku
gimnazjum przy Zespole Szkół w Leśnicy
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie
środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności
dorzeczy i zwiększenie
bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
OBSZAR VI – OŚWIATA
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Bukowina
A. Lepiej wykształceni, aktywni
Tatrzańska
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
5 400 696 zł
6 351 723 zł
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
60
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.3.
VI.4.
VI.5.
Zagospodarowanie otoczenia i budowa sali
gimnastycznej przy Zespole Szkół w Białce
Tatrzańskiej
Dokończenie budowy stołówki przy Zespole
Szkół w Białce Tatrzańskiej
Wyposażenie stołówki i zagospodarowanie
otoczenia Zespołu Szkół w Bukowinie
Tatrzańskiej
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
2 500 000 zł
200 000 zł
200 000 zł
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
61
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.6.
VI.7.
VI.8.
Zagospodarowanie otoczenia budynku
Zespołu Szkół w Leśnicy
Termomodernizacja budynku
i zagospodarowanie otoczenia Szkoły
Podstawowej w Groniu
Termomodernizacja budynku Szkoły
Podstawowej im. Władysława Zamoyskiego
w Brzegach
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
350 000 zł
300 000 zł
400 000 zł
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
62
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.9.
VI.10.
VI.11.
Zagospodarowanie otoczenia obiektu Szkoły
Podstawowej w Jurgowie
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Modernizacja dachu, adaptacja poddasza,
Urząd Gminy
termomodernizacja budynku, przebudowa
Bukowina
sanitariatów budynku Szkoły Podstawowej nr Tatrzańska
1 w Czarnej Górze
Zagospodarowanie otoczenia oraz rozbudowa Urząd Gminy
obiektu Szkoły Podstawowej nr 1
Bukowina
w Rzepiskach
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
300 000 zł
400 000 zł
250 000 zł
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
63
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.12.
VI.13.
VI.14.
Termomodernizacja obiektu, dobudowa
klatki schodowej i przebudowa dachu Szkoły
Podstawowej nr 2 w Rzepiskach
Rozbudowa obiektu i zagospodarowanie
otoczenia Przedszkola w Jurgowie
Adaptacja pomieszczeń szkoły na potrzeby
Samorządowego Przedszkola w Bukowinie
Tatrzańskiej
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
200 000 zł
450 000 zł
350 000 zł
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
64
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI.15.
VI.16.
VII.1.
Modernizacja budynku Szkoły Ginących
Zawodów – etap II
Spółdzielnia
Kulturalno –
Oświatowa im.
Franciszka
Ćwiżewicza
„Dom Ludowy”
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska
przyrodniczego i kulturowego
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
B.4. Kształtowanie krajobrazu
kulturowego
Rozwiązania:
B.4.2. Ochrona tradycyjnych form
gospodarowania, szczególnie na
terenach górskich
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Doposażenie w sprzęt komputerowy filii
bibliotek w Leśnicy, Czarnej Górze i Białce
Tatrzańskiej
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Rozbudowa ośrodka zdrowia w Bukowinie
Tatrzańskiej o Centrum Ratownictwa
Medycznego
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo
dostosowujący się do zmian
społeczno-gospodarczych system
edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
OBSZAR VII – OCHRONA ZDROWIA
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Bukowina
A. Lepiej wykształceni, aktywni
Tatrzańska
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.5. Sprawny i przyjazny pacjentowi
system ochrony zdrowia
Rozwiązania:
A.5.1. Rozwój regionalnego systemu
ratownictwa medycznego
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
200 000 zł
Poddziałanie:
-
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
60 000 zł
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura
edukacyjna i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
410 000 zł
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Poddziałanie:
3.5.2. Lokalna infrastruktura
ochrony zdrowia
65
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VII.2.
VII.3.
Doposażenie ośrodków zdrowia na terenie
gminy
Modernizacja ośrodka zdrowia w Leśnicy
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.5. Sprawny i przyjazny pacjentowi
system ochrony zdrowia
Rozwiązania:
A.5.4. System elastyczny,
dostosowany do potrzeb
społecznych
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.5. Sprawny i przyjazny pacjentowi
system ochrony zdrowia
Rozwiązania:
A.5.4. System elastyczny,
dostosowany do potrzeb
społecznych
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
200 000 zł
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Poddziałanie:
3.5.2. Lokalna infrastruktura
ochrony zdrowia
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
300 000 zł
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura
społeczna
Poddziałanie:
3.5.2. Lokalna infrastruktura
ochrony zdrowia
66
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 49. Lista projektów przewidzianych do realizacji na lata 2004 – 2013
Nazwa projektu
Zwiększenie przepustowości i poprawa
funkcjonalności lokalnego układu drogowego
na terenie gminy Bukowina Tatrzańska –
zgodnie z załącznikiem nr 1
Instytucja
koordynująca
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Zagospodarowanie narciarskie w gminie
Kapitał prywatny
Bukowina Tatrzańska:
a) zespół A – Kotelnica Białczańska:
- Kotelnica Białczańska,
- Wierch – Szewczaki,
- Kustwański Wierch Sprycha,
- Leśnica – Groń;
b) zespół B – Rusiński Wierch – Kaniówka:
- podnóże zbocza Wysoki Wierch,
- zbocze spod Wysokiego Wierchu,
- Rusinowy Wierch – do skarpy
Kaniowski Potok,
- zbocze Przeddomańskiego Wierchu,
c) zespół C – Bukowina:
- dolina wschodnia Olczańskiego
Wierchu,
- Wysoki Wierch – Klin;
d) zespół D – Szymkówka – Głodówka:
- Polana Szymkówka,
- Cyrhla nad Białką – Kucówka,
- Polana Głodówka Potok,
- Brzegi – zbocze płn.-wsch.
Powiązanie z dokumentami wyższego szczebla
Strategia Rozwoju Województwa
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju
Małopolskiego
Regionalnego
Cel nadrzędny:
Priorytet:
D. Lepsza dostępność komunikacyjna całego
3. Rozwój lokalny
regionu
Cel strategiczny:
Działanie:
D.2. Sprawny system transportu wewnętrznego
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
D.2.1. Modernizacja dróg regionalnych
i lokalnych, w tym budowa obwodnic miast
Cel nadrzędny:
Priorytet:
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej szansy”
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
67
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
zespół E – Jurgów:
- Górków Wierch,
- Zmyślne – Cyrhla – Katrynioki,
- grań Bartkówka – Niżne Pole do
Bryjów Potok;
f) zespół F – Rzepiska:
- Góra Piłatówka, Szyszków Wierch,
Krzyżówka, Bryjów Potok,
- Góra Piłatówka – Łapszanka,
- Pawlików Wierchj, Łapszanka –
Sołtysi;
- Grocholów Potok (kaplica) –
skrzyżowanie („Bioło Izba”)
g) zespół G – Czarna Góra:
- zbocza Litwinka,
- zbocza Góry Wierchowina,
- Sarnowska Grapka.
Rozbudowa systemu zagospodarowania
Kapitał prywatny
rekreacyjnego gminy Bukowina Tatrzańska
a) Rozwój sieci kolejek krzesełkowych:
- w ramach zespołu A – Kotelnica
Białczańska,
- w ramach zespołu B – Rusiński
Wierch – Kaniówka,
- w ramach zespołu D – Szymkówka –
Głodówka
- w ramach zespołu E – Jurgów,
- w ramach zespołu G – Czarna Góra
(z Białki Tatrzańskiej, na Górę
Wierchownią z punktem
widokowym na szczycie);
b) Adaptacja szałasów pasterskich do celów
turystyczno-rekreacyjnych;
c) Rozwój sieci ścieżek rowerowych;
d) Budowa Centrum Rozwoju Kajakarstwa
Górskiego na rzece Białce;
e)
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju „przemysłu czasu
wolnego”
Poddziałanie:
-
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
68
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
e) Modernizacja niecki basenowej
w Jurgowie;
f) Budowa Ośrodka Wspierania Rozwoju
Szybownictwa i Modelarstwa
Lotniczego na Litwince.
Regulacja potoku Leśnica
Regulacja potoków w Jurgowie
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej szansy”
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju „przemysłu czasu
wolnego”
Poddziałanie:
-
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
-
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Poddziałanie:
-
69
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Regulacja Potoku Bryjowego na całej
długości
Regulacja rzeki Białki
Zabezpieczenie przeciwpowodziowe boiska
i terenów amfiteatru w Jurgowie
Regulacja potoku Sarnowskiego w Czarnej
Górze
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Regionalny Zarząd
Gospodarki Wodnej
w Krakowie
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Nie dotyczy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
70
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Zabezpieczenie przeciwpowodziowe mostu
w Brzegach
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Modernizacja istniejących i budowa nowych Urząd Gminy
boisk sportowych na terenie gminy Bukowina Bukowina
Tatrzańska
Tatrzańska
a) przy Szkole Podstawowej nr 1 w Czarnej
Górze,
b) przy Szkole Podstawowej nr 2 w Czarnej
Górze,
c) wraz z wykupem gruntu przy Szkole
Podstawowej w Groniu,
d) w Bukowinie Tatrzańskiej
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.5. Podnoszenie retencyjności dorzeczy
i zwiększenie bezpieczeństwa
przeciwpowodziowego
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo dostosowujący się do
zmian społeczno-gospodarczych system edukacji
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
71
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Załącznik nr 1:
BIAŁKA TATRZAŃSKA:
 Budowa drogi łączącej Trakt Królewski z Białką Tatrzańską (na wysokości Białka Środkowa);
 Budowa drogi do Stacji Narciarskiej Kotelnica wraz z parkingami k. Babiarza;
 Budowa drogi Białka Grapa – Kotelnica wzdłuż Czerwonki;
 Budowa parkingu k. budynku Poczty w Białce Tatrzańskiej.
BRZEGI












Modernizacja drogi Jurgów – Brzegi wraz z obiektem mostowym;
Modernizacja drogi ul. Wierchowa - ul. Kucówka;
Modernizacja drogi Brzegi - Rynias;
Modernizacja drogi ul. Bafiówka – Przygórz;
Modernizacja ul. Babiarskiej;
Modernizacja ul. Stokłosia;
Modernizacja ul. Madejskiej;
Modernizacja ul. Nad Wąwóz;
Modernizacja drogi ul. Kucówka – Bór;
Modernizacja drogi ul. Kucówka – Rynias;
Modernizacja drogi ul. Kucówka – Głodówka;
Modernizacja drogi Przygórz – Koziniec.
BUKOWINA TATRZAŃSKA
 Budowa ulicy Sportowej w Bukowinie Tatrzańskiej wraz z przedłużeniem w kierunku
Szymkówki – polana Kokotówki;
 Modernizacja drogi Prorocka – Spiski Wierch – Przeddomiański Wierch – ulica Gołowa;
 Modernizacja drogi ul. Leśna – Niski Wierch – Prorocka;
 Modernizacja przepustu na potoku - ul. Gołowa;
 Modernizacja drogi Pomindzy Górami do Kozińca;
 Modernizacja drogi „Pod Stancjom”;
 Modernizacja drogi na Rusiński Wierch od Wyciągu Kurcowego do szałasu.
CZARNA GÓRA
 Modernizacja drogi Sarnowska – Os. Pawlik – Młynarczykówka;
 Modernizacja drogi Czarna Góra – Rzepiska do Pawlików;
 Budowa drogi Czarna Góra – Białka Tatrzańska (droga w pobliżu boiska sportowego)wraz z
budową kładki na rzece Białce;
 Modernizacja drogi do Krzyża;
 Modernizacja drogi Budzowa;
 Modernizacja drogi Koszutowa;
 Modernizacja drogi Nadbrzeżnej (wzdłuż rzeki Białki);
 Modernizacja drogi Sołtysiej;
 Modernizacja drogi Trzopowej;
 Modernizacja drogi Szyszkowej;
 Modernizacja drogi Kiklowej;
 Modernizacja drogi Felongowej.
GROŃ










Modernizacja Traktu Królewskiego na terenie miejscowości Groń – Bukowina Tatrzańska;
Modernizacja drogi do Gilów;
Modernizacja drogi do Wróbli;
Modernizacja drogi do Sobali;
Modernizacja drogi do Muchów;
Modernizacja drogi do Szostaków;
Modernizacja drogi do Skibów;
Modernizacja drogi do Rabiańskich;
Modernizacja drogi do Bałosów;
Modernizacja drogi przez Kobylarzówkę;
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
72
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA





Modernizacja ul. Budzów Wierch i budowa drogi na Budzów Wierch;
Modernizacja ul. Słonecznej;
Modernizacja ul. Jana Pawła II;
Budowa drogi do Kocorów;
Budowa drogi do Waliczków.







Modernizacja drogi na Górków Wierch;
Modernizacja drogi Jurgów – Katrynioki – Rzepiska;
Modernizacja drogi do boiska sportowego w Jurgowie wraz z oświetleniem;
Modernizacja drogi w osadzie pasterskiej „Podokólne”;
Modernizacja dojazdu do szkoły w Jurgowie od strony drogi krajowej nr 49;
Modernizacja ul. Szkolnej;
Modernizacja drogi k. Borowieckiego.

Modernizacja drogi relacji Leśnica – Gliczarów Górny – Szaflary na terenie gminy Bukowina
Tatrzańska;
Modernizacja drogi Do Grześków;
Modernizacja drogi na osiedlu Brzyski wraz z oświetleniem;
Modernizacja drogi Leśnica Łosie – Gliczarów Górny wraz z oświetleniem;
Modernizacja drogi na osiedlu Gały wraz z oświetleniem;
Modernizacja drogi Panculoki;
Modernizacja drogi relacji Sądel – Łoski – Bór na terenie gminy Bukowina Tatrzańska;
Modernizacja drogi relacji Leśnica – Panculoki – Bór – Szaflary na terenie gminy Bukowina
Tatrzańska;
Modernizacja drogi Do Cipek.
JURGÓW
LEŚNICA








RZEPISKA











Modernizacja drogi Rzepiska – Potok Bryjów – Pawliki;
Modernizacja drogi nr 5506/2 Biała Izba – Szkoła Podstawowa;
Modernizacja drogi Katrynioki – Grocholów Potok przez Kamieniec;
Modernizacja drogi „Pod Górą”;
Modernizacja drogi Pawliki – Sołtystwo (przez Grapkę);
Modernizacja drogi od kaplicy cmentarnej w Bryjowym Potoku przez Przedni Wierch, Groblę
do Wojtyczków Potok;
Modernizacja drogi Grocholów Potok do Lachówki.
Modernizacja drogi Grocholów Potok „Gojnik” pasem granicznym.
Modernizacja drogi (szlaku turystycznego) Czarna Góra – Rzepiska Grocholów Potok (przez
Pawliki, Piłotówkę)
Budowa chodnika i oświetlenia ulicznego przy drodze Czarna Góra – Rzepiska
Modernizacja drogi Od Grocha – Przedni Wierch – Cubinie – Katrynioki.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
73
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Tabela 49. Lista projektów na lata 2007-2013
Nazwa projektu
Instytucja
koordynująca
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej
w miejscowości Białka Tatrzańska
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Budowa oczyszczalni ścieków
w miejscowości Białka Tatrzańska
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Budowa systemu kanalizacji sanitarnej
w miejscowościach Groń - Leśnica.
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
(podłączenie do oczyszczalni ścieków
w Łopusznej – gmina Nowy Targ)
Budowa sieci wodociągowej od ujęcia wody
w Jurgowie do miejscowości nie
posiadających dostępu do wodociągu
komunalnego
(zwodociągowanie miejscowości: Czarna
Góra, Białka Tatrzańska, Groń, Leśnica,
rozbudowa wodociągu w Rzepiskach)
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Powiązanie z dokumentami wyższego szczebla
Strategia Rozwoju Województwa
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju
Małopolskiego
Regionalnego
Cel nadrzędny:
Priorytet:
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności systemów
infrastruktury technicznej
Cel nadrzędny:
Priorytet:
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności systemów
infrastruktury technicznej
Cel nadrzędny:
Priorytet:
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
Działanie:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
3.1. Obszary wiejskie
Rozwiązania:
Poddziałanie:
C.6.3. Poprawa wydolności systemów
infrastruktury technicznej
Cel nadrzędny:
Priorytet:
C. Trwały rozwój gospodarczy
3. Rozwój lokalny
Cel strategiczny:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
74
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Kanalizacja miejscowości Rzepiska i Brzegi
Budowa elektrowni wodnej przy tartaku
w Jurgowie
Wykorzystanie zasobów wód geotermalnych
na terenie gminy Bukowina Tatrzańska
Kompleksowa modernizacja systemów
cieplnych w budynkach użyteczności
publicznej na terenie gminy Bukowina
Tatrzańska.
(muzea, domy kultury)
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Leśna Spółka
Urbarialna
w Jurgowie
Bukowiańskie
Towarzystwo
Geotermalne sp.
z o.o., Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska, kapitał
prywatny
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Rozwiązania:
C.6.3. Poprawa wydolności systemów
infrastruktury technicznej
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Cel strategiczny:
C.6. Wysoki poziom inwestycji
Rozwiązania:
C.6.3. Poprawa wydolności systemów
infrastruktury technicznej
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.2. Zwiększenie wykorzystanie
niekonwencjonalnych źródeł energii
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Cel strategiczny:
B.2. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem
Rozwiązania:
B.2.2. Zwiększenie wykorzystanie
niekonwencjonalnych źródeł energii
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego
i kulturowego
Cel strategiczny:
B.1. Zlikwidowanie zaniedbań w ochronie
środowiska
Rozwiązania:
B.1.2. Ograniczenie emisji zanieczyszczeń
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
75
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Budowa wodnego ośrodka rekreacyjnobalneologicznego w Bukowinie Tatrzańskiej
przy wykorzystaniu zasobów wód
geotermalnych
Etap II – zagospodarowanie rekreacyjne
otoczenia obiektów
Bukowiańskie
Towarzystwo
Geotermalne Sp.
z o.o.
Budowa Punktów Informacji Turystycznej
w Białce Tatrzańskiej i Groniu – Leśnicy
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Remont Wiejskiego Domu Kultury
w Leśnicy
Spółdzielnia
KulturalnoOświatowa im.
Franciszka
Ćwiżewicza „Dom
Ludowy”
Budowa Galerii Twórców
w gminie Bukowina Tatrzańska
Ludowych Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Realizacja zbiornika wodnego do naśnieżania Kapitał prywatny
tras narciarskich i przemysłowego
wykorzystania wody
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej szansy”
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju „przemysłu czasu
wolnego”
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej szansy”
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju „przemysłu czasu
wolnego”
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego i
kulturowego
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Cel strategiczny:
B.4. Kształtowanie krajobrazu kulturowego
Rozwiązania:
B.4.3. Ochrona dziedzictwa kulturowego na
obszarach wiejskich
Cel nadrzędny:
B. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego i
kulturowego
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Cel strategiczny:
B.4. Kształtowanie krajobrazu kulturowego
Rozwiązania:
B.4.3. Ochrona dziedzictwa kulturowego na
obszarach wiejskich
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
-
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
76
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Wykup gruntów na potrzeby rozwoju
stadionu w Czarnej Górze
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel strategiczny:
C.4. Rozwinięte regiony „wysokiej szansy”
Rozwiązania:
C.4.2. Wspieranie rozwoju „przemysłu czasu
wolnego”
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.4. Silna rodzina i zdrowy styl życia
Rozwiązania:
A.4.3. Rozwinięta infrastruktura sportoworekreacyjna
Budowa strzelnicy sportowej
Liga Ochrony Kraju, Cel nadrzędny:
Urząd Gminy
A. Lepiej wykształceni, aktywni
Bukowina
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Tatrzańska
Cel strategiczny:
A.4. Silna rodzina i zdrowy styl życia
Rozwiązania:
A.4.3. Rozwinięta infrastruktura sportoworekreacyjna
Przygotowanie miejsca do organizacji imprez Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
masowych na terenie gminy Bukowina
Bukowina
A. Lepiej wykształceni, aktywni
Tatrzańska
Tatrzańska
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.4. Silna rodzina i zdrowy styl życia
Rozwiązania:
A.4.3. Rozwinięta infrastruktura sportoworekreacyjna
Budowa targowiska w Bukowinie
Urząd Gminy
Cel nadrzędny:
Tatrzańskiej
Bukowina
C. Trwały rozwój gospodarczy
Tatrzańska
Cel strategiczny:
C.5. Rozwinięte otoczenie biznesu
Rozwiązania:
C.5.4. Rozwój centrów targowych i giełd
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.1. Obszary wiejskie
Poddziałanie:
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
Nie dotyczy
77
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Budowa targowiska w Jurgowie
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Przebudowa budynku Szkoły Podstawowej
im. Władysława Zamoyskiego w Jurgowie
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Budowa sali gimnastycznej przy Szkole
Podstawowej nr 2 w Czarnej Górze
Remont filii biblioteki w Białce Tatrzańskiej
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
C. Trwały rozwój gospodarczy
Cel strategiczny:
C.5. Rozwinięte otoczenie biznesu
Rozwiązania:
C.5.4. Rozwój centrów targowych i giełd
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo dostosowujący się do
zmian społeczno-gospodarczych system edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo dostosowujący się do
zmian społeczno-gospodarczych system edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.1. Elastyczny, łatwo dostosowujący się do
zmian społeczno-gospodarczych system edukacji
Rozwiązania:
A.1.1. Tworzenie lokalnych centrów
edukacyjnych (z bibliotekami)
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Nie dotyczy
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.1. Lokalna infrastruktura edukacyjna
i sportowa
78
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Wykup gruntów i budowa ośrodka zdrowia
w Groniu
Doposażenie istniejących i tworzenie
nowych świetlic terapeutycznych
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Urząd Gminy
Bukowina
Tatrzańska
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.5. Sprawny i przyjazny pacjentowi system
ochrony zdrowia
Rozwiązania:
A.5.4. System elastyczny, dostosowany do
potrzeb społecznych
Cel nadrzędny:
A. Lepiej wykształceni, aktywni
i przedsiębiorczy mieszkańcy
Cel strategiczny:
A.3. Spójne, solidarne i bezpieczne społeczności
Rozwiązania:
A.3.4. Przeciwdziałanie patologiom społecznym
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
Priorytet:
3. Rozwój lokalny
Działanie:
3.5. Lokalna infrastruktura społeczna
Poddziałanie:
3.5.2. Lokalna infrastruktura ochrony zdrowia
Nie dotyczy
79
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
V. POWIĄZANIE PROJEKTÓW Z INNYMI DZIAŁANIAMI REALIZOWANYMI
NA TERENIE GMINY
Z racji położenia geograficznego oraz walorów przyrodniczych gmina Bukowina Tatrzańska posiada
specyficzną sytuację inwestycyjną, charakteryzującą się występowaniem określonej infrastruktury
technicznej, będącej w gestii różnych instytucji zarządzających. Stąd też plany inwestycyjne gminy
ściśle wiążą się z działaniami inwestycyjnymi prowadzonymi, bądź planowanymi, przez
poszczególnych zarządców.
Gmina Bukowina Tatrzańska w pierwszym okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej (lata
2004-2006) planuje prowadzić inwestycje wpisujące się w działanie 3.1. (Obszary wiejskie) oraz
działanie 3.5 (Lokalna infrastruktura społeczna) Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju
Regionalnego. Inwestycje współfinansowane w ramach ZPORR będą ważnym czynnikiem
pobudzającym rozwój społeczno-gospodarczy na obszarze gminy oraz w południowej części
województwa małopolskiego, z racji pełnienia funkcji ośrodka turystycznego o znaczeniu
ponadregionalnym.
Projekty zaproponowane do realizacji w ramach współfinansowania z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego w ramach ZPORR na lata 2004 – 2006 (inwestycje wodociągowokanalizacyjne) są elementem szerokiego planu gospodarki wodno-ściekowej w gminie, realizowanego
konsekwentnie od kilku lat i nabierającego coraz większego rozmachu. Wybudowano już m.in.
kanalizację sanitarną w miejscowościach Bukowina Tatrzańska, Czarna Góra, Groń
i Leśnica. Oczyszczalnia ścieków zlokalizowana jest na terenie Czarnej Góry, a punktem odbioru
oczyszczonych ścieków jest rzeka Białka. Jest to biologiczno-chemiczna oczyszczalnia o
przepustowości 735 m3/d. Obecnie jej wykorzystanie szacuje się na ok. 70%. Posiada rezerwy
przerobowe wystarczające do przyłączenia wszystkich gospodarstw domowych w miejscowościach o
dostępnej kanalizacji sanitarnej. Plany przewidują kanalizację wszystkich sołectw gminy, co ma
fundamentalne znaczenie dla rozwoju turystyki i agroturystyki na terenie gminy. Ponadto przewiduje
się rozbudowę sieci wodociągowej i objęcie swym zasięgiem miejscowości – Jurgów, Brzegi, Czarna
Góra, Leśnica i Groń. Istnieje koncepcja budowy ujęcia wody głębinowej powyżej miejscowości
Jurgów, składającego się z 6 studni. Obecnie próbki wody przechodzą ekspertyzy przydatności do
użytkowania. Nową inwestycją w zakresie wodociągów jest wodociąg gminny w miejscowości
Rzepiska – połączony z istniejącym wodociągiem w Bukowinie Tatrzańskiej. Gmina posiada
szczegółowe koncepcje rozwoju infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej.
Ważnym przedsięwzięciem infrastrukturalnym planowanym do realizacji na obszarze gminy
Bukowina Tatrzańska będzie modernzacja i rozbudowa fragmentów drogi krajowej nr 49 relacji Nowy
Targ – Czarna Góra – Jurgów – granica państwa, będącej w zarządzie Generalnej Dyrekcji Dróg
Krajowych i Autostrad. Ze względu na swoje strategiczne położenie, gmina Bukowina Tatrzańska
stanowi miejsce istotnych, ponadgminnych inwestycji drogowych (drogi krajowe, wojewódzkie
i powiatowe) oraz przejść granicznych (Łysa Polana, Jurgów).
Plany rozwoju infrastruktury gminnej są ściśle skorelowane z rozbudową infrastruktury turystycznej,
będącej w rękach prywatnych. Zwiększenie dostępności do sieci wodociągowej, kanalizacyjnej
i drogowej stymuluje prywatne inwestycje rozbudowy kompleksów narciarskich, które już w dniu
dzisiejszym stanowią jedne z najważniejszych ośrodków narciarskich w Polsce. Obecnie istnieją
wytyczne do zagospodarowania narciarskiego gminy Bukowina Tatrzańska w zwarty i połączony
kompleks narciarski.
W przyszłości rozwój społeczno-gospodarczy gminy stymulowany będzie poprzez realizację
kolejnych zadań inwestycyjnych uwzględnionych w niniejszym Planie Rozwoju Lokalnego na lata
2007 – 2013.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
80
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VI. OCZEKIWANE WSKAŹNIKI OSIĄGNIĘĆ PLANU ROZWOJU LOKALNEGO
Zgodnie z metodologią stosowaną przy tworzeniu projektów europejskich stosuje się następujące
wskaźniki monitoringu:
wskaźnik produktu – opisuje wszystkie produkty materialne i usługi powstałe bezpośrednio
w ramach projektu (fizyczne),
wskaźnik rezultatu – jest związany z bezpośrednimi i natychmiastowymi efektami projektu
odczuwalnymi przez beneficjenta (jakościowe),
wskaźnik oddziaływania – odnosi się do konsekwencji danego projektu odsuniętych
w czasie.
W wyniku realizacji projektów planowanych w Gminie Bukowina Tatrzańska na lata 2004-2006
prowadzony będzie monitoring za pomocą wybranych z poniższych wskaźników osiągnięć,
określonych dla poszczególnych obszarów.
Obszar I – Gospodarka wodociągowo-kanalizacyjna
Wskaźniki produktu:
- Długość wybudowanej sieci kanalizacji sanitarnej (km);
- Liczba wybudowanych oczyszczalni ścieków (szt.);
- Liczba wybudowanych przepompowni ścieków (szt.);
- Liczba wybudowanych ujęć wody (szt.);
- Liczba wybudowanych stacji uzdatniania wody (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Liczba gospodarstw domowych / budynków mieszkalnych podłączonych do sieci kanalizacji
sanitarnej (szt.);
- Liczba osób korzystających z sieci kanalizacji sanitarnej (osób);
- Powierzchnia terenów inwestycyjnych z dostępem do kanalizacji sanitarnej (ha);
- Liczba gospodarstw domowych / budynków mieszkalnych obsługiwanych przez oczyszczalnię
ścieków (szt.);
- Powierzchnia terenów inwestycyjnych objęta działaniem oczyszczalni ścieków (ha);
- Wykorzystywana moc przerobowa wybudowanej oczyszczalni ścieków – (m3/doba);
- Przepustowość wybudowanej oczyszczalni ścieków – (m3/doba);
- Ilość oczyszczonych ścieków – (m3/doba);
- Poziom wskaźników fizykochemicznych oczyszczonych ścieków – (mg/dm3);
- Liczba gospodarstw domowych / budynków mieszkalnych obsługiwanych przez stację uzdatniania
wody (szt.);
- Powierzchnia terenów inwestycyjnych objętych działaniem stacji uzdatniania wody (ha);
- Poziom wskaźników fizykochemicznych uzdatnionej wody (mg/dm3).
Wskaźniki oddziaływania:
- Ilość ścieków odprowadzonych i oczyszczonych (w okresie 1 roku) – (m3/doba);
- Ilość wody konsumowanej (w okresie 1 roku) – (m3/doba);
- Poziom wskaźników fizykochemicznych ścieków w punkcie pomiarowym (w okresie 1 roku).
Obszar II – Poprawa jakości powietrza
Wskaźniki produktu:
- Liczba zmodernizowanych systemów ciepłowniczych (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Straty ciepła na przesyłach (PJ).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
81
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Wskaźniki oddziaływania:
- Zanieczyszczenie na obszarze oddziaływania inwestycji (%).
Obszar III – Budowa i modernizacja dróg gminnych o znaczeniu lokalnym
Wskaźniki produktu:
- Długość wybudowanych dróg gminnych (km);
- Długość zmodernizowanych dróg gminnych (km);
- Liczba wybudowanych skrzyżowań (szt.);
- Liczba zmodernizowanych skrzyżowań (szt.);
- Liczba wybudowanych punktów oświetleniowych (km);
- Długość wybudowanej kanalizacji deszczowej (km);
- Liczba wybudowanych przykanalików kanalizacji deszczowej (szt.)
- Długość wybudowanych chodników (km);
- Liczba wybudowanych przejść dla pieszych (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Natężenie ruchu na drodze (pojazdy/h);
- Liczba osób korzystających z obiektów infrastruktury drogowej (osoby);
- Długość kanalizacji deszczowej na terenie gminy (km);
- Powierzchnia terenów inwestycyjnych z dostępem do sieci kanalizacji deszczowej (ha);
- Powierzchnia terenów inwestycyjnych które stały się dostępne w wyniku realizacji drogi (ha).
Wskaźniki oddziaływania:
- Nakłady na bieżące utrzymanie (naprawy nawierzchni) drogi (tys. PLN);
- Liczba pojazdów korzystających z drogi (w okresie 1 roku) (szt.);
- Liczba wypadków drogowych (w okresie 1 roku) (szt.).
Obszar IV – Budowa i modernizacja lokalnej bazy kulturalnej i turystycznej
Wskaźniki produktu:
- Liczba nowych obiektów infrastruktury rekreacyjnej/sportowej/aktywnego wypoczynku (szt.);
- Powierzchnia nowych obiektów infrastruktury turystycznej (m2);
- Liczba zmodernizowanych obiektów infrastruktury rekreacyjnej/sportowej/aktywnego
wypoczynku (szt.);
- Liczba zmodernizowanych obiektów infrastruktury kulturalnej (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanej lokalnej bazy kulturalnej i turystycznej (ha);
- Powierzchnia terenów zagospodarowanych na cele turystyczne i kulturalne (ha);
- Lokalne punkty informacji kulturalnej i turystycznej (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych obiektów sportowych (m2).
Wskaźniki rezultatu:
- Liczba nowych miejsc pracy powstała w wyniku realizacji projektów turystycznych i kulturalnych
(szt.);
- Liczba osób korzystających z nowej lokalnej bazy kulturalnej i turystycznej (osoby);
- Liczba osób korzystających z obiektów sportowych (osoby);
- Liczba zorganizowanych imprez/wydarzeń kulturalnych w obiektach infrastruktury kulturalnej
(szt.).
Wskaźniki oddziaływania:
- Dochody z turystyki i kultury (tys. PLN);
- Liczba nowych przedsiębiorstw w obszarze kultury, turystyki, sportu i rekreacji (szt.);
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
82
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
-
Liczba nowych miejsc pracy (w okresie 2 lat), (szt.);
Liczba turystów na obszarze oddziaływania danej inwestycji (w okresie 1 roku), (osoby);
Liczba imprez sportowych (szt.);
Liczba uczestników imprez sportowych (osoby);
Liczba uczestników imprez i wydarzeń kulturalnych (po 2 latach), (osoby);
Liczba osób tygodniowo korzystająca z obiektów sportowych (po 2 latach), (osoby).
Obszar V – Przeciwdziałanie powodziom
Wskaźniki produktu:
- Długość wybudowanych elementów zapobiegających podwoziom (km);
- Liczba wybudowanych elementów zapobiegających podwoziom (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Powierzchnia terenu zabezpieczonego przed powodzią (ha);
- Liczba miejscowości zabezpieczonych przed powodzią (szt.).
Wskaźniki oddziaływania:
- Liczba osób pozytywnie oceniających rezultaty w zakresie poprawy ochrony przeciwpowodziowej
(osoby).
Obszar VI – Oświata
Wskaźniki produktu:
- Liczba wybudowanych szkół (szt.);
- Powierzchnia wybudowanych szkół (m2);
- Liczba zmodernizowanych szkół (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych szkół (m2);
- Liczba wybudowanych przedszkoli (szt.);
- Powierzchnia wybudowanych przedszkoli (m2);
- Liczba zmodernizowanych przedszkoli (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych przedszkoli (m2);
- Liczba wybudowanych obiektów infrastruktury społeczno-edukacyjnej (szt.);
- Powierzchnia wybudowanych obiektów infrastruktury społeczno-edukacyjnej (m2);
- Liczba wybudowanych obiektów sportowych (szt.);
- Powierzchnia wybudowanych obiektów sportowych (m2);
- Liczba zmodernizowanych obiektów dydaktycznych (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych obiektów dydaktycznych (m2);
- Liczba zmodernizowanych obiektów sportowych (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych obiektów sportowych (m2);
- Liczba budynków poddanych termoizolacji (szt.);
- Powierzchnia budynku poddana termoizolacji (m2);
- Liczba zakupionego sprzętu na potrzeby obiektów sportowych/dydaktycznych/społecznoedukacyjnych (szt.);
- Liczba obiektów wyposażonych w sprzęt sportowy/dydaktyczny/społeczno-edukacyjny (szt.);
- Liczba zakupionego sprzętu komputerowego (szt.);
- Liczba systemów komputerowych (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Liczba uczniów w szkołach korzystających z wybudowanej/zmodernizowanej infrastruktury
edukacyjnej (osoby);
- Liczba uczniów w szkołach korzystających z wybudowanej/zmodernizowanej infrastruktury
sportowej (osoby);
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
83
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
-
Liczba dzieci w przedszkolach korzystających z wybudowanej/zmodernizowanej infrastruktury
(osoby);
Liczba osób korzystających z obiektów dydaktycznych (osoby);
Liczba osób korzystających z obiektów infrastruktury społeczno-edukacyjnej (osoby);
Liczba osób korzystających z obiektów sportowych (osoby);
Liczba osób korzystających z biblioteki (osoby);
Koszty utrzymania obiektów (zużycia energii elektrycznej, cieplnej, gazu), (tys. PLN).
Wskaźniki oddziaływania:
- Liczba osób, które na miejscu ukończyły szkołę podstawową (osoby);
- Liczba osób, które na miejscu ukończyły gimnazjum (osoby);
- Liczba uczniów korzystających tygodniowo z infrastruktury społeczno-edukacyjnej (osoby);
- Liczba osób tygodniowo korzystająca z obiektów sportowych (po 2 latach), (osoby).
Obszar VII – Ochrona zdrowia
Wskaźniki produktu:
- Liczba zmodernizowanych ośrodków zdrowia (szt.);
- Powierzchnia zmodernizowanych ośrodków zdrowia (m2);
- Liczba przebudowanych sal zabiegowych (szt.);
- Powierzchnia przebudowanych sal zabiegowych (m2);
- Liczba zakupionego sprzętu medycznego (szt.).
Wskaźniki rezultatu:
- Liczba pacjentów lokalnych ośrodków zdrowia (szt.);
- Liczba ośrodków wyposażonych w sprzęt medyczny (szt.);
- Liczba wykonanych badań sprzętem medycznym (szt.).
Wskaźniki oddziaływania:
- Średni czas oczekiwania na świadczone usługi (dni);
- Liczba osób korzystających z usług ochrony zdrowia na miejscu (osoby);
- Liczba osób poddanych diagnostyce (osoby).
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
84
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VII. PLAN FINANSOWY ZADAŃ INWESTYCYJNYCH NA LATA 2004 – 2006
Plan finansowy obejmuje wyłącznie zadania, w odniesieniu do których planowane jest współfinansowanie w ramach działania 3.1. (Obszary wiejskie)
Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego.
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
I.1
BUDOWA SYSTEMU KANALIZACJI SANITARNEJ W MIEJSCOWOŚCI BUKOWINA TATRZAŃSKA
Środki krajowe
Lata
2004
2005
2006
RAZEM
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
%
10165078,12
75
75
75
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
10
10
1355343,75 10
budżet gminy
zł
2033015,63
%
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
3864679,96
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
100
100
100
13553437,50
I.2.
BUDOWA SYSTEMU KANALIZACJI SANITARNEJ W MIEJSCOWOŚCI JURGÓW
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
2004
2005
2006
RAZEM
zł
15
15
15
Środki krajowe
Lata
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
%
75
75
75
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
10
10
515290,66 10
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
budżet gminy
zł
772935,99
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
%
15
15
15
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
zł
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
100
100
100
5152906,61
85
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
I.3.
BUDOWA SYSTEMU KANALIZACJI SANITARNEJ W MIEJSCOWOŚCI CZARNA GÓRA
Środki krajowe
Lata
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
2004
2005
2006
RAZEM
2409272,81
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
%
75
75
75
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
10
10
321236,37 10
budżet gminy
zł
481854,56
%
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
225000,00
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
100
100
100
3212363,74
II.1.
TERMOMODERNIZACJA OBIEKTU DOMU LUDOWEGO
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
2004
2005
2006
RAZEM
zł
15
15
15
Środki krajowe
Lata
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
%
75
75
75
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
10
10
30000,00 10
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
budżet gminy
zł
45000,00
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
%
15
15
15
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
zł
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
100
100
100
300000,00
86
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
III.1.
WYKONANIE OŚWIETLENIA I KANALIZACJI DESZCZOWEJ W MIEJSCOWOŚCI BUKOWINA
TATRZAŃSKA
Środki krajowe
Lata
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
2004
2005
2006
RAZEM
532514,25
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
%
75
75
75
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
10
10
71001,90 10
budżet gminy
zł
106502,85
%
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
2004
2005
2006
RAZEM
zł
%
zł
%
zł
%
15
15
15
Całkowity koszt
zł
%
100
100
100
710019,00
III.2.
PRZEBUDOWA DROGI (WYKONANIE CHODNIKA, BUDOWA OŚWIETLENIA) W MIEJSCOWOŚCI
BRZEGI
Środki krajowe
Lata
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
%
217 272,24
2 054 951,08
2 272 223,32
60
60
60
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
36 212,04 10
342 491,85 10
378 703,89 10
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
budżet gminy
zł
108 636,12
1 027 475,54
1 136 111,66
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
%
30
30
30
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
zł
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
362 120,40
3 424 918,47
3 787 038,87
100
100
100
87
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
NR ZADANIA:
NAZWA ZADANIA:
III.3.
PRZEBUDOWA DROGI (WYKONANIE CHODNIKA, BUDOWA OŚWIETLENIA) W MIEJSCOWOŚCI
CZARNA GÓRA
Środki krajowe
Lata
2004
2005
2006
RAZEM
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalnego
zł
%
197 112,96
1 101 587,14
1 298 700,10
60
60
60
budżet
wojewódz
twa
budżet
państwa
zł
%
32 852,16 10
183 597,86 10
216 450,02 10
zł
%
budżet
powiatu
zł
%
budżet gminy
zł
98 556,48
550 793,57
649 350,05
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
%
30
30
30
inne
krajowe
fundusze
publiczne
(jakie?)
zł
%
Międzynarod
owe
środki
Instytucje
inne
prywatne
(jakie?) Finansowe
(jakie?)
(jakie?)
zł
%
zł
%
zł
%
Całkowity koszt
zł
%
328 521,60
1 835 978,57
2 164 500,16
100
100
100
88
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
VIII. SYSTEM WDRAŻANIA, MONITOROWANIA I OCENY PLANU ROZWOJU
LOKALNEGO
System wdrażania Planu Rozwoju Lokalnego Gminy Bukowina Tatrzańska oparty jest na zasadach
wdrażania pomocy strukturalnej Unii Europejskiej. Jednostki samorządu terytorialnego korzystające
ze środków finansowych funduszy strukturalnych UE są zobowiązane przestrzegać zasad i procedur
wspólnotowych, które zostały określone w Rozporządzeniu z dnia 21 czerwca 1999 r. nr 1260/1999
wprowadzającym ogólne przepisy odnośnie funduszy strukturalnych oraz rozporządzeniach
odnoszących się do poszczególnych funduszy strukturalnych. Poszczególne projekty będą wdrażane
w oparciu o zasady wydatkowania środków wg źródeł ich pochodzenia. W niektórych sytuacjach
może to oznaczać, że podmiot korzystający z różnych źródeł finansowania będzie musiał sprostać
wielu wymaganiom formalnym. Dotyczy to w szczególności odmiennych zasad wykorzystania
środków pochodzących ze źródeł krajowych oraz środków pochodzących ze źródeł unijnych.
Instytucja Zarządzająca Planem Rozwoju Lokalnego Gminy Bukowina Tatrzańska
Funkcję Instytucji Zarządzającej i koordynującej realizację Planu Rozwoju Lokalnego będzie pełnił
Urząd Gminy. Zakres zadań Instytucji Zarządzającej obejmuje między innymi:
 dokonanie oceny ex-ante (przed rozpoczęciem) realizacji Planu,
 kreowanie i przyjmowanie propozycji projektów od instytucji podległych – beneficjentów
pomocy,
 przygotowywanie i składanie wniosków aplikacyjnych do instytucji zarządzających
programami operacyjnymi,
 kontrolę formalną składanych wniosków, ich zgodności z procedurami, z zapisami Planu,
 monitorowanie wdrażania poszczególnych projektów,
 zbieranie danych statystycznych i finansowych na temat postępów wdrażania oraz przebiegu
realizacji projektów w ramach Planu,
 zapewnienie zgodności realizacji Planu z poszczególnymi dokumentami programowymi
wyższego rzędu,
 zapewnienie przygotowania i wdrożenia planu działań w zakresie informacji
i promocji Planu (informowanie o współfinansowaniu przez UE realizowanych projektów),
 przygotowanie okresowych (np. kwartalnych, rocznych) raportów dotyczących wdrażania
Planu do instytucji zarządzających programami operacyjnymi, zbieranie informacji do raportu
o nieprawidłowościach,
 dokonanie oceny ex-post (po zakończeniu) realizacji Planu.
Dla właściwej oceny Instytucja Zarządzająca może tworzyć grupy robocze, składające się z lokalnych
ekspertów (przedstawiciele lokalnych środowisk społeczno-gospodarczych) oraz korzystać z opinii
niezależnych ekspertów i usług innych instytucji.
Sposoby monitorowania, oceny i komunikacji społecznej
Kluczowe znaczenie w zakresie monitorowania i oceny realizacji Planu Rozwoju Lokalnego posiada
Wójt Gminy Bukowina Tatrzańska i powołany przez niego zespół monitorujący (reprezentanci
lokalnych instytucji społecznych i gospodarczych). Jego funkcja będzie polegała na monitorowaniu
przebiegu realizacji zadań zawartych w Planie Rozwoju Lokalnego, okresowej ocenie oraz
ewentualnym podejmowaniu interwencji w przypadku stwierdzenia opóźnień lub nieuzasadnionej
rezygnacji z realizacji zadania.
Monitorowanie to proces systematycznego zbierania i analizowania wiarygodnych informacji
finansowych i statystycznych dotyczących wdrażania projektów, którego celem jest zapewnienie
zgodności realizacji projektów i programu z wcześniej zatwierdzonymi założeniami realizacji.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
89
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Monitorowanie realizacji Planu Rozwoju Lokalnego Gminy Bukowina Tatrzańska prowadzone będzie
w zakresie rzeczowym i finansowym.
Monitorowanie rzeczowe obejmować będzie skwantyfikowane dane obrazujące postęp we wdrażaniu
programu oraz umożliwienie oceny jego wykonania w odniesieniu do celów ustalonych w PRL
i będzie prowadzony w trzech kategoriach:
- wskaźniki produktu
- wskaźniki rezultatu
- wskaźniki oddziaływania
Monitorowanie finansowe obejmować będzie dane finansowe z realizacji projektów, będących
podstawą do oceny sprawności wydatkowania przeznaczonych na niego środków w oparciu o raporty
okresowe obrazujące wysokość wkładu finansowego pochodzącego ze środków publicznych.
Skuteczność Planu Rozwoju Lokalnego poddawana będzie także okresowej ocenie. Sprawowana ona
będzie przez Wójta Gminy i powołany przez niego zespół monitorujący przy pomocy określonych dla
każdego zadania wskaźników monitorowania (wskaźniki produktu, rezultatu, oddziaływania). Wójt
Gminy Bukowina Tatrzańska i powołany przez niego zespół monitorujący przedkładać będzie
okresowe raporty (półroczne) z przebiegu realizacji zadań umieszczonych w PRL na ręce
Przewodniczącego Rady Gminy. Ocena realizacji zadań wynikających z Planu Rozwoju Lokalnego
dokonywana będzie na sesji absolutoryjnej każdego roku.
Współpraca pomiędzy Gminą Bukowina Tatrzańska a sektorem prywatnym i organizacjami
pozarządowymi (partnerstwo lokalne) w realizacji Planu Rozwoju Lokalnego, opierać się będzie na
kilkunastu zasadach*:
- realizm - cele i terminy ich realizacji ustalane przez partnerów muszą być możliwe do osiągnięcia;
- pragmatyzm - poszukiwanie wymiernych i szybko osiągalnych rozwiązań jasno zdefiniowanych
problemów;
- stosowność - metody pracy i zasoby muszą być dostosowane do wymogów konkretnych działań,
partnerstwo musi umożliwiać osiąganie postępu w rozwoju lokalnym, przezwyciężanie kryzysów
i osiąganie akceptowalnych rozwiązań;
- podzielanie wspólnej wizji przyszłości gminy, która rozwija się i wzbogaca wraz z realizacją
projektów na rzecz rozwoju;
- otwartość i elastyczność pozwalające uczestniczyć jak największej liczbie osób i gwarantujące
zróżnicowany skład partnerstwa, warunek jego pomysłowości i innowacyjności;
- wysłuchiwanie, szacunek i zaufanie, dzięki którym można przełamać potencjalne konflikty,
uwzględnić różne punkty widzenia i osiągnąć prawdziwe porozumienie w miejsce pozornego
konsensusu;
- wzajemne zrozumienie umożliwiające poznanie umiejętności i możliwości różnych partnerów
oraz szybkie osiągnięcie najlepszej formy współdziałania i podziału obowiązków w konkretnych
sytuacjach;
- zrozumienie i dostosowanie się do potrzeb rożnych grup społecznych w celu zmobilizowania
i uczynienia odpowiedzialnymi wszystkich mieszkańców gminy;
- przejrzystość działań i troska o informowanie, tak by wszyscy mogli uczestniczyć w działaniu
i przez to zmieniać swoją mentalność;
- dyskusja nad rolą, funkcją i działaniami każdego z partnerów w celu wzmocnienia jego poparcia
i zaangażowania;
- determinacja, na ogół ze strony kilku kluczowych osób, gwarantująca spójność projektu jako
całości i uniemożliwiająca rozpraszanie działań.
*wykorzystano publikację „Partnerstwo w rozwoju lokalnym”, wydaną przez Fundację Wspomagania Wsi w
Warszawie, czerwiec 2003
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
90
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
Public relations Planu Rozwoju Lokalnego
Ważnym elementem realizacji Planu Rozwoju Lokalnego będzie plan komunikacji społecznej. Do
podstawowych zadań planu komunikacji społecznej należą:
- zapewnienie powszechnego dostępu do informacji o możliwościach uzyskania wsparcia w ramach
funduszy strukturalnych dla wszystkich grup docelowych na terenie Gminy Bukowina Tatrzańska;
- zapewnienie czytelnej informacji o kryteriach oceny i wyboru projektów oraz obowiązujących
w tym zakresie procedurach;
- zapewnienie bieżącego informowania opinii publicznej o zakresie i wymiarze pomocy
wspólnotowej dla poszczególnych projektów i rezultatach działań na poziomie powiatu;
- zapewnienie współpracy z instytucjami zaangażowanymi w monitorowanie i realizowanie Planu
Rozwoju Lokalnego w zakresie działań informacyjnych i promocyjnych poprzez wymianę
informacji i wspólne przedsięwzięcia;
- inicjowanie dodatkowych działań promocyjnych o zasięgu lokalnym;
- wykorzystanie nowoczesnych technologii, takich jak Internet, poczta elektroniczna, elektroniczna
archiwizacja dokumentów, w celu usprawnienia komunikacji pomiędzy podmiotami
uczestniczącymi w realizacji Planu Rozwoju Lokalnego,
- promowanie udanych efektów współpracy pomiędzy Gminą Bukowina Tatrzańska a sektorem
prywatnym i organizacjami pozarządowymi.
Działania promocyjne podejmowane w ramach realizacji Planu Rozwoju Lokalnego Gminy
Bukowina Tatrzańska będą uwzględniały potrzeby wymienionych grup docelowych w zakresie
informacji oraz użytych instrumentów:
 Opinia publiczna – powszechna wiedza na temat działań związanych z wdrażaniem oraz
wykorzystaniem środków Unii Europejskiej służyć będzie prezentacji korzyści płynących
z członkostwa we Wspólnocie, budowaniu pozytywnego wizerunku podmiotów zaangażowanych
w proces wdrażania pomocy, jak również przyczyni się do poparcia dla inwestycji, których
bezpośrednim beneficjentem będzie społeczność lokalna powiatu.
 Beneficjenci – to osoby, instytucje lub grupy społeczne bezpośrednio korzystające z wdrażanej
pomocy. Będą to m.in.:
- podmioty będące jednostkami podległymi samorządowi gminnemu bądź realizujące
zadania jednostki samorządu powiatowego,
- podmioty gospodarcze,
- organizacje zrzeszające przedsiębiorców,
- organizacje pozarządowe,
- związki wyznaniowe,
- mieszkańcy powiatu,
- turyści.
 Partnerzy w realizacji inwestycji, m.in.:
- gminy z terenu powiatu,
- sąsiednie powiaty,
- Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego,
- Małopolski Urząd Wojewódzki,
- banki,
- osoby publiczne związane z Gminą Bukowina Tatrzańska.
Realizacji polityki promocyjnej służyć będą następujące instrumenty:
o konferencje, seminaria, wykłady, warsztaty, prezentacje – propagujące informacje
o możliwościach wykorzystania środków unijnych i rezultatach wsparcia UE;
o wizytacje projektów, ekspozycje projektów – będą stanowić skuteczne metody prezentacji
osiągnięć w zakresie realizacji inicjatyw z wykorzystaniem środków Unii Europejskiej;
o wykorzystanie tablic informujących o współfinansowania inwestycji z funduszy strukturalnych
Unii Europejskiej,
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
91
PLAN ROZWOJU LOKALNEGO GMINY BUKOWINA TATRZAŃSKA
o
o
o
informowanie o projektach oraz ich promocja przez beneficjentów – (ważne będzie przekazanie
odpowiedniej wiedzy beneficjentom z Gminy Bukowina Tatrzańska, którzy będą odpowiedzialni
za spełnienie wymogów w tym zakresie);
serwisy internetowe – będą szybkim i ogólnodostępnym źródłem informacji dla potencjalnych
beneficjentów i instytucji o aktualnych możliwościach skorzystania z pakietu pomocowego, zaś
dla opinii publicznej stanowić kompleksowe źródło informacji o osiągnięciach Planu Rozwoju
Lokalnego i wsparciu ze strony Unii Europejskiej dla Gminy Bukowina Tatrzańska;
współpraca z mediami lokalnymi i regionalnymi – działania wykorzystujące współpracę z prasą,
radiem, telewizją o zasięgu lokalnym i regionalnym będą kluczowym elementem przy realizacji
Planu Rozwoju Lokalnego. Działania podejmowane za pośrednictwem mediów będą miały formę
artykułów i relacji prasowych, audycji radiowych i telewizyjnych, reklam i ogłoszeń.
Opracowanie:
FRDL – Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie
92
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards