Pokazy Zjawisko fotoelektryczne

advertisement
Pokazy
Rozładowanie promieniowaniem nadfioletowym elektroskopu naładowanego ujemnie, do którego
przymocowana jest płytka cynkowa
Zjawisko fotoelektryczne
Zjawisko fotoelektryczne polega na tym, że w wyniku oświetlenia określonym promieniowaniem
elektromagnetycznym z powierzchni metalu wybijane są elektrony.
Zjawisko znane było w końcu XIX w. W świetle teorii falowej mogło być interpretowane w ten
sposób, że fala elektromagnetyczna, która niesie ze sobą energię, wybija z sieci krystalicznej metalu
elektrony luźno związane w atomach. Gdy jednak doświadczalnie udało się ustalić prawidłowości
rządzące tym zjawiskiem, okazało się, że są one w sprzeczności z teorią falową światła. Jakie to były
sprzeczności? Przede wszystkim zjawisko fotoelektryczne powinno zachodzić dla fal
elektromagnetycznych o dowolnej długości fali, byle tylko natężenie fali było dostatecznie duże.
Przypomnijmy, że natężenie fali elektromagnetycznej jest równe ilości energii przenoszonej w
jednostce czasu przez jednostkową powierzchnię prostopadłą do kierunku rozchodzenia się fali. A
więc natężenie fali jest miarą energii niesionej przez nią, a co za tym idzie — energii padającej na
powierzchnię metalu. I tu jest pierwsza niespodzianka: stwierdzono, że:
* dla każdego metalu istnieje pewna częstotliwość graniczna, poniżej której
to zjawisko nie zachodzi.
Nic nie pomaga zwiększenie natężenia oświetlenia. Dodajmy, że zjawisko może zachodzić zarówno w
nadfiolecie, podczerwieni, jak i w zakresie fal widzialnych, ale częstotliwość graniczna jest zależna
od rodzaju metalu. Częstotliwości granicznej odpowiada graniczna długość fali zgodnie z zależnością
c — prędkość światła w próżni,
— graniczna długość fali,
— częstotliwość graniczna.
Mówimy o długofalowej granicy zjawiska fotoelektrycznego lub inaczej fotoefektu. Innymi słowy,
może być tak, że oświetlimy metalową płytkę silnym światłem czerwonym i fotoefektu nie będzie,
podczas gdy bardzo nikłe światło fioletowe spowoduje, że elektrony zostaną wyemitowane.
Drugą sprzeczność z teorią falową stanowi fakt, że
* energia emitowanych elektronów zależy od częstotliwości (długości) fali, a
nie zależy od jej natężenia.
Przypomnijmy, że natężenie fali jest związane z jej energią. Im większe natężenie, tym większa
energia przenoszona przez falę. Elektrony wybijane z sieci krystalicznej, w myśl teorii falowej,
powinny tę energię przejmować, a częstotliwość nie powinna odgrywać tu żadnej roli. Doświadczenie
pokazuje co innego — im większa częstotliwość, tym większa energia emitowanych elektronów:
Układ doświadczalny
Układ doświadczalny do badania tego zjawiska składa się z fotokomórki (czyli bańki próżniowej w
której znajduje się anoda i katoda na której zachodzi zjawisko), miliamperomierza, woltomierza i
źródła napięcia o regulowanej wartości tego napięcia. Elektrony wybijane są z katody K zamkniętej w
bańce próżniowej i przyspieszane w polu elektrycznym istniejącym między anodą i katodą.
Miliamperomierz mierzy natężenie prądu (czasami mówi się fotoprądu). Różnica potencjałów
przyłożona między katodę i anodę może nie tylko przyspieszać elektrony, ale może je również
zahamować, gdy do anody przyłoży się ujemny potencjał hamujący.
Pomiar
Maksymalną energię kinetyczną możemy zmierzyć, ustalając, przy jakim potencjale hamującym
natężenie fotoprądu jest równe zeru. Oznacza to, że pole elektryczne zatrzymało wszystkie elektrony,
nawet te o największej energii. Sytuacja jest podobna, wręcz analogiczna do bardzo prostego
zjawiska w polu grawitacyjnym. Jeśli chcemy wiedzieć, jaka jest energia kinetyczna piłki rzuconej do
góry, to wystarczy zmierzyć jej masę i wysokość, na jaką się wzniesie. Siła grawitacyjna hamuje jej
ruch aż do zatrzymania. Początkowa energia kinetyczna piłki wystarcza na wzniesienie się na
wysokość h a więc:
Wróćmy do zjawiska fotoelektrycznego. Gdy hamujemy elektrony, ich energia kinetyczna jest
zamieniana na energię potencjalną pola elektrycznego.
Zatrzymanie go oznacza, że zmiana energii kinetycznej jest równa pracy pola elektrycznego
, gdzie q jest ładunkiem elektronu (wartość ładunku elementarnego oznaczamy literą e), a
— różnicą potencjałów pomiędzy elektrodami. Tak więc
gdzie
— napięcie hamujące.
Teoria falowa dopuszcza możliwość kumulowania energii padającej na metal. W konsekwencji
mogłoby być tak, że elektrony opuszczą metal, gdy zaabsorbują dostatecznie dużą jej porcję.
Istniałaby więc możliwość opóźnienia emisji elektronu do chwili, aż uzyska on dostateczną energię. I
znów takiego efektu się nie obserwuje. Emisja elektronów następuje w momencie oświetlenia.
I jeszcze jedna prawidłowość:
* natężenie prądu, który pojawia się w obwodzie, jest proporcjonalne do
natężenia światła oświetlającego katodę.
* Im większe jest natężenie oświetlenia, tym większe jest natężenie prądu.
To prawo nie jest sprzeczne z teorią falową, bo fala o większej energii powinna wybijać więcej
elektronów.
Własności zjawiska fotoelektrycznego
Dla każdego metalu istnieje graniczna częstotliwość, poniżej której zjawisko nie zachodzi.
Prędkość elektronów wybijanych z metalu zależy od częstotliwości padającego promieniowania.
Nie następuje opóźnienie emisji elektronów po oświetleniu katody.
Natężenie fotoprądu zależy od natężenia oświetlenia.
Interpretacja fizyczna
Zjawisko fotoelektryczne zostało odkryte w końcu wieku XIX. Na początku wieku XX niezależnie od
siebie badali zjawisko fotoelektryczne dwaj doskonali eksperymentatorzy: Philipp Lenard i Robert
Millikan, a jego interpretację podał w 1905 roku Albert Einstein.
Wykorzystał on hipotezę Maxa Plancka, pozwalająca wyjaśnić zjawisko promieniowania ciał. Planck
przyjął, że światło emitowane jest w postaci porcji energii — kwantów energii. Kwanty energii
nazywa się także fotonami. Wartość kwantu energii zależy od częstotliwość i promieniowania :
h — stała fizyczna, która została nazwana stałą Plancka. Jej wartość jest równa
.
Einstein zinterpretował zjawisko fotoelektryczne jako zderzenie dwóch cząstek: fotonu i elektronu
związanego w sieci krystalicznej metalu. Jeden foton o energii
wybija jeden elektron, przy
czym energia fotonu (kwantu promieniowania) zostaje zużyta na pokonanie sił wiążących elektron w
sieci oraz na nadanie elektronowi energii kinetycznej. Energia potrzebna na wybicie elektronu z sieci
jest zależna od rodzaju metalu i równa W — pracy wyjścia z metalu. Staje się oczywiste, że jeśli
energia kwantu jest zbyt mała (częstotliwość promieniowania mniejsza od granicznej), to zjawisko
nie występuje. Jeśli natomiast energia kwantu jest równa pracy wyjścia, to elektrony zostają wybite,
ale nie mają żadnej prędkości.
Wszystko, co zostało powiedziane przed chwilą, można zapisać w formie matematycznej zależności:
energia kwantu = praca wyjścia + energia kinetyczna elektronu.
jest to wzór Millikana-Einsteina.
Ponieważ praca wyjścia
, więc energia kinetyczna emitowanych elektronów jest równa
pracy pola elektrycznego potrzebnej do ich zatrzymania, wzór powyższy może przybrać nieco inną
postać
Również zależność natężenia fotoprądu od natężenia światła może być dobrze wyjaśniona dzięki
interpretacji Einsteina. Im większe jest natężenie światła, tym więcej fotonów tworzy wiązkę światła,
większa ich liczba wybije elektrony, a więc zwiększy się natężenie prądu.
Byliśmy już przekonani, że światło jest falą. Poznaliśmy zjawiska interferencji, dyfrakcji i polaryzacji,
w których ta falowa natura się ujawniła, a teraz poznaliśmy zjawisko, którego nie można wyjaśnić,
korzystając z teorii falowej. Aby je wyjaśnić, trzeba przyjąć, że światło jest strumieniem cząstek —
fotonów.
Za interpretację zjawiska fotoelektrycznego Albert Einstein w roku 1921 otrzymał Nagrodę Nobla.
Robert Millikan otrzymał ją w roku 1923 za ustalenie wartości ładunku elementarnego oraz za
badanie zjawiska fotoelektrycznego. Robert Millikan w roku 1914 wykonał serię doświadczeń,
wyznaczając częstotliwości graniczne dla wielu metali i wartość stałej Plancka. Tym samym
potwierdził interpretację podaną przez Einsteina.
Parę słów więcej o fotonie
Foton nie jest podobny do cząstek, które do tej pory poznawaliśmy. Nie można go przyrównać do
piłeczki pingpongowej czy nawet takiej cząstki, jak elektron. Nie ma on masy spoczynkowej, innymi
słowy, „żyje" tylko wtedy, gdy się porusza. W próżni jego prędkość jest stała i wynosi
. Gdy światło przechodzi przez ośrodek, nie zmienia się jego częstotliwość, ale zmienia się prędkość i
długość fali.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards