Demeter i Kora

advertisement
Mitologia grecka
Multimedialny słownik
mitologiczny
Jolanta Styś
Carlos Santana Europa
Spis treści
Definicja mitu
Bogowie greccy
Najbardziej znane mity
Mitologia w naszym języku,
czyli frazeologizmy mitologiczne
Materiały źródłowe
Co to jest mit?
Mit to opowieść
o starożytnych bogach
i bohaterach (herosach).
Mity greckie zawierają
wiadomości o wierzeniach
Greków, a także o życiu
i przygodach bogów.
Zbiór mitów nazywamy
mitologią.
Spis treści
Mity pierwotnie
występowały w formie
ustnej, z czasem zostały
zapisane. Do dziś są
źródłem motywów
wykorzystywanych
przez literaturę.
Afrodyta
Apollo
Ares
Artemida
Atena
Charon
Demeter
Dionizos
Eos
Eros
Hades
Hefajstos
Hera
Helios
Hermes
Hestia
Kronos
Spis treści
Nike
Pan
Persefona
Posejdon
Rea
Selene
Tanatos
Temida
Tetyda
Zeus
Afrodyta
Najpiękniejsza bogini na Olimpie. Córka
Zeusa. Urodziła się z piany morskiej na
Cyprze. Żona Hefajstosa. Matka Erosa,
Hermafrodyty i Eneasza.
Bogini piękna, miłości, rozkoszy.
Ośrodki kultu: Cypr, Knidos (Azja
Mniejsza), wyspa Cytera, Korynt.
Apollo
Syn Latony i Zeusa. Bratbliźniak Artemidy
(Artemis). Lekarz
"schorzeń ciała i duszy".
Bóg słońca, światła,
wróżb, wyroczni i nagłej
śmierci. Opiekun sztuki,
muzyki, piękna i poezji.
Za jego atrybuty uważa
się łuk i lirę. Posiadał 9
muz.
Muzy
Klio
Kalliope
Melpomeną
Euterpe
Talia
Terpsychora
Erato
Polihymnia
Urania
Kalliope (Pięknolica) - muza pieśni
bohaterskiej, trzyma rylec i tabliczkę do
pisania
Klio (Głosząca sławę) - zajmuje się historią
i ma zwój pergaminu
Euterpe (Radosna) - patronka liryki, gra na
flecie
Talia (Rozkoszna) - pokazuje maskę
komiczną jako muza komedii
Melpomene (Śpiewająca) - jest muzą
tragedii i poznać ja można po smutnej
masce, którą jej dają za godło
Terpsychora (Kochająca taniec) z wielką lirą w ręku uczy ludzi tańca
Erato (Umiłowana) - na małej cytrze
wygrywa pieśni miłosne
Polihymnia - chodzi w głębokiej zasłonie,
jakiej używało się przy obrzędach
religijnych, albowiem zsyła natchnienie
tym, którzy piszą hymny i pieśni pobożne
Urania (Niebiańska) - dźwiga globus
astralny, gdyż jej dziełem jest
gwiaździarstwo.
Ares
Syn Zeusa i Hery. Ojciec
Erosa.
Bóg wojny i armii.
Kłótliwy i brutalny.
Artemida
Córka Latony i Zeusa.
Siostra-bliźniaczka
Apolla. Dziewicza bogini
księżyca, lasu, zwierzyny
łownej, łąk, myśliwych.
Jej atrybutem był łuk
i strzały w kołczanie.
Ośrodki kultu: Efez (Azja
Mniejsza), Tauryda
(Krym).
Atena
Najukochańsza córka Zeusa.
Wyszła z głowy ojca w pełnej
zbroi. Dziewicza bogini mądrości,
sztuki wojennej, nauki.
Opiekunka Aten (główny ośrodek
jej kultu), drzew oliwnych, tkactwa
i rzemiosła. Jej atrybutem była
sowa, ze względu na wielką
wiedzę jaką posiadała Atena.
Święto ku jej czci nazwano
Panatenajami.
Charon
Duch świata podziemnego. Przedstawiano
go jako szpetnego starca ze szczeciniastą
siwą brodą, nosił płaszcz cały w
łachmanach i okrągły kapelusz. Miał
obowiązek przeprawiać dusze na drugi
brzeg rzeki zmarłych - Styks. Zmarli
musieli mu dawać obola jako zapłatę.
Sterował łodzią żałobną, ale sam nie
wiosłował; to już należało do obowiązku
dusz.
Demeter
Córka Kronosa i Rei. Siostra Zeusa,
Hadesa, Posejdona, Hery i Hestii.
Nieszczęśliwa matka Persefony
i Plutosa. Bogini roli, ziemi, pól
uprawnych, urodzaju, pór roku.
Opiekunka życia osiadłego, ładu
społecznego, bogactwa.
Przedstawiana z bukietem kłosów
zbóż w ręku. Z kultu Demeter,
związanego z odradzaniem się
ziarna, wyłoniła się idea
nieśmiertelności duszy i życia
pozagrobowego - myśl przewodnia
Eleuzynii. Głównym ośrodkiem
kultu był Eleusis.
Dionizos
Syn Zeusa i Semele. Inaczej Bakchos lub Bachus. Bóg
ekstazy, wina i winnej latorośli. Opiekun pijaków. Ku
jego czci urządzono teatr grecki. Posiadał własne święto
- Dionizje. Wyobrażany w otoczeniu satyrów, sylenów
i menad. Jako bóstwo odradzającej się przyrody
Dionizos pojawiał się w kulcie Demeter i Persefony
(Eleuzynie). Jedną z form jego kultu były ekstatyczne
orgie.
Eos
Córka Hyperiona i Tei.
Siostra Heliosa i Selene.
Matka wiatrów: Zefira,
Boreasza i Eurosa oraz
Gwiazd. "Różanopalca"
bogini świtu.
Eros
Syn Afrodyty i Aresa. Bóg miłości i patron
zakochanych. Przedstawiany jako grube,
tłuste niemowlę z łukiem i strzałą, którą
godzi w zakochanych, by ich ze sobą
złączyć.
Hades
Syn Kronosa i Rei. Brat Zeusa,
Posejdona, Demeter, Hery, Hestii.
Mąż Persefony (Kory). Panował
w Hadesie - miejscu, do którego
udają się dusze po śmierci.
Uważany był za boga posępnego
i strasznego, ale sprawiedliwego.
Rządził duszami zmarłych wraz
z żoną Persefoną. Był bogiem
świata podziemnego i dwóch
państw zmarłych: Tartaru - świata
złoczyńców i Pól Elizejskich świata ludzi prawych.
Jego imię oznaczało –
niewidzialny.
Hefajstos
Syn Zeusa i Hery. Mąż
Afrodyty. Opiekun ognia,
kowali i złotników.
Pracował całymi dniami
w kuźniach w głębi Etny.
Przedstawiany jako kulawy
bóg i w odróżnieniu od
pozostałych - brzydki
i stary, z młotem lub
obcęgami w ręku.
Hera
Córka Kronosa i Rei. Siostra
Posejdona, Hadesa, Hestii,
Demeter. Żona i siostra
Zeusa. Matka Hefajstosa,
Hebe i Aresa. Władczyni
Olimpu i nieba. Była bardzo
zazdrosna o liczne kochanki
swojego męża. Opiekunka
małżeństw i wierności
małżeńskiej. Patronka kobiet
zamężnych. Poświęcono jej
pawia i kukułkę, a w ofierze
składano krowy.
Helios
Syn Hyperiona i Tei. Brat
Selene i Eos. Bóg słońca,
źródeł światła i życia.
Regulował bieg dnia.
Świadek wszystkich
czynów i mściciel
występków. Wyobrażany
w złotym rydwanie
zaprzężonym w cztery
białe rumaki. Ośrodkiem
kultu był Rodos.
Hermes
Posłaniec bogów Ojciec Pana
i przewodnik dusz do świata
zmarłych.
W młodości wygnany z Olimpu za
drobne kradzieże, później wrócił
do łask bogów.
Opiekun kupców, złodziei,
wynalazców, poetów, podróżnych,
pasterzy i ich stad. Wyobrażany
w kapeluszu ze skrzydełkami
i w uskrzydlonych sandałach.
Hestia
Córka Kronosa i Rei.
Siostra Zeusa,
Posejdona, Hadesa,
Demeter.
Patronka ogniska
domowego, rodziny,
sierot i wdów.
Kronos
Tytan. Ojciec bogów.
Najmłodszy syn Gai
i Uranosa. Brat i mąż Rei.
Pokonał ojca, który
nałożył na niego klątwę,
że jego syn także
odbierze mu władzę.
Połykał swoje potomstwo:
Herę, Hestię, Demeter,
Posejdona, Hadesa.
W skutek spisku Rei
został obalony przez
Zeusa, najmłodszego
syna.
Nike
Skrzydlata bogini
zwycięstwa
(w bitwach, sporcie
lub sztuce).
Pan
Satyr: pół-koźlę, pół-człowiek. Syn
Hermesa. Bóg pasterzy i opiekun ich stad.
Wynalazca syryngi, nazwanej imieniem
ukochanej (była nią Syrinks).
Rozgniewany, krzykiem wzbudzał wśród
ludzi i zwierząt lęk ("strach paniczny") i
wywoływał popłoch ("panikę"). Wierny
towarzysz Dionizosa.
Persefona
Inaczej Kora. Córka Demeter i Zeusa.
Żona Hadesa, przez którego została
uprowadzona po zerwaniu zakazanego
kwiatu - narcyza. Okres wegetacji roślin
spędzała na ziemi z matką, a resztę czasu
w Hadesie.
Posejdon
Syn Kronosa i Rei. Brat Zeusa, Hadesa,
Demeter, Hestii i Hery. Mąż Amfitryty.
Władca oceanów, jezior, portów i mórz.
Opiekun żeglarzy, którzy modlili się do
niego o spokój na morzu, i rybaków.
Przedstawiany na rydwanie, unoszącym
się na falach, z trójzębem w ręku, którym
wzburzał i uciszał wody, kruszył skały.
Rea
Tytanida.
Córka Gai i Uranosa.
Żona i siostra Kronosa.
Nazywana "matką
bogów".
Selene
Córka Hyperiona i Tei. Siostra Eos i
Heliosa. Bogini księżyca. Przypisywano jej
wpływ na stan zdrowia i praktyki
magiczne. Wyobrażana na rydwanie
zaprzężonym w konie lub woły.
Tanatos
Syn Nocy i Ereba. Brat-bliźniak Hypnosa.
Uosobienie śmierci. Przedstawiany w
postaci uskrzydlonego młodzieńca ze
zgaszoną pochodnią w ręce.
Temida
Córka Uranosa i Gai. Bogini prawa i
praworządności. Według teorii Hezjoda
druga małżonka Zeusa.
Tetyda
Córka morskiego boga
Nereusa i jego żony Doris,
matka herosa Achillesa.
Została wydana za mąż za
śmiertelnika Peleusa. Kiedy
urodziła Achillesa, starała się
uczynić swego syna
nieśmiertelnym, więc
zanurzyła go w Styksie, ale że
trzymała go za piętę,
pozostawiła ją śmiertelną.
Zeus
Najważniejszy z bogów. Władca Olimpu.
Syn Rei i Kronosa, zabił ojca i uwolnił
połknięte przez niego rodzeństwo:
Posejdona, Hadesa, Hestię, Demeter
i Herę (także żona). Posiadał liczne
potomstwo. Opiekun królów i ładu na
świecie. Pan i stwórca ziemi, nieba
i burzy. Jego gniew szczególnie
wzbudzali ludzie, którzy składali fałszywe
przysięgi. Przedstawiany z piorunem w
ręku. Za jego świętego ptaka uważa się
orła, a za drzewo - dąb. Główne miejsce
kultu: Dodona i Olimpia.
Najbardziej znane mity
Mit o powstaniu świata
Demeter i Kora
Prometeusz
Herakles
Dedal i Ikar
Orfeusz i Eurydyka
Syzyf
Tezeusz i Ariadna
Spis treści
Mit o powstaniu świata
Na początku był Chaos. Z Chaosu wyłonili się
pierwsi bogowie: Uranos - Niebo i Gaja - Ziemia.
Mieli oni dzieci, lecz Uranos strącał je wszystkie
do Tartaru, bowiem nie mógł znieść ich
potworności. Zrozpaczona Gaja namówiła
jednego z synów by dokonał zemsty. Kronos
mieczem pozbawił ojca męskości.
Rozpoczęło się wtedy królowanie Kronosa, który
poślubił swoją siostrę Reę. Bojąc się
przepowiedni ojca, że również zginie z ręki syna,
bóg pożerał swoje dzieci tuż po narodzeniu.
Jednak Rea nie mogła się z tym pogodzić i kiedy
urodził się Zeus, dała Kronosowi wielki kamień
owinięty w pieluszki.
Kronos połknął go, niczego nie
podejrzewając. Niemowlę ukryto na
Krecie, gdzie wychowywało się pod
opieką nimf górskich i kozy Amaltei.
Kiedy Zeus dorósł, obalił Kronosa
i oswobodził ukrytych w jego
wnętrznościach braci i siostry. Bogowie
podzielili się władzą, za siedzibę obrali
Olimp i wiedli boskie życie, kłócąc się
i kochając oraz bacznie obserwując
ludzi. Zeus także miał dużo dzieci, nie
tylko z małżonką Herą, ale również
z innymi boginiami i kobietami
ziemskimi.
Demeter i Kora
Za zboża, płody ziemi, rolnictwo
odpowiadała bogini Demeter.
Gdy Hades porwał do podziemi jej
ukochaną córkę, bogini wpadła w rozpacz
i w poszukiwaniu Kory opuściła Olimp - a
na jej rozkaz ziemia stała się i przestała
rodzić.
Wówczas Zeus i Hades musieli ustąpić nie mogli jednak całkiem oddać Kory
matce, ponieważ zjadła w podziemiach
ziarenka granatu - pożywienie zmarłych.
Zawarto, więc kompromis. Kora dziewięć
miesięcy spędza na ziemi z matką, a na
trzy schodzi do męża, do podziemi - wtedy
życie na ziemi zamiera i panuje zima. Ale
wiosną Kora powraca, a wraz z nią kiełkują nasiona i rodzi się życie.
Prometeusz
Prometeusz był jednym z tytanów. To on stworzył
człowieka. Ulepił go z gliny pomieszanej ze łzami.
Człowiek Prometeusza był podobny do wizerunku
bogów, ale słaby i bezradny. Dlatego tytan postanowił
wykraść bogom Olimpu ogień i nauczyć człowieka
używania go. Przekazał ludziom także znajomość
różnych rzemiosł i sztuk. Wybawił ludzi od składania
uciążliwych ofiar. Zabił wołu, podzielił na dwie części
i kazał Zeusowi losować, co będzie odtąd ofiarą dla
bogów od ludzi. Zeus nabrał się na jego podstęp i
wybrał tłustszą część, w której, jak się okazało, były
same kości. Dla ludzi Prometeusz zostawił dobre mięso.
Zeusowi nie podobały się poczynania Prometeusza.
Król bogów ukarał
Prometeusza, przykuwając go
do skał Kaukazu. Samotny i
zniewolony cierpiał katusze,
gdy każdego dnia przylatywał
wygłodniały orzeł i wyjadał
wątrobę, która każdej nocy
odrastała Prometeuszowi.
Prometeusz to symbol boga
cierpiącego z powodu miłości
do ludzi.
Herakles
to jeden z herosów w mitologii
greckiej, syn Zeusa i zwykłej
śmiertelniczki Alkmeny.
W mitologii rzymskiej jego
odpowiednikiem jest Herkules.
Znany był z wielkiej siły,
męstwa i umiejętności
wojennych, zwłaszcza celnego
strzelania z łuku. Lubiany
przez Zeusa i Atenę, był
prześladowany przez
zazdrosną Herę.
W napadzie szału zesłanego przez Herę, zabił
swoje dzieci, według niektórych wersji także
żonę, Megarę. Zgodnie ze słowami wyroczni
delfickiej musiał wykonać 12 trudnych prac
dla króla Eurysteusa, by oczyścić się ze
zbrodni. Zdołał wykonać wszystkie te prace.
Herakles następnie miał dokonać wielu
walecznych czynów, między innymi podbił
Troję, osadzając na tronie króla Priama,
zdobył Elidę i Pylos. Pod koniec życia poślubił
Dejanirę. Oprócz 4 synów i córki z Dejanirą,
miał też liczne dzieci z innych związków.
Zabicie HYDRY LERNEJSKIEJ
HYDRA LERNEJSKA to
w mitologii greckiej wielogłowy wąż
wodny, spłodzony przez Tyfona
i Echidna. Hydra podobna była do psa,
lecz miała 8 lub 9 wężowych łbów.
Jeden ze łbów Hydry był nieśmiertelny.
Według innych wersji, Hydra miała
nawet 50 lub 100 głów. Na miejscu
odciętej, odrastały dwie lub trzy nowe
głowy. Hydra była bardzo jadowita,
a nawet zapach jej śladów miał
powodować śmierć. Potwór, który norę
miał u źródła rzeki Amymone, pustoszył
okolice Lerny, która leżała
w okolicach Argos.
Zabicie LWA NEMEJSKIEGO
Lew nemejski (LEW KLEONAJSKI), w mitologii greckiej to
olbrzymi lew, którego skóry nie mogło przebić żadne
ostrze. Co do jego pochodzenia istnieje wiele wersji.
Jedni twierdzą, że urodziła go Echidne, którą zgwałcił
Ortros - dwugłowy pies gończy Geriona, inni, że był
potomkiem Selene. Lew ten miał pustoszyć okolice
argolidzkiej doliny Nemei.
Schwytanie
ŁANI KERENTYJSKIEJ
Łania kerentyjska - w mitologii
greckiej niezwykle szybkie zwierzę,
o imieniu Cerynitis. Miała rogi ze
złota, sierść ze srebra, a kopyta
z brązu. Poświęcona była
Artemidzie. Według legendy,
Artemida znalazła pięć takich
zwierząt, z czego cztery zaprzęgła
do swego powozu, a piąte uciekło.
Schwytanie
DZIKA ERYMANTEJSKIEGO
Dzik erymantejski - w mitologii
greckiej, olbrzymi dzik siejący
spustoszenie na stokach góry
Erymantos. Gonił ludzi aż do ich śmierci
z braku sił. Schwytanie jego było
czwartą z dwunastu prac Heraklesa.
Dzika tego miał Herakles schwytać
zimą, więc po wypłoszeniu go z gęstwin,
ścigał go tak długo aż zwierzę omdlało
ze zmęczenia.Herakles zabrał bestię na
plecy i odniósł do królestwa Eurysteusa.
Oczyszczenie
STAJNI AUGIASZA
Augiasz miał dzięki przychylności bogów najbogatsze na
świecie trzody i stada koni. Z jego stajni, obór i owczarni nie
wynoszono jednak od wielu lat gnoju i były one źródłem
przykrego zapachu. Również pastwiska zalegała gruba
warstwa gnoju. Oczyszczenie ich w ciągu jednego dnia było
piątą z 12 prac, które Herakles musiał wykonać dla króla
Eurysteusa. Pracę oczyszczenia stajni i obór Augiasza
Eurysteus zlecił Heraklesowi w celu upokorzenia go. Jednak
Heraklesowi udało się tego dokonać w ciągu jednego dnia
przed zmierzchem. W tym celu, wyburzył mur w dwóch
miejscach i skierował wody rzeki Alfejos lub Penejos, według
niektórych wersji mitu obu, aby ich wody popłynęły przez
stajnie i pastwiska w dolinach. Przed zmierzchem, płynące
wody oczyściły stajnie.
Przepędzenie
PTAKÓW STYMFALIJSKICH
PTAKI STYMFALIJSKIE mityczne ptaki
o dziobach i skrzydłach z brązu, poświęcone
Aresowi, które nawiedziły okolice Bagien
Stymfalskich nad jeziorem Stymfolos
w Arkadii. Ptaki zabijały ludzi i stada
spadającymi piórami z brązu, a ich odchody
były trujące.
Schwytanie
BYKA KRETEŃSKIEGO
Miał zostać złożony w ofierze
Posejdonowi przez Minosa, ten
jednak - ulegając piękności byka zamienił go na inne zwierzę.
W zemście Posejdon zesłał na
byka szaleństwo, w wyniku czego
pustoszył Kretę, tratował pola
i sady, paląc wszystko buchającym
z nozdrzy ogniem.
Schwytanie KLACZY DIOMEDESA
Cztery klacze należące do króla
trackiego plemienia Bistonów,
Diomedesa, który miał je karmić
ludzkim mięsem. W innej wersji
mitu były ogierami o imionach:
Podargos, Lampon, Ksantos
i Dejnos.
Zdobycie przepaski Hippolity (królowej
Amazonek)
W mitologii greckiej Amazonki były
legendarnym plemieniem walecznych
kobiet, które tworzyły społeczeństwo
wyłącznie kobiece. Współcześnie jest to
określenie kobiet jeżdżących konno
i ubranych w strój jeździecki.
Hippolita była legendarną
królową Amazonek. Zakochała
się w Heraklesie i w dowód
swojej miłości podarowała mu
swój pas.
Uprowadzenie
TRZODY GERIONA
Trzoda Geriona. Dziesiąta praca Heraklesa polegała
na wykradzeniu słynnej trzody wołów Geriona z wyspy
Erytei. Gerion posiadał najwieksze stada wołów
w świecie. Ich stróżami były ogromny pies, oraz
siedmiogłowy smok. Jedną z dwunastu prac Heraklesa
było uprowadzenie trzody Geriona, w czasie
wykonywania której heros zabił potwory-stróżów, oraz
zmierzył się z samym Gerionem, olbrzymem o trzech
ciałach, trzech głowach, trzech parach rąk i nóg. Po
długiej i męczącej walce bohater powalił Geriona
strzałami z łuku i uprowadził jego woły, które
ostatecznie złożone zostały w Mykenach w ofierze
dla Hery.
Przyniesienie złotych jabłek
z ogrodu Hesperyd
Hesperydy w mitologii greckiej to nimfy,
córki Atlasa i Hesperis, które
zamieszkiwały w przebrzydkich
ogrodach. Rosły tam jabłonie rodzące
złote jabłka, które Gaja podarowała
Herze w podarunku ślubnym.
Doglądanie tego sadu było zadaniem
Hesperyd, jednak Hera nie dowierzając
im na straży tego skarbu postawiła
stugłowego smoka Ladona.
Pojmanie Cerbera
Cerber (gr. Kerberos) w
mitologii greckiej to
trzygłowy pies, który
strzegł wejścia do
świata zmarłych.
Hezjod przedstawiał go jako
bestię o spiżowym głosie
i pięćdziesięciu głowach. Dopiero
u późniejszych autorów Cerber
miał trzy, dwie, a nawet tylko
jedną głowę. Nie wpuszczał do
Hadesu żywych i nie wypuszczał
zmarłych. Herakles ujarzmił go
i wyprowadził na ziemię.
Dedal i Ikar
Dedal był sławnym rzeźbiarzem i budowniczym.
Podziwiano go w całej Helladzie. Minosowi,
panującemu na Krecie, wzniósł wielki pałac
zwany Labiryntem. Budowla składała się
z wielu sal i korytarzy, tworzyła tak
skomplikowaną plątaninę, że nie podobna było
się z niej wydostać. W tym Labiryncie król
umieścił potwora, półbyka-półczłowieka, swego
syna, Minotaura. Mijały lata i Dedalowi coraz
ciężej było żyć na Krecie. Ale jej władca nie
chciał za nic uwolnić sławnego artystę.
Wówczas zrozpaczony budowniczy wpadł na śmiały
pomysł. Sporządził dla siebie i dla swego syna,
Ikara, skrzydła z piór sklejonych woskiem. Jak
potężne ptaki poszybowali nad morzem. Ikar,
zachwycony lotem, zapomniał o przestrogach ojca.
Dedal radził mu, by nie zniżał lotu, gdyż wtedy
wilgoć unosząca się z morskich fal, obciąży mu
nadmiernie skrzydła. Nie powinien jednak lecieć za
wysoko, aby wosk nie stopniał pod wpływem
gorącego słońca. Ikar nie posłuchał tych
rozsądnych rad. Z młodzieńczą fantazją wzbijał
się coraz wyżej i wyżej. Wówczas zdarzyła się
rzecz straszna. Ze skrzydeł zaczęły się sypać pióra
i wkrótce Ikar spadł jak kamień w morskie fale.
Orfeusz i Eurydyka
Orfeusz był synem muzy Kalliope i króla
Tracji. Potrafił grać na lutni tak pięknie,
że wszystko, co żyło, zbierało się wokół,
by go słuchać. Gdy jego ukochana żona,
Eurydyka, nimfa drzewna, zmarła
ukąszona przez żmiję, zrobił coś, na co
niewielu by się odważyło – poszedł do
Hadesu.
W jego muzykę zasłuchał się Charon
i straszliwy Cerber, a wzruszony Hades
obiecał oddać Eurydykę. Był tylko jeden
warunek - Orfeusz miał nie oglądać się za
siebie, dopóki nie opuści Hadesu.
Niestety, śpiewak tak bardzo pragnął
spojrzeć na ukochaną, że zapomniał
o przestrogach i odwrócił się. Zgodnie
z umową, w tym momencie stracił ją na
zawsze. Samotnie błąkał się potem po
świecie, śpiewając o swojej rozpaczy.
Syzyf
Syzyf, król Koryntu, najsprytniejszy z ludzi,
po śmierci, w Hadesie, odbywał straszliwą
karę za swe uczynki. Pchał wielki głaz
pod górę, a kiedy już był na szczycie, głaz
spadał w dół. Syzyf od nowa toczył go
pod górę i czynność tę powtarzał
nieustannie, bo za każdym razem kamień
staczał się z góry.
A za co został ukarany?
Za swe zuchwałe sprawki, którymi
naraził się bogom. Syzyf bowiem zdradzał
boskie tajemnice. Powiedział na przykład
rzecznemu bogu, Azopowi, że Zeus porwał
mu córkę, Eginę. Władca Olimpu
rozgniewał się i wydał na Syzyfa karę
śmierci…
Tezeusz i Ariadna
Król Minos panujący na Krecie, miał syna
półbyka - półczłowieka. Miał on na imię
Minotaur i mieszkał w specjalnie dla niego
wybudowanym (przez Dedala) labiryncie.
Co roku mieszkańcy Aten zobowiązani byli
oddawać siedem dziewcząt i siedmiu
chłopców jako ofiarę dla Minotaura.
Postanowił temu zaradzić Tezeusz.
Udał się na Kretę, aby zabić potwora.
Pomogła mu w tym Ariadna, córka Minosa,
która zakochała się w Tezeuszu. Poradziła
mu, aby wziął ze sobą kłębek nici i
zaczepił je jednym końcem u wejścia do
labiryntu. Dzięki temu po zabiciu
Minotaura Tezeusz zdołał odnaleźć
wyjście.
Mitologia w naszym języku, czyli
frazeologizmy mitologiczne
Paniczny strach
Pięta Achillesa
Stajnia Augiasza
Syzyfowa praca
Ikarowe loty
Męki Tantala
Nić Ariadny
Olimpijski spokój
Spis treści
Ikarowe loty
lub ikaryjskie loty to odważne przedsięwzięcie,
które może zakończyć się fiaskiem.
Ikar, razem z ojcem Dedalem, na skrzydłach
sporządzonych z piór i wosku, uciekł z Krety.
Wbrew ojcowskim zakazom wzbił się zbyt wysoko
i słońce stopiło wosk. Chłopiec wpadł do morza
i utonął. Stał się symbolem młodzieńczego
idealizmu, marzycielstwa, skłonności do
podejmowania ryzyka.
Męki Tantala
Są to cierpienia, wynikające z ogromnego
pragnienia posiadania rzeczy znajdujących się
blisko, na widoku i w obfitości, a jednak niedostępnych.
Tantal często gościł na Olimpie. Był współbiesiadnikiem
bogów i poprzez spożywanie z nimi ambrozji i nektaru
stał się nieśmiertelny. Zdradzał sekrety bogów ludziom
oraz wykradał boski pokarm i sprzedawał go swoim
przyjaciołom. Chciał udowodnić, że bogowie nie są
najlepsi. Za to został wtrącony do Tartaru i surowo
ukarany. Cierpiąc głód, nie mógł dosięgnąć owoców
wiszących nad jego głową, gdy chciało mi się pić nie
mógł dosięgnąć wody, w której był zanurzony
po
szyję.
Nić Ariadny
Mówimy o nitce lub nici Ariadny, gdy mamy
na myśli jakiś ślad albo wskazówkę, która
pozwoli nam zorientować się w trudnej i
zawiłej sytuacji.
Przeczytaj mit o Tezeuszu i Ariadnie
Olimpijski spokój
Pogoda ducha zachowywana w każdej
sytuacji; wielki nadludzki spokój.
Olimp – góra w Grecji, mitologiczna siedziba
bogów. Homer pisze w Odysei, że nie dęły tam
wiatry, a powietrze przenikał łagodny blask
słońca. Nic dziwnego, że w takich warunkach
czas upływał greckim bogom beztrosko,
przyjemnie i kulturalnie. O nic się nie musieli
martwić i mogli dlatego zachować spokój,
zwany olimpijskim.
Paniczny strach
Ogromny, nieopanowany, nagły, często
nieuzasadniony strach
Pan – bożek łąk i lasów, mający postać półczłowieka pół-kozła; podobno zdarzało mu
się niekiedy letnimi popołudniami, w czasie,
kiedy na świecie panuje upał i natura
nieruchomieje od gorąca, a człowiek urządza
sjestę, budzić świat przeraźliwymi krzykami,
wywołującymi strach ("strach paniczny")
i powszechny popłoch ("panikę").
Pięta Achillesa
Każdy z nas ma jakąś
słabą stronę, czuły
punkt. Nikt przecież
nie jest doskonały.
Czy pamiętacie mit
o Achillesie? Właśnie
z nim związana jest
geneza tego
powiedzenia.
Achilles był synem Peleusa i Tetydy.
Matka, chcąc ustrzec syna przed śmiercią,
zanurzyła jego ciało w wodach Styksu.
Kąpiel miała uodpornić dziecko na ciosy
wrogów. W czasie kąpieli Tetyda trzymała
syna za piętę. I ta część jego ciała
pozostała śmiertelna.
Jak wiecie - Achilles zginął, trafiony
strzałą w ten w czuły punkt, który nie
został obmyty przez wody Styksu. Zabił go
Parys w czasie oblężenia Troi.
Stajnia Augiasza
to bałagan, nagromadzenie zaniedbań, błędów, których
usunięcie wymagać będzie wielkiego wysiłku.
Posprzątanie stajni Augiasza było jedną z dwunastu
prac, jakie musiał wykonać Herakles, żeby odpokutować
przypadkowe zabicie żony i dzieci. Augiasz, król Elidy,
miał niezliczone stada bydła, a jego stajnie były tak
zanieczyszczone odchodami, że wszyscy mieszkańcy
Elidy nie byliby w stanie ich posprzątać. Herakles
wykopał kanał, którym skierował do stajni wodę z
płynącej w pobliżu rzeki. Woda, przepływając z dużą
siłą, w ciągu kilku godzin wymyła wszystkie brudy.
Syzyfowa praca
We współczesnym języku wyrażenie to
oznacza bezcelową , daremną, bezowocną
pracę, okupioną olbrzymim wysiłkiem.
Tego określenia możemy również używać
wtedy, gdy z góry zakładamy, że coś się nie
uda, że nasz wysiłek zakończy się
niepowodzeniem, a nawet klęską.
Obejrzyj prezentację „Los Syzyfa” (znajdziesz ją
również na tej płycie).
Materiały źródłowe
N. Chadzinikolau, Mity greckie, Poznań 1998.
W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa
1995.
Z. Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, Warszawa 1997.
W. Markowska, Mity Greków i Rzymian, Warszawa 1987.
J. Parandowski, Mitologia, Poznań 1989.
M. Pietrzykowski, Mitologia starożytnej Grecji, Warszawa
1983.
D.Podlawska, M. Świątek-Brzezińska, Słownik
frazeologiczny języka polskiego, Bielsko-Biała 2007.
S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego,
Wiedza Powszechna, Warszawa 1996.
V. Zamarovsky, Encyklopedia mitologii antycznej,
Warszawa 2006.
http://historia.pgi.pl/mitologia_grecka.html
http://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_grecka
http://www.mitologia-grecka-pl.com/index.htm
http://www.sciaga.pl/tekst/19mitologia_grecka_postacie_i_miejsca
http://mitologiagrecka.republika.pl/index.html
http://www.mitologia.klp.pl/
http://www.starozytna-grecja.info/mity-greckie.html
http://www.pantheon.org/areas/gallery/mythology/europe/greek/
http://eduseek.interklasa.pl/artykuly/artykul/ida/2378/
http://www.msstudio.com.pl/cgi-bin/pokaz.cgi?id=3001
http://www.budowle.pl/budowle/europa.php
http://motywy-literackie.klp.pl/
http://www.frazeologia.pl/frazeologia/
http://wiem.onet.pl/wiem
http://encyklopedia.wp.pl
http://encyklopedia.interia.pl
www.slownik-online.pl
Materiały własne – fragmenty prezentacji wykonanych
w programie PowerPoint:
„Herakles wczoraj i dziś”
„Z frazeologią na ty”
Dziękuję za
obejrzenie
prezentacji!
Autor
Jolanta Styś
Spis treści
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards