Prawo pracy UE

advertisement
Prawo pracy Unii Europejskiej
Dr hab. Leszek Mitrus
Zakres wykładów:
I. Charakterystyka wspólnotowego
prawa pracy,
II. Ochrona praw pracowniczych,
III. Zatrudnienie i walka z bezrobociem,
IV. Swoboda przemieszczania się
pracowników (w tym zagadnienia
ubezpieczeń społecznych).
I. Charakterystyka wspólnotowego
prawa pracy:
•
•
•
•
•
Rozwój wspólnotowego prawa pracy,
Podstawy traktatowe wspólnotowego prawa pracy,
Cechy wspólnotowego prawa pracy,
Kompetencje UE do stanowienia prawa pracy,
Instrumenty prawne wspólnotowego prawa pracy.
II. Ochrona praw pracowniczych (art.
136 i nast. TWE):
• Stosunek pracy,
• Równe traktowanie mężczyzn i kobiet,
• Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu (ze
względu na inne kryteria),
• Restrukturyzacja przedsiębiorstw,
• Ochrona pracy,
• Informowanie pracowników i
przeprowadzanie z nimi konsultacji.
I. Charakterystyka
wspólnotowego prawa pracy
Podstawy traktatowe wspólnotowego
prawa pracy (zakres przedmiotowy):
• Zasady (art. 2 TWE),
• Swoboda przemieszczania się pracowników
(art. 39 – 42 TWE),
• Zatrudnienie i zwalczanie bezrobocia (art.
125 – 130 TWE),
• Postanowienia dotyczące zagadnień
społecznych (art. 136 – 148 TWE).
Cechy wspólnotowego prawa pracy:
• Art. 136 TWE: Wspólnota i Państwa Członkowskie,
świadome podstawowych praw socjalnych wyrażonych w
Europejskiej Karcie Społecznej, podpisanej w Turynie 18
października 1961 roku oraz we Wspólnotowej Karcie
Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników z 1989
roku, mają na celu promowanie zatrudnienia, poprawę
warunków życia i pracy, tak aby umożliwić ich
wyrównanie z jednoczesnym zachowaniem postępu,
odpowiednią ochronę socjalną, dialog między partnerami
społecznymi, rozwój zasobów ludzkich pozwalający
podnosić i utrzymać poziom zatrudnienia oraz
przeciwdziałanie wyłączeniu. (...)
Art. 136 TWE
(...) W tym celu Wspólnota i Państwa Członkowskie
wprowadzają w życie środki, które uwzględniają
różnorodność praktyk krajowych, w szczególności w
dziedzinie stosunków umownych, jak również potrzebę
utrzymania konkurencyjności gospodarki Wspólnoty.
Uważają one, że taki rozwój będzie wynikał nie tylko z
funkcjonowania wspólnego rynku, który będzie sprzyjał
harmonizacji systemów społecznych, ale też z procedur
przewidzianych w niniejszym Traktacie oraz ze zbliżenia
przepisów
ustawowych,
wykonawczych
i
administracyjnych.
Orzecznictwo ETS:
• Sprawa 126/86 Fernando Roberto Gimenez
Zaera przeciwko Institut National de la
Seguridad Social,
• Połączone sprawy C-72/91 i C-73/91 Firma
Sloman Neptun Schiffahrts AG przeciwko
Seebetriebsrat der Sloman Neptun
Schiffahrts AG.
Dialog społeczny
1. Art. 138 TWE: popieranie konsultacji
między partnerami społecznymi
2. Art. 139 ust. 1 TWE: możliwość
zawierania porozumień zbiorowych,
3. Art. 139 ust. 2 TWE: udział partnerów
społecznych w implementacji prawa
wspólnotowego
Kompetencje UE do stanowienia prawa
pracy:
Art.. 137 ust. 1 TWE. Mając na względzie urzeczywistnienie celów
określonych w artykule 136, Wspólnota wspiera i uzupełnia działania
Państw Członkowskich w następujących dziedzinach:
a) polepszanie w szczególności środowiska pracy w celu ochrony zdrowia
i bezpieczeństwa pracowników;
b) warunki pracy;
c) zabezpieczenie społeczne i ochrona socjalna pracowników;
d) ochrona pracowników w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę;
e) informacja i konsultacja z pracownikami;
f)
reprezentacja i obrona zbiorowa interesów pracowników i
pracodawców, w tym współzarządzanie, z zastrzeżeniem ustępu 5 (...)
Orzecznictwo ETS:
• Sprawa C – 84/94 Wielka Brytania
przeciwko Radzie: pojęcie „środowiska
pracy” nie może być ograniczone do norm
ochrony procesu pracy; konieczność
szerokiej interpretacji uprawnień
przyznanych Wspólnocie w celu ochrony
zdrowia i bezpieczeństwa pracowników.
Art. 137 TWE
(...) 4. Przepisy uchwalone na mocy niniejszego artykułu:
• - nie naruszają prawa Państw Członkowskich do określenia
podstawowych zasad ich systemów zabezpieczenia
społecznego i nie mogą znacząco wpływać na ich
równowagę finansową;
• - nie stanowią przeszkody dla Państwa Członkowskiego w
utrzymywaniu lub ustanawianiu bardziej rygorystycznych
środków ochronnych zgodnych z niniejszym Traktatem.
(...) 5. Postanowienia niniejszego artykułu nie mają
zastosowania do wynagrodzeń ani do prawa zrzeszania się,
ani do prawa strajku, ani do prawa lokautu.
Orzecznictwo ETS:
• Wyrok z 15 kwietnia 2008 r. w sprawie C-268/06
Impact (m.in. „wynagrodzenie” w rozumieniu art.
137 ust. 5):
• UE nie ma kompetencji do określania wysokości
wynagrodzenia,
• Wynagrodzenie jest regulowane w kontekście
zasady równego traktowania,
• UE może przyjmować rozwiązania, które mają
konsekwencje finansowe w stosunkach pracy.
Pozostałe artykuły TWE dotyczące
kompetencji do stanowienia prawa pracy:
• Art. 13 – zwalczanie dyskryminacji,
• Art. 40 – swoboda przemieszczania się
pracowników,
• Art. 141 ust. 3 – równe traktowanie
mężczyzn i kobiet,
• Art. 94 i 308 – jednomyślne podejmowanie
działań legislacyjnych w sprawach, które
mają bezpośredni wpływ na wspólny rynek.
Instrumenty wspólnotowego prawa
pracy:
• Rozporządzenia (art. 249 TWE),
• Dyrektywy (art. 249 TWE),
• Układy zbiorowe zawierane na poziomie
ponadnarodowym (niewiążące lub wiążące) – art.
139 TWE,
• Wytyczne dotyczące walki z bezrobociem
(„otwarta metoda koordynacji) – art. 128 ust. 2
TWE.
II. Ochrona praw
pracowniczych
(Postanowienia dotyczące
zagadnień społecznych
- art. 136 i nast. TWE).
Zakres przedmiotowy:
1. Stosunek pracy,
2. Równe traktowanie w zatrudnieniu (ze
względu na płeć oraz inne kryteria),
3. Restrukturyzacja przedsiębiorstw,
4. Ochrona pracy,
5. Informowanie pracowników i
przeprowadzanie z nimi konsultacji.
1. Stosunek pracy
• Dyrektywa 91/533 w sprawie obowiązku
pracodawcy informowania pracowników o
warunkach umowy o pracę lub stosunku pracy:
• każdy pracownik powinien otrzymać dokument
zawierający
informacje
o
podstawowych
warunkach umowy o pracę lub stosunku pracy,
• zakres informacji (art. 2 dyrektywy),
• orzecznictwo ETS, sprawa C-350/99 Lange zakres
informacji jest przykładowy.
Dyrektywa 97/81 w sprawie Porozumienia ramowego
dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin:
• sposób przyjęcia dyrektywy: porozumienie
zawarte przez partnerów społecznych,
• wyeliminowanie dyskryminacji pracowników
zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu
pracy,
• ułatwienie stosowania tej formy świadczenia
pracy na zasadzie dobrowolności,
- wprowadzenie możliwości zmiany wymiaru
czasu pracy, gdy umożliwia to sytuacja
pracodawcy.
Dyrektywa nr 99/70 r. w sprawie porozumienia ramowego
dotyczącego pracy na czas określony:
• sposób przyjęcia dyrektywy: porozumienie
zawarte przez partnerów społecznych,
• wyeliminowanie dyskryminacji pracowników
zatrudnionych terminowo,
• ułatwienie stosowania tej formy świadczenia
pracy na zasadzie dobrowolności,
- wprowadzenie możliwości zmiany rodzaju, gdy
umożliwia to sytuacja pracodawcy.
Orzecznictwo ETS:
• sprawa C-212/04 Adeneler : „obiektywne
powody” uzasadniające zawarcie umowy
terminowej nie mogą wynikać tylko z
przepisu krajowego bez odniesienia do
charakteru pracy; umowy „kolejne”: nie jest
dopuszczalne wyłączenie przekształceń w
umowę na czas nieokreślony, jeśli przerwy
między
umowami
terminowymi
przekraczają 20 dni.
Orzecznictwo ETS:
• sprawa C-144/04 Mangold:
niedopuszczalne jest zawieranie z osobami
powyżej określonego wieku (55 lat)
nieograniczonej liczby umów terminowych,
jeśli w odniesieniu do młodszych
pracowników wymagane jest wskazanie
przyczyny zawarcia takiej umowy (sprawa
dotyczy też zakazu dyskryminacji ze
względu na wiek).
Porozumienie ramowe w sprawie
telepracy z dnia 16 lipca 2002 r.:
• zawarte przez związki zawodowe oraz organizacje
pracodawców działające na poziomie Unii
Europejskiej
• element europejskiej strategii zatrudnienia:
modernizacja
procesu
pracy,
wzrost
produktywności oraz dążenie do zapewnienia
równowagi pomiędzy elastycznością zatrudnienia
a bezpieczeństwem socjalnym pracowników,
• adresowane nie do państw członkowskich, ale do
partnerów społecznych; wdrożenie na zasadzie
dobrowolności.
Praca tymczasowa:
• Dyrektywa nr 2008/104 z dnia 19 listopada
2008 r. w sprawie pracy tymczasowej,
• Termin wdrożenia dyrektywy: 5.12.2001,
• Założenia: ochrona pracowników
tymczasowych, zasada równego
traktowania, dopuszczalność wyjątków,
dostęp do zatrudnienia, reprezentacja
pracowników tymczasowych.
2. Równe traktowanie w
zatrudnieniu:
• Art. 141 TWE: zakaz dyskryminacji ze
względu na płeć,
• Art. 13 TWE: zakaz dyskryminacji ze
względu na pochodzenie rasowe lub
etniczne, religię, przekonania,
niepełnosprawność, wiek oraz orientację
seksualną.
- Dyrektywa 2006/54 z dnia 5 lipca 2006 r. w
sprawie wprowadzenia w życie zasady równości
szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w
dziedzinie zatrudnienia i pracy (wersja
przeredagowana),
- Dyrektywa 2000/43 z 29 czerwca 2000 r.
wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania
osób bez względu na pochodzenie rasowe lub
etniczne,
- Dyrektywa 2000/78 z dnia 27 listopada 2000 r.
ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego
traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.
Różne rodzaje dyskryminacji:
•
•
•
•
•
Dyskryminacja bezpośrednia,
Dyskryminacja pośrednia,
Zachęcanie do dyskryminacji,
Molestowanie,
Molestowanie seksualne (dotyczy zakazu
dyskryminacji ze względu na płeć).
Równe traktowanie ze względu na
płeć
Także ze względu na operację zmiany płci:
- sprawa C – 13/94, P. p. S,
- sprawa C – 423/04 Richards p. Secretary of
State for Works and Pensions.
Zakres przedmiotowy zakazu
dyskryminacji:
• Wynagrodzenie,
• Warunki pracy i zatrudnienia,
• Niektóre aspekty ubezpieczeń
społecznych.
Wynagrodzenie:
• Art. 141 ust. 1 TWE: Każde Państwo
Członkowskie zapewnia stosowanie zasady
równości wynagrodzeń dla pracowników
płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę
lub pracę takiej samej wartości. (...)
• Sprawa 43/75 Defrenne p. Sabena II (skutek
bezpośredni art. 141 TWE).
Pojęcie „wynagrodzenia” (art.
141 TWE):
• Bardzo szeroka definicja w orzecznictwie
ETS,
• M.in. sprawa C – 262/88 Barber p.
Guardian Royal Exchange Assurance
Group: świadczenia z dodatkowych
systemów emerytalnych są
wynagrodzeniem w rozumieniu art. 141
TWE.
Warunki zatrudnienia i pracy:
• Dostęp do zatrudnienia i awansu
(dopuszczalne odstępstwa ze względu na
rodzaj pracy lub warunki wykonywania),
• Szkolenie zawodowe,
• Warunki zatrudnienia (w tym kwestie
ochrony macierzyństwa).
Ubezpieczenia społeczne:
• Równe traktowanie w dziedzinie
dodatkowych systemów emerytalnych (art.
5 – 13 dyrektywy 2005/54),
• Ustawowe systemy ubezpieczeń: dyrektywa
79/7 z 18 grudnia 1978 r. w sprawie
stopniowego wprowadzania zasady
równego traktowania mężczyzn i kobiet w
zakresie ubezpieczeń społecznych.
Działania pozytywne:
• Art. 141 ust. 4. W celu zapewnienia pełnej
równości między mężczyznami i kobietami w
życiu zawodowym zasada równości traktowania
nie stanowi przeszkody dla Państwa
Członkowskiego w utrzymaniu lub przyjmowaniu
środków przewidujących specyficzne korzyści,
zmierzające do ułatwienia wykonywania
działalności zawodowej przez osoby płci
niedostatecznie reprezentowanej bądź
zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze
zawodowej i ich kompensowania.
Dyrektywa 2006/54 (m.in.):
• rozkład ciężaru dowodu,
• sankcje za naruszenie zakazu
dyskryminacji,
• utworzenie organów do spraw wspierania
równego traktowania, dialog z
organizacjami pozarządowymi.
Zakaz dyskryminacji ze względu na inne
kryteria:
• Art. 13 TWE,
• Dyrektywa 2000/43 z 29 czerwca 2000 r.
wprowadzająca w życie zasadę równego
traktowania osób bez względu na pochodzenie
rasowe lub etniczne,
• Dyrektywa 2000/78 z dnia 27 listopada 2000 r.
ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego
traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (zakaz
dyskryminacji ze względu na religię, przekonania,
niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną).
Wyjątki na gruncie dyrektywy 2000/78
(m.in.):
• Wprowadzenie „istotnych i determinujących
wymogów” dla podjęcia określonej pracy (art. 4
ust.1),
• Działalność kościołów i organizacji, których etyka
opiera się na religii (art. 4 ust. 2),
• Polepszanie sytuacji niepełnosprawnych (art. 5),
• Wiek – dopuszczalność odstępstw ze względu na
polityka zatrudnienia, rynku pracy (art. 6).
Orzecznictwo ETS dotyczące dyrektywy
2000/78:
•
•
•
•
•
sprawa C – 144/04 Mangold,
sprawa C - 13/05 Chacon Navas,
sprawa C - 411/05 Palacios de la Villa,
sprawa C- 303/06 Coleman,
sprawa C-54/07 Centrum voor gelijkheed van
kansen en voor racismebestrijding (Centrum
równości szans i zwalczenia rasizmu).
Koncepcja równego traktowania w prawie
wspólnotowym (podsumowanie):
•
•
•
•
•
•
•
Podstawowa zasada prawa pracy,
Różne rodzaje dyskryminacji,
Szeroki zakres przedmiotowy,
Rozkład ciężaru dowodu,
Sankcje za naruszenie równego traktowania,
Działania pozytywne,
Utworzenie odpowiednich instytucji.
3. Restrukturyzacja przedsiębiorstw:
• Zakres:
– Zwolnienia grupowe,
– Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę,
– Niewypłacalność pracodawcy.
• Założenia: wprowadzenie podobnego poziomu
ochrony w państwach członkowskich, brak
ograniczeń kompetencji pracodawcy, regulacja
społecznych skutków restrukturyzacji.
Zwolnienia grupowe:
•
•
•
•
•
Dyrektywa 98/59,
Łagodzenie skutków dla pracowników,
Definicja zwolnienia grupowego,
Konsultacja przedstawicieli pracowników,
Zawiadamianie władzy publicznej o
planowanych zwolnieniach.
Przejście zakładu pracy na innego
pracodawcę:
•
•
•
•
Dyrektywa 2001/23
Kontynuacja stosunku pracy,
Obowiązki informacyjne pracodawcy,
Funkcjonowanie przedstawicielstwa
pracowniczego,
• ETS: bardzo szeroka definicja „przejścia
zakładu pracy”.
Niewypłacalność pracodawcy:
• Dyrektywa nr 2008/94 z 22.10.2008 r. w
sprawie ochrony pracowników na wypadek
niewypłacalności pracodawcy,
• Konsolidacja stanu prawnego,
• Zdefiniowanie „niewypłacalności”,
• Utworzenie instytucji gwarancyjnych, która
przejmie zobowiązania pracodawcy.
4. Ochrona pracy
• Bezpieczeństwo i higiena pracy,
• Niektóre aspekty organizacji czasu pracy,
• Ochrona pracownic w okresie ciąży i po
porodzie,
• Ochrona młodych pracowników,
• Urlop rodzicielski (wychowawczy).
Bezpieczeństwo i higiena pracy:
• dyrektywa 89/391, liczne dyrektywy szczegółowe,
• cel: dążenie do poprawy warunków świadczenia
pracy, nacisk na profilaktykę,
• zakres stosowania: wszelkie sektory działalności,
• bezwzględny
obowiązek
zapewnienia
bezpieczeństwa w pracy ciążący na pracodawcy,
• współpraca z przedstawicielami pracowników,
• konieczność prowadzenia szkoleń.
Dyrektywa 2003/88 w sprawie niektórych
aspektów organizacji czasu pracy:
• przedmiot dyrektywy: czas pracy oraz urlop
wypoczynkowy,
• 11 godzin nieprzerwanego wypoczynku dobowego, 35
godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego (11 +
24),
• obowiązek wprowadzenia przerwy, gdy wymiar czasu
pracy przekracza 6 godzin,
• praca w ciągu 7 dni nie powinna przekroczyć 48 godzin,
• ograniczenie stosowania pracy w porze nocnej,
• minimalny wymiar urlopu wypoczynkowego powinien
wynosić 4 tygodnie.
Orzecznictwo ETS:
• sprawa C-151/02 Jäger: czas spędzony przez
lekarza w szpitalu jest w całości „czasem pracy” w
rozumieniu dyrektywy.
• sprawa C-397/01 Pfeiffer: limity dotyczące czasu
pracy wynikające z dyrektywy dotyczą także załóg
karetek pogotowia, szerokie rozważania ETS
dotyczące skutku bezpośredniego i wykładni
prowspólnotowej.
Orzecznictwo ETS:
• sprawa C-14/04 Dellas: w odniesieniu do dyżuru
pełnionego w zakładzie pracy decydujący jest fakt
samej obecności pracownika w miejscu
wskazanym przez pracodawcę, a nie efektywne
świadczenie pracy. Dla zakwalifikowania dyżuru
jako czasu pracy nie ma znaczenia fakt, że
obejmuje on okresy braku aktywności pracownika
(dotyczyło wychowawcy w internacie).
Dyrektywa 92/85 dotycząca środków zwiększenia
bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownic w ciąży, po
porodzie i pracownic karmiących.
• obowiązek zapewnienia warunków pracy do
wyeliminowania wszelkich czynników
ryzyka,
• zakaz świadczenia pracy w porze nocnej,
• obowiązek
udzielenia
urlopu
macierzyńskiego w wymiarze co najmniej
14 tygodni,
• ochrona trwałości stosunku pracy.
Dyrektywa 94/33 dotycząca ochrony młodych
pracowników:
• zakaz zatrudniania dzieci w wieku poniżej 15 lat,
• ścisła regulacja zatrudnienia pracowników młodocianych,
tzn. w wieku do 18 lat,
• uwzględnianie obowiązku szkolnego,
• konieczność uzyskania zgody właściwego organu
państwowego na podjęcie działalności kulturalnej,
reklamowej, sportowej lub artystycznej,
szczególne obowiązki związane z ochroną zdrowia: zakazy
zatrudniania, ograniczony wymiar czasu pracy, zakaz
pracy w porze nocnej, nieprzerwany okres 14 godzin
wypoczynku na dobę
Dyrektywa 96/34 dotycząca urlopu rodzicielskiego:
• sposób przyjęcia dyrektywy: porozumienie
zawarte przez partnerów społecznych,
• cel:
ułatwienie
pogodzenia
obowiązków
zawodowych i rodzinnych pracujących rodziców,
• udzielenie urlopu: do czasu osiągnięcia przez
dziecko wieku 8 lat,
• możliwość obniżenia wymiaru czasu pracy,
• ochrona trwałości stosunku pracy,
• prawo powrotu na poprzednio zajmowane
stanowisko.
5. Informowanie pracowników i
przeprowadzanie z nimi konsultacji.
Przedsiębiorstwa wielonarodowe:
- Dyrektywa 94/45 dotycząca ustanowienia
europejskiej rady zakładowej lub procedury
informowania pracowników w przedsiębiorstwach
i grupach przedsiębiorstw o zasięgu
wspólnotowym
- Dyrektywa 2003/72 uzupełniająca statut spółki
europejskiej w odniesieniu do zaangażowania
pracowników
Przedsiębiorstwa wielonarodowe:
• dążenie do poprawienia informacji i konsultacji
osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach o
zasięgu wspólnotowym,
• ustanowienie Europejskiej Rady Zakładowej lub
wprowadzenie innej procedury przepływu
informacji,
• brak wpływu Europejskiej Rady Zakładowej na
kompetencje kierownicze pracodawcy.
Dyrektywa 2002/14 ustanawiająca ogólne ramy informacji i
konsultacji pracowników we Wspólnocie Europejskiej
• zasady informowania i konsultacji pracowników
w przedsiębiorstwach działających na terytorium
jednego
państwa
członkowskiego
Unii
Europejskiej,
• przekazywanie
informacji,
które
dotyczą
działalności przedsiębiorstwa i perspektyw jego
rozwoju,
obowiązek przeprowadzenia konsultacji we
właściwym czasie.
III. Zatrudnienie i walka z bezrobociem:
• Traktat
Amsterdamski:
wprowadzenie
europejskiej strategii zatrudnienia (art. 125-130
Traktatu WE),
• zgodność strategii z kierunkami polityk
gospodarczych państw członkowskich (art. 126
Traktatu WE),
- poszanowanie kompetencji państw
członkowskich, możliwość wspierania i
koordynacji działań przez Wspólnotę (art. 127
Traktatu WE),
Wytyczne strategii zatrudnienia:
•
zwiększanie zdolności do podejmowania
pracy,
• rozwijanie przedsiębiorczości,
• elastyczne
reagowanie
na
zmianę
warunków,
• zwiększanie równości w stosunkach pracy
oraz przeciwdziałanie dyskryminacji).
Flexicurity – polityka rynku pracy:
• Równowaga między elastycznością (ang.
flexibility) i bezpieczeństwem (ang.
security).
• Założenia:
–
–
–
–
Elastyczne stosunki umowne,
Aktywna polityka rynku pracy,
System uczenia się przez całe życie,
Nowoczesne zabezpieczenie społeczne.
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards