Merkury - Pudelek

advertisement
Merkury
Merkury jest najmniejszą i najbliższą Słońca planetą, która została nazwana przez starożytnych
Rzymian imieniem ruchliwego boga kupców i podróżnych, utożsamianego z greckim Hermesem,
synem Zeusa (Jowisza) i Mai. Po niebie porusza się stosunkowo szybko i trudno jest go zobaczyć,
gdyż znajduje się zawsze blisko Słońca (nie dalej niż w odległości kątowej 28 o); wobec tego może
być dostrzeżony jedynie nisko nad horyzontem wkrótce po zachodzie lub tuż przed wschodem
Słońca. Ponieważ Merkury jest planetą wewnętrzną względem Ziemi, możemy czasem oglądać
jego przejście przed tarczą Słońca. Ostatnio takie zjawisko obserwowano 15 listopada 1999 r.
Merkury okrąża Słońce po orbicie eliptycznej o największym wśród orbit planetarnych mimośrodzie
(równym 0,2). Jego odległość od Słońca zmienia się więc od 0,31 j.a. w peryhelium do 0,47 j.a. w
aphelium. Obserwowana, ale nie znajdująca wyjaśnienia w mechanice newtonowskiej, część
powolnego obrotu tzw. linii apsyd orbity Merkurego (linii przechodzącej przez punkty peryhelium i
aphelium), odbywająca się z prędkością kątową 43" na stulecie, stała się spektakularnym dowodem
na prawdziwość ogólnej teorii względności Einsteina (zjawisko znane jest jako ruch peryhelium
Merkurego). Okres obiegu Merkurego wokół Słońca wynosi 0,24 roku, a średnia prędkość jego
ruchu orbitalnego jest równa 48 km/s.
Glob Merkurego jest najmniejszy spośród globów planetarnych: jego
promień równikowy ma 2439 km, czyli wynosi mniej niż 0,4 promienia
Ziemi. Merkury obraca się wokół osi niemal prostopadłej do
płaszczyzny orbity, przy czym okres rotacji, wynoszący 58,6 dnia, jest
równy 2/3 okresu obiegu Merkurego wokół Słońca (88 dni). Innymi
słowy, w trakcie dwóch obiegów Słońca glob Merkurego wykonuje
trzy obroty dookoła własnej osi. Doba na Merkurym trwa więc 176 dni
ziemskich i jest dwukrotnie dłuższa od roku. Ta osobliwość rotacji
Merkurego jest wynikiem oddziaływań pływowych Słońca na glob
>>>
planety, a dowiedziano się o niej dopiero w latach sześćdziesiątych
XX w. dzięki badaniom radarowym. Masa Merkurego jest ponad 6
Półkula zachodnia Merkurego,
złożona z mozaiki zdjęć uzyskanych milionów razy mniejsza od masy Słońca, a średnia gęstość materii,
przez sondę Mariner 10 (barwy
która go tworzy, wynosi 5,43 g/cm 3, co jest wartością tylko
nienaturalne). Fot. JPL/NASA.
nieznacznie mniejszą od średniej gęstości Ziemi. Z współczesnych
modeli budowy wewnętrznej Merkurego wynika, że aż 80% jego masy
stanowi żelazo skupione zapewne w stosunkowo dużym jądrze (o promieniu około 800 km), które
otoczone jest płaszczem krzemianowym i prawdopodobnie cienką skorupą. Z obserwacji w
podczerwieni wiadomo, że powierzchnia Merkurego pokryta jest grubą, być może nawet
kilkumetrową warstwą pyłu. Albedo powierzchni jest więc bardzo małe
i wynosi tylko 6%.
>>>
Półkula wschodnia Merkurego,
złożona z mozaiki zdjęć
wykonanych przez sondę Mariner
10. Fot. JPL/NASA.
Dzięki sondzie kosmicznej Mariner 10, która w 1974 r. trzykrotnie
przeleciała w pobliżu Merkurego, stwierdzono, że powierzchnia tej
planety pokryta jest licznymi kraterami uderzeniowymi, a także innymi formami, przypominającymi
powierzchnię ziemskiego Księżyca i Marsa (płaskowyże, doliny, zagłębienia, rowy). Najbardziej
charakterystyczny jest basen Caloris (Kotlina Upału), otoczony pierścieniem górskim o średnicy
około 1300 km, który jest prawdopodobnie wynikiem uderzenia w Merkurego jakiegoś dużego ciała.
Na powierzchni Merkurego znajdują się też liczne skarpy (o wysokości do 3 km i długości do 500
km), jakich nie znaleziono ani na Księżycu, ani na Marsie; powstały zapewne w początkowym
okresie stygnięcia i formowania się powierzchni planety.
>>>
Mapa fragmentu Merkurego z
nazwami ważniejszych utworów
powierzchniowych. Szerokość
środka mapy wynosi -35o (a zatem
obszar leży na południe od
równika), długość zaś: 55o. Wg
Atlas Układu Słonecznego NASA,
Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.
Stosunkowo duże zmiany odległości Merkurego od Słońca oraz jego
długotrwałe dnie i noce są przyczyną występowania ogromnych
różnic temperatury powierzchniowej planety. Na półkuli oświetlonej
przez Słońce waha się ona od około 770 kelwinów, gdy planeta
znajduje się najbliżej Słońca, do około 650 kelwinów, gdy jest od
niego najbardziej oddalona; na nieoświetlonej przez Słońce części
globu spada do około 100 kelwinów. Są to największe rozpiętości
temperatur występujących na planetach Układu Słonecznego. Ilość
energii słonecznej padająca w jednostce czasu na jednostkę
powierzchni Merkurego jest prawie 7 razy większa niż w przypadku
Ziemi.
Merkury praktycznie nie ma atmosfery. Niedawne obserwacje w
nadfiolecie ujawniły jednak obecność przy powierzchni planety
znikomych ilości helu, tlenu, sodu i potasu, tworzących śladową atmosferę o gęstości miliard razy
mniejszej niż gęstość atmosfery ziemskiej. Za brak atmosfery odpowiada nie tylko zbyt mała do jej
utrzymania masa Merkurego, lecz także słabość jego pola magnetycznego. Za pomocą sondy
Mariner 10 stwierdzono istnienie dipolowego pola magnetycznego, którego oś jest odchylona o 14o
od osi obrotu planety; jego natężenie jest jednak o dwa rzędy wielkości mniejsze niż ziemskiego
pola magnetycznego (czego przyczyną jest najprawdopodobniej wolna rotacja planety).
Napływający na nie wiatr słoneczny tworzy magnetosferę, której minimalny promień wynosi
zaledwie 1,1 promienia planety.
Krzysztof Ziołkowski
Merkury






odległość od Słońca: 58 mln km
długość roku (okres obiegu wokół Słońca): 88 ziemskich dni
długość doby (okres obrotu wokół własnej osi): 156 ziemskich
dni
średnica równikowa: 4880 km
temperatura na powierzchni: 420 st. C (w południe na
równiku), -180 st. C (w nocy)
brak księzyców Krąży najbliżej Słońca.
Odwiedziła go do tej pory tylko sonda Mariner 10 w latach 1973-74. Dzięki jej zdjęciom
zobaczyliśmy, że człowiek nie ma tam czego szukać. Podziobany kraterami krajobraz planety
przypomina do złudzenia Księżyc.
Merkury jest większy tylko od Plutona. Jego średnica jest ponad dwa razy mniejsza niż
Ziemi. Rozmiarem przewyższają go np. największe księżyce Jowisza (Ganimedes) i Saturna
(Tytan). Dawno temu utracił swoją atmosferę. Bliskie Słońce za dnia rozpala jego
powierzchnię do ponad 400 stopni Celsjusza, a w nocy, wobec braku atmosfery, szybko łapie
siarczysty kosmiczny mróz - 180 stopni poniżej zera. Biorąc to wszystko pod uwagę, można
uznać za pewnik, że nie ma tam życia.
Merkury bardzo wolno obraca się wokół osi. Aż do połowy lat 60. sądzono, że tak jak
Księżyc wobec Ziemi, Merkury jest stale skierowany jedną stroną do Słońca. To okazało się
nieprawdą. Merkury wykonuje półtora obrotu w czasie pełnego obiegu wokół Słońca. Daje to
bardzo dziwny efekt. W pewnych szerokościach geograficznych astronauta na powierzchni
planety widziałby normalnie wschodzące Słońce, które dochodzi do zenitu, po czym nagle
zatrzymuje się i kawałeczek cofa. Potem znowu podejmuje wędrówkę na zachód i już
normalnie zachodzi za horyzontem.
Po Plutonie Merkury ma najbardziej eliptyczną orbitę z wszystkich planet - zbliża się do
Słońca na odległość 46 mln km, po czym oddala do 70 mln km. Przy czym „elipsa" orbity
obraca się wokół Słońca. Tej precesji orbity nie potrafiono wyjaśnić za pomocą praw
grawitacji Newtona (niektórzy sądzili więc, że pomiędzy Merkurym i Słońcem znajduje się
jeszcze jedna planeta, zwana Wulkanem). Dopiero teoria względności Einsteina potrafiła
wyjaśnić ruchy Merkurego. Mariner 10 tylko trzy razy przeleciał nad Merkurym. Obiektywy
jego aparatów fotograficznych nie objęły całego globu. Do dziś nie wiemy, jak wygląda
ponad połowa powierzchni tej planety. NASA rozważa wysłanie kolejnej sondy w pierwszej
dekadzie XXI wieku.
Merkury - Budowa
Merkury posiada cieńką skorupę ze skał
krzemianowych. Pod skorupą znajduję się
płaszcz grubości 600 km, także z tego samego
materiału. W samym środku planety znajduje
się żelazne i nikielowe, rozżażone jądro o
promieniu 1800 km.
Merkury
Zdjęcie ukazuje Merkurego w całej
okazałości. Zdjęcie to zostało uzyskane
dzięki sondzie kosmicznej Mariner
Obrót wokół własnej osi zabiera
Merkuremu 59 dni ziemskich. Zacznijmy od
miejsca w którym strzałka skierowana jest
do Słońca. Następnie przesuwajmy się po
orbicie i popatrzmy, jak Merkury powoli
obraca się. Strzałka obróci się dokoła
Merkurego w czasie, gdy planeta pokona
dwie trzecie orbity wokół Słońca. Po dwu
pełnych obiegach wokół Słońca strzałka
ponownie będzie skierowana ku Słońcu.
Zatem merkuriański dzień trwa dwa
merkuriańskie lata!
Na Merkurym znajduje się wiele kraterów
utworzonych przez ciała uderzające w
tarczę planety.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards