Jednostki samochodowe i taborowe LWP 1943-1945

advertisement
Józef Milewski
JEDNOSTKI SAMOCHODOWE I TABOROWE LWP 1943—1945
1. Zagadnienia organizacyjne
Jednostki samochodowe i taborowe, inaczej jednostki transportowe, należą do
jednych z ważniejszych w służbie kwatermistrzowskiej każdej armii. Szeroko znana
jest rola transportu i przewozów w życiu i działalności wojska, zwłaszcza zaś w
okresie wojny. Nie inaczej przedstawiał się ten problem w odniesieniu do ludowego
Wojska Polskiego, Jednostki transportowe stanowiły największy zespół oddziałów
tyłowych (kwatermistrzowskich), obok zespołu jednostek służby zdrowia.
Mówiąc wprawdzie o jednostkach transportowych LWP w okresie II wojny
światowej, należy podkreślić ich małą stosunkowo liczebność oraz, w niektórych
przypadkach, niewielką ilość środków transportowych stojących do ich dyspozycji.
Jednakże inaczej rzecz miała się z jednostkami taborowymi, a inaczej natomiast z
samochodowymi. Tabory konne, aczkolwiek dość liczne w początkowym okresie,
spełniały w ludowym Wojsku Polskim pomocniczą rolę i były stopniowo wypierane
przez
mechaniczne
środki
transportowe1.
Wydział
taborowo-gospodarczy
zorganizował się dość szybko i kierował zaopatrywaniem jednostek w wozy kuchnie i
piekarnie polowe, uprząż, siodła itp. Natomiast jednostki samochodowe chociaż
należące bez wątpienia do grupy tych, przed którymi rysowały się największe
1
W. J u r g i e l e w i c z, Organizacja ludowego Wojska Polskiego (22.07.1944—9.05.1945),
Warszawa 1968, s. 122.
perspektywy rozwoju, przeżywały w toku formowania poważne trudności2. Ich
struktura organizacyjna opierała się na wzorach radzieckich, a formując je odczuwano
brak zarówno polskiej kadry, jak i tradycji oraz odpowiedniego doświadczenia w tym
zakresie.
Warto również podkreślić fakt, że w okresie formowania polskich jednostek
wojskowych na terenie Związku Radzieckiego, wszelkiego rodzaju zaopatrzenie
dostarczały radzieckie oddziały transportowe. Dopiero po sformowaniu 1 Armii
Polskiej w ZSRR zaistniała konieczność organizowania własnych pododdziałów
transportu, które dostarczałyby centralnie otrzymywane zaopatrzenie podległym
jednostkom. Związki taktyczne i oddziały posiadały w etatach własne środki
transportu zarówno samochodowego, jak i taborowego. W okresie formowania środki
te były szczupłe, zwłaszcza samochodów posiadano niewielkie ilości, znacznie poniżej
przewidzianych w etatach. Dopiero w trakcie działań wojennych braki w transporcie
uzupełniano taborem zdobytym na nieprzyjacielu. W okresie wojny sformowano
następujące jednostki samochodowe i taborowe3:
a) samochodowe
1 pułk samochodowy
1 samodzielny batalion samochodowy
2 samodzielny batalion samochodowy
3 samodzielny batalion samochodowo-transportowy
5 samodzielny batalion samochodowo-transportowy
6 samodzielny batalion samochodowo-transportowy
10 samodzielny batalion samochodowy
6 samochodowa kompania sztabowa
b) taborowe
1 samodzielna kompania taborowa
2 samodzielna kompania taborowa
3 samodzielna kompania taborowa
4 samodzielna kompania taborowa
2
3
Tamże, s. 123.
Formowanie wszystkich jednostek oparto o odpowiednie etaty radzieckie.
5 samodzielna kompania taborowa
6 samodzielna kompania taborowa
8 samodzielna kompania taborowa
Należy stwierdzić, że w związku z małą liczbą jednostek samochodowych
oraz poważnym brakiem w ich ukompletowaniu etatowym (zarówno jeśli chodzi o
kadrę, jak i o środki transportowe) do WP zostały czasowo odkomenderowane
również jednostki radzieckie4.
Najwcześniej formowany był 1 batalion samochodowy, co nastąpiło na
podstawie rozkazu 1 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR nr 13 z dnia 4 marca
1944 roku. Po utworzeniu batalion ten włączony został w skład 1 AP w ZSRR. Prawie
równocześnie formowany był 2 batalion samochodowy, na podstawie dyrektywy
Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej nr org. 1/306604 z dnia 17 marca 1944
roku, który także przeznaczono dla 1 AP w ZSRR. Ostatni z batalionów
samochodowych 1 armii WP, a mianowicie 3 batalion samochodowo-transportowy,
rozpoczęto formować na podstawie rozkazu nr 00130 dowódcy 1 AWP z dnia 5 lipca
1944 roku Natomiast 1 i 2 kompanie taborowe sformowane zostały na podstawie
rozkazu nr 001/org. dowódcy 1 AP w ZSRR z dnia 1 kwietnia 1944 roku.
W 2 armii WP najwcześniej formowano 5 i 6 bataliony samochodowe (rozkaz
nr 8 Naczelnego Dowództwa WP z dnia 20.08.1944 roku) oraz 6 samochodową
kompanię sztabową. Dodatkowo, na podstawie rozkazu nr 22/org. NDWP z dnia 10
września 1944 roku rozpoczęto organizowanie największej jednostki tego typu — 1
pułku samochodowego. W skład 2 AWP włączono wreszcie 3, 4, 5, 6 i 8 kompanie
taborowe, sformowane — podobnie jak inne jednostki tej armii — na podstawie
rozkazu nr 8 NDWP z dnia 20 sierpnia 1944 roku. Na jego podstawie, dla obsługi
Sztabu Głównego WP, sformowano ponadto 10 samodzielny batalion samochodowy5.
Batalion ten oraz 1 pułk samochodowy przeformowane zastały później na etaty
pokojowe. Pozostałe jednostki 1 i 2 armii WP rozformowano bezpośrednio po
zakończeniu wojny. Utworzona została też 29 kompania, cystern samochodowych
4
Wymienić tu można przede wszystkim 42 pułk samochodowy. Por. W. J u r g i e l e w i c z, op.
cit., s. 228.
5
Rozkazy organizacyjne, w oparciu o które formowano jednostki samochodowe i taborowe zostały
ogłoszone drukiem. Por. Organizacja i działania bojowe ludowego Wojska Polskiego, t. 1. Warszawa 1958, s.
28, 36, 94, 131 i 167.
(dowozu MPS), zgodnie z rozkazem nr 70 NDWP z dnia 31 marca 1945 roku, która
istniała do 30 października tegoż roku.
2. Zawartość aktowa
Akta jednostek samochodowych i taborowych WP, które zachowały się6 i są
przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym liczą 193 jednostek
archiwalnych (143 pozycje inwentarzowe przypadają na jednostki samochodowe).
Stosunkowo najpełniej zachowały się materiały 1 pułku samochodowego.
Akta tego pułku stanowią zespół prosty, zawierający 68 jednostek archiwalnych.
Wśród
tych
archiwaliów
wyróżnić
można
rozkazy
NDWP
w
sprawach
organizacyjnych, szkolenia bojowego, personalnych, gospodarczych, sanitarnych i
finansowych (III-449-1, 34, 36). Zachowały się także rozkazy Sztabu Głównego WP
w sprawach organizacyjnych, zaopatrzenia i postępowania z tajną korespondencją (III449-2, 3, 5) oraz rozkazy i instrukcje GZPW w sprawach personalnych, szkolenia i
dyscyplinarnych (III-449-40). Spośród innych akt 1 pułku samochodowego wyróżnić
można jeszcze meldunki o stanie bojowym dotyczące okresu od września do grudnia
1944 roku (III-449-6, 7), rozkazy dzienne dowódcy pułku (III-449-28, 29), jak też
różnego typu rozkazy wewnętrzne m.in. w sprawach personalnych, gospodarczych,
szkolenia, dyscyplinarnych, sanitarnych i kancelaryjnych. W miarę obszerną grupę
stanowią materiały typu ewidencyjnego (skorowidze i wykazy stanu osobowego z lat
1944—1947) oraz akta finansowe (listy płacy, ewidencje potrąceń finansowych,
kwartalne sprawozdania z działalności finansowej). Do archiwaliów dotyczących
spraw personalnych należą m.in. rozkazy oficerskie, wnioski awansowe i
odznaczeniowe, charakterystyki oficerów, księga kar i pochwał oficerów oraz akta
odzwierciedlające sprawy skierowań i zwolnień od służby wojskowej. Zachowały się
również sprawozdania statystyczne o stanie sanitarnym i zdrowotnym oraz
zarządzenia i rozkazy Departamentu Służby Zdrowia (III-449-52, 53). Wymienić
można jeszcze rozkazy w sprawach dyscyplinarnych, dokumentację śledczą, wyroki
6
Brak akt 29 kompanii cystern samochodowych.
oraz meldunki o wypadkach nadzwyczajnych i korespondencję w sprawie dezerterów.
Natomiast do materiałów najbardziej charakterystycznych dla pułku, jako jednostki
samochodowej, należy zaliczyć sprawozdania z remontu silników i samochodów,
meldunki o stanie uzbrojenia, rozkazy i korespondencję w sprawie inwentaryzacji
materiałów pędnych, sprawozdania z pracy transportu samochodowego i meldunki o
wypadkach samochodowych oraz zlecenia na broń i amunicję (III-449-42, 43, 44).
Akta
wytworzone
przez
samodzielne
bataliony
samochodowe
i
samochodowo-transportowe oraz samochodową kompanię sztabową liczą łącznie 75
jednostek archiwalnych. Do najpełniejszych należy zespół akt 2 samodzielnego
batalionu samochodowego, liczący 23 jednostki archiwalne. Natomiast w stanie
szczątkowym zachował się wytwór kancelaryjny 5 batalionu — tylko 1 jednostka
archiwalna (ewidencja podoficerów i szeregowców, III-453-1).
Spośród zachowanych przekazów źródłowych zwraca uwagę duża ilość
materiału finansowego, jak listy płacy, atestaty pieniężne, zapotrzebowania i
sprawozdania finansowe, rozkazy i zarządzenia oraz akta rewizji finansowej. Ponadto
występują tu: akta ewidencyjne, dokumentacja techniczna dotycząca sprzętu
samochodowego (III-452-2), a także rozkazy dzienne i ogólnowojskowe NDWP oraz
zarządzenia władz zwierzchnich w sprawach organizacyjnych, sanitarnych i
gospodarczych. Wiele pozycji inwentarzowych zawierają meldunki o wypadkach
nadzwyczajnych, orzeczenia komisji lekarskich oraz spisy demobilizowanych. W
zespole akt 6 samochodowej kompanii sztabowej zachował się jej etat (III-456-4).
Wartość poznawczą mają też zarządzenia, instrukcje i plany szkolenia politycznego
(III-456-5).
Zespoły akt kompanii taborowych liczą ogółem 50 pozycji inwentarzowych.
W 1 kompanii zachowało się 10 jednostek archiwalnych, a w drugiej — 8. Następne
dwie kompanie taborowe (3 i 4) liczą po 9 teczek akt, kolejne — 5 i 6 po 4 i wreszcie
8 kompania — 6.
Wśród tych przekazów zachowały się głównie materiały o charakterze
finansowym, jak: listy płacy, atestaty pieniężne, zestawienia i zapotrzebowania,
protokoły kontroli budżetowej oraz rachunki. Nielicznie występują akta ewidencyjne i
personalne. Odnotować należy jeszcze rozkazy dzienne jednostek. W zespole akt 4
samodzielnej kompanii taborowej znajduje się tekst dekretu Polskiego Komitetu
Wyzwolenia Narodowego o częściowej mobilizacji i rejestracji (III-460-1). Natomiast
w 8 kompanii zachował się rozkaz o jej sformowaniu (III-463-5) oraz protokół komisji
inwentaryzacyjnej sprzętu (III-463-6).
*
Wszystkie wymienione zespoły akt, chociaż nie zachowały się w
najpełniejszym stanie mogą stanowić przedmiot zainteresowania badaczy. Szczególnie
dokumentacja o charakterze organizacyjnym i personalnym dostarcza interesujących
informacji do poznania dziejów oddziałów, które miały swój związek z jednostkami
bezpośrednio zaangażowanymi w działaniach bojowych. W poszukiwaniach
archiwalnych pomocą służy inwentarz omówionych zespołów archiwalnych7.
7
Inwentarz akt ludowego Wojska Polskiego. Część 4 — instytucje i jednostki uzupełnień, szkolenia,
kwatermistrzowskie, służby sprawiedliwości, kulturalno-oświatowe, Warszawa 1970, s. 284—295.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

Create flashcards