czytaj PDF - Endokrynologia Pediatryczna

advertisement
Golec J. i inni: Jakość kości u dzieci łódzkich w wieku szkolnym określona na podstawie parqametrów badania ultradźwiękowego
Vol. 12/2013 Nr 2(43)
Endokrynologia Pediatryczna
Pediatric Endocrinology
Jakość kości u dzieci łódzkich w wieku szkolnym określona na podstawie parametrów
badania ultradźwiękowego
Bone quality in school-aged children from Lodz based on parameters of ultrasound
examination
Joanna Golec, Ewa Rychłowska, Elżbieta Woźniak, Jolanta Karalus, Danuta Chlebna-Sokół
Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości, I Katedra Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Adres do korespondencji:
Joanna Golec, ul. Sporna 36/50, 91-744 Łódź, tel. 42 617 77 15, fax 42 617 77 15,
e-mail: [email protected]
Słowa kluczowe: jakość kości, badanie ultradźwiękowe kości, dzieci
Key words: bone quality, ultrasound examination of the bones, children
Praca częściowo finansowana z grantu Narodowego Centrum Nauki numer grantu 407273739 oraz z funduszy działalności statutowej Kliniki
Nr 503/1-090-02/503-01.
STRESZCZENIE/ABSTRACT
Wprowadzenie i cel pracy. Obiektywna ocena struktury i jakości kości u dzieci jest trudna ze względu na zwiększanie się wymiarów szkieletu w okresie przyspieszonego wzrastania i dojrzewania. Rozwój masy kostnej i kształtowanie się dojrzałej tkanki kostnej zależą od czynników genetycznych jak i środowiskowych, takich jak: dieta, aktywność fizyczna czy oddziaływanie chorób przewlekłych. Na większość z wymienionych czynników środowiskowych
można więc wpływać poprzez działania profilaktyczne. Stąd podejmowane są badania u dzieci mające na celu ocenę jakości kości oraz jej uwarunkowań. Materiał i metody. Do badań włączono 155 zdrowych dzieci w wieku 10–15
lat mieszkających w Łodzi. U każdego dziecka przeprowadzono badanie ankietowe metodą bezpośrednią oraz badanie lekarskie i badanie ultradźwiękowe kości. Wyniki. Dzieci podzielono na 2 podgrupy: I – z prawidłowymi parametrami badania ultradźwiękowego kości oraz II – z obniżonymi wartościami tych parametrów. Wykazano, że dzieci
z podgrupy II charakteryzowały się młodszym wiekiem i niższą wysokością ciała. Natomiast nie było takiej zależności
w przypadku masy ciała . Stwierdzono też wyższą częstość występowania złamań i dolegliwości bólowych kości
u dzieci z obniżonymi wskaźnikami badania ultradźwiękowego kości w porównaniu z dziećmi z prawidłową jakością kości. Wnioski. 1. Badanie ultradźwiękowe okazało się przydatnym testem w wykrywaniu obniżonej jakości kości u dzieci w wieku szkolnym. 2. Spośród wskaźników rozwoju somatycznego wysokość ciała wykazuje największy
wpływ na kształtowanie się parametrów określających jakość kości. 3. Rozpoznanie obniżonych wartości parametrów
badania ultradźwiękowego kości u prawie połowy badanych dzieci stanowi ważny argument na rzecz upowszechnienia tego rodzaju badań w okresie pokwitania. 4. Gorsza jakość kości w okresie intensywnego wzrastania, która może
przyczynić się do wystąpienia chorób metabolicznych kości w dalszych latach życia, jest istotnym wskazaniem do
podjęcia odpowiednich działań prewencyjnych już we wczesnym dzieciństwie. Endokrynol. Ped. 12/2013;2(43):33-40.
33
Praca oryginalna
Endokrynol. Ped., 12/2013;2(43):33-40
Introduction and purpose. An objective assessment of the structure and quality of the bone in children is difficult
due to the increase in size during the period of accelerated skeletal growth and maturation. Bone development and formation of mature bone tissue depend on genetic factors as well as environmental issues such as diet, physical activity and the impact of chronic diseases. For most of these environmental factors can be so influenced by preventive measures in childhood, hence the research is undertaken in children to assess bone quality and its determinants. Material
and methods. The study included 155 healthy children aged 10-15 years living in Lodz. In each child, physical examination, ultrasound bone examination and questionnaire were carried out. Results. Children were divided into 2 groups: I: with normal bone ultrasound parameters and subgroup II: the discounted values of these parameters has been
shown that children from group II were characterized by a younger age and lower body height. However, there was no
dependence of the body weight. It was also a higher incidence of fractures, and the presence of bone pain in children
with reduced rates of bone ultrasound exam compared with children with normal bone quality. Conclusions. 1 Ultrasound has proved to be a useful test in detecting impaired bone quality in children of school age. 2. Among the indicators of the development of somatic body height has the greatest impact on the parameters that determine the quality
of the bone. 3 Recognition of the value of reduced bone ultrasound parameters in almost half of the children is an important argument for this kind of research at puberty. 4 Worse quality of bone in the period of intensive growth, which
can lead to metabolic bone diseases in later years of life, is an important indication to take appropriate preventive measures in early childhood. Pediatr. Endocrinol. 12/2013;2(43):33-40.
Wstęp
Struktura i jakość kości są bardzo trudne do
obiektywnej oceny u dzieci ze względu na zwiększanie się wymiarów szkieletu w okresie przyspieszonego wzrastania i dojrzewania. Zmiany te wiążą
się z przyrostem masy kostnej, zwłaszcza minerału, ale także z dojrzewaniem i różnicowaniem się
struktury tkanki kostnej, które zależą zarówno od
czynników genetycznych, jak też od czynników
środowiskowych, takich jak: dieta, aktywność fizyczna czy oddziaływanie chorób przewlekłych.
Na większość z wymienionych czynników środowiskowych można więc wpływać poprzez działania profilaktyczne. Stąd podejmowane są badania
u dzieci mające na celu ocenę jakości kości oraz jej
uwarunkowań.
Badania obrazowe zajmują szczególne miejsce
w rozpoznawaniu zaburzeń metabolicznych kośćca. W świetle aktualnej wiedzy medycznej badanie densytometryczne uznawane jest za „złoty standard” w rozpoznawaniu osteoporozy i niskiej masy
kostnej u dorosłych i u dzieci. Uzyskane w tym badaniu pomiary gęstości mineralnej kości nie mogą
być odnoszone do wartości szczytowej masy kostnej u młodych dorosłych (wskaźnik T-score), lecz
do średniej masy kostnej dla danego wieku i płci,
i są na ogół przedstawiane jako wartość znormalizowana w liczbie odchyleń standardowych (wskaźnik Z-score). Inną, stosowaną już od wielu lat, metodą badania jest ilościowa metoda ultradźwiękowa
(Quantitative Ultrasound – QUS). Należy podkreślić, iż w przeciwieństwie do metody densytometrycznej nie naraża ona pacjenta na promieniowanie
34
jonizujące, jest stosunkowo tania i łatwa do wykonania, a aparat może być przenoszony. Badanie to,
jak uważa się powszechnie, pozwala na ocenę jakości kośćca poprzez pomiar prędkości rozchodzenia
się wiązki ultradźwiękowej (SOS – speed of sound)
w warstwie korowej kości. Pomiar ten odzwierciedla cechy ilościowe tkanki kostnej, takie jak: mineralizacja, elastyczność, mikrostruktura kośćca oraz
grubość warstwy korowej [1–3]. Parametr SOS tego
badania potwierdza zatem fizyczne właściwości
kości, czyli moduł sprężystości Younga i wytrzymałość na ściskanie, co jest zależne od gęstości mineralnej i elastyczności kości korowej oraz jej mikroarchitektury [4, 5]. Pomiary mogą być wykonywane
w różnych obwodowych odcinkach szkieletu, a uzyskane wyniki badań są odnoszone do bazy referencyjnej dla dziewcząt i chłopców rasy kaukaskiej.
Badanie to wydaje się idealne do przesiewowej,
wstępnej oceny masy kostnej.
Badane dzieci i metody badań
W latach 2011 i 2012 do badań włączono 155
dzieci w wieku 10–15 lat mieszkających w Łodzi,
uznanych za zdrowe. Badanie ultradźwiękowe kości
przeprowadzono u 80 z nich, w tym 42 dziewcząt
i 38 chłopców. Kwalifikacja dzieci do uczestnictwa w badaniu odbywała się w szkołach podstawowych i gimnazjach, po uzyskaniu zgody pisemnej
od rodziców/ opiekunów dziecka. U każdego dziecka przeprowadzono badanie ankietowe metodą bezpośrednią oraz badanie lekarskie i badanie ultradźwiękowe kości. Badanie ankietowe uwzględniało
wywiad dotyczący suplementacji witaminy D, czasu
Golec J. i inni: Jakość kości u dzieci łódzkich w wieku szkolnym określona na podstawie parqametrów badania ultradźwiękowego
przebywania na świeżym powietrzu, przebytych
złamań kości, dolegliwości bólowych ze strony
układu ruchu oraz podstawowych informacji na
temat dotychczasowego rozwoju i stanu zdrowia.
Dla potrzeb niniejszej pracy wykorzystano informacje co do liczby przebytych złamań oraz występowania dolegliwości bólowych kości, natomiast
pozostałe informacje będą omówione w odrębnej
publikacji. U każdego dziecka przeprowadzono
badanie lekarskie z uwzględnieniem stanu narządu
ruchu oraz obecności wadliwej postawy ciała. Wykonano też pomiary masy i wysokości ciała oraz
wyliczono wskaźnik masy ciała (BMI – Body Mass
Index). Uzyskane wyniki porównano z normami dla
dzieci (siatki centylowe), opracowanymi na podstawie badania OLAF dla zdrowych dzieci w wieku
7–18 lat [6]. Za prawidłowe uznawano wartości pomiędzy 5 a 95 centylem dla masy ciała i wskaźnika BMI, natomiast dla wysokości ciała w zakresie
10–90 centyla.
Przeprowadzono także badanie ultradźwiękowe
kości długich (kość piszczelowa prawa i lewa oraz
kość promieniowa prawa i lewa) za pomocą aparatu
Sunlight Omnisense 7000P. W badaniu tym wykorzystuje się pomiar prędkości rozchodzenia się fali
ultradźwiękowej (speed of sound – SOS) wzdłuż
osi długiej kości, który odzwierciedla w ogólnym
znaczeniu jakość kośćca. Częstotliwość fali ultradźwiękowej emitowanej przez aparat wynosi średnio 1,25 MHz (zakres 0,7–1,8 MHz). Sunlight Ominisense charakteryzuje duża dokładność pomiarów
(0,2–0,5% w zależności od miejsca pomiaru),
a miejsca pomiaru są ściśle zdefiniowane (kość
piszczelowa, promieniowa). Średnia z kilku (najczęściej trzech) pomiarów prędkości jest porównywana z komputerową bazą referencyjną, na tej
podstawie wyliczany jest wskaźnik Z-score (zdefi-
niowany jako liczba odchyleń standardowych wykonanych pomiarów od średniej dla płci i wieku).
Wskaźnik Z-score poniżej -1,0 świadczy o obniżonej jakości kości, a Z-score -2,0 i poniżej – o niskiej
masie kostnej, ale ostateczne rozpoznanie wymaga
potwierdzenia badaniem DXA.
Analizę statystyczną przeprowadzono z wykorzystaniem programu komputerowego STATISTICAPL v.10. Posłużono się miarami statystyki opisowej, takimi jak średnia arytmetyczna (X),
odchylenie standardowe (SD). W opracowaniu zastosowano metody nieparametrycznej analizy statystycznej w postaci testów U Manna-Whitneya oraz
Kruskala-Wallisa, odpowiednio dla dwustanowych
oraz liczniejszych grup. Różnice między grupami,
jak też obecność korelacji, uznawano za istotne statystycznie przy p<0,05.
Wyniki
Charakterystykę badanej grupy dzieci, w tym
niektóre informacje z badania ankietowego oraz
średnie wartości podstawowych pomiarów rozwoju somatycznego chłopców i dziewcząt, przedstawiono w tabeli I.
Średnie wartości parametrów ocenianych na
podstawie badania ultradźwiękowego kości (promieniowych i piszczelowych) zostały zawarte w tabeli II. Przedstawione w tabeli wartości średnie
sugerują dominowanie obniżonych parametrów ultradźwiękowych kości, jednak ocena indywidualna wykazała, że u ponad połowy dzieci mieściły się
one w normie.
Biorąc pod uwagę wyniki badania ultradźwiękowego (QUS) dzieci podzielono na dwie podgrupy:
I – z prawidłowymi parametrami badania ultradźwiękowego kości (n= 41 tj. 51,25%) oraz II – z ob-
Tabela I. Charakterystyka badanej grupy dzieci uwzględniająca średnie wartości podstawowych pomiarów rozwoju
somatycznego oraz niektóre dane ankietowe
Table I. Characteristics of the study group of children including the average values of the basic measurements of somatic
development and some questionnaire data
Wiek
(lata)
Masa
ciała
(kg)
Wysokość
ciała (cm)
Dziewczynki
(n=42)
11,48
42,27
148,39
Chłopcy (n=38)
12,31
50,01
Razem (n= 80)
11,88
45,72
Wskaźnik
BMI
Liczba dzieci z:
Wadą
postawy
Złamaniami
kości
Bólami
kości
18,64
18
16
12
159,72
19,20
14
14
11
153,50
18,88
32
30
23
35
Praca oryginalna
Endokrynol. Ped., 12/2013;2(43):33-40
Tabela II. Wartości średnie wskaźnika Z-score dla poszczególnych kości w grupach dziewcząt i chłopców oraz łącznie –
u wszystkich dzieci
Table II. The average values of Z-scores for each bone in the groups of girls and boys, and together – in all children
Wskaźnik Z-score badania ultradźwiękowego
Piszczelowa P
Piszczelowa L
Promieniowa P
Promieniowa L
Dziewczynki n=42
-0,66
-1,02
-0,73
-1,48
Chłopcy n=38
-1,74
-1,21
-1,28
-1,21
Razem n=80
-1,17
-1,33
-0,98
-1,34
niżonymi (Z-score poniżej – 1) wartościami tych
parametrów (n=39, tj. 48,75%).
Ocena podstawowych wskaźników rozwoju somatycznego (masy, wysokości, BMI), przy zastosowaniu siatek centylowych, wykazała, że niedobory
wysokości i masy ciała, jak również niskie wartości
wskaźnika BMI dotyczą około 20% badanej populacji (tabela III).
Nie wykazano różnic istotnych statystycznie
w zakresie parametrów badania ultradźwiękowego kości (średnia z 4 pomiarów) pomiędzy dziećmi
z prawidłowym rozwojem somatycznym (10–90 centyl dla wszystkich wskaźników) jak też tymi z niedoborem lub nadmiarem masy i wysokości ciała.
Analiza korelacji, jakiej dokonano w całej grupie dzieci, nie wykazała istotnych statystycznie za-
Tabela III. Liczba i (procent) dzieci (dziewcząt i chłopców) w poszczególnych przedziałach centylowych wysokości, masy
ciała i wskaźnika BMI oraz średnie wartości wskaźnika Z-score (z 4 pomiarów kości)
Table III. Number (and percentage) of children (girls and boys) in individual compartments percentile in height, weight and
BMI, and average values of Z-scores (from 4 measurements of the bones)
WYSOKOŚĆ CIAŁA
<10 centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
10-90 centyl
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
>90
centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
Dziewczęta
(n= 42)
7 (16,6%)
-2,21
29 (69%)
-0,55
6 (14,2%)
-1,44
Chłopcy
(n=38)
4 (10,5%)
-1,51
30 (78,9%)
-1,12
4 (10,5%)
-1,57
MASA CIAŁA
<15 centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
15-85 centyl
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
>85
centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
Dziewczęta
(n=42)
9 (21,4%)
-0,36
23 (54,7%)
-1,08
10
(23,8%)
-1,28
Chłopcy
(n=38)
6 (15,7%)
-1,41
24 (63,1%)
-1,53
8 (21%)
-1,25
WSKAŹNIK BMI
Dziewczęta
(n=42)
Chłopcy
(n=38)
<15centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
15-85 centyl
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
>85
centyla
Z-score (średnie
z 4 pomiarów)*
9 (21,4%)
-0,63
24 (57,1%)
-0,76
9 (21,4%)
-1,88
8 (21%)
-0,97
23 (60,5%)
-1,80
7 (18,4%)
-0,65
* p nieistotne statystycznie dla wartości Z-score QUS w zakresie wszystkich wskaźników rozwoju pomiędzy grupami dzieci będących w różnych zakresach
centylowych
36
Golec J. i inni: Jakość kości u dzieci łódzkich w wieku szkolnym określona na podstawie parqametrów badania ultradźwiękowego
leżności pomiędzy parametrami badania ultradźwiękowego kości a liczbą złamań kości i ich dolegliwościami bólowymi (informacje z badania ankietowego), a także obecnością wadliwej postawy
ciała, nie było również korelacji ze wskaźnikami
rozwoju.
Dopiero wyodrębnienie podgrup uwzględniających parametry QUS pozwoliło na wykazanie istotnej zależności od wieku i wysokości ciała. A mianowicie dzieci z obniżoną jakością kości były młodsze
(ryc. 1) i niższe (ryc. 2). Jakość kości nie zależała
natomiast od masy ciała (ryc. 3).
Należy podkreślić, że w podgrupach stwierdzono też wyższą częstość występowania złamań
u dzieci z obniżonymi wskaźnikami badania ultradźwiękowego kości w porównaniu z dziećmi z prawidłową jakością kości (46,3% vs. 28,2%). Podobnie
częściej dzieci z nieprawidłowym wynikiem badania ultradźwiękowego zgłaszały dolegliwości bólowe kości, zwłaszcza kończyn dolnych (podudzia
i stopy) (36,5% w podgrupie II vs 20,5% w podgrupie I). Ze względu na brak istotności współczynniki
korelacji nie zostały zamieszczone w pracy.
Dyskusja
Badanie ultradźwiękowe kości jest coraz częściej stosowane w populacji wieku rozwojowego,
ponieważ jest badaniem bezpiecznym i nieinwazyjnym, a jednocześnie wyniki dobrze odzwierciedlają strukturę kości i jej jakość. Metoda ta jest z reguły polecana do badań przesiewowych [7, 8], co również zostało wykorzystane w naszym badaniu.
Wyniki badań wykazały obniżenie parametrów
ultradźwiękowych kości u połowy (uznanych za
zdrowe) dzieci – 48% dzieci miało obniżony wskaźnik Z-score (poniżej -1,0) co najmniej w dwu lokalizacjach. Wskazywać to może na intensywne
zmiany w układzie kostnym w okresie pokwitania
(9–15 lat), kiedy to dynamicznym przyrostom masy
�
����������
���
�
���
�����������
���
���
���
�
��
��
��
��
��
��������������
���������
���������
����������
Ryc. 1. Wskaźnik Z-score parametrów badania ultradźwiękowego kości (średnie z 4 pomiarów kości) w odniesieniu do
wieku dzieci w podgrupie I i II
Fig. 1. Z-score of bone ultrasound parameters (average of 4 measurements of bone) in relation to the age of the children
in the subgroup I and II
37
Praca oryginalna
Endokrynol. Ped., 12/2013;2(43):33-40
����������
�
����
����
����
�������������
����
����
����
�
����
����
����
����
��
���
������� �������
���������
����������
�����������
�
Ryc. 2. Wskaźnik Z-score parametrów badania ultradźwiękowego kości (średnie z 4 pomiarów kości) w odniesieniu do
wysokości ciała dzieci w podgrupie I i II
Fig. 2. Z-score of bone ultrasound parameters (average of 4 measurements of bone) in relation to the amount of
children’s bodies in a subgroup I and II
�
���������
���
���
���������������
���
���
���
�
���
���
���
��
���
�������������
�
��������
����������
���������
�
�
Ryc. 3. Wskaźnik Z-score parametrów badania ultradźwiękowego kości (średnie z 4 pomiarów kości) w odniesieniu
do masy
ciała dzieci w podgrupie I i II
Fig. 3. Z-score of bone ultrasound parameters (average of 4 measurements of bone) in relation to body weight of children
in the subgroup I and II
38
Golec J. i inni: Jakość kości u dzieci łódzkich w wieku szkolnym określona na podstawie parqametrów badania ultradźwiękowego
i wysokości ciała towarzyszy zwiększanie się masy
kostnej [9]. Jednocześnie w tym czasie, częściej
aniżeli w innych okresach rozwojowych, mogą występować zaburzenia. Gorsza jakość kości z czasem
może doprowadzić do obniżenia się gęstości mineralnej i uzyskania niższej niż biologicznie zaprogramowana wartości szczytowej masy kostnej [10].
Niska szczytowa masa kostna uważana jest za czynnik ryzyka rozwoju osteoporozy i złamań kości.
Otrzymane wyniki potwierdzają konieczność prowadzenia badań przesiewowych układu kostnego
u dzieci zdrowych w okresie pokwitania i odpowiedniego postępowania profilaktycznego celem
uzyskania jak najwyższej optymalnej szczytowej
masy kostnej, co zabezpieczy przed rozwojem osteoporozy w późniejszym wieku.
Mimo że nie stwierdzono istotnych statystycznie
zależności pomiędzy niektórymi wskaźnikami antropometrycznymi (masa ciała, wskaźnik BMI) a parametrami badania ultradźwiękowego w ogólnej ocenie całej grupy, to przy uwzględnieniu obniżonych
wartości tych parametrów (podgrupa II) wykazano,
że wysokość ciała koreluje ze wskaźnikami jakości
kości. Oznacza to, że u dzieci niższych występowała gorsza jakość kości. Spostrzeżenia co do wpływu
wysokości ciała są zgodne z wynikami niektórych
autorów [11, 12]. Stwierdzono także, że niższe wartości Z-score są obserwowane u dzieci młodszych
w porównaniu ze starszymi, a zatem dzieci przed
skokiem pokwitaniowym osiągały niższe parametry
badania ultradźwiękowego aniżeli te, u których wystąpił już intensywny przyrost wysokości ciała. Wyniki te są zbieżne z uzyskanymi przez innych badaczy
[13–17], odnotowujących zwiększanie się wartości bezwzględnych wszystkich analizowanych parametrów ultradźwiękowych wraz ze wzrostem masy
i wysokości ciała zarówno u chłopców, jak i dziewcząt. Większość autorów wskazuje na masę ciała
jako najważniejszy czynnik modyfikujący gęstość
mineralną kości i jej jakość [18, 19]. Na takie zależności zwracają uwagę m.in. Kolmaga i wsp., którzy
stwierdzają, że u 1/3 badanych dzieci z zaburzeniami odżywienia częściej aniżeli u tych z prawidłową masą ciała występuje obniżenie parametrów badania ultradźwiękowego kości [20]. W niniejszej pracy
nie udało się wykazać istotnej statystycznie zależności pomiędzy parametrami badania ultradźwiękowego kości a niedoborem czy nadmiarem masy ciała, co
może wynikać z faktu, że w naszych obserwacjach
zaburzenia w zakresie masy ciała nie były zbyt duże.
W populacji wieku rozwojowego postępowanie
profilaktyczne jest skierowane zarówno na ochro-
nę przed skutkami chorób, jak też na zwiększanie
zdolności organizmu do obrony przed niekorzystnymi czynnikami zewnętrznymi. Dzieci w okresie
pokwitania są narażone na liczne urazy w związku
z aktywnością ruchową zorganizowaną (zajęcia WF,
dodatkowe zajęcia sportowe), ale także z uwagi na
naturalną potrzebę ruchu. Obniżenie jakości kości,
w tym jej wytrzymałości i sprężystości, skutkuje
złamaniami kości, co mogłyby potwierdzić wyniki
przeprowadzonych przez nas badań, które dowiodły, że u dzieci z obniżonymi parametrami badania
ultradźwiękowego kości częściej występują złamania. Mussa i wsp. przeprowadzili badanie ultradźwiękowe kości w grupie 1700 dzieci, wykazując, że
badanie ultradźwiękowe jest dobrym testem do oceny ryzyka złamań kości, gdyż wskaźniki tego badania były istotnie niższe u dzieci ze złamaniami
w porównaniu z dziećmi bez złamań [21].
Wszystkie dzieci, u których wykryto nieprawidłowości w badaniu przedmiotowym, zaburzenia
jakości kości w badaniu ultradźwiękowym czy wielokrotne złamania kości, zostały objęte stałą opieką
wysokospecjalistycznej poradni leczenia osteoporozy i chorób kości u dzieci.
Podsumowując, badanie ultradźwiękowe kości
jako bezpieczna i nieinwazyjna metoda może być pomocne w wykrywaniu zaburzeń metabolizmu kostnego w populacji wieku rozwojowego. Ocena struktury i jakości kości w okresie pokwitania metodą
ultradźwiękową wykazała nieprawidłowości u prawie połowy z badanych dzieci w wieku 10–15 lat
uznanych za zdrowe. Wykazano także, iż aktywność
fosfatazy zasadowej koreluje pozytywnie z jakością
kości ocenianą w przesiewowym badaniu ultradźwiękowym. Ten parametr mógłby być wykorzystany
do wczesnego wykrywania zaburzeń procesów metabolicznych kości w okresie pokwitania. Obniżenie
parametrów badania ultradźwiękowego kości może
prowadzić do zwiększonego ryzyka złamań i dolegliwości bólowych ze strony układu kostnego.
Wnioski
1. Badanie ultradźwiękowe okazało się przydatnym testem w wykrywaniu obniżonej jakości kości
u dzieci w wieku szkolnym.
2. Spośród wskaźników rozwoju somatycznego wysokość ciała wykazuje największy wpływ na
kształtowanie się parametrów określających jakość
kości.
3. Rozpoznanie obniżonych wartości parametrów badania ultradźwiękowego kości u prawie po39
Praca oryginalna
łowy badanych dzieci stanowi ważny argument na
rzecz upowszechnienia tego rodzaju badań w okresie pokwitania.
4. Gorsza jakość kości w okresie intensywnego
wzrastania, która może przyczynić się do wystąpie-
Endokrynol. Ped., 12/2013;2(43):33-40
nia chorób metabolicznych kości w dalszych latach
życia, jest istotnym wskazaniem do podjęcia odpowiednich działań prewencyjnych już we wczesnym
dzieciństwie.
PIŚMIENNICTWO/REFERENCES
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
[10]
[11]
[12]
[13]
[14]
[15]
[16]
[17]
[18]
[19]
[20]
[21]
40
Czech-Kowalska J., Dobrzańska A., Kornacka K. et al.: Ilościowe badanie ultradźwiękowe kości piszczelowej u noworodków donoszonych i wcześniaków. Pediatr. Pol., 2002:77(12), 1034-1049.
McDevitt H., Tomlinson C., White M.P. et al.: Quantitative ultrasound assessment of bone in preterm and term neonates. Arch. Dis.
Child. Fetal. Neonatal. Ed., 2005:90(4), 341-342.
Nemet D., Dolfin T., Wolach B. et al.: Quantitative ultrasound measurements of bone speed of sound in premature infants. Eur. J. Pediatr., 2001:160(12), 736-740.
Fewtrell M.S., Loh K.L., Chomtho S. et al.: Quantitative ultrasound (QUS): a useful tool for monitoring bone health in preterm infants?
Acta Paediatr., 2008:97(12), 1625-1630.
Chlebna-Sokół D.: Zdrowe kości. Uwarunkowania rozwoju masy kostnej u dzieci łódzkich w wieku szkolnym. Łódź 2007.
Kułaga Z., Różdżyńska A., Palczewska I. et al.: Siatki centylowe wysokości, masy ciała i wskaźnika masy ciała dzieci i młodzieży
w Polsce – wyniki badania OLAF. Standardy Medyczne/Pediatria, 2010:7, 690-700.
Baroncelli G.I., Federico G., Bertelloni S. et al.: Assessment of bone quality by quantitative ultrasound of proximal phalanges of the
hand and fracture rate in children and adolescents with bone and mineral disorders. Pediatr. Res., 2003:54(1), 125-173.
Barzel U.S., Massey L.K.: Excess dietary protein can adversely affect bone. J. Nutr.,1998:128(6), 1051-1053.
Bergh J.P., Noordam C., Ozyilmaz A. et al.: Calcaneal ultrasound imaging in healthy children and adolescents: relation of the ultrasound parameters BUA and SOS to age, body weight, height, foot dimensions and pubertal stage. Osteoporos Int., 2000:11(11)
,967-976.
Pluskiewicz W., Gawlik R.: Zapobieganie osteoporozie w okresie dojrzewania przed uzyskaniem szczytowej masy kostnej. Post.
Osteoartrol., 1994: 6, 19-23.
Moretto de Oliveria M.R., Cristiane da Silva C., Kurokawa C.S. et al.: Bone mineral density in healthy female adolescents according
to age, bone age and pubertal breast stage. Open Orthop J., 2011:5, 324-330.
Baroncelli G.I., Federico G., Vignolo M. et al.: Cross-sectional reference data for phalangeal quantitative ultrasound from early childhood to young-adulthood according to gender, age, skeletal growth, and pubertal development. Bone., 2006:39(1), 159-173.
Hans D., Schott A.M., Arlot M.E. et al.: Influence of anthropometric parameters on ultrasound measurements of Os calcis. Osteoporos Int., 1995:5(5), 371-376.
Lonzer M.D., Imrie R., Rogers D. et al.: Effects of heredity, age, weight, puberty, activity, and calcium intake on bone mineral density in children. Clin. Pediatr. (Phila)., 1996:35(4), 185-189.
Małecka-Tendera E., Matusik P., Franek E. et al.: Zależność gęstości mineralnej kręgosłupa lędźwiowego od wieku, wzrostu i masy
ciała dziewcząt w okresie dojrzewania. Endokrynol. Ped., 2002:1, 9-15.
Papierkowski A., Trębacz H., Blacha J. et al.: Ultradźwiękowa ocena kości piętowych zdrowych dzieci w wieku szkolnym. Przegl. Pediatr, 1998:3, 204-207.
Sabatier J.P., Guaydier-Souquičres G., Laroche D. et al.: Bone mineral acquisition during adolescence and early adulthood: a study
in 574 healthy females 10-24 years of age. Osteoporos Int., 1996:6(2), 141-148.
Hasselstrřm H., Karlsson K.M., Hansen S.E. et al.: Sex differences in bone size and bone mineral density exist before puberty. The
Copenhagen School Child Intervention Study (CoSCIS). Calcif Tissue Int., 2006:79(1), 7-14.
Yilmaz D., Ersoy B., Bilgin E. et al.: Bone mineral density in girls and boys at different pubertal stages: relation with gonadal steroids, bone formation markers, and growth parameters. J. Bone. Miner. Metab., 2005:23(6), 476-482.
Kolmaga A., Zimna-Walendzik E., Rusinska A. et al.: Zaburzenia stanu odżywienia dzieci kończących szkołę podstawową w Łodzi
a jakość kości. Część I. Ocena parametrów antropometrycznych, subiektywnej aktywności fizycznej i stanu uzębienia. Hygiea Public Health, 2011:46(1), 64-70.
Mussa A., Porta F., Baldassarre G. et al.: Phalangeal quantitative ultrasound in 1,719 children and adolescents with bone disorders.
Osteoporos Int., 2012:23(7), 1987-1998.
Download
Random flashcards
Create flashcards