Jak wspierać dzieci i młodzież z zaburzeniami zachowania i emocji

advertisement
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Czy zespół Aspergera istnieje?
Dziecko z zespołem Aspergera w
szkole okiem lekarza i terapeuty
Dr n. med. Artur Kołakowski
www.poza-schematami.pl
www.uczymyterapii.pl
2
Burzliwa historia zespołu Aspergera
DSM II
Schizofrenia
dziecięca
DSM III
1980
Autyzm, całościowe
zaburzenia rozwoju
ICD – 10
1988
Autyzm
Zespół Aspergera
DSM IV
1994
Autyzm
Zespół Aspergera
DSM 5
2014
Spektrum zaburzeń
autystycznych
3
4
Rozpoznawanie zaburzeń u dzieci

5
www.poza-schematami.pl
W swoim klasycznym dziele na temat
podziału zaburzeń psychicznych Kraepelin
(1883) nie wspomina o zaburzeniach
wieku dziecięcego.
6
1
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Opis Kannera
Historia (1)


(za Simon Baron-Cohen)
Leo Kanner (1943r.) - 11 przypadków autyzmu
wczesnodzieciecego (early infantile autism).
Początek objawów pojawiał się przed pierwszym rokiem
życia, a pełny obraz autyzmu obecny był przed 3 rokiem
życia.

◦ niezdolność do nawiązania relacji z innymi ludźmi, skrajne
wycofanie,
◦ opóźnienie rozwoju mowy, mowa nie służąca komunikacji,
◦ stereotypowa aktywność zabawowa,
◦ obecność wycinkowych zdolności,
◦ wczesny początek,
◦ biologiczne podłoże.
„Gdy ktoś wyciągał do niego rękę, tak że
nie można jej było zignorować, chłopiec
bawił się nią przez chwilę, zupełnie jakby
była osobnym przedmiotem. (...) Kiedy
miał do czynienia z innymi ludźmi,
traktował ich – a raczej poszczególne ich
części – jak przedmioty (...). Sprawiał
wrażenie, jakby nie odróżniał ludzi od
przedmiotów, a przynajmniej nie zawracał
sobie głowy takim rozróżnieniem”
7

Historia (2)

8
Hans Asperger* (1944r.) –
psychopatia autystyczna
(autistic psychopaty):
◦ trudności w integracji społecznej,
izolowanie się,
◦ nieporadność w relacjach z
ludźmi,
◦ dziwaczne obsesje,
◦ opór wobec zmian
◦ dobre posługiwanie się mową,
◦ genetyczne podłoże.

W tekście opiszę szczególnie interesujący i łatwy
do rozpoznania rodzaj dziecka. U wszystkich
przedstawionych przeze mnie dzieci występuje
wspólne podstawowe zaburzenie, manifestujące
się w ich wyglądzie zewnętrznym, funkcjach
ekspresyjnych i tak naprawdę w całym ich
zachowaniu. Zaburzenie to powoduje ciężkie i
charakterystyczne trudności w integracji
społecznej. W wielu przypadkach trudności te są
tak głębokie, że przesłaniają one wszystko inne. W
niektórych przypadkach są jednak
kompensowane dużą oryginalnością myśli i
doświadczeń. Często prowadzi to do wyjątkowych
osiągnięć w późniejszym życiu.
fragment oryginalnej pracy Hansa Aspergera w: Uta Frich „Autyzm i zespół
Aspergera”
9
Na podstawie przedstawionego tutaj
zaburzenia osobowości możemy wykazać
prawdziwość stwierdzenia, że wyjątkowym
ludziom należy zapewnić wyjątkowe
metody edukacyjne, takie, które będą
uwzględniały ich szczególne trudności.
 Co więcej, możemy pokazać, że mimo
zaburzeń ludzie ci mogą odegrać ważną rolę
w społeczności, zwłaszcza jeżeli znajdą
zrozumienie, miłość i zostaną odpowiednio
pokierowani.

Rozpoznawanie zaburzeń u dzieci

W roku 1952 opublikowany został
pierwszy oficjalny system zaburzeń
psychicznych (DSM-I), w którym
zaburzenia wieku dziecięcego zostały już
uwzględnione, chociaż w bardzo
ograniczonym zakresie – wymienia się
tam tylko dwa zaburzenia emocjonalne:
◦ schizofrenię dziecięcą
◦ dezadaptacyjne reakcje w dzieciństwie.
fragment oryginalnej pracy Hansa Aspergera w: Uta Frich „Autyzm i zespół
Aspergera”
11
www.poza-schematami.pl
10
12
2
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Autyzm dziecięcy. Ogólne kryteria
diagnostyczne wg DSM – III (1980)






Historia

Początek przed 30. miesiącem życia
Całościowy brak reagowania na innych ludzi
(autyzm)
Znaczne deficyty w rozwoju języka
Szczególny wzorzec mowy (o ile mowa jest
obecna), np. echolalia, odwracanie zaimków,
idiosynkratyczny język
Osobliwe reakcje (oporność wobec zmian,
szczególne zainteresowania, przywiązania)
Nieobecność objawów schizofrenii (omamów,
urojeń, rozkojarzenia)
Lorna Wing (1981r.)
◦ rozpowszechnienie pracy Aspergera
◦ wskazanie na podobieństwa między zespołem
Aspergera a autyzmem dziecięcym

Pojęcie kontinuum autystycznego (Wing i
Gould)
◦ Zaburzenia o różnym nasileniu, dotyczące trzech
sfer funkcjonowania.
 Uczestnictwo w naprzemiennych interakcjach
społecznych
 Komunikowania się
 Wyobraźni
13
Zaburzenia autystyczne. Ogólne kryteria
diagnostyczne wg DSM – III R (1987)
ICD-10 1988
Jakościowe upośledzenie interakcji
społecznych
 Jakościowe upośledzenie komunikacji
werbalnej i niewerbalnej oraz działań
opartych na wyobraźni
 Znacznie ograniczony repertuar działań i
zainteresowań
 Początek w okresie niemowlęcym lub w
dzieciństwie


„Żadne z dzieci opisanych przez Hansa
Aspergera nie spełnia kryteriów
diagnostycznych ICD-10”
15
16
Zespół Aspergera. Ogólne kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
Historia (4)

Kryteria diagnostyczne zespołu Aspergera
zostały po raz pierwszy sformułowane w
1989 roku przez Carinę i Christophera
Gilbergów
1.
2.
3.
4.
5.
6.
17
www.poza-schematami.pl
14
Upośledzenie społeczne (skrajny
egocentryzm)
Wąskie zainteresowania
Powtarzające się codzienne zajęcia
Osobliwości mowy i języka
Zaburzenia w komunikacji niewerbalnej
Niezdarność ruchowa
18
3
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
1. Ciężkie upośledzenie wzajemnych interakcji
społecznych (przynajmniej dwa z następujących):
a. Niezdolność z interakcji z rówieśnikami
b. Brak chęci nawiązywania interakcji z
rówieśnikami
c. Brak rozumienia sygnałów społecznych
d. Niewłaściwe społecznie i emocjonalnie
zachowania
2. Całkowicie pochłaniające wąskie
zainteresowania (przynajmniej jedno z
następujących):
a. Wykluczenie innych działań
b. Powtarzające się zaangażowanie w daną
aktywność
c. Więcej odtwarzania niż działań celowych
19
20
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
3. Narzucanie codziennych zajęć i
zainteresowań (przynajmniej jedno z
następujących):
4. Zaburzenia mowy i języka (przynajmniej
trzy z następujących):
a. Opóźniony rozwój
b. Powierzchownie doskonały, ekspresyjny
język
c. Formalny, pedantyczny język
d. Dziwna prozodia, osobliwe cechy głosu
e. Upośledzenia rozumienia, obejmujące błędną
interpretację znaczeń dosłownych i ukrytych
a. sobie, w różnych aspektach życia
b. innym
21
22
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
Zespół Aspergera. Szczegółowe kryteria
diagnostyczne wg Gillberg i Gillberg, 1989
5. Zaburzenia komunikacji niewerbalnej
(przynajmniej jedno z następujących):
6. Niezdarność ruchowa
a.
b.
c.
d.
e.
a. Słabe wykonywanie zadań w czasie badań
neurorozwojowych
Ograniczona gestykulacja
Niezdarna lub niezręczna mowa ciała
Ograniczona mimika twarzy
Niewłaściwa ekspresja
Osobliwe, chłodne spojrzenie
23
www.poza-schematami.pl
24
4
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Teoria umysłu
Teoria umysłu - odnosi się do koncepcji, według której wielu
ludzi z autystycznego spektrum nie rozumie, że inni ludzie mają
odmienne niż oni myśli, idee i sposoby rozumowania. Dlatego
też mają kłopoty ze zrozumieniem postaw, działań i emocji
innych (Edelson 1995).
Zdrowe osoby mają automatyczną
zdolność rozpoznawania stanów innych
ludzi, czyli do wnioskowania co inna
osoba wie, czuje, czego chce.
 Dzięki tej umiejętności umiemy
współdziałać z innymi, dostosowywać się
do różnych sytuacji społecznych,
zachowywać się empatycznie.
 Dzięki niej umiemy też kłamać.

25
26
Większość osób dotkniętych całościowymi
zaburzeniami rozwojowymi ma trudności z
odczytywaniem wyrazu twarzy oraz mowy ciała.

Teoria umysłu
Brak teorii umysłu powoduje, że dana
osoba jest zdezorientowana w relacjach
społecznych, które odbiera jako
chaotyczne i niezrozumiałe.
 Opóźnienia rozwoju funkcji teorii umysłu
u dzieci z ZA, w stosunku do grupy
kontrolnej wynoszą około 5 lat.

27
Kryteria diagnostyczne ICD-10,
DSM-IVTR
Zespół Aspergera według DSM-IV-TR, 1994

obejmuje

◦ te same deficyty w dziedzinie interakcji
społecznych co autyzm
◦ stereotypowe zachowania i ograniczone
zainteresowania co autyzm;

nie występuje w nim
◦ opóźnienie w rozwoju języka lub upośledzenie
funkcji poznawczych
29
www.poza-schematami.pl
Oparte są w dużej mierze na triadzie
zaburzeń wyodrębnionych przez Wing i
Gould.
◦ Nieprawidłowości w rozwoju społecznym,
zwłaszcza zdolności do uczestniczenia w
naprzemiennych interakcjach społecznych
◦ Deficyty i dysfunkcje w porozumiewaniu się
(słownym i bezsłownym)
◦ Obecność sztywnych wzorców zachowania,
aktywności i zainteresowań.
30
5
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
ICD – 10
Zespół Aspergera jest określany w ICD – 10 jako
„zaburzenie o niezweryfikowanej wartości
nozologicznej.
 Odróżnia go od autyzmu brak istotnego
opóźnienia w zakresie umiejętności językowych,
czy też ogólnych umiejętności poznawczych.
 Należy odnotować w jakim wieku dziecko zaczęło
używać pierwszych słów i zwrotów – pojedyncze
słowa przed 24 m ż., a mówienie pełnymi
zdaniami przed 33 m ż.
 Opóźniony rozwój mowy wyklucza rozpoznanie
ZA

31
DSM 5
32
DSM 5
ICD 10
Ubogi repertuar
powtarzalnych
zachowań
zainteresowań i
aktywności
Upośledzeni w zakresie
komunikacji społecznej
i interakcji społecznych
33
Kryteria diagnostyczne DSM 5
Kryteria diagnostyczne DSM 5
Nasilenie objawów ze spektrum autyzmu
Poziomy
Poziom 1
osoby
wymagające
wsparcia
Komunikacja społeczna
Bez wsparcia sytuacyjnego,
deficyty w komunikacji społecznej
powodują zauważalne osłabienie
funkcjonowania;
trudności z rozpoczynaniem
interakcji społecznych;
czytelne przykłady atypowych lub
nieskutecznych reakcji na
społeczne zabiegi innych;
może pojawić się zmniejszone
zainteresowanie społecznymi
interakcjami.
Ograniczone i powtarzające się
zachowania
Rytuały i powtarzające się
zachowania (RPZ) istotnie
zakłócają funkcjonowanie w
jednym lub większej liczbie
dziedzin;
dziecko broni się przed
podejmowanymi przez innych
próbami przerwania jego RPZ lub
skierowania jego uwagi na inny
obszar lub obiekt zainteresowania,
niż te, na których się zafiksowało.
35
www.poza-schematami.pl
34
Nasilenie objawów ze spektrum autyzmu
Poziomy
Komunikacja społeczna
Poziom 2
osoby
wymagające
znacznego
wsparcia
Zaznaczające się deficyty w zakresie
umiejętności komunikowania się w
sposób werbalny lub niewerbalny;
społeczne trudności są wyraźne
nawet przy wsparciu w konkretnych
sytuacjach;
ograniczone inicjowanie interakcji
społecznych i zredukowana lub
anormalna reakcja na społeczne
zabiegi ze strony innych
Ograniczone i powtarzające się
zachowania
Rytuały i powtarzające się
zachowania (RPZ) i/lub mocne
zaabsorbowanie lub zainteresowania
o charakterze fiksacji - pojawiają się
dostatecznie często, aby być
wyraźnymi dla przypadkowego
obserwatora i zakłócają
funkcjonowanie w wielu dziedzinach;
widoczny jest stres / zdenerwowanie
lub frustracja w odpowiedzi na
przerwanie RPZ;
trudno jest zmienić kierunek uwagi
dziecko z zainteresowania, które się
utrwaliło, na jakieś inne.
36
6
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Kryteria diagnostyczne DSM 5
Źródło: "DSM-5® bez tajemnic. Praktyczny podręcznik klasyfikacji zaburzeń
psychicznych" James Morrison, tłum. Robert Andruszko, Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego, wyd. I, Kraków 2016
Nasilenie objawów ze spektrum autyzmu
Poziomy
Komunikacja społeczna
Ograniczone i powtarzające się
zachowania
Poziom 3
osoby
wymagające
bardzo dużego
wsparcia
Poważne deficyty w zakresie
umiejętności komunikowania się w
sposób werbalny lub niewerbalny,
powodujące poważne osłabienie
funkcjonowania;
bardzo ograniczone inicjowanie
interakcji społecznych i minimalna
reakcja na społeczne zabiegi ze
strony innych osób.
Nadmierne zajmowanie się czymś;
utrwalone i/lub powtarzające się
zachowania, w widoczny sposób
zakłócające funkcjonowanie we
wszystkich sferach;
wyraźny stres / zdenerwowanie w
przypadku przerwania rytuałów
lub rutynowych czynności;
bardzo trudno jest zmienić
kierunek ustalonego
zainteresowania lub bardzo szybki
powrót do niego.
37
38
Pojęcie rebrandingu diagnostycznego, czyli
prawdziwy ZA versus „orzeczeniowy”
Źródło: "DSM-5® bez tajemnic. Praktyczny podręcznik klasyfikacji zaburzeń
psychicznych" James Morrison, tłum. Robert Andruszko, Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego, wyd. I, Kraków 2016
Orzeczenia ZA
ZA
39






W przedszkolu zasugerowano nam diagnozę Mikołaja.
To, co niepokoi to w kontakcie z rówieśnikami nie trzymanie
adekwatnego dystansu (mówienie tuż przy czyjejś twarzy, siadanie
na nogach kogoś czy przytulanie się, za mocne ściskanie), zaś na
zajęciach siadanie niekiedy tyłem a potem powtarzanie różnych
rzeczy o których była mowa (czyli słuchał) ale nie wtedy kiedy jest
o to zapytany, ale 'w powietrze'.
Panie niepokoją się, że rozmowa z Mikołajem często polega na
jego monologu o rzeczach, które jego interesują (np. samochody) i
ciężko im to niekiedy sprowadzić ja na tory, na którym im zależy.
My możemy z Mikołajem rozmawiać normalnie o wszystkim ale
jak podekscytuje się jakimś tematem to faktycznie ciężko mu się
zatrzymać.
Mikołaj dopiero niedawno zaczął odczuwać potrzebę zabawy z
dziećmi z grupy przedszkolnej (chodzi od października),
wcześniej raczej mówił, że mu 'przeszkadzają'.
Teraz poskarżył się nam, że dzieci nie chcą się z nim bawićpodejrzewam, że ze względu na popychanie czy ściskanie mogą
się go po prostu bać bo jest też dość duży i wysoki. Z dziećmi
znajomych bawi się całkiem fajnie, lubi to i pyta kiedy do kogoś
pójdziemy.
41
www.poza-schematami.pl
40

„Zachowanie Mateusza wzbudza nasz niepokój. Jest dla nas momentami niezrozumiałe.
Gdy się rozzłości staje się agresywny słownie, jak i fizycznie, zdarzyło się, że mnie uderzył.
W złości przeklina, krzyczy.Wcześniej było to częstym zjawiskiem, obecnie jest poprawa,
ale sytuacje z używaniem obraźliwych słów są częste. Jeżeli ktoś powie coś do Mateusza
podwyższonym tonem lub kierując wobec niego jakieś uwagi to potrafi odezwać się
niewłaściwie nie zwracając uwagi kim jest ta osoba. Często było tak, że bardzo
przeżywałam każda naszą kłótnię mając wrażenie, że Mateusz to wykorzystuje
szantażując mnie, że np. nie pójdzie do szkoły, bo… nie zrobi czegoś, bo… Mateusz zbyt
szybko się denerwuje, emocjonalnie podchodzi do wszystkiego. Jeżeli coś obiecamy to
musimy to dotrzymać, jeżeli jest jakaś zmiana jest duże rozczarowanie i złość. Chcę
zrozumieć moje dziecko i mieć umiejętność reagowania n takie sytuacje. Niepokojące dla
nas jest to, że zawsze po „ataku” złości (trwa to ok. 10-15 minut) Mateusz wycisza się,
czasem jest to tak szybko, ze mnie zadziwia – z jednej postawy przechodzi w drugą.

Mateusz ma trudności w nawiązywaniu kontaktów, zazwyczaj w grupie jest odizolowany i
mm wrażenie odrzucony – występuje problem w relacjach z rówieśnikami.

Mateusz bawi się jak inni na niby, ale nie do końca czasem zbyt poważnie traktuję
zabawę. Raczej bawi się stereotypowo – powtarza zabawy. Na pewno szybko się nudzi.
Mateusz bardzo, bardzo lubi autobusy, tak ma od wieku dziecięcego, od początku, dlatego
autobusy są jego głównym i chętnie poruszanym tematem w gronie znajomych. Nie wiem
czy w ogóle potrafi i chce rozmawiać na inne tematy. Jeszcze lubi klocki Lego i gry na xboksa. Wiec te 3 tematy przewodzą w dyskusjach ze znajomymi. Martwi mnie, ze Mateusz
na miarę swojego wieku porusza głównie takie dziecinne tematy wg mnie. Nie potrafi bądź
nie chce długo, dłużej z kimś rozmawiać. Zazwyczaj przebywa w swoim pokoju i ucieka do
gier”.
42
7
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Diagnoza zespołu Aspergera
Diagnoza
Diagnoza zespołu Aspergera może być
przeprowadzona w dwóch etapach.
 W fazie pierwszej rodzice i nauczyciele
wypełniają kwestionariusz lub skalę ocen, które
mogą być użyte w celu opisania dziecka z
podejrzeniem zespołu Aspergera.
 Drugi etap to badanie diagnostyczne
prowadzone przez klinicystów z
doświadczeniem badaniu zachowania i
umiejętności dzieci z zaburzeniami rozwoju,
stosujących ustalone wcześniej kryteria jasno
opisujące zespół objawowy.

ASRS – Zestaw Kwestionariuszy do diagnozy
spektrum autyzmu (6 – 18 lat); wersja dla Rodzica
Mateusz

ASDS – Skala diagnostyczna zespołu
Aspergera
◦ WS: 39 ASQ: 111
Centyl: 77
◦ Prawdopodobieństwo wystąpienia: bardzo wysokie

CAST – Badanie w kierunku zespołu
Aspergera u dzieci: 18 odpowiedzi zgodnych z
kluczem (+2 niepewne) →
◦ „za dolną granicę świadczącą o możliwości występowania
ZA i związanych z nim trudności w funkcjonowaniu
społecznym i komunikacji przyjmuje się 15 punktów.

Kwestionariusz AQ /dolna granica: 32 punkty/:
◦ Mama: 39
◦ Mateusz: 25
Skale
Wynik
surowy
Wynik
tenowy
Centyl
Klasyfikacja
Relacje z rówieśnikami
(RR)
20
74
99
bardzo wysoki
Ma ograniczone zdolności i zainteresowania w
zakresie angażowania się w czynności, które
sprzyjają nawiązywaniu i podtrzymywania relacji
z rówieśnikami.
Relacje z dorosłymi
(RD)
15
71
98
bardzo wysoki
Ma ograniczone zdolności i zainteresowania w
zakresie angażowania się w czynności, które
sprzyjają nawiązywaniu i podtrzymywania relacji
z dorosłymi.
Wzajemność
społeczna i
emocjonalna (WSE)
33
79
99
bardzo wysoki
Ma ograniczoną zdolność adekwatnego
emocjonalnego reagowania w relacji z drugą
osobą i w sytuacji społecznej.
Nietypowy język (NJ)
11
68
96
wysoki
Stereotypie (ST)
7
51
54
przeciętny
Sztywność w
zachowaniu (SZ)
20
66
95
wysoki
Wrażliwość
sensoryczna (WS)
15
77
99
bardzo wysoki
Uwaga (UW)
27
66
95
wysoki
45
Diagnostyka różnicowa AS






Komunikuje się werbalnie w sposób repetytywny,
nieustrukturyzowany lub niekonwencjonalny.
Ma trudność z tolerowaniem zmian w porządku
dnia i w rutynowych czynnościach; cechy
otoczenia nie mogą się zmieniać.
Zbyt silnie reaguje na niektóre doznania
dotykowe, słuchowe, wzrokowe, zapachowe lub
smakowe.
Ma trudności z właściwym skupieniem uwagi na
jednej rzeczy i z ignorowaniem bodźców
rozpraszających uwagę; wydaje się zagubiony i
zdezorientowany. Może mieć deficyty w zakresie
kontroli motorycznej i kontroli impulsów; jest
46
konfliktowy.
Różnicowanie z ODD
zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
(ADHD),
zaburzenia lękowe,
zaburzenia depresyjne,
zaburzenia zachowania,
zaburzenie obsesyjno – kompulsywne (charakteryzujące się
obecnością i myśli i czynności natrętnych).

Poczucie odmienności od grupy rówieśniczej zazwyczaj nasila się
poczucie niekompetencji i wycofanie, prowadzi do zaburzeń
lękowych, zwłaszcza fobii społecznych, oraz może przyczyniać się
do wystąpienia objawów depresyjnych.
47
www.poza-schematami.pl
Interpretacja
Często obecne u dzieci z zespołem Aspergera: przeciwstawianie się, nieposłuszeństwo, opór,
brak podporządkowania się zasadom, regułom,
drażliwość, brak właściwego dystansu do
dorosłych, wrogość w stosunku do rówieśników
i dorosłych, wybuchy złości, kłótliwość, brak
zrozumienia racji innychpowodują, że część
dzieci z zespołem Aspergera otrzyma mylne
rozpoznanie zaburzeń zachowania
48
8
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Zespół Aspergera (AS) a ADHD
Zespół Aspergera a ADHD
DSM IV-TR: Jeżeli zaburzenia uwagi
i nadruchliwość występują w przebiegu
całościowych zaburzeń rozwoju nie
można rozpoznać ADHD
 ICD-10: kryterium wykluczające
rozpoznanie zespołu hiperkinetycznego –
całościowe zaburzenia rozwoju
 DSM-5 możliwość współwystępowania
ADHD i zaburzeń autystycznych

ADHD
AS
Do 80 % dzieci z diagnozą AS spełnia kryteria ADHD;
także do 50 % dzieci z nasilonym ADHD spełnia kryteria AS
49
FIGURE 1

Hans Asperger (1992) mówił „Często
obserwowaliśmy zaburzenie aktywnej uwagi”, a
istnieją też dowody z praktyki klinicznej wskazujące
na przypadki ZA i ADD u tego samego dziecka.
Jednakże czasem dziecko sprawia wrażenie, że nie
uważa, ponieważ nie patrzy na nauczyciela, ale w
rzeczywistości uważnie go słucha. Dziecko nie
„marzy na jawie” i jest skoncentrowane na tym, co
nauczyciel mówi, ale nie zwraca uwagi na język ciała
nauczyciela. Inną cechą jest brak motywacji do zajęć,
które dla dziecka nie są interesujące. Jeśli dziecko
interesuje się dinozaurami, a wszystkie lekcje
dotyczyły by tego tematu, to można odnieść
wrażenie, że dziecko nie ma problemu z długotrwałą
koncentracją uwagi.
51
Diagnostyka różnicowa AS

Copyright © 2012 American Academy of Child and Adolescent Psychiatry Terms and Conditions
52
Obraz kliniczny Zespołu Aspergera
Innymi problemami często
towarzyszącymi tej grupie chorych mogą
być:
Zaburzenia
funkcjonowania
społecznego
◦ zaburzenia tikowe,
◦ uzależnienia,
◦ fiksacja na temacie śmierci, myśli lub próby
samobójcze,
◦ stany zagubienia w sytuacji stresu, który przez
innych postrzegany jest jako łagodny lub
nieistniejący.
Zaburzenia
komunikacji
słownej
53
www.poza-schematami.pl
Source: Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry 2012; 51:1160-1172.e3 (DOI:10.1016/j.jaac.2012.08.024 )
Szczególne
zainteresowania
i czynności
rutynowe
54
9
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Zaburzenia funkcjonowania
społecznego
Zaburzenia funkcjonowania
społecznego
Nieumiejętność lub brak potrzeby
nawiązywania kontaktu z rówieśnikami
 Brak umiejętności interpretowania
zachowań innych ludzi
 Nieadekwatne zachowania społeczne
 Osoby z ZA są nieświadome istnienia
niepisanych reguł społecznych, zachowują
się w sposób sztywny, niezmienny, często
nie uwzględniający reakcji osób z
otoczenia.

Trudności w rozumieniu ekspresji
emocjonalnej innych ludzi
 Nieprawidłowa i często nieadekwatna
ekspresja własnych emocji.

55
Interpretacja emocji
56
Brak kontaktu wzrokowego
Rodzice dzieci z zespołem Aspergera mówią
niekiedy, że są one niewrażliwe na ich mimikę
twarzy.
 Czasami twierdzą również, że ich dzieci nie są w
stanie rozpoznać członków rodziny lub osób,
które dobrze znają z fotografii.
 Zdolność do prawidłowego rozpoznania ludzi i
ich stanów emocjonalnych jest jednym z
aspektów porządku w środowisku społecznym,
który większość ludzi przyjmuje za pewnik, a jej
upośledzenie u osób z zespołem Aspergera
stanowi kolejny dowód na zaburzoną naturę ich
subiektywnego świata.


Rzadko kiedy ich wzrok zatrzymuje się wyraźnie na danym
przedmiocie lub osobie, sygnalizując żywą uwagę i kontakt. Nigdy
nie można mieć pewności, czy ich wzrok jest skierowany w dal czy
do wewnątrz, tak samo jak nigdy nie wiadomo, czym dzieci te są
w danej chwili pochłonięte lub co się dzieje w ich umysłach.
Zaburzenie jest szczególnie wyraźne podczas rozmowy z innymi
ludźmi. Oczy się nie spotykają, w odróżnieniu od sytuacji, gdy w
rozmowie zostaje nawiązany kontakt. Podczas rozmowy nie tylko
„odpowiadamy” słowami, ale także spojrzeniem, tonem głosu i
całą ekspresyjną grą twarzy i rąk. Duża część kontaktów
społecznych odbywa się za pomocą spojrzenia, ale relacje te nie
budzą zainteresowania dzieci z autyzmem. Dlatego dziecko
zazwyczaj nie kłopocze się patrzeniem na osobę mówiącą.
Spojrzenie błądzi obok niej lub, co najwyżej, zatrzymuje się
przypadkowo.
fragment oryginalnej pracy Hansa Aspergera w: Uta Frich „Autyzm i zespół Aspergera”
57
Zaburzenia komunikacji (języka)
58
Pragmatyka
Dziecko nie rozumie, że istniej kontekst
społeczny – np. inaczej trzeba zwracać się
do kolegi, inaczej do dorosłego,.
 Trudnością jest zaakceptowanie, że
rozmowa, to nie tylko opowiadanie o
swoich zainteresowaniach, ale również
słuchanie rozmówcy

Pragmatyki =
używania języka w
kontekście
społecznym
Semantyki =
rozpoznawania
różnych
znaczeń tego
samego słowa
Prozodii =
niezwykły ton,
akcent,
modulacja,
intonacja głosu
59
www.poza-schematami.pl
60
10
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Semantyka
Krzysiu, co byś miał zrobić, gdybym
poprosił cię o rzucenie okiem za okno?
 Rozumienie żartów
 Rozumienie przysłów i związków
frazeologicznych

◦ mieć żelazną rękę
◦ mieć węża w kieszeni

Rozumienie mowy potocznej, slangu
młodzieżowego itp.
61
Sztywne zainteresowania

62
Szczególne sztywne zainteresowania
Być może najbardziej uderzającą cechą osób
z zespołem Aspergera są osobliwe,
całkowicie pochłaniające
zainteresowania. Możliwe, że dzięki
prawidłowej inteligencji zmieniły one te
zainteresowania w specjalizację w określonej
dziedzinie, w której mogą błyszczeć jako
eksperci.
Przejawiają się najczęściej fascynacją
pewnymi tematami, często z zakresu nauk
ścisłych.
 Towarzyszy temu posiadanie szczegółowej
wiedzy na ten temat.
 Zainteresowania te nie służą
nawiązywaniu relacji z rówieśnikami.
 Osoba z ZA nie dzieli się swoimi
przemyśleniami z rozmówcą, ani nie
oczekuje informacji zwrotnej.

fragment oryginalnej pracy Hansa Aspergera w: Uta Frich „Autyzm i zespół
Aspergera”
63
64
Okres przedszkolny
Okres przedszkolny
Zazwyczaj są już widoczne trudności w
zakresie kontaktów społecznych.
 Dzieci z ZA przejawiają problemy w
nawiązywaniu kontaktów w środowisku
rówieśniczym.
 Mogą nie wykazywać zainteresowania innymi
dziećmi, nie mają potrzeby posiadania
przyjaciół, często uważają rówieśników za
nudnych i wycofują się z kontaktów w
obszar własnych zainteresowań i aktywności.


65
www.poza-schematami.pl
Z drugiej strony mogą dążyć do interakcji w
sposób nieprawidłowy, np. inicjują kontakt
przez uderzenie innego dziecka, wąchanie go,
lizanie, a nawet gryzienie.
 Wyraźne są objawy zaburzeń empatii i braku
umiejętności odczytywania sygnałów
społecznych.
 Dziecko nie jest w stanie zrozumieć, że inne
dzieci nie chcą się angażować a dana
czynność, próbuje sią narzucać, zabiera im
rzeczy, czasami zachowuje się agresywnie.
66
11
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Okres szkolny
Okres szkolny
Upośledzona zdolność rozumienia, nawiązywania i
podtrzymywania wzajemnych kontaktów
społecznych – tzw. ślepota społeczna – prowadzi
do zachowań egocentrycznych i ekscentrycznych,
dziwacznych.
 W okresie szkolnym wyraźne jest nadmierne
zaabsorbowanie izolowanymi zainteresowaniami,
oparte raczej na mechanicznym zapamiętywaniu, a
nie rozumieniu.
 Zainteresowania te mogą się zmieniać lub być
stałe, dziecko poświęca im tyle czasu i uwagi, że
nie jest w stanie zająć się czymkolwiek innym.
Często jest to przyczyną zaległości w nauce.
W okresie szkolnym często można zaobserwować
lepsze wyniki w nauce na poziomie nauczania
początkowego (choć z towarzyszącymi trudnościami
w zakresie pisania) oraz pogarszanie się wyników od
klasy IV z dużymi trudnościami na lekcjach
wychowania fizycznego i innych zajęciach, które
wymagają współdziałania w grupie.
 Widoczne jest przywiązanie do zachowania stałości
otoczenia (np. rytm dnia, ubieranie, jedzenie),
trudności w radzeniu sobie z nieoczekiwanymi
zmianami (np. zmiana planu lekcji, pojawienie się
nowych osób w otoczeniu),
 Widoczne staje się zmuszanie innych do
przestrzegania narzucanych przez siebie zasad.


67
Nauka szkolna

68

Jak dotąd patrzyliśmy na inteligencję dzieci
autystycznych pod kątem ich spontanicznych
wytworów i własnych zainteresowań. Powróćmy
teraz do nauki i szkoły. Podporządkowywanie się
jedynie spontanicznym impulsom i lekceważenie
wymagań społecznych może wprawdzie
prowadzić do oryginalności, ale także do
niepowodzeń w nauce.


Pomimo wysiłków z dwóch stron - nas rodziców oraz szkoły
(nauczyciele przeszli szkolenie jeśli chodzi o ucznia z ZA)
dostaliśmy "propozycję " nauczania indywidualnego. Ostatnio ,
jak się dowiedziałam, zachowań Artura nie da się przewidzieć.
Niedawno bardzo się zdenerwował, ponieważ nauczycielka od
przyrody nazwała karakala rysiem(zwyczajnym rysiem) chodził po szkole z książką udowadniając swoje racje i
skarżąc na Panią jednocześnie, że jest niedouczona i po
prostu głupia. Powiedział, że jak jeszcze raz usłyszy taką
głupotę i jeśli jeszcze raz mu Pani nie uwierzy to się zabije.
Przeklął przy całej klasie.
Parę dni temu "zaginął" w szkole (lekcja W-F) - okazało się ,
że wspiął się na jakiś balkon - i nie bardzo zdawał sobie
sprawy , że to niebezpieczne. Do tego dzieci z klasy, które jak
się okazuje nie mogą zrozumieć co się dzieje z Arturem. .
fragment oryginalnej pracy Hansa Aspergera w: Uta Frich „Autyzm i zespół Aspergera”
69


Z relacji Pań, Artur lubi szkołę i nauczycieli, nie przepada zaś za
dziećmi - tu zapewniały mnie że to wcale nie jest tak , iż dzieci go
nie lubią - on to tak odbiera. To co mówią do ogółu, Artur bierze do
siebie. Ma lepszy kontakt z dziewczynkami ( ostatnio powiedział mi
, że zwariuje jeśli tak będzie już zawsze, że nigdy nie będzie miał
dobrego kolegi). Na szczęście ma przyjaciółkę z klasy, mieszka
naprzeciwko naszej kamienicy. Codziennie dzwonią do siebie lub się
odwiedzają. W sumie jest 5 dziewczynek z którymi się koleguje
,właściwie opiekują się nim. Przychodzą po niego do szkoły razem
się odprowadzają, przynoszą lekcje kiedy jest chory Co do innych
dzieci to inność drażni jednakowo...
Następny argument to jego średnia ocen na I semestr : 4,5. Panie
twierdzą, że to piękna średnia jak na ucznia z problemami, do tego
tak młodego. Zapewniają , iż jednak zdecydowanie mógłby mieć
wyższą.
www.poza-schematami.pl
Leczenie

Przeprowadzono niewiele badań oceniających
skuteczność terapii przeznaczonych dla pacjentów z
AS lub HFA. Nie wykazano, aby którakolwiek z
dostępnych interwencji czy podejść terapeutycznych
była korzystniejsza, ani skuteczna u wszystkich
pacjentów, podobnie jak nie istnieje jeden całościowy
program terapeutyczny przeznaczony dla wszystkich
osób wymagających pomocy.
Zespół Aspergera. Rozpoznawanie i leczenie. Karen Toth, Bryan H. King
MEDYCYNA PRAKTYCZNA, PSYCHIATRIA, 3 (8) maj-czerwiec 2009, strony 60-68
12
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Leczenie

Leczenie
Stosowane dotychczas szczególnie u
pacjentów z ASD, interwencje psychologiczne
i psychiatryczne okazywały się
najskuteczniejsze, jeśli były ukierunkowane na
leczenie raczej swoistych domen
objawowych (np. impulsywności,
powtarzających się zachowań) niż
rozumianego szerzej zespołu objawów.
Interwencje psychospołeczne w leczeniu zburzeń koordynacji ruchowej, funkcji wykonawczych i
deficytów socjalizacji w ADHD i ASD


Większość programów terapeutycznych przeznaczonych dla
osób z AS koncentruje się głównie na poprawie umiejętności
społecznych.
Kształtowanie umiejętności społecznych odbywa się zwykle
przy użyciu różnych metod i w rozmaitych warunkach.Wśród
nich wymienia się grupy rówieśnicze w szkole, aktywność w
trakcie zajęć lekcyjnych, pozaszkolna terapię grupową
nastawiona na rozwój umiejętności społecznych, programy
koleżeńskie i liderów grupy oraz terapię indywidualną lub w
parach (tj. łączenie w pary dzieci z AS ze zdrowymi
rówieśnikami).
Latha V. Soorya, PhD, Danelle Halpern, PsyD
Zespół Aspergera. Rozpoznawanie i leczenie. Karen Toth, Bryan H. King
PSYCHIATRIA PO DYPLOMIE, tom 6, nr 3, czerwiec 2009, strony 56-62
Leczenie


Sposoby i strategie nauczania umiejętności społecznych
obejmują stosowanie bezpośrednich instrukcji,
odgrywanie ról, modelowanie, tworzenie opowieści
dotyczących życia społecznego, zajęcia praktyczne z
rówieśnikami i konstruktywne komentarze zwrotne.
Technika historii społecznych polega na tworzeniu i
zapisywaniu opowiadań, które mogą odzwierciedlać
różne scenariusze. Jej celem jest dostarczenie informacji
na temat czynności, myśli uczuć towarzyszących danej
sytuacji.
MEDYCYNA PRAKTYCZNA, PSYCHIATRIA, 3 (8) maj-czerwiec 2009, strony 60-68
„Standard psychoedukacji”
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Zespół Aspergera. Rozpoznawanie i leczenie. Karen Toth, Bryan H. King
MEDYCYNA PRAKTYCZNA, PSYCHIATRIA, 3 (8) maj-czerwiec 2009, strony 60-68
Uczenie złożonych umiejętności
społecznych
9.
Czy rodzice mają swoją koncepcję co jest dziecku, czy czują się winni
za problemy itp.
Co to jest ZA – opowiadamy o objawach, także pokazując objawy
dziecka
Dziecko ma prawo inaczej odbierać świat – zasada nie karania za
objawy. Pokazanie rodzicom, co jest dla dziecka trudne. Które
zachowania wynikają z objawów, a które nie!
Przyczyny + odbarczanie z poczucia winy (genetyka)
ZA to nie choroba psychiczna – jakie dziecko perspektywy (także te
dobre)
Filozofia leczenia – na czym ono polega. Powiedzenie o modelu
rehabilitacji społecznej. Liczy się sumienność
Terapię prowadzą rodzice codziennie – psycholog jest trenerem, który
pomaga to zaplanować. Istotą jest trening umiejętności społecznych.
Diagnoza to początek drogi.
Stworzenie wstępnego planu terapeutycznego uwzględniającego
możliwości rodziny oraz najbardziej niepokojące objawy
Wskazanie literatury do poczytania + forów internetowych, grup
wsparcia.
Kręgi bliskości
Dorośli w szkole
Koledzy
Przyjaciele
Dziewczyna
Rodzina
www.poza-schematami.pl
13
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Stołówka








Stanąć na końcu kolejki – następni mają stanąć za nami
Są osoby, które należy przepuszczą jak poproszą - lista
Idę za tymi którzy są przede mną w kolejce
Jeśli jest wybór mówię Proszę o ….
Podejść do stolika gdzie siedzą dzieci które znasz –
może to być …….. – spytaj czy możesz się dosiąść i
poczekaj na odpowiedź
Zajmuję tylko mój kawałek stolika i mówię smacznego
Nie komentuję jak inni jedzą – mówię innym tylko miłe
rzeczy
Jedzenie komentujemy tylko miło
79
Praca z dzieckiem z ZA w szkole
Szkoła
Zajęcia w klasie stwarzają dziecku z
zespołem Aspergera warunki do nauki
szerokiego zakresu prawidłowych
zachowań społecznych.
 Nauczanie indywidualne pozbawia
dziecka z zespołem Aspergera
możliwości uczenia się umiejętności
społecznych dlatego nie powinno być
zalecane.

81
Szkoła







Klasa integracyjna
Indywidualizacja nauczania
Nauczyciel wspomagający,
asystent dziecka
Strukturalizacja otoczenia
Uspołecznianie (kluby,
harcerstwo, koła zainteresowań,
integracja w małych grupach),
wybór do zadań w małych grupach w klasie: np.
losowy,
pokazywanie mocnych stron, wiedzy dziecka na
terenie klasy – lekcja na temat interesujący
dziecko z zespołem Asperegera
Po pierwsze to zespół Aspergera

Państwa syn chodzi w
kółko, zakłada kaptur na
lekcji, chce wyjść z klasy,
powiedział koledze, że na
jego miejscu popełniłby
samobójstwo, powiedział
koleżance, że jest gruba.
Proszę z nim
porozmawiać, ze takie
zachowanie jest
niedopuszczalne w
szkole”
84
www.poza-schematami.pl
14
Malbork 13 październik 2015 roku
Co może zrobić nauczyciel…

Wykorzystaj obecność innych dzieci jako
źródło wskazówek, co dziecko ma robić
◦ Dziecko może się zachowywać tak, że przeszkadza
lub się narzuca, ponieważ nie zna zasad poprawnego
zachowania się w klasie.
◦ Kiedy takie błędy się pojawią, pamiętaj, aby zawsze
poprosić dziecko, by najpierw przyjrzało się temu, co
robią inne dzieci – na przykład, że siedzą spokojnie,
pracują w ciszy lub czekają grzecznie w kolejce.
◦ Powiedz dziecku, że musi obserwować inne dzieci i
robić to samo co one – oczywiście przy założeniu, że
zachowują się właściwie.

2017-03-12
Co może zrobić nauczyciel

Zachęcaj dziecko do współpracy w czasie
zabawy
◦ Wiele rodzajów aktywności w klasie polega na
zajęciach w małych grupach tworzących zespół.
◦ Dziecko może potrzebować nadzoru i wskazówek
dotyczących zachowania w sytuacji, gdy trzeba
poczekać na swoją kolej lub wysłuchać sugestii innych
dzieci i uwzględnić je w zabawie.
◦ Czy są dzieci, które chętnie zaopiekują się kolegą z
ZA?
Co może zrobić nauczyciel
Co może zrobić nauczyciel
Modeluj zachowanie innych dzieci w
stosunku do dziecka z zespołem Aspergera

◦ Inni uczniowie w klasie często nie wiedzą, jak reagować na
niezwykłe zachowania dziecka z zespołem Aspergera.
◦ Jako wzór będą traktować zachowanie nauczyciela.
◦ Zatem istotne jest, aby nauczyciel przede wszystkim
okazywał tolerancję, dostarczał wskazówek co do
właściwych zachowań oraz zachęty, skoro jego zachowanie
ma być naśladowane przez klasę.
◦ Ważne jest także, aby docenił i pochwalił dzieci za
każdym razem, gdy wykazują wsparcie dla kolegi.

Wyjaśnij, że istnieją różne sposoby
poszukiwania pomocy
◦ Małe dziecko może uznawać nauczyciela za
jedyne źródło wiedzy i pomocy.
◦ Ważne jest zatem, aby wyjaśnić dziecku, że
kiedy pojawi się problem, może ono prosić o
pomoc inne dzieci, a nie zawsze zwracać się o
nią tylko do nauczyciela.
Co może zrobić nauczyciel
Co może zrobić nauczyciel
Zapewnij nadzór w czasie

◦ Większości dzieci ogromna radość przynosi wolny czas.
◦ Jednakże brak planu zabaw i nadzoru oraz atmosfera intensywnej
socjalizacji i hałas bywają dla dzieci z ZA źródłem negatywnych
przeżyć.
◦ To właśnie wtedy ujawnia się brak ich umiejętności
społecznych oraz ich bezbronność wobec ataków ze
strony innych dzieci.
◦ Dzieci te mogą również źle znosić inne nieustrukturyzowane
sytuacje i wtedy również potrzebują nadzoru opiekuna.
www.poza-schematami.pl
Podaj jasne i konkretne wskazówki, co chcesz,
żeby dziecko robiło.
 Unikaj porównań, zwłaszcza metafor, chyba że
je bardzo dokładnie wyjaśnisz.
 Nawet nie próbuj przyjąć założenia, że uczeń
kiedykolwiek w całym swoim życiu będzie od
razu potrafiło ocenić, które zachowania są
dobre, a które złe.
 „Dziecku zawsze powinno się zawsze wszystko
konkretnie wyjaśniać, ale dziecku z ZA powinno się
wyjaśniać bardziej niż konkretnie. W taki sposób,
jakbyśmy byli cudzoziemcami.”
15
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Zwróć uwagę czy:
Zwróć uwagę czy:
Informujesz o czynnościach, które mają
nastąpić:
 Starasz się uprzedzać o zmianach, które
mają nastąpić.
 Pamiętasz, że dziecko z ZA nie będzie
zachowywać tak, jak powinno w jego
wieku
 Starasz się rozpoznać, jakie sytuacje są
najbardziej dla niego stresujące, i
próbujesz ich unikać

Twoje informacje są proste, łatwe do
zrozumienia
 Upewniasz się, że dziecko dokładnie
zrozumiało czego od niego oczekujesz lub
co ma teraz zrobić
 Tłumacz, dlaczego potrzebny jest kontakt
wzrokowy - pochwalaj i zachęcaj do tego

Jaka jest różnica między miejscem
prywatnym i publicznym i jak należy
się zachowywać:






Na apelu
W klasie
Na korytarzu gdy nie ma nauczyciela
Na korytarzu gdy jest nauczyciel
W przebieralni
W czasie jazdy autobusem
Unikaj niespodzianek

Dokładnie przygotuj dziecko przed
specjalnymi wydarzeniami, przed zmianą
rozkładu dnia bądź przed jakąkolwiek
inną, najmniejszą nawet zmianą w rutynie
www.poza-schematami.pl
Co może pomóc

Przygotowuj ucznia na wszelkie
zmiany w otoczeniu lub w rozkładzie
zajęć, takie jak zwoływane zebrania,
zastępstwa nauczycieli czy zmiany terminów.
Aby przygotować go do zmiany, stosuj
harmonogramy sporządzone na piśmie lub w
formie obrazkowej.
Ograniczony zakres zainteresowań.
 Nie pozwalaj dziecku z zespołem Aspergera na
nieustanne dyskutowanie i zadawanie pytań
związanych z wyizolowanymi obszarami
zainteresowań.
 Ogranicz takie zachowania przeznaczając na nie
konkretną porę dnia – czas, gdy dziecko będzie
mogło rozmawiać na ten temat.
16
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Wskazówki dydaktyczne

Przemoc, bulling
Chroń dziecko przed napastowaniem i
drażnieniem.
 Dzieci z ZA często stają się ofiarami
maltretowania, odrzucenia, żartów,
„kozłami ofiarnymi”.

Dzieci z zespołem Aspergera wykazują
się często doskonałymi umiejętnościami
rozpoznawania, ich stopień zrozumienia
języka jest jednak niewielki. Nie zakładaj,
że rozumieją to, co są w stanie tak
płynnie przeczytać.
Nauczanie w starszych klasach

Problemy ze szkołą – Luke Jason
Narastanie trudności wraz z poziomem
nauki:

◦ mniej przydatna pamięć mechaniczna i
wzrokowa,
◦ upośledzenie rozumienia mowy,
◦ zaburzenia myślenia abstrakcyjnego,
◦ upośledzona generalizacja, synteza,
interpretacja.
Problemy ze szkołą – Luke Jason

Zgubiłem rachunek, ile razy mi powiedziano, żebym
przepisał temat z tablicy, co zrobiwszy siedziałem
spokojnie czekając na instrukcje, co mam robić
dalej, podczas gdy wszyscy inni zaciekle coś pisali.
Dopiero chwilę później stawałem się nieszczęsna
ofiarą nauczyciela, krążącego po klasie niczym
wygłodniałe zwierzę starannie wybierające
najsmaczniejszy kąsek. Rzucał się na mnie z
kąśliwym „Jackson, dlaczego nic nie robisz?”, albo
„Zabieraj się do roboty, chłopcze”. Nauczyciele i
asystenci, proszę, dokładnie powiedzcie dzieciom z
ZA, czego się od nich oczekuje!
Jak informować innych o diagnozie dziecka.






www.poza-schematami.pl
Proszę, bardzo proszę wszystkich klasowych
asystentów, profesjonalistów i nauczycieli, którzy to
czytają, żeby uświadomili sobie, że żadne dziecko z
autystycznego spektrum nigdy nie będzie intuicyjnie
wiedziało, gdzie pójść, z kim rozmawiać i co dalej
robić. Jeżeli nauczyciel mówi „a teraz wyjmijcie
książki i otwórzcie na stronie 10”, i nie doda „i
odpowiedzcie na pytania”, to dziecko z ZA nie ma
sposobu, żeby to wiedzieć, no więc bura za to, że
nie pracuje na lekcji, jest niesprawiedliwością.
Jak wyjaśnić te objawy innym dzieciom?
Carol Gray (1996) napisała program szkolenia dla dzieci
szkolnych „Szósty zmysł”, to znaczy „zmysł społeczny”. Różne
rodzaje aktywności ilustrują poszczególne zmysły i
demonstrują, jak działa szósty zmysł. Dzieciom zaleca się, aby
wyobraziły sobie, jak to jest, kiedy ma się uszkodzony „zmysł
społeczny” i nie rozumie się w pełni, jak inni ludzie
postrzegają, poznają i reagują emocjonalnie na otoczenie.
Dzieciom zadaje się przykładowo takie pytania:
Czy łatwo byłoby rozpoznać, kiedy jest twoja kolej, jeśli nie
wiesz, co inni myślą albo jak się czują?
Czy rozmawiać z innymi o tym, co oni robią, byłoby ci łatwo
czy trudno?
Czy zaprzyjaźnić się z kimś byłoby łatwo czy trudno?
Na zakończenie dzieci są proszone o sformułowanie, w jaki
sposób mogą pomagać swojemu koledze z ZA.
17
Malbork 13 październik 2015 roku
2017-03-12
Jak możemy pomóc koledze z ZA?














Gdy ktoś go podpuszcza powiem mu – Wojtek on Cię oszukuje chodź do
nas
Będziemy zapraszać go do zabawy i rozmowy, ale jak powie nie uszanujemy
to
Podpowiadamy mu społeczne zachowania, mówimy o swoich emocjach.
Podpowiadamy czego nie warto zrobić.
W grach zespołowych konkretnie wyjaśniamy mu co ma robić. Wybieramy
go!!!
W zadaniach grupowych dajemy mu konkretną rolę.
Zaprosimy go na spotkanie po lekcjach
Podejdę, usiądę, zagadam
Wyjaśnię mu że żartujemy, wyjaśnię mu jakieś zachowanie społeczne.
Gdy widzę, że ktoś mu dokucza mówię o tym dorosłemu
Mówimy konkretnie, bez przenośni
Nie drażnimy, nie dokuczamy – nie namawiamy do robienia rzeczy, które sam
nie chcielibyśmy zrobić.
Pamiętamy, że Wojtek jest przywiązany do rutyny – nie siadamy złośliwie na
jego miejscu w klasie
Nie kpimy, nie śmiejemy się w chwili wybuchu złości.
Podczas szkolnych wycieczek bierzemy go do przodu.
104
Bardzo dziękuję za uwagę
Louis Pasteur
„Do odniesienia sukcesu w nauce lub
sztuce niezbędna jest odrobina
autyzmu” Hans Asperger
www.poza-schematami.pl
105
18
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards