85_Uklad_oddechowy

advertisement
Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej
Portalu www.szkolnictwo.pl
Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie
w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie
i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania
w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.
UKŁAD
ODDECHOWY
ODDYCHANIE
• Jest jedną z najważniejszych czynności organizmów i
podstawowym przejawem życia
• Człowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia
wewnątrzkomórkowego – dlatego gaz ten musi zostać
dostarczony z zewnątrz, ze środowiska
• Dwutlenek węgla, powstający w wyniku przemian zachodzących
w komórkach, musi zostać usunięty na zewnątrz
Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem
nazywana jest ODDYCHANIEM
BUDOWA UKŁADU ODDECHOWEGO
W skład układu oddechowego wchodzą:
1)Górne drogi oddechowe:
• Jama nosowa
• Gardło
• Krtań
2)Dolne drogi oddechowe:
• Tchawica
• Oskrzela
3)płuca
Układ oddechowy
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Jama nosowa
Krtań
Oskrzele prawe
Oskrzeliki
Gardło
Tchawica
Płuca
Przepona
Jama nosowa
• Jest to pierwszy odcinek dróg oddechowych
• Podzielona jest na dwie połowy przegrodą nosa zbudowaną z kości
i chrząstki
• Wyścielona jest nabłonkiem jednowarstwowym wielorzędowym z
licznymi komórkami śluzowymi
• W niej znajduje się także urzęsiony nabłonek węchowy, tworzący
pole węchowe. Ma ono zaledwie 5 cm2 powierzchni,ale mimo tego
człowiek może rozróżnić kilka tysięcy różnych zapachów
• Funkcją jamy nosowej jest ogrzewanie, nawilżanie i oczyszczanie z
kurzu, bakterii i innych zanieczyszczeń powietrza, które przez nie
przepływa
Gardło
• Odcinek w którym krzyżują się drogi
oddechowe i pokarmowe
• Jama gardła dzieli się na:
- część górną – nosową(1), która
łączy się z jamą nosową
- część środkową – ustną(2)
- część dolną – krtaniową (3)
Krtań
• Narząd zbudowany z 9 chrząstek, połączonych ze
sobą więzadłami i mięśniami
Jedna z chrząstek – nagłośnia – zamyka wejście do krtani
w czasie połykania pokarmu, co zabezpiecza drogi
oddechowe przed niepożądanym wniknięciem do nich
cząstek pokarmowych
• Inna z chrząstek – chrząstka tarczowata – silniej rozwinięta u mężczyzn
nazywana jest jabłkiem Adama
• Krtań jest narządem głosotwórczym
Krtań – jako narząd głosotwórczy
• Wewnątrz krtani, pomiędzy chrząstkami (1) rozpięte są fałdy (struny)
głosowe(2). Ograniczają one przestrzeń zwaną głośnią(3) – jest to
właściwy aparat głosowy. Struny mogą się przemieszczać, powodując
powiększanie lub wycieśnianie szpary głośni
• Szpara głośni szeroka – przechodzące powietrze nie powoduje
powstawania dźwięku
• Przy wąskiej szparze głosowej, przechodzące przez nią powietrze
powoduje drgania strun głosowych i powstawanie dźwięku
Tchawica
• Ma kształt rury o dużej sprężystości
• Ściana tchawicy zbudowana jest z
chrzęstnych pierścieni, o kształcie podkowy
• Wewnątrz wysłana jest błoną śluzową pokrytą
nabłonkiem z rzęskami, dzięki czemu
przepływające powietrze jest oczyszczane z
zanieczyszczeń
• W klatce piersiowej tchawica rozgałęzia się
na dwa oskrzela
Oskrzela
• Są naturalnym przedłużeniem tchawicy
• Zbudowane podobnie jak tchawica z
podkowiastych chrząstek
• Wyróżniamy dwa oskrzela główne, które
rozgałęziają się na oskrzeliki o coraz mniejszej
średnicy tworząc drzewo oskrzelowe
Najdrobniejsze z oskrzelików zakończone są
pęcherzykami płucnymi
Płuca
-
pęcherzykowe
zbudowane z płatów
(prawe - 3 płaty, lewe –2 płaty)
oskrzela główne rozgałęziają się na
coraz drobniejsze oskrzeliki, które zakończone są pęcherzykami
płucnymi - oplecionymi siecią naczyń włosowatych (gdzie zachodzi
właściwa wymiana gazowa)
Zamknięte są w jamie opłucnej, której wilgotna
powierzchnia zmniejsza tarcie między płucami
a klatką podczas oddychania
Mechanizm oddychania
Wdech
Faza czynna oddechu - biorą w
niej udział mięśnie
międzyżebrowe i przepona.
Podczas wdechu płuca
zwiększają swoją objętość i
tworzy się podciśnienie, które
zasysa powietrze. Mięśnie
międzyżebrowe kurczą się,
żebra unoszą się do góry,
przepona obniża się, ciśnienie
spada i powietrze dostaje się do
płuc.
Wydech
Faza bierna - jest to usuwanie
"zużytego" powietrza bogatego
w dwutlenek węgla. Podczas
wydechu następuje rozluźnienie
przepony (unosi się) oraz mięśni
oddechowych klatki piersiowej.
Zmniejszanie objętości płuc
wytwarza lekkie nadciśnienie,
które wyciska powietrze z płuc.
Mechanizm wymiany gazowej
1 – płuco
2 – przepona
3 – mięśnie
międzyżebrowe
Skład powietrza wdychanego i
wydychanego
80
78 78
70
60
50
% 40
wdech
21 17
30
wydech
20
0,03 4
10
0
azot
tlen
dwutlenek
węgla
0,97 1
pozostałe
gazy
Jak udowodnić, że w wydychanym
powietrzu znajduje się dwutlenek węgla ?
• Obecność dwutlenku węgla można wykryć za pomocą wody
wapiennej(Ca(OH)2 ). W zetknięciu się wody wapiennej z dwutlenkiem
węgla następuje reakcja:
• CO2 + Ca(OH)2 → H2O + CaCO3
• Wytrącenie się węglanu wapnia powoduje zmętnienie wody wapiennej.
• Objętość oddechowa, objętość powietrza wciąganego do dróg
oddechowych w czasie jednego wdechu (w czasie spokojnego
oddychania); u dorosłego człowieka ok. 500 cm3.
• Objętość zalegająca, objętość powietrza pozostającego w drogach
oddechowych i pęcherzykach płucnych po maksymalnym wydechu (
około 1200 cm3)
• Objętość zapasowa, objętość powietrza usunięta podczas
pogłębionego wydechu – około 1200 cm3
• Objętość uzupełniająca, dodatkowa objętość powietrza, która
dostaje się do płuc podczas pogłębionego wdechu ( około 2500 cm3)
• Pojemność życiowa płuc – objętość powietrza wymieniana
pomiędzy stanem najgłębszego wdechu i wydechu (około 4200 cm3)
• Całkowita pojemność płuc = pojemność życiowa + zalegająca
W spoczynku człowiek wykonuje około 16 oddechów na
minutę. W czasie wysiłku wartość ta może wzrosnąć prawie
20 razy
Spirometr, przyrząd służący do pomiarów objętości
oddechowej płuc (pojemności życiowej płuc) oraz do
wykreślania spirogramu, który ma duże znaczenie
diagnostyczne w schorzeniach dróg oddechowych.
Za regulację pracy układu oddechowego odpowiedzialny jest
ośrodek oddechowy zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym
Głównym czynnikiem powodującym przyśpieszenie wentylacji
jest wzrost stężenia dwutlenku węgla we krwi
Choroby układu oddechowego
Choroby infekcyjne:
• Nieżyt nosa
• Przeziębienie
• Zapalenie krtani
• Zapalenie oskrzeli i płuc
• Gruźlica
• Grypa
Choroby nowotworowe:
• Rak krtani, płuc
Choroby zawodowe:
• Pylica płuc
• Azbestoza
Nieżyt nosa – choroba wirusowa szerząca się drogą kropelkową
Zapobieganie: unikanie kontaktów z chorymi,
Objawy: kichanie, drapanie w nosie i gardle, wyciek płynnej wydzieliny z
nosa, osłabienie, ból głowy
Grypa – choroba wirusowa wywołująca okresowo epidemie czyli
masowe fale zachorowań
Zapobieganie: szczepionka, unikanie kontaktów z chorymi
Objawy: chrypka, suchy kaszel, gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów
Zapalenie płuc – wszelkie zmiany miąższu tkanki płucnej
Czynniki wywołujące: bakterie – dwoinki, paciorkowce
Objawy – ból w klatce piersiowej, gorączka, kaszel połączony z
odpluwaniem
Gruźlica – choroba zakaźna wywoływana przez prątek gruźlicy, należy do
chorób społecznych
Zapobieganie: izolowanie chorych, szczepienia, eliminowanie bydła
chorego na gruźlicę, higiena
Objawy: ból w klatce piersiowej, krwioplucie oraz kaszel
Układ oddechowy a palenie
papierosów
Płuca zdrowego człowieka
Płuca palacza
Literatura:
•
•
•
•
•
Lewiński W. i inni, 2006. Biologia 1. Operon, Gdynia
Traczyk W. Z., 2005. Fizjologia człowieka w zarysie. PZWL, Warszawa
Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
Wiśniewski H, 1998. Biologia. Agmen, Warszawa
Lewiński W, 2001. Biologia 2. Operon
Opracowała:
Katarzyna Szymura
Download