017_byt_czlowiek_i_s..

advertisement
Materiały pochodzą z Platformy
Edukacyjnej Portalu
www.szkolnictwo.pl
Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie
w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie
i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania
w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.
BYT, CZŁOWIEK
I SPOŁECZEŃSTWO WEDŁUG
ŚW. TOMASZA
Myśliciel, August
Rodin
[E. Wójcicka - Romaniuk] edukacja filozoficzna, gimnazjum,
BYT, CZŁOWIEK I SPOŁECZEŃSTWO WEDŁUG
ŚW. TOMASZA– lekcja 17
ŚW. TOMASZ
Św. Tomasz z Akwinu (1225 - 1274) był Włochem, pochodził z rodu
hrabiów Akwinu. Urodził się na zamku Roccasecca pod Akwinem, w
Królestwie Neapolitańskim.
Jego wuj Siibald był opatem zamożnego benedyktyńskiego
klasztoru na Monte Cassino, gdzie Tomasz od 5 do 14 roku życia pobierał
nauki - rodzina oczekiwała, że Tomasz zostanie następcą wuja.
Od 1239 roku studiował sztuki wyzwolone na uniwersytecie w
Neapolu, ale po pięciu latach porzucił zakon benedyktynów i przyłączył się
do dominikanów. W drodze do Paryża został uwięziony przez rodzinę, która
chciała, żeby Tomasz objął wysokie stanowisko kościelne, jednak wbrew
rodzinie w 1243 r. został dominikaninem.
Jego życie upłynęło na pracy naukowej, jako zakonnik był wolny od
spraw osobistych. Przebywał i pracował w Neapolu, Paryżu, Kolonii,
stosownie do potrzeb naukowych i pedagogicznych zakonu. W 1274 roku
został wezwany przez papieża do Lyonu na sobór, zmarł w
drodze.
Św. Tomasz
Klasztor na Monte Cassino
ŚW. TOMASZ
W 1319 roku Kościół rzymskokatolicki
rozpoczął wstępne postępowanie w sprawie
kanonizacji Tomasza z Akwinu.
Akt kanonizacji ogłosił 18 lipca 1323 roku w
Awinionie papież Jan XXII. Na soborze
trydenckim tylko dwie księgi umieszczono na
ołtarzu - Biblię i Summę Teologii Tomasza z
Akwinu.
Atrybutami
świętego
Tomasza
są:
dominikański habit, słońce na piersiach, mitra u
nóg, kielich i hostia oraz książka i gołąb.
Św. Tomasz
ŚW. TOMASZ
Arystoteles,
Św. Tomasz był przekonany o słuszności
zasad perypatetyckich, dlatego też pracował nad
uzgodnieniem ich z nauką chrześcijańską
Z
pomocą przyszedł mu papież Urban IV, który
powołał kompetentnych uczonych do studiów
nad filozofią Arytotelesa:
Wilhelmowi z Moerbecke powierzył
przełożenie dzieł Arystotelesa, a Tomaszowi ich
interpretację krytyczną i poprawienie jego
błędów.
System filozoficzny Tomasza można więc
najkrócej scharakteryzować jako konsekwentne
przystosowanie klasycznych poglądów
Arystotelesa do treści zawartych w teologicznej
doktrynie chrześcijańskiej.
Św. Tomasz
ŚW. TOMASZ
Tomasz oddzielił wiedzę od wiary,
dziedzinę rozumu od dziedziny objawienia.
Są wprawdzie niektóre prawdy dostępne
rozumowi a zarazem objawione, np.
nieśmiertelność duszy. Na ogół jednak wiara i
wiedza stanowią dwie różne dziedziny.
Rozum poznaje nie tylko rzeczy materialne,
ale również Boga, Jego istnienie, Jego
własności, Jego działanie.
Istnieją jednak prawdy, które są dla
rozumu niedostępne, jak Trójca święta,
grzech pierworodny, Wcielenie, stworzenie
świata w czasie. Są to prawdy wiary, które
jedynie objawienie może ludziom udostępnić.
To stanowcze rozgraniczenie, było
zupełnie nowe, było początkiem krytycznego
rozsegregowania prawd ze względu na ich
różną naturę.
Tomasz oddzielił wiedzę od wiary
ŚW. TOMASZ
Niektóre prawdy przekraczają
rozum, ale żadna mu się nie
sprzeciwia.
Nie może być sprzeczności między
objawieniem a rozumem, bo nie ma
podwójnej prawdy o tej samej rzeczy,
jednej objawionej, a drugiej
wyprowadzonej przez rozum, bo
wszelkie prawdy, tak objawione jak i
naturalne, pochodzą od Boga.
Św. Tomasz z Akwinu
ŚW. TOMASZ
Na tej podstawie powstała prosta koncepcja rozgraniczenia filozofii
i teologii.
Teologia buduje na podstawie objawienia, filozofia wyłącznie na
zasadach rozumu. Nawet gdy traktują o tych samych prawdach, każda
traktuje inaczej. Filozofia, jeśli służy teologii, to jedynie w tym sensie, że
przygotowuje do wiary, i że jej broni.
ŚW. TOMASZ
Tylko jednostkowe przedmioty są substancjami, bytami samodzielnymi. Są
one zawsze złożone:
1. Złożone są z istoty (essentia) i istnienia (existentia). Istotą każdej rzeczy jest to, co
wspólne jej gatunkowi i zawarte w definicji. Istota Boga jest taka, że implikuje jego
istnienie. I w tym leży zasadnicza różnica między Bogiem a stworzeniem. Stąd Bóg
jeden jest bytem koniecznym (musi istnieć, bo to leży w Jego istocie) i niezależnym
(istnieje z własnej natury), a stworzenie jest bytem przypadkowym i zależnym (bo
istnienie nie leży w Jego naturze). Stąd też Bóg jest bytem prostym, a stworzenie złożonym, bo składa się przynajmniej z istoty i istnienia.
2. 2. Istota substancji cielesnych jest złożona z formy i materii. Forma jest podstawą
tego, co w jednostkach jest gatunkowe, a materia tego, co indywidualnie różne,
forma jest źródłem jedności w substancjach, materia – mnogości, jeśli zaś
mnogości, to i cielesności. I w tym leży zasadnicza różnica między światem
duchowym a cielesnym. Co cielesne, składa się z formy i materii, co zaś jest czysto
duchowe, posiada tylko formę.
Forma jest aktem, materia tylko potencją. Bóg jest czystym aktem.
ŚW. TOMASZ
Istnienie Boga nie jest prawdą
oczywistą, nie wymagającą dowodzenia,
potrzebny jest dowód. Przyznawał, że
gdybyśmy znali istotę Boga, to pojęlibyśmy
od razu, że istnieje. Ale Jego istoty nie
znamy bezpośrednio, nie możemy więc
istnienia Boga wywodzić a priori z Jego
istoty.
Nie pozostaje więc nic innego, jak
oprzeć dowód istnienia Boga na
doświadczeniu. W doświadczeniu dany jest
byt skończony i niedoskonały, bardzo
daleki od Boga. Niemniej jest to jedyna
droga do upewnienia się o Jego istnieniu.
Analiza bytu skończonego przekonuje, że
nie posiada on w sobie samym przyczyny
swego istnienia, i wskazuje na Boga jako na
swą przyczynę
Bóg Stworzyciel, Michał Anioł
ŚW. TOMASZ
•
•
•
•
•
Dowód istnienia Boga jest więc możliwy, musi
wyprowadzać istnienie Boga ze znanych nam Jego
dzieł.
Tomasz dał pięć dowodów istnienia Boga:
z istnienia ruchu (ex motu) wnosi, że istnieje
pierwsza przyczyna ruchu;
z niesamoistności świata (ex ratione causae
efficientis) wnosi, że istnieje istota samoistna będąca
przyczyną świata;
z przypadkowości rzeczy (ex possibili et necessario)
wnosi, że istnieje poza nimi istota konieczna;
z faktu, że istnieją istoty różnej doskonałości (ex
gradibus perfectionis), wnosi, iż istnieje istota
najdoskonalsza;
z powszechnej celowości przyrody (ex gubernatione
rerum) wnosi, że istnieje istota najwyższa, rządząca
przyrodą a działająca celowo.
Bóg Ojciec,
/Kaplica Zgromadzenia Sióstr
Sług Jezusa w Kielcach/
ŚW. TOMASZ
Własności Boga nie były za czasów Tomasza
przedmiotem sporu, były ustalone powagą Pisma
świętego i Ojców i Tomasz nie różnił się w tym punkcie
od innych filozofów swego wieku.
Sporne było:
•
czy można je rozumem poznać, czy też raczej należy je
uważać za przedmiot wiary i objawienia;
•
jeśli można je poznać, to w jaki sposób;
•
jaka własność Boga jest zasadnicza, czyli co stanowi Jego
"istotę metafizyczną", z której wynikają inne własności.
Tomasz był zdania, że własności Boga można
poznać rozumem, ale rozum ludzki nie może poznać ich
wprost, lecz tylko pośrednio, drogą "negacji” lub
"eminencji" - czyli przez zaprzeczenie, bądź przez
nieskończone wzmożenie własności istot skończonych.
Istotą metafizyczną Boga jest samoistność:
Bóg jest jedynym bytem, który istnieje sam przez się,
wszystkie inne są bytami zależnymi.
Bóg jest samoistny, niezmienny, wieczny,
niematerialny, jest bytem prostym. Własnością Boga jest
doskonałość, mądrość, wszechmoc, inteligencja, wola itd.
Tymi wieloma różnorodnymi pojęciami ograniczony
umysł ludzki próbuje ująć prostą naturę Boga.
Bóg Ojciec Błogosławiący,
D. Gerard
ŚW. TOMASZ
Stosunek Boga do świata jest stosunkiem stwórcy do
stworzenia. Tomistyczne pojęcie stworzenia zawierało
następujące składniki:
1. Świat został stworzony z niczego, nie zaś z odwiecznej
materii, która, jako odwieczna, byłaby niezależna od Boga.
2. Stworzenie dokonane zostało wprost przez Boga. Gdyby
bowiem świat nie był wprost stworzony przez Boga, to
byłby wynikiem sumowania się przyczyn, czyli dziełem
przypadku, i nie miałby tej jedności, jaką rzeczywiście
posiada.
3. Stworzenie jest aktem woli, nie konieczności. Bóg
rozporządzał wielu możliwościami, a urzeczywistnił tylko
jedną.
4. Stworzenie odbyło się według idei Bożych. Bóg miał w
wiecznych Swych ideach niejako program świata,
stworzenie polegało na zrealizowaniu tych idei.
5. Stworzenie nastąpiło w czasie.
Bóg nie tylko stworzył świat, ale też kieruje nim. Toteż świat
jest uporządkowany, rozwija się celowo wedle planu
boskiego, czyli opatrzności.
Bóg Ojciec pierwszy raz poważnie
zastanowił się nad istotą ziemi (nie
świata),
S. I. Witkiewicz
ŚW. TOMASZ
Budowa świata nie jest faktem ostatecznym, lecz
da się wytłumaczyć. Tomasz tłumaczył ją racjonalnie,
tak samo jak racjonalnie dowodził istnienia Boga i
stworzenia świata. Tłumaczył świat jako dzieło Boże, a
więc dzieło rozumne i celowe. Mnogość i różnorodność
stworzeń były potrzebne, bo bez nich Bóg nie mógłby
był wyrazić pełni Swej istoty.
Istnieją różnorodne stworzenia, o różnym
stopniu doskonałości: od żywiołów, przez złożone ciała
nieorganiczne, rośliny, zwierzęta aż do człowieka. Te
znamy z doświadczenia, ale poza nimi muszą być inne
jeszcze, wyższe. Musi bowiem istnieć ciągłość między
stworzeniem a Bogiem. Te pośrednie istoty to czyste
inteligencje, czyli anioły. Stanowią one, według
Tomasza, niezbędny składnik hierarchicznego układu
świata.
Te istoty pośrednie między Bogiem a
człowiekiem mają też własności pośrednie, nie poznają
przez zmysły, jak człowiek, ani z własnej natury, jak
Bóg, lecz poznają przez iluminację.
Biały Anioł, fresk, 1235
ŚW. TOMASZ
Według Tomasza, podobnie jak według
Arystotelesa, ciało należy do natury
człowieka.
Jeśli i dusza, i ciało stanowią części
człowieka, to w jaki sposób są złączone?
Jak forma z materią. W myśl
arystotelesowskiego hilemorfizmu Tomasz
pojął duszę jako formę istoty organicznej,
tzn. jako pierwiastek czynny tej istoty.
Dusza ludzka jest formą człowieka, jest
to dusza rozumna, gdyż rozumne poznawanie
jest czynnością właściwą i wyróżniającą
człowieka. Wbrew tradycji Tomasz stanął na
stanowisku psychofizycznej jedności
człowieka.
św. Tomasz z Akwinu,
F. Angelico, fresk
ŚW. TOMASZ
Tomasz stał na stanowisku:
- receptywności poznania.
Poznanie polega na upodobnieniu podmiotu do
poznawanego przedmiotu. Jest ono procesem receptywnym, który
polega na tym, że przedmiot wraża w duszę swój "obraz". To
wrażanie obrazu w duszę odbywa się przy zetknięciu z
przedmiotem, zetknięcie zaś odbywa się przez pośrednictwo
zmysłów. Wszelkie poznanie ludzkie jest pochodzenia
empirycznego. Człowiek nie posiada idei wrodzonych.
- łączności poznania wyższego z niższym, umysłowego
ze zmysłowym.
Władze poznawcze człowieka są bądź zmysłowe, bądź
umysłowe. Władze wyższe posługują się niższymi, więc umysłowe
zmysłowymi. Od władz niższych, zmysłowych, musi się
rozpoczynać proces poznania. W doczesnym życiu umysł, złączony
z ciałem, nie może obejść się bez pośrednictwa zmysłów. Zaczyna
od ujmowania konkretnych, jednostkowych przedmiotów, ale dąży
do poznawania ich ogólnych, istotnych własności, zaczyna od
zmysłów, ale potem wybiega daleko poza zmysły. Posiadamy
rozum i dzięki niemu poznanie postępuje naprzód na drodze
abstrakcji.
Wrażanie obrazu w duszę
odbywa się przy zetknięciu z
przedmiotem, zetknięcie to
odbywa się za pośrednictwo
zmysłów
ŚW. TOMASZ
Odrębność tej teorii poznania
przejawiała się również w
zagadnieniach szczegółowych:
Przedmioty materialne w
przeciwieństwie do duszy, możemy
poznawać rozumem. Posiadamy o
nich wiedzę ogólną i pewną. Własną
duszę poznajemy tylko pośrednio.
Bezpośrednio poznajemy tylko
czynności duszy, władze duszy i samą
duszę - wyłącznie na drodze refleksji.
Św. Tomasz
ŚW. TOMASZ
Tomasz wraz z Arystotelesem cenił każde dobro
i każdemu chciał wyznaczyć należne mu miejsce.
Ostateczny cel życia widział w szczęściu, ale szczęście
pojmował zgodnie ze swoją teocentryczną i
intelektualistyczną filozofią. Pojmował je jako
poznanie, ale poznanie Boga. Poznanie jest najwyższą
funkcją człowieka, Bóg zaś najdoskonalszym
przedmiotem poznania.
Bóg był dla niego ostatecznym celem i miarą
czynów ludzkich. Pod tym względem tomizm nie
różnił się od augustynizmu.
Jednak w analizie życia moralnego uwzględnił
nie tylko ostateczny cel, ale też cele bliższe, dzięki
czemu przy ogólnej teocentrycznej postawie
znajdował miejsce na badania empiryczne.
Św. Tomasz i Arystoteles
ŚW. TOMASZ
Św. Tomasz przyjął naukę
Arystotelesa o człowieku jako zjawisku
społecznym i politycznym.
Tworzenie przez ludzi większych
społeczności jest według św. Tomasza z
jednej strony naturalne, gdyż człowiek
jest naturą społeczną, a z drugiej ma
pewien cel, mianowicie "dobre życie",
którego nikt nie może zapewnić sobie w
pojedynkę.
Większe społeczności
ŚW. TOMASZ
•
•
•
•
•
•
W swojej filozofii zawarł św. Tomasz własną wizję państwa i panującego w nim porządku.
Odróżnił władzę sprawowaną właściwie, czyli skierowaną na dobro społeczności, od władzy
sprawowanej niewłaściwie, obliczonej na własne korzyści rządzących.
"Jeżeli więc niesprawiedliwe rządy są sprawowane przez jednego tylko, który w nich szuka
swojej korzyści, a nie dla dobra poddanej sobie społeczności, taki władca nazywa się tyranem."
Nazwa pochodzi od przemocy, gdyż zamiast rządzić sprawiedliwością, uciska on siłą.
"Jeżeli natomiast niesprawiedliwe rządy sprawowane są nie przez jednego, ale przez kilku,
nazywa się oligarchią, to znaczy władzą nielicznych, kiedy bowiem nieliczni, aby się wzbogacić,
uciskają lud, różnią się od tyrana tylko liczbą.
Jeśli z kolei niegodziwe rządy sprawowane są przez licznych, nazywa się to demokracją, czyli
władzą ludu: kiedy mianowicie lud plebejuszy dzięki potędze tłumu uciska bogatych, cały lud jest
jakby jednym tyranem".
Podobnie należy rozróżnić rządy sprawiedliwe.
"Kiedy rządy sprawuje jakaś społeczność nazywa się to republiką.
Jeśli zaś rządy sprawowane są przez nielicznych, ale cnotliwych, nazywa się je arystokracją, czyli
władzą najlepszą albo najlepszych, ich samych zaś nazywa się elitą.
Jeśli natomiast sprawiedliwe rządy należą tylko do jednego, nazywa się on królem."
ŚW. TOMASZ
Z konieczności zapewnienia przez
państwo pokoju i porządku wynikał pogląd na
temat własności. Św. Tomasz uważał, że
utrzymanie własności prywatnej stanowi
konsekwencje prawa natury i jest niezbędne do
normalnego życia społecznego.
Takie stanowisko tłumaczyło, prawo do
posiadania ogromnych majątków przez grupę,
która znajdowała się na szczycie hierarchii
społecznej. Jednak właściciel zawsze powinien
mieć na uwadze dobro ogółu, iść za słowami
apostoła który uczył - "Powiedz bogatemu, by
dzielił się z ubogimi."
Była to demokratyczna wizją
społeczeństwa, dająca możliwość rozwoju
gospodarczego. Wszystko to otwierało drogę do
udziału w polityce klas posiadających i
prowadziło do rozluźnienia twardych reguł
feudalnych kryteriów urodzenia.
Powiedz bogatemu, by dzielił się z ubogimi
ŚW. TOMASZ
Tak więc, hierarchiczna budowa
społeczeństwa oraz hierarchia celów ludzkości,
określały stosunki między jednostką i
społeczeństwem, jednostką a państwem oraz
między państwem a kościołem.
Z głoszonej przez św. Tomasza dwoistości
ludzkiej natury wynikał pogląd dotyczący
państwa. Człowiek jako istota ziemska, cząstka
społeczeństwa, musi się podporządkować
władzy świeckiej, ale jako istota obdarzona
nieśmiertelną duszą, podlega Bogu, a więc
bezpośrednio władzy duchownej. Przy czym
cele niebieskie są ważniejsze od świeckich, z
czego wynika, że państwo powinno być
podporządkowane kościołowi.
Tak więc św. Tomasz nie pozostawiał
żadnych złudzeń co do prymatu kościoła nad
państwem. To papież mógł kontrolować władzę
świecką i interweniować w sferze polityki, to
właśnie on stał na szczycie hierarchii, łącząc
najwyższą władze doczesną z najwyższą władzą
duchowną.
Watykan - Stolica Apostolska,
siedziba papieży
ŚW. TOMASZ
Najogólniejszymi własnościami tomizmu były więc:
• Dualizm między bytem absolutnym a względnym, między Bogiem a
stworzeniem;
• Hilemorfizm, który bronił jedności ludzkiej natury i przeciwstawiał się
rozrywaniu duszy i ciała, dualistycznemu rozumieniu człowieka;
• Obiektywizm czyli postawa umysłu zwrócona ku światu zewnętrznemu
i przekonanie, że rzeczy zewnętrzne są nam dane bardziej
bezpośrednio niż wewnętrzne;
• Empiryzm czyli przekonanie, że wszelka wiedza pochodzi z
doświadczenia;
• Uniwersalizm, przekonanie o wyższości ogółu nad jednostką;
• Realizm umiarkowany, który przeciwstawiał się z jednej strony
skrajnemu realizmowi platończyków, a z drugiej - nominalizmowi;
• Intelektualizm czyli nauka o pierwszeństwie intelektu w poznaniu i
działaniu.
ŚW. TOMASZ
To, co było w tomizmie nowe, to oparcie filozofii
chrześcijańskiej głoszącej istnienie Boga, opatrzności,
nieśmiertelnej duszy, wolnej woli na doświadczeniu.
Obiektywną i empiryczną postawą różnił się od wcześniejszej
tradycji scholastycznej.
Filozofię chrześcijańską Tomasz zbliżył z powrotem do
filozofii starożytnej, Ściślej mówiąc nawrócił od antyku
platońskiego do antyku perypatetyckiego.
Platon
Św. Augustyn
Św. Tomasz
Arystoteles
BIBLIOGRAFIA
•Chenu M.D., Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu, Kęty 2001.
•Gilson É., Tomizm. Wprowadzenie do filozofii św. Tomasza z Akwinu,
Warszawa 1960.
•Kenny A., Tomasz z Akwinu, Warszawa 1999.
•Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 1, Warszawa 2002.
•Weisheipl J., Tomasz z Akwinu. Życie, myśl i dzieło, Poznań 1985.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards