Uwarunkowania i skutki uzależnień

advertisement
UWARUNKOWANIA I SKUTKI UZALEŻNIEŃ
Spotkanie I
CELE:
1. Poznawczy:
- poznanie pojęcia i istoty uzależnień, działania, skutków ubocznych używek, najczęstszych
przyczyn sięgania po środki odurzające
2. Wychowawczy:
- uświadomienie szkodliwości zażywania różnego rodzaju używek
- skłonienie do autorefleksji
- rozwijanie umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z problemami
- rozwijanie umiejętności dyskutowania
- wskazanie sposobów właściwego spędzania czasu wolnego
3. Opiekuńczy:
- kształtowanie pozytywnej atmosfery w grupie
- zaspokojenie potrzeby kontaktu z rówieśnikami
- zaspokojenie potrzeby wyrażania własnych poglądów
ŚRODKI: arkusze, flamastry
METODY: praca w grupach, dyskusja, wykład
1. Przedstawienie tematu zajęć
Tematem dzisiejszych zajęć będą środki uzależniające i ukazanie faktu, że sięganie po używki nie
jest koniecznością ciążącą na człowieku, ale obyczajem, który wchodzi w jego życie, gdy ten nie
umie w inny sposób rozwiązywać swoich problemów, inaczej poprawiać swojego samopoczucia i
w inny – twórczy sposób spędzać czasu. Z czasem sięganie po środki odurzające przeradza się w
uzależnienie i doprowadza do degradacji człowieka, a często i jego najbliższych. Każda z używek
ma negatywny wpływ na zdrowie, w skrajnych przypadkach nawet na życie. Środki odurzające i
alkohol zmieniają przebieg procesów umysłowych i emocjonalnych i pozostają w bezpośrednim
związku z agresją, zachowaniami o charakterze przestępczym i innymi niekontrolowanymi
zachowaniami. Każdorazowe sięgnięcie po nie stwarza konkretne zagrożenie dla jednostki,
zagrożenie dopuszczania do sytuacji i reakcji, których skutki mogą dramatycznie zmienić bieg
życia. Trzeba temu zapobiegać przez zapełnienie swego życia dążeniem do ważnych celów i
interesującymi zajęciami, co nie zostawia pustki, w którą wchodzą alkohol i inne uzależnienia.
2. Jak radzić sobie z problemami?
Wszyscy jesteśmy w życiu narażeni na trudne sytuacje, problemy, których się boimy, a którym
musimy stawić czoło. Każdy z nas inaczej reaguje na sytuację stresową, tak jak każdy z nas inaczej
uprzyjemnia sobie życie. Istnieje mnóstwo sposobów, żeby nasze życie uatrakcyjnić, zwalczyć
stresy i własne niedoskonałości.
Uczniowie dzielą się na 2 grupy. Pierwsza na dużym arkuszu wypisuje
konstruktywne sposoby walki z problemami, druga destrukcyjne. (Co waszym
zdaniem ludzie robią, żeby czuć się dobrze i mieć zadowolenie z życia, by poprawić
swoje samopoczucie?) Obie grupy prezentują swoje propozycje.
Podsumowanie: Których sposobów jest więcej i które są łatwiejsze? Co można zrobić
w sytuacji trudnej, aby nie narażać się na nieprzyjemne lub szkodliwe konsekwencje?
Wyjaśniamy, że są dwa sposoby, przy pomocy których ludzie wpływają na swoje uczucia
– pierwszy sposób, polega na tym, że człowiek próbuje tak postępować żeby jego życie stawało się
lepsze. Potrzebna jest do tego własna aktywność i wybór takich działań, które człowiekowi służą, a
przy tym nie szkodzą jemu i innym.
Analizując wypowiedzi wychowanków, prowadzący w szczególny sposób podkreśla znaczenie
właściwego spędzania czasu wolnego. Od nas samych zależy wybór naszych zachowań, naszych
zajęć, sposób gospodarowania czasem wolnym. Od nas tylko zależy to, czy z czasu wolnego
będziemy umieli czerpać różnorodne, często nieoczekiwane, bezcenne korzyści, nieodkryte
wartości, czy też czas ten będziemy po prostu „spędzać”, czyli zabijać.
– drugi sposób to zażywanie substancji chemicznych po to, by uciec od przeżywania stanów
przykrych. Jest to droga sztuczna. Ludzie czują lepiej w danej chwili, mimo, że nic dobrego im się
nie przytrafiło. Ważne jest, aby uświadomić sobie, że poprawiając swój nastrój drogą chemiczną,
ograniczamy swoją wolność i zanieczyszczamy umysł.
3. Definicja uzależnień
Podział grupy na 3 zespoły. Każdy tworzy własną definicję uzależnień. Odczytanie
swoich prac, omówienie, szukanie cech wspólnych.
4. Jakie mamy uzależnienia?
Pozostając w tych samych zespołach młodzież ma za zadanie wypisać wszystkie
uzależnienia, jakie zna.
5. Scenki
Prowadzący proponuje, aby młodzież pozostała w tych samych zespołach. Każdy z
nich odgrywa scenkę dotyczącą jednej sytuacji, w której młody człowiek sięga po
środki uzależniające. Po odegraniu scenek młodzież stara się znaleźć przyczyny
popadania w nałóg. Wychowawca dzieli tablicę na pół – po jednej stronie zapisuje
przyczyny zewnętrzne, na drugiej przyczyny tkwiące w człowieku (picie jest
zwyczajem, alkohol dodaje odwagi, pozwala dobrze się bawić, zapomnieć o
kłopotach, kryzys rodziny, brak autorytetów, zagubienie wartości, ciekawość,
poszukiwanie nowych podniet, ucieczka od problemów, nuda, popularność
konsumpcyjnego stylu życia). Prosi również, aby młodzież spróbowała powiedzieć,
co mogłaby zrobić innego, żeby się lepiej poczuć, bawić nie stosując żadnych
używek. Zadaje również pytanie: co się dzieje z kimś, kto sięga po środki odurzające
z ciekawości?
Prowadzący podkreśla, że osoba sięgająca po środki uzależniające wpada w chemiczną pułapkę,
tzn. zniekształca obraz świata i oszukuje samego siebie, gdyż pod wpływem tych środków zmienia
się nie tylko stan uczuć, ale i sposób myślenia. Przez chwilę „szpanuje”, jednak później uzależnia
się i przestaje interesować się czymkolwiek oprócz substancji uzależniających, bez których z
czasem nie umie już funkcjonować. Podobnie jest w przypadku zażywania środków odurzających
jako sposobu na ulepszanie samopoczucia, ucieczkę od przeżywania stanów przykrych. Jest to
droga sztuczna, ponieważ pod wpływem środków chemicznych uczucia ulegają zmianie a ludzie
czują się lepiej tylko w danej chwili, a tak naprawdę nic dobrego im się nie przydarzyło.
Oczekiwany efekt uzyskuje się tylko na początku brania tych substancji, jednak po jakimś czasie
pojawia się przykre napięcie i potrzeba brania coraz większych dawek po to, by znowu poczuć się
dobrze. Człowiek nie potrafi wtedy już żyć normalnie bez chemicznego pobudzenia własnego
mózgu, ale im dłużej to robi, tym większych szkód doznaje, a nie mogąc od tego się powstrzymać,
ulega zniszczeniu.
6. Portret osoby uzależnionej
Młodzież pozostając w zespołach ma zadanie na dużym arkuszu papieru stworzyć
portret osoby uzależnionej. Uwzględniając jej cechy zewnętrzne, wewnętrzne,
zachowania. Następnie następuje prezentacja prac.
7. Wyjście
Zadanie polega na stworzeniu takiej rady dla alkoholika i narkomana, by
wytłumaczyć mu, że jego życie traci sens. Chodzi o napisanie krótkiego listu, które
może przekonają go, iż można żyć inaczej. Ukazać inne wyjście.
8. Posumowanie zajęć
Młodzież siedzi w kręgu i dokańcza zdanie: dzisiaj dowiedziałem się, że...
UWARUNKOWANIE I SKUTKI UZALEŻNIEŃ
Spotkanie II
CELE
1. Poznawczy:
- zapoznanie z problemem uzależnienia oraz ukazanie zagrożeń, jakie niosą za sobą
uzależnienia
2. Wychowawczy:
- uczenie postaw asertywnych
- uświadomienie szkodliwości zażywania różnego rodzaju używek
- kształtowanie umiejętności mówienia „nie”
- kształtowanie własnego systemu wartości
- integracja grupy
- kształtowanie umiejętności wyrażania uczuć
- ujawnienie nieprawidłowych przekonań na temat alkoholu
3. Opiekuńczy:
- przygotowanie do poszanowania własnego zdrowia
ŚRODKI: arkusze papieru, flamastry
METODY: praca w grupach, dyskusja, wykład
1. Przywitanie z grupą i zapoznanie z tematem zajęć
2. Otwarty krąg
Wychowawca proponuje krótką zabawę na rozluźnienie. Wszyscy siedzą w kręgu i
po kolei każdy kończy zdanie: „Najlepsza rzecz, która zdarzyła mi się w tym
tygodniu...”
3. Informacje
Podział grupy na 3 zespoły. Prowadzący prosi, aby każdy zespół wypisał na arkuszu
papieru:
- Kto cierpi z powodu uzależnień?
- Jak można sobie pomóc?
- Gdzie szukać pomocy?
Omówienie prac.
4. Sytuacje i uczucia
Prowadzący odczytuje następującą sytuację: „Umówiłeś się z koleżanką u siebie w
domu. Zbliża się godzina spotkania, a tu właśnie ojciec przyszedł z pracy pijany i
przyprowadził ze sobą kolegów”. Następnie prosi młodzież, aby określili uczucia
poszczególnych osób (co czuła osoba, która zaprosiła koleżankę, jak czuła się
przybyła koleżanka).
5. Prawda czy fałsz?
Wychowawca czyta hasła, młodzież ma zadanie określić czy jest to prawda czy fałsz.
Następnie wychowawca weryfikuje i objaśnia prawidłowe odpowiedzi.
- Osoby mające „silną głową” mogą spokojnie spożywać duże ilości alkoholu (fałsz
-
-
-
-
-
– „Mocna głowa” zwiększa jedynie ryzyko uzależnienia. Osoby, które jednorazowo wypijają
duże ilości alkoholu bez większych komplikacji np. wymioty, zaburzenia równowagi,
uszkadzają swój organizm i psychikę, ryzykują szybsze uzależnienie od alkoholu.)
Uzależniają się jedynie osoby wywodzące się ze środowisk patologicznych (fałsz –
Każdy, kto spożywa alkohol, jest narażony na jego działanie, w tym również uzależnienie.
Wykształcenie, pochodzenie nie uodparniają na działanie alkoholu.)
Kierujący samochodem może się nieco napić, jeśli jednocześnie spożyje obfity
posiłek (fałsz, każda ilość alkoholu zabuża zdolność oceny tego, co dzieje się na drodze,
obniża szybkość reagowania i podejmowania decyzji, co zwiększa prawdopodobieństwo
spowodowania wypadku)
Piwo i wino to nie jest prawdziwy alkohol (fałsz, głównym składnikiem piwa i wina jest
alkohol etylowy, taki sam jak w wódce. Nawet osoba pijąca piwo może się uzależnić od
alkoholu.)
Alkohol jest dobrym lekarstwem na różne dolegliwości człowieka (fałsz, alkohol
jedynie znieczula i w ten sposób jedynie usuwa złe samopoczucie. Nie leczy, gdyż nie usuwa
przyczyn dolegliwości.)
Od alkoholu nie uzależniają się ludzie posiadający silną wolę (fałsz, alkohol czyni
wiele szkód, w pierwszej kolejności uszkadza silną wolę. Dlatego też liczenie na nią jest jedynie
wymówką.)
6. Badacze
Podział grupy na 3 zespoły. Każdy zespół wybiera sobie jedną używkę i bada jej
wpływ na wyniki jej działalności. Każda grupa powinna napisać „raport” ze swojej
pracy, w której powinna uwzględnić: nazwę używki, przyczyny jej stosowania,
objawy i wpływ na organizm, pogląd – czy stosowanie tego środka wpływa na lepsze
wyniki i czy ewentualna poprawa wyników jest warta kosztów. Następnie następuje
omówienie prac.
7. Trening asertywności
Wprowadzenie: Do zaistnienia zachowań ryzykownych, o których mówimy, dochodzi prawie
zawsze pod wpływem innych osób, najczęściej grupy rówieśniczej. Umiejętność zachowania
niezależności w myśleniu, a przede wszystkim działaniu, oparcie się presji grupy, to jedna z
najważniejszych a zarazem najtrudniejszych umiejętności społecznych, które młody człowiek
powinien wykształcić w sobie. Odpowiedzią w sytuacjach namowy i wywierania nacisku ze strony
grupy rówieśniczej dotyczących zachowań destrukcyjnych są zachowania asertywne. Polegają na
stanowczym i konsekwentnym reagowaniu zgodnie z własnymi sądami i przekonaniami, bez agresji
i uległości. Młody człowiek skłaniany do zachowań ryzykownych powinien od razu, jasno i
stanowczo odmówić, nie dając się sprowokować do tłumaczeń, wyjaśnień i usprawiedliwień.
Wykład na temat asertywności (techniki i zachowania asertywne)
8. Stanowczo mówię „Nie”
Omawiamy trzy etapy odmawiania i decydowania:
- I. Sprawdź, czy to, co proponuje kolega, jest dla ciebie dobre
- II. Jeśli pomysł jest zły, powiedz sobie „Nie, tego nie będę robić”
- III. Powiedz „nie” i ewentualnie zaproponuj coś innego
Prowadzący proponuje odegranie scenki, w której młodzież powinna powiedzieć
NIE. Np. kolega proponuje ci spróbowanie działki narkotyku, czy wypicie jednego
piwa, twierdząc, że od jednego razu nie można się uzależnić. Następnie wszyscy
omawiają skuteczność odmowy (nie, nie piję – zyski, straty), zapisując na arkuszu
papieru.
Pytamy również odgrywających: Jak czuła się osoba odmawiająca? Czy trudno było
odmawiać? Jakie zdania były najskuteczniejsze podczas odmawiania?
Podsumowując, podkreślamy, że odmawianie jest trudną sytuacją, z którą nie tylko młodzież ma
kłopoty – życie przynosi jednak wiele sytuacji, w których musimy odmawiać.
9. Zakończenie zajęć. Prowadzący prosi, aby każdy wypowiedział się, co mu się
podobało lub nie, co dały mu te zajęcia.
Literatura:
M. Braun-Gałkowska, W tę samą stronę. Książka dla nauczycieli o wychowaniu i
lekcjach wychowawczych, Wyd. Krupski i S-ka, Warszawa 1994
E. Kosińska, B. Zachara, Profilaktyka pierwszorzędowa. Scenariusze zajęć z
uczniami gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych, Wyd. Rubikon, Kraków 2003
G. Gajewska, A. Szczęsna, A. Doliński, Teoretyczno-metodyczne aspekty
wychowania młodzieży. Scenariusze zajęć wychowawczych, PEKW GAJA, Zielona
Góra 2003
K. Zajączkowski, Dziękuję... nie piję, nie palę, nie biorę..., Wyd. Rubikon, Kraków
2000
Opracowała: Beata Matwiejuk
ASERTYWNOŚĆ – to umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje
myśli, uczucia i przekonania, nie lekceważąc uczuć, poglądów i myśli swoich
rozmówców. Teoria asertywności jest oparta na założeniu, że każda jednostka ma
pewne podstawowe prawa. W sytuacjach konfliktowych umiejętności asertywne
pozwalają osiągnąć kompromis bez poświęcania własnej godności i rezygnacji z
wyznawanych wartości. Ludzie zachowujący się w sposób asertywny potrafią
stanowczo powiedzieć nie, bez wyrzutów sumienia, złości czy lęku. Asertywność
łączy się z przyjmowaniem odpowiedzialności za siebie i za swoje życie, a więc z
podejmowaniem własnych decyzji i działań zamiast poddawania się decyzjom
innych. Człowiek asertywny jest raczej aktywny niż bierny, czuje się panem, autorem
swojego życia.
Oprócz zachowań asertywnych ludzie mogą się zachowywać w podobnych
sytuacjach ulegle bądź agresywnie. W przypadku zachowań agresywnych sytuacje
postrzegane są w kategoriach „ja wygrywam – ty przegrywasz”. Dobrze jest umieć
odróżniać agresję od złości. Złość jest uczuciem, agresja jest sposobem wyrażania
złości. Złość może być obecna zarówno w zachowaniach uległych jak i asertywnych.
W przypadku zachowań uległych jest tłumiona wewnętrznie, a w asertywnych
wyrażona jako czytelny komunikat, np. „jestem teraz zły”. Asertywność daje
satysfakcję z wyrażania siebie po to, aby konflikty można było rozwiązywać bez
poczucia winy czy nieszczerości. Zarówno w przypadku uległości jak i agresji można
mówić o braku szacunku i w uległości – dla samego siebie, w agresji – dla innych i
dla siebie.
ULEGŁOŚĆ – respektowanie praw innych, lekceważenie własnych praw
AGRESJA – respektowanie własnych praw, lekceważenie praw innych
ASERTYWNOŚĆ – respektowanie własnych praw, respektowanie praw innych
TECHNIKI ZACHOWAŃ ASERTYWNYCH
1. TECHNIKA CZTERECH KROKÓW
Określenie w jednym zdaniu (krótkim), na czym polega
problem (I krok), jakie w związku z tym przeżywa się
emocje (II krok), co się proponuje (III krok) i jakie to
będzie miało konsekwencje (IV krok).
Np. robisz mi zarzut, że nie chcę pójść z tobą do pubu na
piwo. Jest mi przykro i ogarnia mnie złość, że od picia piwa
uzależniasz naszą przyjaźń. Myślę, że moglibyśmy razem
przejść się na spacer, będziemy mogli porozmawiać i
zacieśnić nasze kontakty towarzyskie bez naruszania
wartości osobistych.
2. TECHNIKA „ZDARTEJ PŁYTY”
Polega na wielokrotnym i stanowczym powtarzaniu zdania
kluczowego oraz parafrazie połączonej z nazywaniem
uczuć np. „nie, nie pożyczę ci tej książki”, „nie pożyczę ci
tej książki, bo poprzedniej nie oddałeś”, „rozumiem, że to
się zmieni, ale nie pożyczę ci tej książki” itd., aż do
wycofania się proszącej.
3. TECHNIKA „ZASŁONY DYMNEJ”
Gdy ktoś atakuje, nie mówi wprost, o co chodzi. Kluczowe
w tej technice jest użycie zwrotów: możliwe, że tak jest;
chyba faktycznie...; być może... np. „być może źle to
zrobiłem”, „chyba faktycznie nie pomyślałem...”. Wtrąca
się w ten sposób „broń agresji słownej i zarzutów”
rozmówcy.
ASERTYWNOŚĆ
1. DLACZEGO JESTEŚMY ASERTYWNI?
- Jesteśmy zadowoleni z siebie i innych
- Mamy szacunek dla siebie i innych
- Pomaga nam to w osiąganiu celów i realizacji potrzeb
- Dzięki temu mniej ranimy innych
- Dzięki temu rośnie wiara w nas samych
- Daje to poczucie kontroli nad własnym życiem
- Jesteśmy uczciwi w stosunku do samych siebie i innych
2. CO RYZYKUJEMY?
- Będziemy nielubiani za to, że wyrażamy swoje odczucia
– niechęć otoczenia, za to, że głośno i stanowczo
wyrażasz swoje uczucia
- Etykietę człowieka idącego przez życie przebojem
- Zmiany w naszych relacjach z innymi (która odbywa się
zwykle na twoją korzyść)
3. ZACHOWANIA
- Bronimy własnych praw, uznając jednocześnie prawa
innych
- Wyrażamy swoje potrzeby, poglądy i odczucia
- Nasze stosunki z innymi ludźmi cechuje wiara w siebie
4. PRZEKAZ BRZMI
- Takie jest moje zdanie
- Tak to odczuwam
- Tak oto widzę tę sytuację
- Chciałbym usłyszeć jak się z tym czujesz
- Może uda nam się znaleźć rozwiązanie, zadowalające nas
oboje
5. W JAKI SPOSÓB DBAĆ O WZAJEMNE RELACJE?
- Nie obawiaj się być czasem uprzejmy i nie unikaj
komplementów wobec innych
- Jak najczęściej pytaj bliskich o ich samopoczucie,
uczucia i zdanie
- Podczas rozmowy staraj się patrzeć im prosto w oczy. To
znak szacunku
- Zanim zaczniesz mówić opanuj wszystkie swoje
negatywne emocje
- Przyznawaj się do popełnianych błędów
6. ASERTYWNOŚĆ FIZYCZNA
To także właściwa postawa. Oto kilka rad jak sprawiać
wrażenie osoby, która jest pewna siebie i doskonale wie,
czego chce od życia.
- CHODŹ zawsze równym, pewnym krokiem z
podniesioną głową
- BĄDŹ CZUJNY i spostrzegawczy. Rejestruj, co się
dzieje wokół ciebie
- MÓW zawsze wyraźnie, dobitnie oraz z przekonaniem
- ZMIEŃ SWOJE NASTAWIENIE wobec otoczenia.
Pamiętaj, że wrogość i agresja bywają postrzegane jako
słabość oraz zniechęcają do ciebie otoczenie
- DBAJ o wygląd zewnętrzny: uśmiechaj się, bądź
uprzejmy, a nie agresywny
7. ASERTYWNE ODMAWIANIE TO PODSTAWA
DOBREGO SAMOPOCZUCIA
- Mówisz: „Tak w porządku”
Zacznij mówić: „Pozwól, że się nad tym zastanowię”
- Mówisz: „ Zrobię to, naprawdę nie ma żadnego
problemu”
Zacznij mówić: „W innej sytuacji chętnie, ale teraz,
niestety, mam sporo własnych zajęć”
- Mówisz: „Nie ma sprawy, pożyczę ci pieniądze. Ile
chcesz?”
Zacznij mówić: „Chciałbym ci pożyczyć, ale w tym
miesiącu z forsą u mnie krucho”
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards