program ochrony środowiska dla miasta poznania

advertisement
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA MIASTA POZNANIA
NA LATA 2009-2012
Poznań, 2009
1
Spis treści
WSTĘP .................................................................................................................................... 5
1.1. Podstawa prawna .......................................................................................................... 5
1.2. Struktura programu ....................................................................................................... 5
1.3. Metoda tworzenia Programu ........................................................................................ 7
1.4. Zawartość dokumentu „Program ochrony środowiska” ........................................... 8
2. DZIAŁANIA STRATEGICZNE DO ROKU 2015 ............................................................. 10
2.1. Wprowadzenie ............................................................................................................. 10
2.2. Hierarchia problemów środowiskowych Miasta Poznania .................................... 11
2.3. Działania o charakterze systemowym ...................................................................... 12
2.3.1. System transportowy........................................................................................... 12
2.3.2. Turystyka i rekreacja ........................................................................................... 14
2.3.3. Osadnictwo ........................................................................................................... 15
2.3.4. Przemysł i energetyka zawodowa..................................................................... 16
2.3.5. Rolnictwo............................................................................................................... 22
2.3.6. Edukacja ekologiczna ......................................................................................... 23
2.4. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów
przyrody..................................................................................................................................... 25
2.4.1. Ochrona przyrody i krajobrazu oraz kształtowanie zieleni urządzonej ....... 25
2.5. Racjonalne użytkowanie kopalin, ochrona gleb i powierzchni ziemi ................... 28
2.5.1. Ochrona gleb i powierzchni ziemi ..................................................................... 28
2.6. Poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego ........................... 30
2.6.1. Kształtowanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzią .................... 30
2.6.2. Ochrona jakości powietrza ................................................................................. 33
2.6.3. Hałas ...................................................................................................................... 37
2.6.4. Promieniowanie elektromagnetyczne............................................................... 39
2.6.5. Bezpieczeństwo chemiczne, ekologiczne i zdrowotne .................................. 41
3. PROGRAM OPERACYJNY NA LATA 2009-2012 ......................................................... 43
4. ZARZĄDZANIE PROGRAMEM OCHRONY ŚRODOWISKA ...................................... 44
4.1. Wprowadzenie ............................................................................................................. 44
4.2. Instrumenty realizacji programu ................................................................................ 44
4.2.1. Instrumenty prawne ............................................................................................. 44
4.2.2. Instrumenty finansowe ........................................................................................ 52
4.2.3. Instrumenty społeczne ........................................................................................ 53
4.2.4. Instrumenty strukturalne ..................................................................................... 54
4.2.5. Organizacja zarządzania środowiskiem........................................................... 54
4.2.6. Systemy zarządzania środowiskowego ........................................................... 55
4.3. Upowszechnianie informacji o środowisku .............................................................. 55
4.4. Organizacja zarządzania środowiskiem oraz zarządzania programem ochrony
środowiska ................................................................................................................................ 55
4.5. Monitoring wdrażania Programu ............................................................................... 57
4.5.1. Harmonogram wdrażania Programu ................................................................ 60
5. ASPEKTY FINANSOWE WDRAŻANIA PROGRAMU .................................................. 62
5.1. Wprowadzenie ............................................................................................................. 62
5.2. Ramy finansowe wdrażania „Programu Ochrony Środowiska” ............................ 62
1.
2
5.3. Koszty realizacji przedsięwzięć w latach 2009-2012 ............................................. 64
5.4. Analiza budżetu Miasta Poznań ................................................................................ 66
5.4.1. Sprawozdanie ekonomiczne z budżetu miasta za lata 2004-2008 ............. 66
5.4.2. Analiza wskaźnikowa zdolności kredytowej jednostki administracyjnej ..... 68
5.4.3. Ocena dotychczasowych wydatków na ochronę środowiska ....................... 69
5.4.4. Prognoza dochodów i wydatków budżetu miasta na lata 2009-2012 ......... 71
6. LITERATURA ....................................................................................................................... 72
7. STRESZCZENIE ................................................................................................................. 74
3
SPIS TABEL
Tabela 2-1. Wykaz instalacji, które podlegają obowiązkowi uzyskania pozwolenia
zintegrowanego
Tabela 2-2. Zestawienie podmiotów wykorzystujących Odnawialne Źródła Energii (OZE)
w Poznaniu
Tabela 3-1. Zadania programu operacyjnego w strukturze celów i priorytetów
Tabela 3-2. Zadania własne i wspierane z wyszczególnieniem nakładów finansowych
(harmonogram uruchamiania środków finansowych)
Tabela 4-1. Główne działania w zakresie zarządzania środowiskiem
Tabela 4-2. Proponowane wskaźniki
Tabela 4-3. Harmonogram wdrażania „Programu ochrony środowiska dla miasta
Poznania”
Tabela 5-1. Wydatki na ochronę środowiska oraz komunikację i transport na podstawie
Wieloletniego Programu Inwestycyjnego uwzględnione w Programie Ochrony Środowiska
Tabela 5-2. Syntetyczne zestawienie źródeł dochodów i wydatków budżetowych miasta
Poznań w latach 2004-2007 [zł]
Tabela 5-3. Dynamika zmian głównych pozycji budżetowych miasta Poznań w latach
2004-2007 [zł]
Tabela 5-4. Wskaźniki finansowe dla oceny zdolności kredytowej miasta
Tabela 5-5. Wykonanie GFOŚiGW i PFOŚiGW w latach 2004-2007 i plan na 2008
Tabela 5-6. Udział poszczególnych wydatków w budżecie GFOŚiGW i PFOŚiGW w latach
2004-2007 i w planie na rok 2008 [%]
Tabela 5-7. Prognoza budżetu miasta Poznań na lata 2009-2012 wg Wieloletniego Planu
Finansowego [zł]
SPIS RYCIN
Ryc. 1-1. Relacje programu ochrony środowiska dla miasta Poznania do innych
dokumentów
SPIS ZAŁĄCZNIKÓW
Załącznik 1. Diagnoza stanu środowiska Poznania
Załącznik 2. Uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne realizacji programu oraz
długoterminowe
4
1. WSTĘP
1.1. Podstawa prawna
Podstawą prawną niniejszego dokumentu jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. „Prawo
ochrony środowiska” (tj. - Dz. U. z 2008 r. Nr 25,poz.150) nakładająca na władze samorządowe
obowiązek uchwalania programów ochrony środowiska.
1.2. Struktura programu
Struktura Programu oparta jest głównie o zapisy trzech dokumentów:
1. Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
Definiuje ono ogólne wymagania w odniesieniu do programów ochrony środowiska
opracowywanych dla potrzeb województw, powiatów i gmin. Zgodnie z ustawą (art.14 ust.1),
program ochrony środowiska, na podstawie aktualnego stanu środowiska, określa
w szczególności:
- cele ekologiczne,
- priorytety ekologiczne,
- poziomy celów długoterminowych
- rodzaj i harmonogram działań proekologicznych,
- środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno-ekonomiczne i środki
finansowe.
2. Polityka ekologiczna państwa na lata 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016,
dostosowana do wymagań ustawy Prawo ochrony środowiska.
Zgodnie z zapisami tego dokumentu Program powinien definiować cele
średniookresowe (dla okresu 8-letniego) i zadania na okres najbliższych czterech lat oraz
monitoring realizacji Programu i nakłady finansowe na jego wdrożenie.
Cele i zadania powinny mieścić się w następujących obszarach tematycznych:
- cele i zadania o charakterze systemowym,
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody,
- jakość środowiska i bezpieczeństwo ekologiczne,
- zrównoważone wykorzystanie surowców.
Zagadnienia te pogrupowano w niniejszym programie w sposób odpowiadający specyficznym
uwarunkowaniom miasta Poznania.
3. Wytyczne do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu
regionalnym i lokalnym, które podają sposób i zakres uwzględniania polityki
ekologicznej państwa w programach ochrony środowiska oraz wskazówki, co do
zawartości programów.
W powiatowym i gminnym programie powinny być uwzględnione:
- zadania własne powiatu/gminy, tzn. te przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości
lub częściowo ze środków będących w dyspozycji gminy lub powiatu,
5
-
zadania koordynowane, tzn. finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków
zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla wojewódzkiego
i centralnego bądź instytucji działających na terenie powiatu, ale podległych bezpośrednio
organom wojewódzkim lub centralnym.
W Programie uwzględniono również zapisy Prawa ochrony środowiska (art.14 ust.2,
art. 18 ust.2) wskazujące, że program ochrony środowiska przyjmuje się na 4 lata, a Prezydent
Miasta zobowiązany jest do sporządzania co 2 lata raportów o wykonaniu Programu
i przedstawiania ich Radzie Miasta.
Mając powyższe na uwadze, w Programie zawarto:
- Cele ekologiczne średniookresowe do 2015 r. wraz z kierunkami działań, ujęte w blokach
tematycznych. Cele ekologiczne zostały poprzedzone krótką charakterystyką stanu
istniejącego. Zadania do realizacji w latach 2009-2012, tzw. plan operacyjny,
z uwzględnieniem wskazówek zawartych powyżej.
- Monitoring realizacji Programu.
- Aspekty finansowe wdrażania Programu.
Program Ochrony Środowiska dla Miasta Poznania ma formułę otwartą co oznacza, że
w przypadku zmiany wymagań prawnych, pojawiania się nowych problemów, bądź
niewykonania niektórych przedsięwzięć w przewidzianych terminach, dokument ten
będzie cyklicznie (co 4 lata) aktualizowany. Niniejszy Program opracowany w 2009 r. jest
aktualizacją Programu uchwalonego przez Radę Miasta Poznania w 2004r.
Program Ochrony Środowiska dla Miasta Poznania pozostaje w ścisłej relacji
z następującymi dokumentami:
-
„Polska 2025 -długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju”
-
„Założeniami polityki energetycznej Polski do 2020 r.”
-
„Polityką leśną państwa”
-
„Narodowym planem rozwoju 2007-2013”
-
„Programem ochrony środowiska województwa wielkopolskiego na lata 2002 – 2010”,
-
„Strategią rozwoju województwa wielkopolskiego",
-
„Planem zagospodarowania przestrzennego województwa wielkopolskiego”,
-
„Planem Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005 - 2010”,
-
„Wieloletnim Programem Inwestycyjnym Miasta Poznania na lata 2009 – 2013”
-
„Strategią rozwoju rynku turystycznego w Poznaniu”,
-
„Programem zaopatrzenia w ciepło Miasta Poznania do roku 2010”,
-
„Programem ratowania i rekonstrukcji drzewostanów przyulicznych na terenie aglomeracji
poznańskiej”,
-
„Perspektywicznym programem kształtowania i rozwoju terenów zieleni Miasta Poznania,
-
„Programem oczyszczania ścieków odprowadzanych kanałami deszczowymi z terenu Miasta
Poznania”,
-
Uchwałą Rady Miasta Poznania nr XXIII/269/III/99 z dnia 18.11.1999 w sprawie przyjęcia
i wdrażania polityki transportowej Poznania, wraz z przyjętymi uchwałami rady miasta:
Programem
Rowerowym,
Polityką
Parkingową,
Programem
Drogowym
oraz
6
Zrównoważonym Planem Rozwoju Transportu Publicznego Aglomeracji Poznańskiej na lata
2007 – 2015 – Poznański Obszar Metropolitalny,
-
„Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta” Poznania
oraz planami zagospodarowania przestrzennego obowiązującymi na terenie miasta”
-
Programem ochrony środowiska przed hałasem,
-
Projektem programu ochrony powietrza dla aglomeracji Poznania,
-
Programem usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium
Polski, przyjęty przez Radę Ministrów dnia 14 maja 2002 r.
Z dokumentów powyższych wynikają główne kierunki rozwoju społecznogospodarczego omawianego obszaru i związane z nimi kierunki presji na środowisko. Relacje
programu ochrony środowiska miasta Poznania do innych opracowań strategicznych,
programowych i planistycznych przedstawiono na rycinie 1. Problemy środowiskowe miasta
Poznania związane z odpadami oraz przedsięwzięcia na rzecz rozwiązywania tych problemów
są przedmiotem osobnego planu gospodarki odpadami.
Ryc. 1-1. Relacje programu ochrony środowiska dla miasta Poznania do innych dokumentów.
KRAJ
Prawo ochrony
środowiska
Polityka ekologiczna
państwa
Wytyczne do
sporządzania
programów ochrony
środowiska na
szczeblu
regionalnym
i lokalnym
WOJEWÓDZTWO
Plan zagospodarowania
przestrzennego
województwa
wielkopolskiego
Strategia rozwoju
województwa
wielkopolskiego
Program ochrony
środowiska województwa
wielkopolskiego
POZNAŃ
Miejscowe plany zagospodarowania
przestrzennego
Program ochrony
środowiska
Plan rozwoju
miasta Poznania
Programy
sektorowe
1.3. Metoda tworzenia Programu
Metoda tworzenia Programu
Zgodnie z wymaganiami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. „Prawo ochrony środowiska”
(tj. – Dz. U. z 2008r. Nr 25 poz. 150) oraz „Wytycznymi do sporządzania programów ochrony
środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym” Ministerstwa Środowiska z grudnia 2002 roku
duży nacisk położono na proces opracowania programu i na elastyczność jego treści. Niniejszy
7
Program w całej rozciągłości nawiązujący do Programu ochrony środowiska dla miasta
Poznania na lata 2004-2007 został przygotowany w oparciu o znowelizowane akty prawne oraz
konsultacje specjalistyczne i nadesłane propozycje zaangażowanych podmiotów, a także
w oparciu o dokumenty strategiczne i inne programy.
Niniejszy program obejmuje lata 2009-2012 z perspektywą do roku 2015. W procesie
opracowywania projektu Programu ochrony środowiska na lata 2008 -2011 pojawiły się
niezgodności i braki spowodowane nieaktualnością kilku istotnych elementów m. in.
w odniesieniu do nowej polityki ekologicznej państwa na lata 2009-2012, którą uchwalono
z dwuletnim opóźnieniem. Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r.
Prawo ochrony środowiska (tj. – Dz. U. z 2008r. Nr 25 poz. 150) projekt powiatowego programu
ochrony środowiska wymaga zaopiniowania ww. dokumentu przez Zarząd Województwa
Wielkopolskiego. Zaopiniowanie dotyczy zgodności z aktualnym programem ochrony
środowiska dla województwa wielkopolskiego. W związku z opóźnieniem w uchwaleniu nowej
polityki ekologicznej państwa, do końca 2008 roku nie została sporządzona aktualizacja
programu wojewódzkiego. Skutkiem tego był brak możliwości zaopiniowania programu na
szczeblu powiatowym. Konieczna była zatem aktualizacja projektu niniejszego Programu i
przyjęcie nowego horyzontu czasowego, który nie obejmuje już roku 2008. Jednak w celach
informacyjnych, w wykazie zestawionych zadań, wymienia się, te które były realizowane 2008
roku i stanowią ciągłość działań w ramach realizacji programu ochrony środowiska.
Nadzór nad przebiegiem prac prowadził Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta
Poznania. Końcowym etapem proceduralnym, kończącym prace nad Programem jest przyjęcie
Programu przez Radę Miasta w formie uchwały.
1.4. Zawartość dokumentu „Program ochrony środowiska”
Konstrukcja Programu nawiązuje do schematu dokumentu „Polityka ekologiczna
państwa na lata 2009–2012 z perspektywą do roku 2016” z uwzględnieniem realiów miasta
Poznania. Program zawiera następujące rozdziały:
Rozdział 1. Wstęp
Rozdział 2. Działania strategiczne do roku 2015
-
-
-
Działania te zostały ujęte w trzech blokach tematycznych:
Cele i priorytety o charakterze systemowym. Obejmują one rozwój gospodarczo –społeczny
w zakresie związanym z ochroną środowiska, a także problemy edukacji ekologicznej oraz
współpracę z innymi miastami i gminami regionu poznańskiego
Cele i priorytety w zakresie ochrony dziedzictwa przyrodniczego i racjonalnego użytkowania
zasobów przyrody. Obejmują one ochronę przyrody i krajobrazu, ochronę powierzchni ziemi
i gleb, racjonalne użytkowanie kopalin
Cele i priorytety w zakresie poprawy jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego.
Obejmują one kształtowanie stosunków wodnych i ochronę przed powodzią, zapewnienie
jakości powietrza, ochronę przed hałasem, ochronę przed promieniowaniem
elektromagnetycznym oraz bezpieczeństwo chemiczne i ekologiczne. Poszczególne
zagadnienia zostały zaprezentowane na tle opisu stanu wyjściowego i najważniejszych
uwarunkowań prawnych.
8
Rozdział 3. Program operacyjny na lata 2009-2012
Rozdział ten zawiera listę przedsięwzięć na okres najbliższych czterech lat, z podaniem
kosztów i źródeł finansowania, rodzaju przedsięwzięcia (własne, koordynowane) oraz instytucji
odpowiedzialnych za realizację przedsięwzięcia.
Rozdział 4. Zarządzanie programem ochrony środowiska
W rozdziale tym opisano zasady zarządzania Programem na tle instrumentów
zarządzania środowiskiem i harmonogram realizacji wdrażania Programu. Przedstawiono także
propozycję wskaźników służących ocenie efektywności wdrażania Programu.
Rozdział 5. Aspekty finansowe wdrażania Programu
W rozdziale tym oszacowano ramy finansowe realizacji programu ze szczególnym
uwzględnieniem przedsięwzięć realizowanych w latach 2009-2012, oraz udział poszczególnych
źródeł finansowania.
Integralną częścią Programu są załączniki.
Załącznik 1. Diagnoza stanu środowiska Poznania
Załącznik 2. Uwarunkowania
długoterminowe kierunki działań.
zewnętrzne
i
wewnętrzne
realizacji
programu
oraz
9
2. DZIAŁANIA STRATEGICZNE DO ROKU 2015
2.1. Wprowadzenie
Ochrona środowiska w Poznaniu jest od wielu lat nieodłącznym elementem procesów
rozwojowych miasta. Świadczyć może o tym opracowany w połowie lat 90-tych Program
Strategiczny Rozwoju Miasta Poznania, w którym sformułowano następującą deklarację:
„Program kreuje zrównoważony rozwój Poznania poprzez efektywne wykorzystywanie zasobów
lokalnych, stymulowanie przedsiębiorczości oraz podnoszenie atrakcyjności miasta. Współpraca
władz lokalnych ze społeczeństwem zapewni warunki dla polepszenia jakości życia,
samorealizacji mieszkańców i tworzenia przyjaznego człowiekowi miasta możliwości (...) .To
podejście do rozwoju miasta, jakości życia jego mieszkańców jest nadal sukcesywnie
kontynuowane w Planie Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005 – 2010 i przejawia się
w praktycznych działaniach, szczególnie tych, opisanych w ramach priorytetu: „Wysoka jakość
zamieszkania”, w którym obok sytuacji mieszkaniowej, szeroko rozumianego bezpieczeństwa
publicznego oraz bezpieczeństwa zdrowotnego, jakość środowiska naturalnego jest kwestią
zasadniczą. Poniższe propozycje celów i priorytetów środowiskowych, stanowiące w znacznej
mierze kontynuację i rozwinięcie dotychczasowych kierunków działań realizowanych
w Poznaniu, odnoszą się do różnych dziedzin życia miasta i zakresem tematycznym wykraczają
poza potocznie rozumianą „ochronę środowiska”. Przedstawiono je w trzech, przenikających się
wzajemnie aspektach:
- działania o charakterze systemowym,
- poprawa stanu środowiska i zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego,
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego
Zakłada się, że wszystkie przedstawione poniżej cele i kierunki działań będą obowiązywać nie
tylko w perspektywie czteroletniej, ale także w latach 2013-2015.
W ochronę środowiska w Poznaniu włącza się coraz większa ilość przedsiębiorstw,
wpisując się tym samym w działania realizowane w ramach Programu ochrony środowiska. W
latach obowiązywania niniejszego Programu, m.in. w H. Cegielski - Poznań S.A. i Spółkach
zależnych planuje się przeprowadzić rekultywację skażonych obszarów na terenie HCP – Wilda,
wpływając tym samym na rekultywację terenów zdewastowanych w obrębie miasta. W celu
wdrażania systemów podczyszczania ścieków przemysłowych przewiduje się przeprowadzić
modernizację myjki w H. Cegielski Fabryce Pojazdów Szynowych Sp. z o.o., a także
modernizację układów neutralizacji ścieków przy Fabryce Wyrobów Precyzyjnych. Z kolei SKF
Polska S.A. kontynuuje wdrażanie nowoczesnych technologii, przyjaznych środowisku dzięki
oszczędności gazu oraz redukcji emisji CO2 do atmosfery poprzez odzysk ciepła z wanien
hartowniczych w procesie hartowania i ponowne jego wykorzystanie w innym miejscu tego
procesu. W celu zmniejszenia emisji hałasu do środowiska SKF realizuje wymianę istniejących
wentylatorów w chłodni wentylatorowej na nowe o niskim poziomie ciśnienia akustycznego.
GlaxoSmithKilne Pharmaceuticals S. A. prowadzi działania zmierzające do zredukowania
produkcji aerozoli poprzez zmianę polityki produkcyjnej. Firma ta zamierza również
wyeliminować substancje zubożające warstwę ozonową (CFC - chlorofluorowęglowodory
i HCFC – wodorochlorofluorowęglowodory) poprzez wyeliminowanie urządzeń chłodniczych
i klimatyzacyjnych zawierających związki typu CFC 12 i HCFC 22. Wiele innych podmiotów stara
się również dbać o środowisko naturalne, których jednak nie wymieniono powyżej ze względu na
przyjęte ramy tego opracowania.
10
2.2. Hierarchia problemów środowiskowych Miasta Poznania
W świetle analizy danych monitoringowych, opracowań specjalistycznych związanych
ze stanem środowiska Poznania, dokumentów strategicznych różnego szczebla oraz wyników
konsultacji społecznych (Załącznik 1, Załącznik 2), do najważniejszych problemów
środowiskowych miasta Poznania zaliczyć należy:
- hałas komunikacyjny,
- zanieczyszczenie wód powierzchniowych.
Problemy te wynikają głównie ze znacznego zagęszczenia sieci osadniczej
i transportowej. Podobnie jak w innych metropoliach europejskich oraz w największych polskich
miastach – mimo wieloletnich planowych działań władz miejskich oraz znacznych nakładów
inwestycyjnych nakierowanych na zmniejszanie zagrożeń i uciążliwości - problemy te są dalekie
od rozwiązania.
Należy przewidywać, że za kilkanaście lat może zostać osiągnięta zasadnicza poprawa
klimatu akustycznego. Wymaga to jednak konsekwentnej kontynuacji systemowych działań
w zakresie polityki transportowej – zarówno inwestycyjnych, jak organizacyjnych. Efekt w postaci
odczuwalnego zmniejszenia uciążliwości akustycznych powinien wystąpić w perspektywie
najbliższych 8 lat. Zasadnicze zmniejszenie obciążenia wód powierzchniowych
zanieczyszczeniami zawartymi w ściekach bytowych i przemysłowych może nastąpić
w perspektywie 4 lat. Długookresowych działań będzie natomiast wymagać zmniejszenie
oddziaływania zanieczyszczeń obszarowych na lokalne zasoby wodne.
Pozostałe problemy środowiskowe są w Poznaniu od lat skutecznie łagodzone, co nie
znaczy, że mogą zostać szybko wyeliminowane. Jednym z nich jest obciążenie środowiska
odpadami – zwłaszcza komunalnymi – w tym stanowiącymi pozostałość po dawnych,
nielegalnych wysypiskach. Doskonalenie systemu gospodarki odpadami, w tym zwiększenie ich
zbiórki, segregacji i recyklingu jest niezbędnym warunkiem zmniejszenia strumienia odpadów
kierowanych do składowania oraz zmniejszenia związanych z tym uciążliwości. Do spraw,
których rozwiązanie wymaga dalszych, planowych działań należą także – zgodnie z kolejnością
ich nasilenia:
- zagrożenie jakości powietrza w śródmiejskich dzielnicach (emisja niska) i przy głównych
ciągach komunikacyjnych (emisja komunikacyjna),
- problemy bezpieczeństwa chemicznego (w tym związane z transportem i składowaniem
substancji niebezpiecznych a także prowadzeniem niektórych rodzajów działalności – np.
stacji paliw) i zagrożenia związane z ekstremalnymi zjawiskami atmosferycznymi (np. susze
i powodzie),
- potrzeba ochrony i odbudowy zieleni urządzonej – parki, drzewostany przyuliczne, zieleńce
- zagrożenie jakości i odnawialności zasobów wód podziemnych,
- zagrożenie różnorodności biologicznej, m.in. poprzez fragmentację przestrzeni
przyrodniczej,
- degradacja gleb, zwłaszcza w związku z postępującą urbanizacją.
Do problemów obecnie postrzeganych jako mniej istotne, lecz wymagających stałej
uwagi należy promieniowanie niejonizujące.
Poszczególnych problemów związanych z jakością środowiska nie można rozpatrywać
oddzielnie, chociażby z tego względu, że na jakość życia mieszkańców wpływa równocześnie
wiele czynników środowiska. Z drugiej strony dane przedsięwzięcie może przynieść pozytywne
efekty w odniesieniu do kilku czynników środowiska równocześnie. Dlatego wszelka
hierarchizacja problemów środowiskowych i związanych z nimi kierunków działań wymaga
znacznej ostrożności. Jednakże bez ryzyka popełnienia dużego błędu można założyć, że
działania sprzyjające radykalnemu zmniejszeniu uciążliwości akustycznych, jak i te
porządkujące gospodarkę wodno-ściekową oraz ochrona terenów zieleni urządzonej mogą
przynieść największy pozytywny efekt obejmujący szeroki zakres czynników środowiska. Z tego
11
względu działania te, podjęte już w latach poprzednich, będą nadal kontynuowane i będą miały
charakter priorytetowy w perspektywie najbliższych 8 lat. Jednocześnie pamiętać należy, że
równie szeroki zasięg pozytywnych skutków oddziaływania mogą mieć działania systemowe,
zwłaszcza związane z edukacją ekologiczną i zarządzaniem środowiskowym. Według Polityki
ekologicznej Państwa poziom świadomości ekologicznej społeczeństwa jest nadal niski.
W związku z tym w Programie został położony szczególny nacisk na edukację ekologiczną
mieszkańców Poznania, aby przez to ułatwić realizację wymagań i skuteczne egzekwowanie
przepisów ochrony środowiska, a także zmniejszyć degradację środowiska powodowaną przez
konsumpcyjny styl życia. Ważnym elementem staje się intensyfikacja działań edukacyjnych
poprzez zintegrowane i wspólne wysiłki instytucji publicznych, przedsiębiorstw i organizacji
pozarządowych.
W warunkach aglomeracji poznańskiej istotnym czynnikiem kształtującym jakość życia
jest także ciągłość przestrzeni przyrodniczej, którą można utracić nawet w przypadku
pozytywnego rozwiązania problemów związanych z pojedynczymi czynnikami środowiska.
Mając powyższe na uwadze, w niniejszym Programie przyjmuje się, że niezależnie od
możliwości finansowania przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska, w nadchodzących latach
niezbędne będzie położenie szczególnego nacisku na przedsięwzięcia w zakresie ochrony
przed hałasem komunikacyjnym oraz eliminacji zanieczyszczeń wód powierzchniowych. Nie
można także zaniedbać systemowych działań w zakresie edukacji oraz doskonalenia
zarządzania środowiskiem, w tym uspołecznienia procedur. Nie można również tracić z pola
widzenia tych aspektów polityki przestrzennej miasta, które decydują o zachowaniu ciągłości
przestrzeni przyrodniczej.
Polityka przestrzenna Poznania oraz zagospodarowanie w sposób właściwy jego
zasobów są jednymi z podstawowych narzędzi ochrony środowiska miasta, wpływającymi na
jego zrównoważony rozwój.
Wiele zadań podjętych w ramach realizacji Programu ochrony środowiska na lata 2004
–2007 będzie nadal kontynuowana w kolejnych latach 2009-2012. Pomimo tego, że niektóre
uciążliwości środowiskowe uległy zmniejszeniu, a ogólny stan środowiska w mieście poprawił
się, to jednak szereg problemów jest nadal aktualny. Dlatego też w celu utrzymania
polepszonego stanu środowiska, a także ciągłego podnoszenia jego poziomu, niezbędna jest
kontynuacja i rozwijanie działań podjętych w latach poprzednich.
2.3. Działania o charakterze systemowym
Zrównoważony rozwój miasta oznacza integrację sektorowych polityk rozwoju i różnych
dziedzin działalności publicznej, w związku z tym w programie ochrony środowiska nie może
zabraknąć odniesień do tych dziedzin gospodarki, których rozwój i funkcjonowanie opiera się na
korzystaniu z zasobów środowiska, a także do sfery edukacji. W mieście Poznaniu stan
środowiska determinowany jest szczególnie przez sieć osadniczą i jej rozwój, system
transportowy, a w dalszej kolejności przez przemysł i energetykę, rolnictwo i działalność
rekreacyjną. Wśród działań systemowych szczególne znaczenie ma zarządzanie środowiskiem;
zagadnienie to scharakteryzowano szczegółowo w rozdziale czwartym niniejszego opracowania.
2.3.1. System transportowy
Stan wyjściowy
Poznań jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Od kilku lat trwają prace mające na celu
dostosowanie infrastruktury w zakresie najważniejszych dróg, linii kolejowych, portów lotniczych
12
oraz terminali transportu kombinowanego do wymogów Unii Europejskiej. Jedynym
przewoźnikiem kolejowym na poznańskim rynku są oddziały spółek grupy PKP S.A., w tym
obsługująca przewozy towarowe PKP Cargo S.A. Miejską komunikację zbiorową obsługuje
przede wszystkim Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne, które sukcesywnie wymienia stare
pojazdy na nowe, spełniające min. wymagania normy EURO 3. Przewozy pasażerskie
dalekobieżne oraz przewozy towarowe zdominowało kilka dużych firm, także firmy spedycyjne z
udziałem kapitału zagranicznego. Transport lotniczy krajowy i międzynarodowy obsługuje
lotnisko na Ławicy, które posiada nowoczesny terminal cargo i terminal pasażerski o
najwyższym światowym standardzie. Ponadto na terenie Miasta znajduje się 31 Baza Lotnictwa
Taktycznego w Krzesinach.
W Poznaniu podejmowane są działania na rzecz integracji systemów komunikacji
publicznej, obejmujących obszar gmin powiatu ziemskiego poznańskiego, m.in. przez
współpracę ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Komunikacji, ze Stowarzyszeniem
Jednostek Samorządu Terytorialnego „KOMUNIKACJA. Ponadto w 2006 r. został przyjęty
Uchwałą Rady Miasta Poznania Zrównoważony Plan Rozwoju Transportu Publicznego na lata
2007-2015 (Poznański Obszar Metropolitalny) mający na celu aktualizację priorytetów realizacji
założeń polityki transportowej miasta jako centrum regionu w skali odniesienia do całej
aglomeracji poznańskiej i w powiązaniu z aktualnymi możliwościami zamknięcia planu
finansowego.
Główne zagrożenia środowiska wynikające z dotychczasowego rozwoju systemu
transportowego
Głównym zagrożeniem ze strony systemu transportowego, przede wszystkim
drogowego, na terenie miasta jest generowanie hałasu oraz emisja gazów i pyłów. Poważne
uciążliwości akustyczne wynikają także z usytuowania w obrębie miasta dwóch lotnisk oraz
węzła kolejowego. Istotne jest również zagrożenie wynikające z transportu materiałów
niebezpiecznych. Kolejną istotną konsekwencją rozwoju infrastruktury drogowej i kolejowej jest
degradacja walorów przyrodniczych, a zwłaszcza zakłócenia w funkcjonowaniu korytarzy
ekologicznych i fragmentacja obszarów czynnych biologicznie (w tym fragmentacja klinów
zieleni). Zanieczyszczone wody opadowe spływające z głównych dróg stanowią zagrożenie dla
lokalnych cieków oraz dla czwartorzędowego piętra wodonośnego
Kierunki rozwoju transportu do 2015 roku
Generalnym celem polityki transportowej miasta jest osiągnięcie zrównoważonego
systemu transportowego, spełniającego wymogi gospodarcze, przestrzenne, ekologiczne
i społeczne. System ten powinien służyć całej aglomeracji poznańskiej przy uwzględnieniu
rozwoju powiązań regionalnych sprzyjających zachowaniu funkcji metropolitalnej. W systemie
musi być także uwzględniony rozwój powiązań krajowych i międzynarodowych. Niezbędnymi
elementami opcji zrównoważonej są, m.in., zapewnianie dostępności komunikacyjnej,
zapewnianie możliwości wyboru środka przewozowego oraz ochrona interesów słabszego
uczestnika ruchu. Realizacja tych elementów wymaga silnej preferencji dla rozwoju komunikacji
publicznej, m.in. z wykorzystaniem komunikacji kolejowej do podróży lokalnych w obrębie
aglomeracji, a także dla ruchu niezmotoryzowanego. Należałoby w perspektywie
długoterminowej założyć pełną integrację systemu nie tylko miejskiej, lecz także międzygminnej
komunikacji zbiorowej obejmującej miasto Poznań wraz z wszystkimi przyległymi gminami
będącymi „sypialniami” Poznania. Zintegrowaniu komunikacji miejskiej i podmiejskiej oraz
pociągów obsługujących sąsiadujące z Poznaniem miejscowości sprzyjać będzie projektowana
ustawa metropolitalna zgodnie, z którą Poznań wejdzie w skład dwunastu zespołów
metropolitalnych. Kolejnym etapem stanie się zintegrowane planowanie infrastruktury drogowej,
13
tworzenie planów przestrzennych, a w konsekwencji wszystkie te działania przyczynią się do
dbałości o środowisko naturalne.
Niezbędne jest także wprowadzanie ograniczeń dla ruchu samochodowego,
szczególnie w strefach konfliktowych. Do uspokojenia ruchu kołowego w śródmieściu przyczynią
się zarówno przedsięwzięcia o charakterze organizacyjnym jak i inwestycyjnym, wśród których
do szczególnie ważnych należy realizacja III Ramy. W perspektywie długoterminowej zakłada
się pełną integrację systemu miejskiej komunikacji zbiorowej.
Do zmniejszenia środowiskowych uciążliwości ze strony systemu transportowego
przyczyni się także integracja systemu wewnętrznego z zewnętrznym systemem drogowym
i kolejowym służącym wykorzystaniu tranzytowego położenia miasta (autostrada A2
funkcjonująca jako południowa obwodnica Poznania, modernizowane połączenia kolejowe).
Cel ekologiczny systemu transportowego do 2015 roku
 Zmniejszenie negatywnego wpływu transportu na środowisko dzięki modernizacji i integracji
systemu transportowego
Priorytetowe kierunki działań minimalizujących zagrożenia środowiska wynikające
z rozwoju systemu transportowego
Zasadniczym kierunkiem działań jest konsekwentne wdrażanie dotychczasowej polityki
transportowej miasta, w tym:
 Zintegrowane planowanie infrastruktury drogowej, uwzględniające minimalizację zagrożeń
środowiskowych;
 Poprawa standardów technicznych sieci drogowej minimalizująca negatywne oddziaływanie
na środowisko w wyniku wprowadzanych gazów lub pyłów do powietrza i emisji hałasu;
 Zwiększanie przepustowości i płynności ruchu drogowego;
 Eliminowanie ruchu tranzytowego z obszarów o gęstej zabudowie oraz zmniejszanie
natężenia ruchu w Śródmieściu;
 Zwiększenie roli lokalnego transportu kolejowego;
 Działania inwestycyjne i organizacyjne na rzecz integracji systemów transportowych;
 Rozwój infrastruktury dla ruchu rowerowego i pieszego;
 Przyjmowanie rozwiązań technicznych umożliwiających bezkolizyjną migrację zwierząt.
2.3.2. Turystyka i rekreacja
Stan wyjściowy i kierunki rozwoju do 2015 roku
Walory przyrodniczo-krajobrazowe czynią Poznań miastem o dużych możliwościach
rozwoju turystyki i rekreacji. Możliwości te są od lat wykorzystywane. „Wizytówką” miasta jest
kompleks rekreacyjny wokół zbiornika Malta. Poznań jest miastem o dużym udziale terenów
zieleni, co sprzyja turystyce i rekreacji. Do obiektów najczęściej odwiedzanych należą: Stare
i Nowe ZOO, Park Cytadela oraz kompleks rekreacyjny nad Jeziorem Maltańskim (tor regatowy,
całoroczne centrum narciarskie, ścieżki rowerowe, etc.).
W granicach administracyjnych miasta znajdują się dwa rezerwaty: Meteoryt Morasko
oraz Żurawiniec, obszar chronionego krajobrazu „Dolina Cybiny w Poznaniu”, 3 obszary uznane
za użytki ekologiczne (Olszak I, Wilczy Młyn, Główna). Pozostałe 23 obszary, będące niegdyś
użytkami ekologicznymi, a także należące do zespołów przyrodniczo-krajobrazowych (Głuszyna,
Michałówka i Morasko) utraciły swoją rangę z powodu zmiany przepisów prawnych, jednakże
nadal są uznawane za przyrodniczo cenne. Obszary te będą mogły zostać ponownie powołane
w nowo uchwalanych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W granicach
administracyjnych Poznania znajdują się także tereny objęte siecią obszarów Natura 2000, tj.:
14
fortyfikacje w Poznaniu (PLH300005), Biedrusko (PLH300001), Dolina Samicy (PLB300013),
który znajduje się na wciąż poszerzanej liście obszarów Natura 2000 proponowanej przez
organizacje pozarządowe. Cenne i piękne są również Łęgi Dębińskie, obszary rekreacyjne nad
jeziorami: Kierskim, Strzeszyńskim i Rusałka, a także liczne parki i tereny zieleni, które są
wizytówką miasta. Na obszarach rekreacyjnych znajdują się drogi rowerowe i ścieżki
edukacyjne, a także parkingi śródleśne i szlaki turystyczne, które wyposażone są w nową
infrastrukturę.
Główne zagrożenia środowiska wynikające z rozwoju turystyki i rekreacji
Wpływ działalności rekreacyjnej na środowisko przejawia się głownie w antropopresji,
jakiej ulegają lasy położone na terenie miasta. Nadmierna antropopresja przyczyniła się do
znaczącej degradacji jezior Rusałka i Kierskiego, a także wielu mniejszych zbiorników wodnych,
rezerwatu Żurawiniec oraz innych obszarów cennych przyrodniczo i części obszarów zieleni
urządzonej.
Cel ekologiczny rozwoju turystyki i rekreacji do 2015 roku
 Optymalne wykorzystanie przestrzeni przyrodniczej jako miejsca rekreacji i wypoczynku
w zakresie zgodnym z pojemnością środowiska
 Tworzenie zieleni urządzonej dla odciążenia naturalnie ukształtowanych obszarów zieleni
i równoczesnego udostępnienia mieszkańcom przyjaznego otoczenia zielenią w mieście
Priorytetowe kierunki działań minimalizujących zagrożenia środowiska wynikające
z rozwoju turystyki i rekreacji


Wykorzystanie rekreacyjne poznańskich jezior, stawów i dolin rzecznych w sposób zgodny
z wymogami ochrony środowiska i ochrony przyrody;
Modernizacja, waloryzacja, rekultywacja i tworzenie nowych obszarów zieleni urządzonej
w mieście (parki, zieleńce, zieleń przydrożna, osiedlowa itp.).
2.3.3. Osadnictwo
Stan wyjściowy i kierunki rozwoju
Poznań liczy 560 932 mieszkańców. W ciągu kilku ostatnich lat zauważa się ujemny
przyrost naturalny, co powoduje realne zmniejszanie liczby mieszkańców. Poznań jest dużym
ośrodkiem uniwersyteckim, w związku, z czym w czasie roku akademickiego zamieszkuje w nim
ponad 100 tys. studentów. W ostatnich latach miasto rozwijało się przede wszystkim w kierunku
północnym, gdzie powstały osiedla z niską, indywidualną zabudową: Umultowo, Morasko,
Radojewo oraz nowe budynki uniwersyteckie (Kampus Morasko). Od kilku lat występuje
tendencja migracji mieszkańców na przedmieścia Poznania i do pobliskich miejscowości.
W planach rozwojowych miasta odstąpiono od wcześniejszych planów intensyfikacji zabudowy
części północnej. Obecnie obowiązuje podział na trzy strefy: śródmiejską, pośrednią
i peryferyjną. Strefa śródmiejska – intensywnego zagospodarowania usługowego - pełni funkcje
usługowe o zasięgu od lokalnego do międzynarodowego, a także mieszkaniową. W strefie
pośredniej – intensywnego zagospodarowania produkcyjnego i mieszkaniowego –
wykorzystywane są rezerwy terenowe oraz uzupełniana jest zabudowa istniejących osiedli
(budownictwo wielorodzinne – Rataje, Winogrady, Grunwald, Piątkowo, jak i jednorodzinne – np.
Podolany, Strzeszyn, Smochowice, Ławica, Junikowo). W strefie peryferyjnej dominuje
ekstensywne zagospodarowanie rolnicze, a także mieszkaniowe i rekreacyjne. Na wydzielonych
15
obszarach tej strefy lokalizowana jest działalność usługowo-produkcyjna (w tym kompleks
handlowo-usługowy we Franowie).
Główne zagrożenia środowiska wynikające z rozwoju osadnictwa
Nieuchronną konsekwencją rozwoju sieci osadniczej jest ograniczenie powierzchni
biologicznie czynnych i naruszenie ciągłości systemów przyrodniczych. Rozwój infrastruktury
towarzyszącej osadnictwu prowadzi także do naruszenia naturalnych profili glebowych i zmiany
stosunków gruntowo-wodnych. Zainwestowaniu i późniejszemu użytkowaniu terenu towarzyszy
emitowanie zanieczyszczeń związanych z odprowadzaniem ścieków sanitarnych, wód
deszczowych, wykonywaniem prac ziemnych, funkcjonowaniem systemów transportowych itd.
Istotnym zagrożeniem jest utrzymująca się presja na zainwestowanie (w tym zamieszkiwanie)
terenów o „ładnym krajobrazie”.
Cel ekologiczny rozwoju osadnictwa do 2015 roku
 Zapewnienie wysokich standardów życia mieszkańców Poznania przy zachowaniu
istniejących walorów przyrodniczych i kulturowych oraz ładu przestrzennego
Priorytetowe kierunki działań minimalizujących zagrożenia środowiska wynikające
z rozwoju osadnictwa
Zapewnienie wymogów ochrony środowiska i poszanowania zasobów przyrody jest
nieodzownym elementem planowania przestrzennego. W warunkach miasta Poznania,
w kontekście programu ochrony środowiska, szczególnie istotne jest:
 Niedopuszczanie do nadmiernego rozpraszania zabudowy na obrzeżach miasta;
 Dążenie do zaadaptowania dotychczasowych walorów przyrodniczo-krajobrazowych
w zainwestowaniu terenów.
 Minimalizowanie powierzchni gruntów rolnych o wysokich klasach bonitacyjnych, która
będzie wyłączona z produkcji i przeznaczana na inne cele;
 Przestrzeganie zasady wyprzedzającego uzbrojenia terenów pod zabudowę w infrastrukturę
służącą ochronie środowiska;
 Ochrona areału powierzchni biologicznie czynnych;
 Niedopuszczanie do „dzikiego” przekształcania ogródków działkowych i użytków rolnych
w tereny budownictwa indywidualnego;
 Promowanie budownictwa energooszczędnego i pasywnego.
2.3.4. Przemysł i energetyka zawodowa
Stan wyjściowy i kierunki rozwoju
Przemysł stanowi źródło utrzymania dla prawie 37% ogółu pracujących w sektorze
przedsiębiorstw. 80% produkcji sprzedanej w przemyśle Poznania zrealizowana została przez
sektor prywatny.
Dominuje produkcja artykułów spożywczych, ale znaczący udział ma także produkcja
pojazdów mechanicznych, przemysł chemiczny, produkcja maszyn i urządzeń, produkcja
wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię
elektryczną, wodę i gaz. Wielkość produkcji, liczba zakładów oraz udział przemysłu w strukturze
zatrudnienia w ostatnich latach wykazuje tendencję spadkową, co jest rezultatem
restrukturyzacji. Równocześnie, od początku lat 90-tych systematycznie zmniejsza się ilość
wytwarzanych ścieków przemysłowych, zużycie wody, emisja pyłów i gazów do atmosfery oraz
16
uciążliwości akustyczne, rośnie natomiast gospodarcze wykorzystanie powstających odpadów.
Zaopatrzenie Poznania w energię cieplną realizowane jest głównie z Elektrociepłowni Karolin,
w mniejszym stopniu – z Elektrociepłowni Garbary (rezerwowa).
Główne zagrożenia środowiska wynikające z rozwoju przemysłu i energetyki zawodowej
Ciągle jeszcze nie do końca rozwiązany jest problem odprowadzania nieoczyszczonych
lub niewystarczająco oczyszczonych ścieków przemysłowych do wód powierzchniowych,
a także zanieczyszczeń gazowych odprowadzanych do atmosfery. Większość zakładów
przemysłowych odprowadza swoje ścieki do kanalizacji miejskiej. Do zakładów przemysłowych
w największym stopniu wpływających na stan środowiska Poznania należą m. in.:
- Zespół Elektrociepłowni Poznańskich EC II Karolin
- Zespół Elektrociepłowni Poznańskich EC I Garbary i inne.
Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002r. w sprawie
rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych
elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122, poz. 1055) Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu wytypował ponad 20 instalacji z terenu Poznania,
które podlegają obowiązkowi uzyskania pozwolenia zintegrowanego, w podziale na branże
(tab.2-1).
W przypadku awarii przemysłowej poważne zagrożenie zanieczyszczeniem środowiska
może wystąpić ze strony zakładów zwiększonego ryzyka, takich jak np.:
- Zespół Elektrociepłowni Poznańskich (olej opałowy) .
- Wyborowa S.A. - Zakład Produkcji Spirytusu w Poznaniu.
- Kompania Piwowarska S.A. w Poznaniu
W Poznaniu nie występują zakłady przemysłowe dużego ryzyka. 17 zakładów,
w których w procesie produkcji stosuje się substancje niebezpieczne (kwas solny, amoniak) nie
kwalifikuje się do grupy dużego lub zwiększonego ryzyka, ale nie można wykluczyć wystąpienia
na ich terenie awarii. Są to m.in.:
- Centra S.A. (kwas solny i siarkowy),
- Aquanet S.A. (chlor),
- Mleczarnia przy ulicy Karpia 10 w Poznaniu (amoniak)
- Przedsiębiorstwo Handlu Chemikaliami Chemia S.A. (np. metan, aceton, formaldehyd, kwas
azotowy).
Systematyczne wprowadzanie nowych technologii produkcji, instalacja urządzeń
odpylających oraz systemów monitorujących w zakładach przemysłowych ma na celu
minimalizację szkodliwości ich wpływu na środowisko. Co roku przeznaczane są na te cele
znaczne nakłady finansowe.
Należy podkreślić, że coraz więcej zakładów przemysłowych, podejmuje liczne
działania mające na celu ograniczenie ich negatywnego wpływu na środowisko np.: Zespół
Elektrociepłowni Poznańskich SA zastosował w magistrali ciepłowniczej rury preizolowane,
ponadto zmianie uległa technologia odpopielania, a z eksploatacji wycofano kotły najbardziej
uciążliwe dla środowiska.
Z uwagi na emisję pyłu zakłady przemysłowe modernizują swoje kotłownie zmieniając
nośnik energii z węgla na gaz lub olej, a niektóre z nich przenoszą siedziby poza granice
obszaru miejskiego. Wiele zakładów wykorzystuje w procesie produkcji nowe dostępne
technologie, np.: H. Cegielski – Poznań S.A., SKF Polska S.A., Poznańska Palarnia Kawy Astra.
W ostatnim dziesięcioleciu wzrosło także zainteresowanie wykorzystaniem energii ze
źródeł odnawialnych, co generalnie wpływa na poprawę jakości środowiska
17
Cel ekologiczny rozwoju przemysłu i energetyki zawodowej do 2015 roku
 Minimalizacja negatywnego oddziaływania przemysłu i energetyki na środowisko miasta
Poznania
Priorytetowe kierunki działań minimalizujących zagrożenia środowiska wynikające
z rozwoju przemysłu i energetyki zawodowej


Wspieranie działań zakładów przemysłowych na rzecz wdrażania systemów zarządzania
środowiskiem i technologii przyjaznej środowisku.
Wspieranie nowoczesnych technologii w zakładach przemysłowych tworzących nowe
miejsca pracy
Do głównych zadań w tym zakresie należeć będą:
- Upowszechnianie w zakładach przemysłowych i energetycznych systemów zarządzania
środowiskowego (np.: normy ISO 14001) oraz innych dobrowolnych działań
nienormatywnych ;
- Wdrażanie nowoczesnych technologii, przyjaznych środowisku;
- Instalowanie urządzeń do redukcji zanieczyszczeń powstałych w procesach
technologicznych oraz poprawa sprawności funkcjonujących urządzeń;
- Systematyczna kontrola zakładów przemysłowych.
18
Tabela 2-1. Wykaz instalacji, które podlegają obowiązkowi uzyskania pozwolenia zintegrowanego*
Lp.
Punkt
w
załączniku
do
rozporządz.
1
Rodzaje instalacji wymagających
pozwolenia zintegrowanego
Nazwa instalacji/ Nazwa podmiotu
Dalkia Poznań ZEC S.A.
Elektrociepłownia EC II Karolin
2.
Dalkia Poznań ZEC S.A.
EC I Garbary ul.
2.1
Liczba instalacji
objętych
obowiązkiem
uzyskania
pozwolenia
zintegrowanego
Liczba
instalacji, które
uzyskały
pozwolenie
zintegrowane
W przemyśle energetycznym do spalania paliw o mocy nominalnej ponad 50 MWt:
1.
2
Organ wydający
pozwolenie
Data wydania
pozwolenia
(dd.mm.rr)
Termin
obowiązywania
pozwolenia
(dd.mm.rr)
Wojewoda
21.04.2006
20.04.2016
1
1
Starosta
03.11.2006
31.12.2015
1
1
W hutnictwie i przemyśle metalurgicznym:
do odlewania metali żelaznych, o zdolności produkcyjnej ponad 20 ton wytopu na dobę
3.
„Ferrex” Sp. z o. o.
Wojewoda
30.03.2007
30.03.2017
1
1
4.
Zakłady Metalurgiczne POMET SA
Marszałek
28.02.2008
28.02.2018
1
1
2.2
do wtórnego wytopu metali nieżelaznych lub ich stopów, w tym oczyszczania lub przetwarzania metali z odzysku, o zdolności produkcyjnej powyżej 4
ton wytopu na dobę dla ołowiu lub kadmu lub powyżej 20 ton wytopu na dobę dla pozostałych metali
5.
Volkswagen Poznań Sp. z o.o.
Poznań, ul. 28 Czerwca 1956r.
Wojewoda
30.04.2004
30.04.2014
1
1
6.
CENTRA S.A., ul. Gdyńska 31/33
Wojewoda
26.10.2027
26.10.2017
1
1
7.
IBP Instalfittings, ul. Obodrzycka 61
Wojewoda
03.12.2007
03.12.2017
1
1
3
W przemyśle mineralnym:
19
3.1
do produkcji szkła, w tym włókna szklanego, o zdolności produkcyjnej ponad 20 ton wytopu na dobę
OWENS – ILLIONIS Polska S.A.
Zakład Produkcyjny Huta Szkła ANTONINEK
ul. Gorzysława 31/37
8.
4
4.1
Starosta
01.03.2007
31.01.2017
1
1
W przemyśle chemicznym:
do wytwarzania, przy zastosowaniu procesów chemicznych, podstawowych produktów lub półproduktów chemii organicznej
9.
Przedsiębiorstwo FarmaceutycznoChemiczne SYNTEZA Sp. z o.o.,
Zakład nr 2, ul. Rzeczna 1/5
Wojewoda
02.02.2007
31.01.2017
3
3
10.
Polychem Systems Sp. z o.o.,
ul. Wołczyńska 43
Wojewoda
30.04.2007
30-04-2017
1
1
1
1
4.3
do wytwarzania, przy zastosowaniu procesów chemicznych, nawozów sztucznych na bazie fosforu, azotu lub potasu
Zakład Produkcyjny ADOP,
ul. Kołodzieja 11
11.
4.5
Wojewoda
23.10.2007
zm.21-04-08
23.10.2017
do wytwarzania, przy zastosowaniu procesów chemicznych lub biologicznych, podstawowych produktów farmaceutycznych
12.
Przedsiębiorstwo FarmaceutycznoChemiczne SYNTEZA Sp. z o.o.
Zakład nr 2, ul. Rzeczna 1/5
Wojewoda
13.
Zakład Chemiczno-Farmaceutyczny
„Farmapol” Sp. z o.o. ul. Św. Wojciecha 29,
oddział Syntez Zakładu ChemicznoFarmaceutycznego „Farmapol sp. z o.o.
Wojewoda
14.
BMS Zakład Produkcyjny w Poznaniu
ul. Starołęcka
Marszałek
02.02.2007
31.01.2017
4
4
11.04.2007
30.04.2017
1
1
brak
-
1
-
20
Składowisko Odpadów miasta Poznania w
Suchym Lesie
ul. Meteorytowa 1 prowadzone przez Zakład
Zagospodarowania Odpadów
15.
6
6.1
6.5
14.12.2006
12.12.2016
1
1
20.01.2006
zm 31.01.07
20.01.2016
1
1
Inne:
do produkcji:
a) masy włóknistej z drewna lub innych materiałów włóknistych
b)papieru lub tektury, o zdolności produkcyjnej ponad 20 ton na dobę
Fabryka Papieru Malta - Decor SA
ul. Wołkowyska 32
16.
Wojewoda
Wojewoda
do produkcji lub przetwórstwa produktów spożywczych:
a)z surowych produktów pochodzenia zwierzęcego (oprócz mleka) o zdolności produkcyjnej ponad 75 ton wyrobów gotowych na dobę
b) z surowych produktów roślinnych o zdolności produkcyjnej (obliczonej jako wartość średnia stosunku do produkcji kwartalnej) ponad 300 ton
wyrobów gotowych na dobę
17.
Kompania Piwowarska S.A.
ul. Szwajcarska 11
Starosta
25.07.2006
30.07.2016
1
1
18.
UNIQ LISNER Sp. z o.o.
ul. Strzeszyńska 38/42
Starosta
07.01.2008
07.01.2018
1
1
04.08.2006
31.12.2009
1
1
6.8a
P-H-U ALEX Aleksander Papierz,
Ferma Drobiu w Poznaniu
ul. Głuszyna 135
19.
6.9
20.
do chowu lub hodowli drobiu o więcej niż 40.000 stanowisk
Wojewoda
do powierzchniowej obróbki substancji, przedmiotów lub produktów z wykorzystaniem rozpuszczalników organicznych, o zużyciu rozpuszczalnika
ponad 150 kg na godzinę lub ponad 200 ton rocznie
VOLKSWAGEN Poznań
Sp. z o.o. Poznań
ul. Warszawska 349
Wojewoda
09.06.2004
zm. 03.10.06
zm 30.04.07
09.06.2014
1
1
* Instalacje wytypowane na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002r. w sprawie rodzajów instalacji mogących
powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122, poz. 1055)
21
2.3.5. Rolnictwo
Stan wyjściowy i kierunki rozwoju
Gleby użytkowane rolniczo stanowią około 31% powierzchni miasta, są to gleby,
których skład jest najbliższy naturalnemu. W Poznaniu widoczny jest proces zmniejszania się
powierzchni rolniczej w tempie ok. 1,5% powierzchni rolniczej rocznie (0,6% miasta ogółem), co
jest wynikiem przeznaczenia najsłabszych gruntów pod zabudowę. Do głównych terenów
rolniczych należy zaliczyć rejony: Spławia, Moraska, Starołęki, Głuszyny, Ławicy i Kiekrza.
Gospodarstwa rolne zajmują się przede wszystkim produkcją warzyw, kwiatów w szklarniach i
pod osłonami oraz grzybów. W mniejszym stopniu prowadzona jest uprawa roślin pastewnych,
zbożowych, ziemniaków, a także hodowla zwierząt gospodarskich. Struktura użytków rolnych
ulega co kilka lat przebudowie, w zależności od koniunktury na rynku. Ogólnie jednak na
obszarze Poznania dominuje ekstensywny model rolnictwa z dominacją gruntów ornych. Ciągle
jednak, dzięki korzystnym uwarunkowaniom rolno-środowiskowym, rolnictwo obrzeży Poznania
ma duże znaczenie w zaspokajaniu potrzeb żywnościowych mieszkańców miasta. Duże
znaczenie, także jako miejsce rekreacji i wypoczynku, mają w Poznaniu ogródki działkowe,
których jest na terenie miasta około 90. Generalnie obserwuje się zmniejszenie stężenia ołowiu
w glebach, jednakże w przypadku ogródków działkowych w rejonie ul. Lechickiej, Krauthoffera,
Hetmańskiej, Arciszewskiego, Reymonta, Dolnej Wildy oraz Drogi Dębińskiej występuje problem
przekroczenia wartości normatywnych. Pomimo to, zainteresowanie mieszkańców ogrodami
działkowymi nie spada. Jednakże w tych miejscach, gdzie analizy wykazują wzrost substancji
niekorzystnie oddziaływujących na środowisko i pochodzących ze źródeł komunikacyjnych,
głównie obszary przylegające bezpośrednio do dróg intensywnie użytkowanych, powinny
zmienić charakter na typowo rekreacyjny.
Główne zagrożenia środowiska wynikające z gospodarki rolnej
Z uwagi na znaczący areał gruntów ornych (blisko 7000 ha) występują typowe
zagrożenia środowiskowe związane z podatnością gleb na erozję wietrzną. W przypadku
intensyfikacji produkcji może nastąpić istotne zwiększenie uciążliwości związanych np.
z wysokim poziomem nawożenia i wykorzystania środków ochrony roślin. Lokalne, niewielkie
cieki licznie przepływające przez tereny rolnicze są w wysokim stopniu podatne na eutrofizację
spowodowaną depozycją substancji biogennych.
Cel ekologiczny rolnictwa do 2015 roku
 Utrzymanie na obrzeżach miasta modelu rolnictwa przyjaznego środowisku oraz zachowanie
mozaiki półnaturalnych i kulturowych krajobrazów rolniczych.
Priorytetowe kierunki działań minimalizujących zagrożenia środowiska wynikające
z gospodarki rolnej



Ograniczanie ubytku trwałych użytków zielonych (łąki, pastwiska) powodowanego rozwojem
przestrzennym miasta;
Wspieranie zachowania ogródków działkowych lub przekształcanie ich w publiczne tereny
zieleni;
Utrzymywanie odpowiedniego stanu sieci melioracyjnej.
22
2.3.6. Edukacja ekologiczna
Stan wyjściowy
Władze samorządowe miasta od lat prowadzą intensywną działalność edukacyjną.
Obejmuje ona wydawanie materiałów informacyjnych na temat stanu środowiska Poznania
i działań na rzecz jego poprawy, popularyzację dziedzictwa przyrodniczego i problemów jego
ochrony, publikowanie opracowań na temat ścieżek przyrodniczo-edukacyjnych. Wydawane są
również opracowania o charakterze dydaktycznym mające na celu kształtowanie
proekologicznych sposobów postępowania w różnych dziedzinach – od gospodarki odpadami po
zasady ochrony i pielęgnacji miejskiej zieleni. Dla podnoszenia świadomości ekologicznej
mieszkańców, a także dla osiągnięcia konkretnych efektów ekologicznych, prowadzone są
cyklicznie różnego rodzaju akcje informacyjne i konkursy. Do najważniejszych z nich
i cieszących się dużą popularnością wśród mieszkańców należy zaliczyć: konkurs „Zielony
Poznań” oraz akcje „Poznańskie drzewko” i „Wiosenne porządki”. Wydawane są licznie
materiały proekologiczne i broszury informacyjne. Z funduszy miejskich finansowana jest
edukacja ekologiczna prowadzona w szkołach. Szerokim wsparciem organizacyjnym
i finansowym władz miasta cieszą się zwłaszcza takie działania, jak wspieranie inicjatyw
przyszkolnych ogródków dydaktycznych, pomoc w pozyskaniu materiałów dydaktycznych
i wyposażenia pracowni, pomoc w organizacji konkursów i innych imprez o tematyce
ekologicznej, wspieranie wyjazdów w ramach „zielonej szkoły” oraz realizacja zajęć
programowych w zakresie edukacji ekologicznej. Wielki wkład w popularyzację przyrody
i podnoszenie świadomości ekologicznej mieszkańców Poznania ma Zarząd Zieleni Miejskiej
oraz organizacje pozarządowe, m.in. Fundacja Biblioteka Ekologiczna, Polskie Towarzystwo
Ochrony Przyrody „Salamandra”, i inne. Organizacje te wydają materiały informacyjne,
prowadzą kursy i szkolenia dla różnych grup wiekowych i zawodowych a także zajmują się
czynną popularyzacją przyrodniczych walorów miasta. W tym ostatnim typie działalności
specjalizuje się zwłaszcza „Salamandra”, prowadząca z młodzieżą różnego rodzaju akcje
mające na celu czynną ochronę przyrody (ptaków, nietoperzy, płazów, etc.) przede wszystkim
na obszarach rezerwatu Morasko i ostoi przyrody (wybranych Fortyfikacji w Poznaniu).
Działalność w tym obszarze przejawia też Grupa Poznańska Ogólnopolskiego Towarzystwa
Ochrony Ptaków popularyzująca ornitologiczne atrakcje Poznania w ramach programu „Ptaki
warte Poznania”.
W ramach realizacji Programu ochrony środowiska, edukacją ekologiczną objęto
przedszkola, szkoły na każdym poziomie kształcenia, a także dorosłych mieszkańców Poznania
oraz różne grupy zawodowe. Władze samorządowe w zakresie edukacji przeznaczają środki
z Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu.
Kształtowanie postaw ekologicznych u dorosłych mieszkańców Poznania oraz różnych
grup zawodowych odbywa się m. in. poprzez upowszechnienie informacji o regulacjach
prawnych w zakresie ochrony środowiska, dostępu do informacji i uczestnictwa w podejmowaniu
decyzji dotyczących środowiska. Ponadto mieszkańcy miasta mogą korzystać z kiosków
multimedialnych, które umożliwiają bezpłatny dostęp do portali internetowych związanych
z ochroną środowiska.
Corocznie jest przeprowadzana w Poznaniu kampania „Europejski Dzień bez
Samochodu”, której celem jest popularyzowanie alternatywnych środków transportu miejskiego
(np. komunikacja zbiorowa, rowery).
Dla popularyzacji walorów przyrodniczych miasta i problemów środowiskowych miasta
Poznania wydano materiały o charakterze przewodnika przyrodniczego po użytkach
ekologicznych, takich jak: Bogdanka, Olszak I i Olszak II, Darzybór, Różany Młyn i Wilczy Młyn,
Strzeszyn, Dębina. Przewodniki prezentują zagadnienia z zakresu botaniki, ochrony przyrody
23
i zoologii na kilku poziomach zawartych w nich informacji. Materiały te zostały przekazane
poznańskim szkołom dla celów edukacyjnych.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Wykształcenie u mieszkańców miasta poczucia odpowiedzialności za stan środowiska oraz
nawyków kultury ekologicznej
Strategia realizacji celów
W Polityce Ekologicznej Państwa a także Narodowej Strategii Edukacji Ekologicznej
wskazano potrzebę współpracy instytucji publicznych z pozarządowymi organizacjami
ekologicznymi, zarówno w zakresie działań edukacyjnych jak w procedurach konsultowania
ważnych dla środowiska przedsięwzięć i decyzji. Wskazuje się przy tym nie tylko na edukację
młodego pokolenia, ale także dorosłych. Działania edukacyjne powinny być prowadzone
zarówno w formalnym systemie kształcenia, jak w nieformalnym.
EDUKACJA EKOLOGICZNA W FORMALNYM SYSTEMIE KSZTAŁCENIA
Obowiązkiem edukacji ekologicznej objęte są dzieci i młodzież na wszystkich szczeblach
kształcenia, od przedszkola po uczelnie wyższe. Rozporządzenie Ministerstwa Edukacji
Narodowej i Szkolnictwa z dn. 26.02. 2002r. w sprawie podstawy programowej wychowania
przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2002 r.
Nr 51, poz.458) mówi o tym, że należy realizować ścieżkę międzyprzedmiotową „edukacja
ekologiczna”. Wymóg ten do 2003 r. obejmował tylko szkoły podstawowe i gimnazja, od 2003 r.
objął również szkoły średnie. Szczególnie istotnym elementem edukacji ekologicznej jest
wprowadzanie do programów szkolnych zagadnień najistotniejszych w kontekście uwarunkowań
lokalnych (np. danej gminy lub dzielnicy). Zadanie edukacji ekologicznej nie sprowadza się tylko
do kształtowania postawy odpowiedzialności za stan środowiska, ale obejmuje także
przygotowanie uczniów do rozwiązywania konkretnych, praktycznych problemów
środowiskowych zgodnie z posiadaną wiedzą. Dlatego bardzo istotne jest umożliwienie
uczniom, w ramach zajęć, podejmowania praktycznych działań prośrodowiskowych we własnym
otoczeniu. To z kolei oznacza, że zajęcia muszą być prowadzone metodami aktywizującymi,
z szerokim wykorzystaniem obserwacji terenowych. Zgodnie z Narodową strategią Edukacji
Ekologicznej, bardzo ważnym elementem systemu jest także edukacja nauczycieli realizujących
programy z różnych przedmiotów, nie tylko przyrodniczych. Stopniowo także zwiększa się udział
problematyki ekologicznej w szkolnych programach nauczania.
Priorytetowe kierunki działań



Kontynuacja wsparcia finansowego i organizacyjnego placówek oświatowych przez władze
samorządowe;
Tworzenie i realizacja programów edukacji ekologicznej osadzonych w realiach miasta
Poznania;
Współpraca władz samorządowych z placówkami szkolnymi w zakresie czynnej ochrony
przyrody.
POZASZKOLNA EDUKACJA EKOLOGICZNA
Dla zapewnienia szerokiego udziału społeczeństwa w realizacji postulatu
zrównoważonego rozwoju, w tym podejmowaniu decyzji istotnych dla środowiska, niezbędne
jest objęcie edukacją ekologiczną także dorosłych, reprezentujących możliwie największą liczby
grup zawodowych (w tym edukacja w miejscu pracy) i społecznych. W realiach poznańskich
24
niezbędne jest uwzględnienie m.in. pracowników zakładów przemysłowych, urzędników, ale
także organizatorów turystyki, rolników itd. Najlepszą formą edukacji dorosłych jest
bezpośrednie zaangażowanie ich w procesy decyzyjne. Decydującą rolę w tym zakresie mają
organy samorządowe. Zadaniem organów samorządowych jest także współpraca
w opracowywaniu i realizacji lokalnych przedsięwzięć z organizacjami, instytucjami,
przedstawicielami zakładów pracy i samorządów lokalnych. Oprócz „oczywistych” zagadnień
(gospodarka odpadami, poszanowanie przyrody, oszczędność wody, oszczędność energii itd.)
nie może zabraknąć edukacji na temat procedur społecznego udziału w podejmowaniu decyzji.
W poznańskich realiach istotne jest także uwzględnienie zadań edukacyjnych w zakresie
możliwych konfliktów między wymogami ochrony środowiska i rekreacyjnym użytkowaniem
terenów (dotyczy to w pierwszym rzędzie organizatorów, osób korzystających z usług oraz
mieszkańców terenów cennych przyrodniczo). Ogromny wpływ na poziom świadomości
ekologicznej społeczeństwa mają media (telewizja, radio, prasa, Internet). Coraz większe
znaczenie mają programy publicystyczne, filmy popularnonaukowe o tematyce środowiskowej
oraz reklamy promujące działania przyjazne środowisku. Współpraca w zakresie propagowania
edukacji ekologicznej poprzez media może być realizowana we współpracy z innymi miastami
i gminami regionu poznańskiego.
Priorytetowe kierunki działań






Prowadzenie przez władze samorządowe działań (imprezy, akcje, konkursy) propagujących
postawy proekologiczne mieszkańców miasta;
Prowadzenie przez podmioty zewnętrzne (imprezy, akcje, konkursy) propagujących postawy
proekologiczne mieszkańców miasta;
Kontynuacja i rozwój coraz atrakcyjniejszych form informowania mieszkańców miasta
o zasadach dostępu do informacji o środowisku i formach społecznego udziału w procesach
decyzyjnych;
Popularyzacja walorów przyrodniczych miasta i problemów środowiskowych miasta
Poznania (w tym działalność inwestycyjna oraz wydawnicza);
Rozwój form współpracy władz miasta z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami
zewnętrznymi prowadzącymi działalność szkoleniową lub popularyzatorską;
Rozwój sieci przyrodniczych ścieżek dydaktycznych.
2.4. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie
zasobów przyrody
2.4.1. Ochrona przyrody i krajobrazu oraz kształtowanie zieleni urządzonej
Stan wyjściowy
Obszary zieleni w Poznaniu zostały ukształtowane w oparciu o system klinowopierścieniowy, współgrający z naturalnym ukształtowaniem terenu (np. doliny rzeczne –
korytarze ekologiczne). Największy udział w strukturze terenów zieleni mają lasy i zieleń
miejska, w tym tereny lasów obejmują w mieście około 4082 ha, z czego 2.640 ha to lasy
komunalne, 1156 ha stanowią lasy państwowe, a 286 ha – lasy prywatne i inne. W Poznaniu
znajduje się 552 ha parków i skwerów, a także zieleń wokół obiektów komunikacyjnych (ok 150
ha), również zieleń wokół zakładów przemysłowych i usługowych, zieleń osiedlowa
i przydomowa, itd.
25
Na terenach zieleni znajduje się wiele obszarów i obiektów uznanych za przyrodniczo
cenne, takich jak dwa rezerwaty przyrody - Morasko, Żurawiniec oraz użytki ekologiczne. W
wyniku nowelizacji ustawy o ochronie przyrody akty prawne powołujące użytki ekologiczne,
zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, stanowiska dokumentacyjne straciły swoją moc prawną. W
chwili obecnej tylko trzy z nich funkcjonują jako użytki, tj. Olszak I, Wilczy Młyn i Główna.
Godne ochrony są także gatunki zwierząt i roślin dziko żyjących w obrębie miejskiej
zabudowy (w tym np. sokoły pustułki i nietoperze) i na nieużytkach. W 1999 r. rozpoczęto akcję
rewaloryzacji zieleni w centrum miasta, a kilka lat wcześniej – program rekonstrukcji i ratowania
drzewostanów przyulicznych. Na terenach zieleni znajduje się także wiele drzew i alei
pomnikowych wpisanych do wojewódzkiego rejestru pomników przyrody oraz kilkanaście
zespołów zieleni zabytkowej objętych opieką konserwatorską. Fortyfikacje w Poznaniu są
jednym z najważniejszych zimowisk nietoperzy w skali Europy. Z tego względu, Fortyfikacje
zostały zaliczone do ostoi siedliskowych sieci obszarów NATURA 2000.
W Poznaniu od wielu lat głównym kierunkiem w ochronie zasobów przyrody jest
ustawiczne wzbogacanie, podtrzymywanie i kształtowanie walorów estetyczno-krajobrazowych
zieleni miejskiej oraz rekreacyjne wykorzystanie jezior, stawów i cieków wodnych zgodnie
z zasadami i wymogami ich ochrony, co także jest szczególnie uwzględnione w Studium
uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania z dn. 18 stycznia
2008 r. W procesie planowania przestrzennego do miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego wprowadzane są zapisy, które mają zapewnić ciągłość istniejących elementów
pierścieniowo-klinowych układu terenów zieleni miasta, również ochronę terenów ochronę
terenów cennych przyrodniczo. Ponadto na bieżąco podejmowane są działania związane
z urządzaniem i odtwarzaniem zieleni w mieście, w tym zakładanie oraz remont parków, a także
odtwarzanie zieleni wokół jednostek takich jak np. placówki oświatowe, ogrody zoologiczne,
kompleks rekreacyjny Malta, etc. Ponadto realizowane są działania pielęgnacji, odtwarzania,
zakładania pasów zieleni przydrożnej przez Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu.
Problemy i zagrożenia
Głównym problemem jest fragmentacja obszarów zieleni. Nastąpiła ona głównie
w wyniku żywiołowej urbanizacji słabo zainwestowanych obszarów, jaka nastąpiła w II połowie
XX wieku. W rezultacie zatarciu uległy dwa wewnętrzne pierścienie zieleni i przerwane zostały
kliny: dębiński i naramowicki. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest występowanie, w strefie
śródmiejskiej i pośredniej, kilkunastu „wysp ekologicznych” o obniżonej odporności na
antropopresję. Do istotnych zagrożeń należy rozdrobnienie struktury własnościowej terenów
cennych przyrodniczo, co prowadzi do sytuacji w której prawidłowe zarządzanie tymi obszarami
jest utrudnione bądź niemożliwe. Poważnym zagrożeniem dla lokalnych ekosystemów wodnych
są zanieczyszczenia związane z nie do końca rozwiązanymi problemami gospodarki wodnościekowej oraz nadmierną presją rekreacyjną. Drzewostany leśne w granicach Poznania
charakteryzują się niewystarczającą różnorodnością gatunkową a ich skład nie jest w pełni
dostosowany do lokalnych siedlisk. Skutkuje to znaczną wrażliwością na uszkodzenia
biologiczne.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Utrzymanie i wzbogacenie zasobów różnorodności
funkcjonowanie systemu obszarów (obiektów) chronionych
biologicznej
oraz
optymalne
Strategia realizacji celów
Obszar ochrony przyrody i krajobrazu oraz kształtowania zieleni urządzonej reguluje
ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, która określa cele, zasady i formy
ochrony przyrody żywej i nieożywionej oraz krajobrazu. Ustawa daje podstawy prawne do
26
podejmowania działań umożliwiających przygotowanie obszarów przewidzianych do włączenia
do sieci Natura 2000 i objęcie tych obszarów odpowiednimi formami ochrony ujmując
podstawowe wymagania prawa UE, w szczególności dyrektywy siedliskowej. Ponadto ustawa
uwzględnia zapisy rozszerzające kompetencje gmin i powiatów związane z utrzymaniem
indywidualnych form ochrony. W zakresie ochrony przyrody podstawowymi aktami prawnymi
w UE są Dyrektywa Siedliskowa (dyrektywa Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk
przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory) i Dyrektywa Ptasia (dyrektywa Rady 79/409/EWG
o ochronie dziko żyjących ptaków). Mają one na celu utrzymanie różnorodności biologicznej
państw członkowskich poprzez ochronę najcenniejszych siedlisk oraz gatunków fauny i flory na
ich terytorium. Cel ten jest realizowany poprzez utworzenie spójnej Europejskiej sieci
ekologicznej pod nazwą Natura 2000, reprezentowanych na terenie Poznania przez Specjalne
Obszary Ochrony – SOO – Fortyfikacje w Poznaniu i Biedrusko oraz Obszar Specjalnej Ochrony
Dolina Samicy. Do ochrony ekosystemów wodnych przyczyni się także realizacja zapisów
Dyrektywy 2000/60/WE, ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki
wodnej, zobowiązującej nie tylko do ekologicznej oceny i klasyfikacji wód, ale także do
zwrócenia uwagi na konieczność zachowania różnorodności biologicznej ekosystemów
rzecznych.
SYSTEM OBSZARÓW CHRONIONYCH
Priorytetowe kierunki działań



Współpraca z władzami rządowymi i organizacjami pozarządowymi we wdrażaniu systemu
ochrony obiektów Natura 2000 w Poznaniu.
Weryfikacja walorów przyrodniczych istniejących oraz projektowanych obiektów ochrony
przyrody, uporządkowanie ich statusu (użytki ekologiczne, obszar chronionego krajobrazu,
obszary Natura 2000) oraz planowa ochrona.
Kształtowanie systemu obszarów chronionych miasta Poznania (obejmującego obszary
Natura 2000) w ciągłości z terenami otaczającymi, w sposób umożliwiający realizację
chronionych systemów przyrodniczych w skali regionu i kraju.
OCHRONA FLORY I FAUNY
Priorytetowe kierunki działań


Ochrona i reintrodukcja gatunków zagrożonych i ich siedlisk.
Wprowadzenie elementów przyrodniczego monitoringu środowiska miasta.
OCHRONA I UTRZYMANIE TERENÓW ZIELENI KSZTAŁTUJĄCYCH KRAJOBRAZY
MIEJSKIE
Priorytetowe kierunki działań






Zachowanie oraz odtwarzanie ciągłości istniejących elementów pierścieniowo-klinowego
układu terenów zieleni miasta.
Zakładanie nowych publicznie dostępnych parków.
Zwiększanie zazielenienia terenów osiedlowych i sąsiedztwa ciągów komunikacyjnych.
Ustawiczne wzbogacanie i podtrzymywanie walorów estetycznych i krajobrazowych terenów
zieleni urządzonej.
Łączenie zadań w zakresie ochrony i rekonstrukcji przestrzeni przyrodniczej z ochroną
i rekonstrukcją obiektów zabytkowych oraz kształtowania krajobrazu.
Dostosowanie zasobów zieleni miejskiej do warunków siedliskowych z uwzględnieniem
wymogu ochrony starych drzew.
27

Utrzymanie ciągłości dolin rzek i potoków jako elementów osnowy ekologicznej miasta
OCHRONA I UTRZYMANIE LASÓW
Priorytetowy kierunek działań

Dostosowanie drzewostanów leśnych do warunków siedliskowych oraz antropopresji.
2.5. Racjonalne użytkowanie kopalin, ochrona gleb i powierzchni
ziemi
2.5.1. Ochrona gleb i powierzchni ziemi
Stan wyjściowy
Typowe zjawiska towarzyszące ekspansji terytorialnej miasta i uprzemysłowieniu
(emisja zanieczyszczeń do powietrza i wód, powiększanie obszarów nieprzepuszczalnych,
rozbudowa systemów kanalizacyjnych, regulacja Warty i mniejszych cieków, rozwój sieci
transportowej, eksploatacja kruszyw, przemieszczanie mas ziemnych, składowanie odpadów
itd.) doprowadziły do wielu trwałych przekształceń środowiska. Należy do nich między innymi
zniszczenie naturalnych profili glebowych, trwałe obniżenie poziomu wód gruntowych, zmiana
lokalnych działów wodnych, pogorszenie jakości wód. Jednak biorąc pod uwagę jakość gleb
można stwierdzić, iż stopień zanieczyszczenia gleb oraz poziom degradacji i dewastacji
chemicznej gruntów nie wykazuje w Poznaniu przekroczeń norm i wskaźników jakości lub też
naruszenia te są nieznaczne. Zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego miasta Poznania stopień skażenia gleb występuje na poziomie naturalnej
zawartości metali ciężkich. Wartości normatywne mogą być przekroczone w glebach obszarów
leżących w pobliżu dróg o dużym natężeniu ruchu. Należy jednak pamiętać, że wiele spośród
form współczesnego ukształtowania terenu, mających charakter antropogeniczny, powstało
w czasach dawniejszych, a historia niektórych (np. kształtowanie terasy nadzalewowej Warty)
sięga średniowiecza. W wyniku wielowiekowych przekształceń obszar miasta stał się
przesuszony, czego nie zmienia tworzenie sztucznych zbiorników wodnych (m.in. Jezioro
Rusałka, Zbiornik Maltański, liczne zbiorniki na lokalnych ciekach i zbiorniki powyrobiskowe).
Zgodnie z oficjalnymi danymi statystyki publicznej (Urząd Statystyczny w Poznaniu), obszary
zdegradowane na terenie Poznania nie występują, natomiast powierzchnia obszarów
zdewastowanych wymagających rekultywacji zmniejszyła się w latach 1995-2002 z 73,2 ha do
6,17 ha, jednak w latach 2002-2007 ponownie wzrosła do 10,76 ha. Tereny zdewastowane
występujące na terenie Poznania to m.in. dawne wysypiska, grunty poprzemysłowe, które od lat
sukcesywnie są rekultywowane, głównie w kierunku miejskiej zieleni. Przykładowo Zarząd
Zieleni Miejskiej wykonał rekultywację nieczynnego składowiska przy ulicy Naramowickiej oraz
rekultywacje byłego wysypiska w Lesie Marcelińskiem. Ponadto Zakład Zagospodarowania
Odpadów przeprowadza rekultywację poszczególnych kwater na Składowisku Odpadów miasta
Poznania w Suchym Lesie.
Na terenie Miasta użytkowane jest kruszywo naturalne wydobywane ze złoża POZNAŃ
- KRZESINY, które podzielone zostało na cztery obszary górnicze. Zgodnie z ewidencją
zasobów złoża, stan zasobów geologicznych bilansowanych na dzień 30.06.2008r. wynosi
874,202 tys. T. Działania podejmowane w celu wydobycia złóż kopalin realizowane są poprzez
racjonalne gospodarowanie ich zasobami - kompleksowe wykorzystanie zasobów
28
w granicach udokumentowania, a następnie skuteczna i właściwa z punktu widzenia
przestrzennego i ochrony środowiska rekultywacją wyrobisk.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Pogodzenie rozwoju miasta z ochroną powierzchni biologicznie czynnych, zachowanie
kopalin jako rezerwy strategicznej oraz wyeliminowanie problemu gruntów zdewastowanych
Strategia realizacji celów
Ochronę złóż kopalin polegającą na racjonalnym gospodarowaniu ich zasobami oraz
kompleksowym wykorzystaniu kopalin, w tym kopalin towarzyszących zapewniają regulacje
dotyczące ochrony kopalin zawarte w dziale VII ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo
ochrony środowiska. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze określa
natomiast zasady i warunki wykonywania prac geologicznych, wydobywania kopalin ze złóż oraz
ochrony złóż kopalin, wód podziemnych i innych składników środowiska w związku
z wykonywaniem prac geologicznych i wydobywaniem kopalin. Odpowiedzialnymi za
kształtowanie polityki ochrony złóż kopalin i gospodarowanie zasobami tych surowców są
Minister Środowiska, marszałkowie województw oraz starostowie. W przypadku złóż
eksploatowanych głównym zadaniem ochronnym jest maksymalne wykorzystanie zasobów
w granicach udokumentowania, a następnie skuteczna i właściwa, z punktu widzenia gospodarki
przestrzennej i ochrony środowiska, rekultywacja wyrobiska. Obowiązki te w głównej mierze
ciążą na użytkowniku złoża. Rolą organów administracji publicznej jest określenie warunków
prowadzenia takiej działalności, jej zakończenia i rozliczenia. Inny charakter działań ochronnych
wymagany jest w przypadku złóż nie eksploatowanych, stanowiących główne zaplecze
surowcowe regionu. Jedynym sposobem zabezpieczenia zasobów udokumentowanych złóż
przed ich utratą jest ochrona ich obszarów przed zainwestowaniem uniemożliwiającym ich
późniejszą eksploatację.
OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI
Priorytetowe kierunki działań


Rekultywacja terenów zdewastowanych (dawne składowiska odpadów, tereny
poprzemysłowe);
Przeciwdziałanie nieuzasadnionemu wzrostowi powierzchni uszczelnionej i redukowaniu
powierzchni biologicznie czynnej.
OCHRONA GLEB
Priorytetowy kierunek działań
Większość proponowanych kierunków działań wymieniono w opisie działań systemowych dla
rolnictwa. Ponadto, na obszarach rolniczych miasta konieczne są:
 Ochrona gleb rolniczych przed degradacją, przy czym działania powinny obejmować przede
wszystkim:
- Kształtowanie struktury upraw przeciwdziałającej erozji wietrznej, pogarszaniu się
struktury gleby i jej zakwaszaniu;
- Upowszechnianie zasad dobrej praktyki rolniczej;
- Minimalizowanie naruszenia powierzchni ziemi w trakcie realizacji inwestycji
budowlanych na terenach wyłączanych z rolniczego użytkowania – działalność kontrolna.
29
UŻYTKOWANIE KOPALIN
Priorytetowy kierunek działań


Racjonalne użytkowanie kopalin;
Przeciwdziałanie nielegalnemu pozyskiwaniu kopalin.
2.6. Poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego
2.6.1. Kształtowanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzią
Stan wyjściowy i zagrożenia
Poznański System Wodociągowy zaopatrywany jest w wodę z trzech ujęć:
ujęcia Mosina-Krajkowo, zlokalizowanego w lewobrzeżnej dolinie Warty na tarasie
zalewowym i nadzalewowym, pomiędzy Mosiną a wsią Krajkowo;
– ujęcia Dębina, zlokalizowanego w obrębie lewobrzeżnej doliny rzeki Warty na południowych
krańcach Poznania;
– ujęcia Gruszczyn-Promienko, które stanowią dwa ujęcia wody, zlokalizowane w gminie
Swarzędz i Pobiedziska.
Według danych z lat 2002-2006 najwięcej wody pozyskiwano z ujęcia Mosina-Krajkowo
(53-60%), z Dębiny pobierano 33-40%, natomiast pozostałe ok. 7% pochodziło z ujęcia
Gruszczyn-Promienko.
Ujęcie Mosina-Krajkowo znajduje się w miejscu nałożenia dwóch struktur wodonośnych
(Wielkopolskiej Doliny Kopalnej i Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej). Ujęcie pobiera wody
podziemne i powierzchniowe. 80% wód podziemnych pozyskiwanych jest poprzez ich
wymuszoną infiltrację z rzeki Warty, a pozostałe 20% to przechwytywany strumień wód
podziemnych, który w warunkach naturalnych odpływałby do rzeki Warty. Wody powierzchniowe
ujmowane są za pomocą studni promienistej z rzeki Warty oraz poprzez stawy infiltracyjne.
Ujęcie Dębina jest ujęciem infiltracyjnym, składającym się z trzech rzędów stawów
infiltracyjnych i barier studni, pompowni wody rzecznej oraz systemu lewarowego. Woda
ujmowana jest z infiltracji brzegowej rzeki Warty oraz infiltracji ze stawów napełnianych wodą
z Warty. Ujęcie Gruszczyn-Promienko czerpie wodę podziemną z Wielkopolskiej Doliny
Kopalnej.
Poznań położony jest w zlewni Warty i jej dopływów: Bogdanki, Cybiny, Głównej, Kopli
(Głuszynki), Strumienia Junikowskiego i Różanego Potoku. Wody Warty i jej dopływów
charakteryzują się dużą zawartością substancji biogennych i zanieczyszczeniem
bakteriologicznym, jednak w ostatnim czasie zaobserwowano poprawę w obu tych kategoriach.
Prognozuje się, że do połowy roku 2009 w wyniku zakończenia modernizacji Lewobrzeżnej
Oczyszczalni Ścieków znacznie zmniejszy się udział substancji biogennych.
W ciągu ostatnich lat odnotowywano poprawę jakości wód płynących, jednak nie jest to jeszcze
stan zadowalający. Wody Różanego Potoku badane w 2002 r. wskazywały na II klasę czystości,
zgodnie z obowiązującą wówczas metodyką klasyfikacji wód powierzchniowych opartą na
Rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa
z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpowiadać
ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi (Dz. U. z 1991 r., Nr 116, poz. 504). Wody pozostałych
cieków były pozaklasowe. Dla wód rzeki Cybiny, Głównej i Strumienia Junikowskiego w 2007 r.
wyznaczono jakość niezadowalającą (IV klasa), a dla rzeki Kopli (Głuszynki) złą jakość –
V klasa (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 lutego 2004 r. w sprawie
–
30
klasyfikacji dla prezentowania stanu wód powierzchniowych i podziemnych, sposobu
prowadzenia monitoringu oraz sposobu interpretacji wyników i prezentacji stanu tych wód Dziennik Ustaw z 2004 r. Nr 32 poz. 284)
Miasto posiada kilka większych jezior oraz kilkadziesiąt mniejszych zbiorników
wodnych, zarówno pochodzenia naturalnego, jak i utworzonych sztucznie na terenach
rekreacyjnych. Naturalne jeziora polodowcowe to Jezioro Kierskie i Strzeszyńskie, natomiast
największymi zbiornikami sztucznymi są: w dolinie Bogdanki - Rusałka, na rzece Cybinie zbiornik Malta, stawy: Olszak, Browarny i Młyński, w zlewni rzeki Głównej – staw Kajka,
a w dolinie Strumienia Junikowskiego – Staw Baczkowski, Rozlany, Świerczewo i kilka innych.
Kilka mniejszych zbiorników istnieje także w zlewniach Strumienia Czapnica i Różanego Potoku,
a także w Dębinie. Duża liczba stawów znajduje się także na obszarach parkowych (np. w Parku
Sołackim, w Nowym ZOO). Wszystkie powierzchniowe zbiorniki wód należą do wód
pozaklasowych, z wyjątkiem Jeziora Strzeszyńskiego, którego wody zaliczane były (wg
klasyfikacji obowiązującej do 2002 r.) do II klasy czystości. Jednak od kilku lat Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu nie prowadzi pomiarów na obszarze Jeziora
Strzeszyńskiego.
Do oczyszczalni ścieków (COŚ i LOŚ) poprzez system kanalizacyjny miasta Poznania
dopływa średnio każdego dnia ok. 137 tys. m3 ścieków z miasta Poznania i okolicznych gmin.
Miasto Poznań jest obsługiwane przez dwie duże oczyszczalnie: Centralną Oczyszczalnię
Ścieków, która jest oczyszczalnią mechaniczno-biologiczną (zmodernizowaną o cześć
biologiczną w 2001 r.) z podwyższonym usuwaniem substancji biogennych, wykonującą pełen
cykl oczyszczania (znajduje się poza terenem miasta w Koziegłowach – gmina Czerwonak) oraz
Lewobrzeżną
Oczyszczalnię
Ścieków,
która
jest
oczyszczalnią
mechaniczną
z chemicznym wspomaganiem procesu oczyszczania. W roku 2009 przewiduje się zakończenie
modernizacji tej oczyszczalni.
Procentowy udział mieszkańców Poznania korzystających z oczyszczalni ścieków
wynosi 94,6%. Na terenie miasta Poznania funkcjonuje sieć kanalizacyjna: sanitarna,
ogólnospławna (Śródmieście) i deszczowa. W związku z rozwojem obrzeży miasta Poznania
i okolicznych miejscowości gestorzy sieci modernizują i rozbudowują systemy kanalizacji
sanitarnej i deszczowej
Na obszarze miasta nie ma dużego zagrożenia powodziowego. Znaczna ilość obiektów
hydrotechnicznych zlokalizowanych na terenie województwa wielkopolskiego, w tym przede
wszystkim zbiornik w Jeziorsku na Warcie, stabilizuje stosunki wodne, zwiększa retencję
i zapewnia dobrą ochronę Poznania przed powodzią. Ważnym elementem zmniejszającym
zagrożenie powodziowe Poznania jest także system polderów funkcjonujący na odcinku
Jeziorsko - Konin. Do zabezpieczenia przed powodzią dodatkowo przyczyniło się zwiększenie
przepustowości wód powodziowych poprzez wykonanie Poznańskiego Węzła Wodnego.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Poprawa jakości wód powierzchniowych i zapewnienie odtwarzalności zasobów wód
podziemnych
Strategia realizacji celów
Najważniejszym aktem prawnym z punktu widzenia ochrony wód i gospodarowania
nimi jest Prawo Wodne z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. 05. 239,2019 – j. t. z późn. zmianami),
które reguluje gospodarowanie wodami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju,
a w szczególności zlewniowe kształtowanie i ochronę zasobów wodnych, korzystanie z wód
oraz zarządzanie zasobami wodnymi.
Art. 43 Prawa Wodnego wymaga, aby aglomeracje o równoważnej liczbie mieszkańców
powyżej 2 tysięcy były wyposażone w sieci kanalizacyjne dla ścieków komunalnych zakończone
31
oczyszczalniami ścieków, zgodnie z ustaleniami krajowego programu oczyszczania ścieków
komunalnych Natomiast art. 208 nakłada obowiązek, o którym mowa w art. 43., aby aglomeracja
taka jak Poznań o równoważnej liczbie mieszkańców powyżej 15 tysięcy zrealizowała te
wymagania do dnia 31 grudnia 2010 r. W Krajowym programie oczyszczania ścieków
komunalnych, dla miasta Poznania przewidziano docelową centralną oczyszczalnię ścieków
(COŚ) mechaniczno – biologiczną z podwyższonym usuwaniem substancji biogennych, ze
standardami odpływu Nog 10 mg/l, Pog 1 mg/l. Powyższe wymagania zrealizowano w 2005 r.
z wykorzystaniem dotacji ISPA. LOŚ jest oczyszczalnią mechaniczną z chemicznym
wspomaganiem procesu oczyszczania, której modernizacja przewidziana jest do końca 2009 r.
Docelową przepustowość oczyszczalni COŚ i LOŚ, obsługujących Poznań i kilka
sąsiednich gmin, określono na:
- COŚ - 200 000 m3/dobę, dla okresu pogody bezopadowej (przepustowość maksymalna 260
000 m3/dobę, dla okresu pogody opadowej)
- LOŚ - 50 000 m3/dobę, dla okresu pogody bezopadowej (przepustowość maksymalna 85
400 m3/dobę, dla okresu pogody opadowej)
Powyższe oczyszczalnie będą mogły obsłużyć przyszłościowo 1 200 000 mieszkańców.
Termin przyjęty w „Krajowym programie (...)” jest zgodny z zapisami w Traktacie
Akcesyjnym Polski do Unii Europejskiej, stwierdzającymi, że aglomeracje takie jak Poznań
powinny do końca 2010 r. osiągnąć stopień usuwania zanieczyszczeń biodegradowalnych
określony Dyrektywą 91/271/EWG.
Prawo Wodne określa również zasady kształtowania stosunków wodnych i ochrony
przed powodzią. Zgodnie z nią ochronę przed powodzią prowadzi się zgodnie z planami ochrony
przeciwpowodziowej na obszarze państwa, a ochrona przed powodzią jest zadaniem organów
administracji rządowej i samorządowej. Istotnym elementem ochrony przeciwpowodziowej
będzie w Poznaniu kontynuacja systemowych działań na rzecz swobodnego odpływu wód
powodziowych na obu brzegach Warty.
Istotnym kierunkiem działań na rzecz ochrony zasobów wód powierzchniowych
i podziemnych jest wprowadzenie systemu gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi,
obejmującego między innymi podczyszczanie tych wód przed odprowadzeniem do odbiorników.
Kierunek ten wynika zarówno z Rozporządzenia MŚ z dnia 24.07.2006 r. w sprawie warunków,
jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub ziemi, oraz w sprawie substancji
szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984), jak i z opracowanej
już koncepcji obejmującej cały obszar miasta.
Duże znaczenie dla ochrony i optymalnego wykorzystania zasobów wód podziemnych
na terenie miasta może mieć opracowanie dokumentacji zasobów dyspozycyjnych wód
podziemnych o zasięgu regionalnym. Opracowanie takie pozwoliłoby na ustalenie rzeczywistej
rezerwy zasobów wód podziemnych rozumianej jako różnica między ilością wód do pobrania
z poziomów wodonośnych w granicach miasta Poznania i sumą poborów przyznanych
w pozwoleniach wodnoprawnych, jednak do końca 2008 roku taka dokumentacja jeszcze się nie
ukazała.
ZAOPATRZENIE W WODĘ
Priorytetowy kierunek działań

-
-
Zmniejszenie zużycia wody do celów komunalnych i przemysłowych, m.in. poprzez:
wspieranie działań podmiotów gospodarczych w zakresie racjonalnego gospodarowania
wodą - w tym eliminacji nieuzasadnionego wykorzystania wód podziemnych do celów
przemysłowych;
minimalizację strat wody wodociągowej w sieci przesyłowej m.in. dzięki sukcesywnej
wymianie i renowacji wyeksploatowanych odcinków sieci wodociągowej.
32
GOSPODARKA ŚCIEKOWA
Priorytetowe kierunki działań



Całkowite wyeliminowanie zrzutów nieoczyszczonych lub niewystarczająco oczyszczonych
ścieków (komunalnych i przemysłowych) do wód otwartych , m.in. poprzez:
- modernizację i rozbudowę LOŚ,
- realizację głównych kolektorów,
- przebudowę sieci kanalizacyjnych dla uporządkowania odprowadzania ścieków (ścieki
komunalne do kanalizacji sanitarnej lub ogólnospławnej, ścieki deszczowe – do kanalizacji
deszczowej),
- egzekwowanie przyłączania się obiektów do istniejącej sieci kanalizacyjnej.
Wdrożenie systemów podczyszczania ścieków deszczowych przewidzianych w „Programie
oczyszczania ścieków odprowadzanych kanałami deszczowymi z terenu miasta Poznania”.
Ograniczenie odprowadzania wód opadowych do kanalizacji deszczowej, m. in. przez
umożliwianie retencji glebowej
STOSUNKI WODNE I OCHRONA PRZED POWODZIĄ
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego
zagospodarowania przestrzennego i ochrony przyrody
w
zgodzie
z
wymogami
Priorytetowe kierunki działań


Kontrola i utrzymywanie odpowiedniego stanu wałów przeciwpowodziowych Warty
i urządzeń wodnych.
Integracja działań w zakresie ochrony wód z kształtowaniem przestrzeni przyrodniczej,
w tym renaturyzacją małych cieków.
ZARZĄDZANIE ZASOBAMI WODNYMI
Priorytetowe kierunki działań


Kontynuacja wdrażania programów ochrony wód w zlewniach rzek: Cybiny i Bogdanki,
wdrożenie podobnych programów dla Strumienia Junikowskiego i Różanego Potoku
i ewentualnie innych rzek, w miarę rozpoznawania problemów;
Modernizacja i ochrona ujęć wody.
2.6.2. Ochrona jakości powietrza
Stan wyjściowy
Jakość powietrza ulegała w ostatnich latach systematycznej poprawie. Według rocznej
oceny powietrza przeprowadzonej w Wielkopolsce w 2007 r. przez WIOŚ, normatywne stężenia
poszczególnych rodzajów substancji z wyjątkiem pyłu PM10 nie są przekraczane. Prawie
wszystkie monitorowane parametry jakości powietrza mieszczą się w klasie A (jakość
najwyższa), jedynie stężenie pyłu PM10 mieści się w klasie C (zaliczenie strefy do klasy C dla
danego zanieczyszczenia oznacza zakwalifikowanie strefy do opracowania programu ochrony
powietrza). W 2007 r. stwierdzono przekroczenia dopuszczalnego poziomu dla 24-godzinnych
stężeń pyłu PM10 (przekroczenia te odnotowano na stacji przy ul. Polanki,
ul. Dąbrowskiego, ul 28 czerwca 1956 r.), natomiast nie odnotowano przekroczeń stężenia
średniorocznego dla pyłu PM10. Zaobserwowano, iż w okresie zimowym stężenie pyłu jest
33
większe. Powodem przekroczeń w sezonie grzewczym jest niska emisja z sektora komunalnobytowego, wpływająca na pogorszenie warunków aerosanitarnych w mieście. Także w obszarze
przekroczeń rośnie zdecydowanie udział źródeł liniowych, do których zalicza się główne trasy
komunikacyjne o dużym natężeniu ruchu.
Ogólnie dobra jakość powietrza jest rezultatem działań, takich jak:
- likwidacja kotłowni węglowo-koksowych oraz zastępowanie ich kotłowniami gazowymi
i olejowymi,
- termorenowacja budynków,
- stosowanie nowych technologii i instalowanie w zakładach przemysłowych urządzeń
odpylających,
- działania proekologiczne wynikające z polityki transportowej (poprawa jakości paliw,
promocja środków transportu zbiorowego i popularyzacja ruchu rowerowego, strefy płatnego
parkowania w centrum miasta, nowe parkingi buforowe, etc.).
A także:
- bezwzględne zachowanie klinów zieleni jako korytarzy przewietrzania miasta,
- tworzenie pasów zieleni, szczególnie wzdłuż ciągów komunikacyjnych oraz rozmieszczanie
ich w sposób wspomagający przewietrzanie obszarów szczególnie narażonych na
kumulowanie substancji.
Widoczna jest utrzymująca się tendencja zmniejszania ilości zanieczyszczeń
w opadach atmosferycznych na terenie Poznania, co wynika z ogólnej tendencji poprawy jakości
powietrza w województwie. Dla obszaru Wielkopolski z analizy próbek z wielolecia 2001–2007
stwierdzono spadek ilości kwaśnych deszczy o 30%, a w porównaniu z rokiem 2006 o 3%. Linie
trendu dla ładunków w wieloleciu wskazują , że depozycja większości badanych substancji ma
charakter malejący. Zmniejszył się również wnoszony wraz z opadami ładunek ołowiu, kadmu,
niklu, manganu. Charakter rosnący obserwuje się dla ładunków siarczanów, azotynów
i azotanów, azotu amonowego, azotu ogólnego, potasu i chromu. Wpływ na skład chemiczny
i zróżnicowane parametry fizyczne wód opadowych ma zarówno emisja zanieczyszczeń, jak
i warunki meteorologiczne z uwzględnieniem kierunku napływu mas powietrza.
Analizując przebieg stężeń siarczanów w wieloleciu 1996–2007 obserwujemy na
obszarze miasta Poznania wyraźny ich spadek, sytuacja ta może być wynikiem szeregu
inwestycji proekologicznych prowadzonych na terenie miasta, polegających na zmianie nośnika
energii z węgla na gaz lub olej opałowy oraz podłączaniu odbiorców do miejskiej sieci cieplnej.
W ostatnim dziesięcioleciu wzrosło zainteresowanie wykorzystaniem energii ze źródeł
odnawialnych (Tab. 2). Wykorzystywana jest energia wiatru, ciepło ziemi, wody i ścieków,
energia słoneczna i biomasa, co przynosi wymierne efekty ekologiczno-energetyczne.
Szczególnie popularne staje się wykorzystanie biomasy. Jako paliwo wykorzystywany jest także
biogaz powstający na Składowisku Odpadów miasta Poznania w Suchym Lesie i w poznańskiej
oczyszczalniach ścieków. Na składowiskach odpadów biogaz wytwarza się samoczynnie – jest
to gaz wysypiskowy. Z biogazu otrzymuje się energię cieplną oraz energię elektryczną.
W najbliższych latach należy się spodziewać wzrostu stopnia wykorzystania i dalszego rozwoju
odnawialnych źródeł energii. Wynika to nie tylko z korzyści jakie przynosi ich zastosowanie, ale
również z konieczności realizacji zobowiązań międzynarodowych, wynikających z Ramowej
Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz Protokołu z Kioto, który
określa zobowiązania państw do redukcji emisji sześciu gazów cieplarnianych o przynajmniej
5% do 2012 r.
34
Tabela 2-2. Zestawienie podmiotów wykorzystujących Odnawialne Źródła Energii (OZE)
w Poznaniu
Źródło energii odnawialnej
Nazwa podmiotu wykorzystującego OZE
Kolektory słoneczne
-
Szpital Kliniczny nr 5 UM
Centrum Medyczne HCP
Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 7
Dom Pomocy Społecznej Seraficki
Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny UM
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 UM
Komenda Miejska Państwowej straży Pożarnej
ZOZ Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
Zespół Szkół Chemicznych
Dom Pomocy Społecznej
Wielkopolskie Centrum Chorób Płuc i Gruźlicy
Pompy ciepła
-
Politechnika Poznańska
Biogaz
-
Centralna i Lewobrzeżna Oczyszczania Ścieków
Składowisko Odpadów miasta Poznania w Suchym Lesie
W ostatnich latach wiele badań wskazuje, na to że zwiększanie wydajności
energetycznej budynków, w tym przede wszystkim przez ich docieplanie, jest najbardziej
wydajnym ekonomicznie i zarazem skutecznym sposobem realizowania ważnych celów
związanych z ochroną środowiska. Przykładem może tu być kompleks mieszkalno-biurowy przy
ul. Piątkowskiej w Poznaniu, który został wybudowany z wykorzystaniem nowoczesnych
rozwiązań technicznych, m.in.: zastosowano wentylację z odzyskaniem ciepła, co w połączeniu
z doskonałą izolacyjnością przegród zewnętrznych, szczelną stolarką i przemyślanym rozkładem
pomieszczeń, pozwoliło uzyskać niezwykle niskie zużycie energii podczas eksploatacji.
Ograniczenie emisji ze źródeł komunikacyjnych osiągnięto także przez działania
wynikające z polityki transportowej miasta. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o.
prowadzi sukcesywną wymianę wyeksploatowanych autobusów na nowe spełniające normę
Euro 3 i L 2.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Osiągnięcie i utrzymanie najwyższej jakości powietrza (klasa A) oraz lokalne
wyeliminowanie negatywnego oddziaływania na środowisko
Strategia realizacji celów
Regulacje w obszarze ochrony powietrza zostały ujęte w ustawie z dnia 27 kwietnia
2001r. Prawo Ochrony Środowiska (tytuł III - Przeciwdziałanie zanieczyszczeniom), która
uwzględnia praktycznie wymagania wszystkich dyrektyw UE dotyczących jego ochrony.
W prawie wspólnotowym, kompleksową regulację w dziedzinie ochrony powietrza stanowi tzw.
dyrektywa ramowa w sprawie oceny i zarządzania jakością powietrza w otoczeniu - 96/62/EC,
która z dniem 11 czerwca 2010 r. zostanie zastąpiona nową dyrektywą Parlamentu
Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dn. 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza
i czystego powietrza dla Europy. Ochrona powietrza przed emisjami z przemysłu i energetyki
wiąże się z problematyką najlepszej dostępnej techniki (BAT/Best Available Techniques).
35
Sposób rozumienia tej koncepcji jest zawarty w dyrektywie Rady nr 96/61/EWG z dnia 24
września 1996 r. w sprawie zintegrowanego zapobiegania i kontroli zanieczyszczeń (IPPC).
W kontekście ochrony powietrza najistotniejsze kryteria określające BAT to: usprawnianie
procesów i metod działania, wdrażanie najnowszych osiągnięć technicznych, oszczędne
gospodarowanie energią, zapobieganie lub maksymalna redukcja wpływu na środowisko,
zapobieganie awariom i zmniejszanie ich skutków dla środowiska.
EMISJA ZE ŹRÓDEŁ KOMUNIKACYJNYCH
Priorytetowy kierunek działań
Dla minimalizacji emisji pyłów i gazów ze źródeł komunikacyjnych przewidywana jest
kontynuacja dotychczasowych kierunków działań, wśród których najważniejsze są:
 poprawa jakości paliw,
 promocja i popularyzacja środków transportu zbiorowego (w tym międzygminnego),
 popularyzacja ruchu rowerowego,
 strefy płatnego parkowania w centrum miasta,
 nowe parkingi buforowe,
 bezwzględne eliminowanie z ruchu pojazdów niespełniających norm emisji substancji do
powietrza,
 działania edukacyjne dla kształtowania proekologicznych zachowań komunikacyjnych.
EMISJA NISKA
Priorytetowe kierunki działań



Pełne wyeliminowanie węgla jako paliwa w lokalnych kotłowniach oraz likwidacja
indywidualnego ogrzewania węglowego w zabudowie miejskiej (zmniejszenie emisji dotyczy
głównie dzielnic: Wilda i Stare Miasto);
Kontynuacja działań na rzecz oszczędności energii;
Wykorzystanie rezerw w zakresie integracji gospodarki cieplnej dla ograniczania ilości
palenisk indywidualnych.
ENERGETYKA I PRZEMYSŁ
Priorytetowe kierunki działań



Wdrażanie działań mających na celu ograniczenie emisji gazów i pyłów ze źródeł
energetycznych;
Wdrażanie nowoczesnych technologii, przyjaznych środowisku;
Zwiększenie wykorzystania lokalnych zasobów odnawialnych źródeł energii (np. energia
słoneczna, wodna, wykorzystanie wód geotermalnych, wykorzystanie pomp ciepła).
ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ POWIETRZA
Priorytetowe kierunki działań



Rozwój monitoringu powietrza;
Wprowadzanie systemów zarządzania środowiskiem (np. ISO 14001) oraz dobrowolnych
działań nienormatywnych (np. czystsza produkcja) w zakładach przemysłowych;
Systematyczna kontrola zakładów przemysłowych.
36
2.6.3. Hałas
Stan wyjściowy
Klimat akustyczny miasta Poznania kształtowany jest głównie przez: hałas
komunikacyjny, w tym drogowy, kolejowy i lotniczy.
Miasto położone jest w korytarzu transportowym, który biegnie z Zachodniej Europy na
Wschód. Jest także składową połączenia komunikacyjnego w kierunku północ – południe,
łączącą Wybrzeże ze Śląskiem, ponadto należy do głównych węzłów kolejowych (np. Warszawa
– Poznań – Berlin, Poznań – Wrocław, Poznań – Szczecin, Poznań – Ostrów Wielkopolski –
Katowice, etc.). Na akustykę miasta wpływa, także oddziaływanie lotniska wojskowego
„Krzesiny”, gdzie stacjonują samoloty wojskowe F-16.oraz lotniska cywilnego „Ławica”.
W 2007 r. wykonano mapę akustyczną miasta Poznania, a także mapy akustyczne dla
odcinków dróg krajowych nr 2, 5, 11, 25 i 92 i autostrady A2 oraz wybranych odcinków dróg
wojewódzkich, na których natężenie ruchu pojazdów przekracza 3 mln pojazdów rocznie. Jest to
wynikiem realizacji obowiązków ustawowych w zakresie monitoringu klimatu akustycznego.
Mapa akustyczna Poznania dokumentuje ekspozycję mieszkańców na poszczególne rodzaje
hałasu: drogowy, kolejowy, tramwajowy, lotniczy (lotnictwo cywilne i wojskowe) oraz
przemysłowy. Analizując zebrane dane, największą liczbą mieszkańców miasta jest grupa
narażona na uciążliwości wynikające z oddziaływania hałasów drogowych. Zgromadzony
materiał, uwzględniający liczbę osób narażonych stanowił podstawę do opracowania programu
ochrony środowiska przed hałasem. Mapa akustyczna będzie aktualizowana, co 5 lat.
Głównym źródłem hałasu w Poznaniu jest transport drogowy. Według badań
przeprowadzonych w latach 1999–2007 opartych na analizie punktów pomiarowych położonych
w bezpośrednim sąsiedztwie jezdni, wykazano niewielki wzrost wartości średniej równoważnego
poziomu hałasu w objętych porównaniem punktach, który wyniósł w porze dziennej 0,4 dB.
Wynikiem tej zmiany jest obniżenie średniego natężenia ruchu pojazdów hałaśliwych (pojazdy
ciężkie i tramwaje) oraz średniego procentowego udziału tej kategorii pojazdów w strumieniu
ruchu, przy niezmienionej wartości ogólnego natężenia ruchu pojazdów. Z kolei zwiększeniu
uległy maksymalne rejestrowane wartości poziomu równoważnego hałasu i natężenia strumienia
ruchu pojazdów, podobnie jak maksymalna wartość strumienia pojazdów ciężkich. Wystąpił
wzrost poziomu hałasu i natężeń strumienia ruchu pojazdów głównie w sąsiedztwie ulic
w ciągach dróg krajowych, pełniących kluczową rolę w układzie komunikacyjnym miasta.
Jednocześnie zmniejszeniu uległy minimalne wartości poziomu równoważnego hałasu i natężeń
strumienia ruchu pojazdów oraz udziału pojazdów ciężkich w strumieniu ruchu. Według
publikacji WIOŚ ogólne tendencje, wyrażone wartościami średnimi, wykazują stabilizację
wartości poziomu hałasu i utrzymywanie średniej wartości strumienia ruchu pojazdów na
niezmienionym poziomie. Prawdopodobny wpływ tych zmian spowodowany jest wyczerpaniem
możliwości dalszego zwiększania ruchu na terenie miasta ze względu na ograniczoną
przepustowość ulic. Zmiana charakteru pojazdów dostawczych, poruszających się w ruchu
miejskim na pojazdy, zaliczane ze względów akustycznych do lekkich, także poprawa stanu
technicznego pojazdów oraz wybranych odcinków ulic poprzez stosowanie nowych rozwiązań
technologicznych (np. ciche nawierzchnie, wymiana włazów studzienek), również wzrost
powierzchni zieleni przydrożnej – wszystkie te działania wpłynęły korzystnie na poprawę klimatu
akustycznego w mieście. Ponadto dla ograniczenia uciążliwości hałasów komunikacyjnych służą
również lokalne ograniczenia prędkości pojazdów, poprawa płynności ruchu , ekrany akustyczne
umiejscowione w kilku rejonach miasta. W przypadku zmniejszeniu emisji hałasu tramwajowego
istotne znaczenie ma wymiana taboru na korzystniejszy akustycznie, stosowanie specjalnych
konstrukcji torowisk – mat antywibracyjnych oraz systemów tłumiących Ortec, Phenix oraz Sika,
odpowiednich rozwiązań w zakresie łączenia szyn, szlifowania kół oraz szyn, smarowanie szyn,
zapewnienie właściwego stanu technicznego torowisk.
37
Istotny wpływ na klimat akustyczny Poznania ma także funkcjonowanie lotniska
wojskowego w Krzesinach oraz lotniska cywilnego „Ławica”. Aktualnie trwają działania
zmierzające do wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska „Ławica”. Na
podstawie rozporządzenia Wojewody Wielkopolskiego w 2003 r. taki obszar został utworzony
dla lotniska wojskowego w Krzesinach, natomiast w 2007 r. w związku z rozwojem lotniska
i wprowadzeniem nowego typu wykorzystywanych samolotów (F16) zmieniono jego zasięg. Na
terenach objętych oddziaływaniem ponadnormatywnego hałasu lotniczego zlokalizowane są
obszary zurbanizowane, dla których wprowadzono ograniczenia dotyczące sposobu
wykorzystania oraz określono wymagania techniczne, dotyczące budynków.
Biorąc pod uwagę oddziaływanie hałasu przemysłowego, według danych WIOŚ
w Poznaniu, głównymi źródłami emisji były: instalacje wentylacji ogólnej, odpylania
i odwiórowania, sprężarki, chłodnie, czerpnie, klimatyzatory, maszyny tartaczne i stolarskie,
tokarki, szlifierki, spawarki, młoty, prasy, maszyny do wytwarzania konstrukcji metalowych,
wtryskarki, urządzenia budowlane (węzły betoniarski, kruszarki), transformatory, transport
wewnątrzzakładowy, urządzenia nagłaśniające. W celu minimalizacji uciążliwości hałasu
przemysłowego w środowisku zastępuje się urządzenia emitujące nadmierny hałas nową,
dostępną technologią o mniejszej emisyjności, przeprowadza się modernizację hałaśliwych
urządzeń, stosuje się zmianę lokalizacji głównych źródeł hałasu w stosunku do obiektów
i terenów chronionych lub dokonuje się zmian organizacyjnych, wykorzystuje się obudowy
dźwiękochłonne źródeł hałasu, tłumiki akustyczne, ekrany, zwiększa się izolacyjność akustyczną
przegród zewnętrznych w budynkach, a także likwiduje się w całości lub części źródła hałasu.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Kontynuacja działań mających na celu zmniejszenie uciążliwości akustycznych
występujących na obszarze miasta do poziomu akceptowalnego pod względem prawnym
i społecznym
Strategia realizacji celów
Zasady ochrony środowiska przed hałasem określone zostały w dziale V ustawy z dnia
27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska. Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu
jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez utrzymanie poziomu
hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie oraz zmniejszanie poziomu
hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany.
Ogólną zasadą obowiązującą w ochronie przed hałasem komunikacyjnym na terenie
Poznania jest ograniczenie hałasu „u źródła”, a dopiero w drugiej kolejności – ograniczanie jego
rozprzestrzeniania się. Wyjątkiem od tej zasady powinny być działania służące bezpośredniemu
zmniejszeniu uciążliwości akustycznych dla mieszkańców terenów położonych w sąsiedztwie
głównych ciągów komunikacyjnych, przy których wystarczające zmniejszenie emisji hałasu
i ograniczenie jego rozprzestrzeniania jest niemożliwe.
OCHRONA PRZED HAŁASEM KOMUNIKACYJNYM
Priorytetowe kierunki działań




Aktualizacja danych o zagrożeniach i monitoring hałasu drogowego w wyznaczonych
punktach pomiarowych;
Opracowanie i realizacja programów ochrony środowiska przed hałasem;
Wdrażanie rozwiązań inwestycyjnych (w tym technologicznych o cechach innowacji) na
rzecz ograniczania hałasu komunikacyjnego u źródła;
Wdrażanie rozwiązań organizacyjnych na rzecz ograniczenia hałasu komunikacyjnego;
38

Wprowadzanie technicznych rozwiązań minimalizujących rozprzestrzenianie się hałasu
(pasy zieleni ochronnej, ekrany akustyczne).
OCHRONA PRZED HAŁASEM LOTNICZYM
Priorytetowy kierunek działań

Wdrażanie rozwiązań minimalizujących emisję hałasu lotniczego
OCHRONA PRZED HAŁASEM PRZEMYSŁOWYM
Priorytetowy kierunek działań

Eliminacja problemu emisji hałasu do środowiska z obiektów działalności gospodarczej.
2.6.4. Promieniowanie elektromagnetyczne
Stan wyjściowy
W 2007 r. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu przeprowadził
pomiary natężenia pól elektromagnetycznych na terenie Poznania i okolic. Pomiary wykonane
zostały w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Badania przeprowadzono w otoczeniu
wybranych stacji bazowych telefonii komórkowej oraz nadajnika radiowo-telewizyjnego. Pomiary
natężenia pól elektromagnetycznych w pobliżu obiektów związanych z emisją pól, które
obejmowały zakres częstotliwości od 0,1 MHz do 40 GHz nie wykazały przekroczeń poziomów
dopuszczalnych. W mierzonym zakresie częstotliwości pracują przede wszystkim urządzenia
nadawcze radiowo-telewizyjne i urządzenia radiokomunikacji ruchomej (telefonia komórkowa).
Najwyższy uzyskany poziom natężenia składowej elektrycznej pola wyniósł nieco ponad 2 V/m.
Spośród badanych obiektów najwyższe poziomy (1–2 V/m) występują w otoczeniu nadajnika
radiowo-telewizyjnego TP EmiTel Sp. z o.o. Region Zachodni, przy ul. Szymanowskiego 17. Jest
to związane z dużą liczbą urządzeń nadawczych zainstalowanych na jednym maszcie (na
wspólnym maszcie zainstalowane są również urządzenia nadawcze telefonii komórkowych).
Mierzone w tych samych punktach pomiarowych wartości natężenia pola w zakresie
częstotliwości od 0,1 MHz do 1000 MHz oraz w zakresie od 1 MHz do 40 GHz były do siebie
zbliżone, co pozwala na stwierdzenie, że poziomy te kształtowane są przez badane instalacje.
W żadnym z punktów pomiarowych położonych w pobliżu tych instalacji nie stwierdzono
przekroczenia dopuszczalnego poziomu 7 V/m. Celem pomiarów było określenie poziomu pól
elektromagnetycznych w środowisku w miejscach dostępnych dla ludności. Nie było natomiast
celem pomiarów określenie wpływu poszczególnych obiektów emitujących fale
elektromagnetyczne na poziom pól w środowisku. Uzyskane wyniki nie mogą stanowić podstawy
do określenia wielkości emisji z poszczególnych obiektów, w otoczeniu których realizowano
pomiary.
Pola elektromagnetyczne, na które są bezpośrednio narażone organizmy żywe, wg
obecnego stanu wiedzy są czynnikiem o znikomej szkodliwości. Potencjalnym źródłem pól
elektromagnetycznych w mieście są: linie (ponad 5 tys. km linii wysokiego, średniego i niskiego
napięcia, 14 rozdzielni sieciowych), stacje elektroenergetyczne (ponad 1,7 tys. stacji wysokich
i średnich napięć), transformatory (ponad 2 tys. stacji). Stan techniczny systemu
elektroenergetycznego jest zróżnicowany. Około 30% linii napowietrznych oraz stacji
transformatorowych wymaga remontu. Obszary szczególnie zagrożone silnym oddziaływaniem
pól elektromagnetycznych objęte są strefami ochronnymi. Istotnym źródłem promieniowania
niejonizującego są także: stacje radiowo-telewizyjne (kilkanaście rozgłośni), stacje bazowe
telefonii komórkowej, radiostacje o dużej mocy, sieci łączności radiotelefonicznej oraz szereg
39
urządzeń emitujących pole elektromagnetyczne, używanych w przemyśle, medycynie,
placówkach naukowych, w wojsku, policji i straży pożarnej.
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Skuteczna ochrona przed polami elektromagnetycznymi
Strategia realizacji celów
Zasady ochrony środowiska przed promieniowaniem elektromagnetycznym określone
zostały w dziale VI ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska. Ochrona
przed polami elektromagnetycznymi polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu środowiska
poprzez utrzymanie poziomów pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych lub co
najmniej na tych poziomach oraz zmniejszanie poziomów pól elektromagnetycznych, co
najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one dotrzymane. Kompetencje w sprawie uzgodnień pól
elektromagnetycznych dla instalacji o mocy przekraczającej 100 W posiada marszałek
województwa. Na podstawie artykułu 122 POŚ Minister Środowiska wydał w dniu 30
października
2003
rozporządzenie
w
sprawie
dopuszczalnych
poziomów
pól
elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymywania tych
poziomów (Dz. U. nr 192, poz. 1883).
W najbliższych latach podstawowym działaniem będzie prowadzenie badań, które
pozwolą na ocenę skali zagrożenia polami elektromagnetycznymi. Ponadto, jednym z ważnych
zadań służących realizacji celu jest wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania
przestrzennego zapisów poświęconych ochronie przed polami (II Polityka Ekologiczna Państwa)
z wyznaczeniem stref ograniczonego użytkowania m.in. wokół urządzeń elektroenergetycznych,
radiokomunikacyjnych i radiolokacyjnych, gdzie jest rejestrowane przekroczenie dopuszczalnych
poziomów pól elektromagnetycznych. W przypadku nowych urządzeń istotna będzie
niskokonfliktowa lokalizacja.
ZARZĄDZANIE OCHRONĄ PRZED POLAMI ELEKTROMAGNETYCZNYMI
Priorytetowe kierunki działań


Monitorowanie pól elektromagnetycznych w ramach projektowanych i istniejących
systemów;
Przestrzeganie zapisów zawartych w raportach oddziaływania na środowisko na terenach
obszarów dostępnych dla ludności
PRZEMYSŁ I ENERGETYKA
Priorytetowy kierunek działań

Preferowanie niskokonfliktowych lokalizacji źródeł promieniowania elektromagnetycznego.
KOMUNIKACJA I ŁĄCZNOŚĆ
Priorytetowy kierunek działań

Kontrola wprowadzania do środowiska nowych urządzeń emitujących promieniowanie
elektromagnetyczne.
40
2.6.5. Bezpieczeństwo chemiczne, ekologiczne i zdrowotne
Stan wyjściowy
Działalnością kontrolną w zakresie przeciwdziałania poważnym awariom zajmuje się
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, który prowadzi rejestr zakładów o zwiększonym
i dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii. Kontrole prowadzone przez WIOŚ mają na celu
identyfikację zagrożeń, stanu ilościowego i jakościowego materiałów niebezpiecznych, ocenę
stanu zabezpieczenia źródła zagrożenia ocenę podejmowanych działań pod kątem minimalizacji
skutków potencjalnej awarii. W ubiegłych latach szczególne zagrożenie dla środowiska
stanowiło składowisko ługów pokrystalizacyjnych na terenie Zakładów Chemicznych w Luboniu
w pobliżu granicy z Poznaniem oraz mogilniki, służące do składowania przeterminowanych
środków ochrony roślin i opakowań po nich. Na czas obecny zagrożenia te już nie występują. Na
terenie Poznania istniały 2 mogilniki, które zrekultywowano. Unieszkodliwianie odpadów
z Zakładów Chemicznych LUBOŃ S.A. w najbliższym czasie zostanie zakończone. Do
potencjalnych sprawców poważnych awarii, działających na terenie Poznania, należą:
Wyborowa S.A. – Zakład Produkcji Spirytus w Poznaniu, Zespół Elektrociepłowni Poznańskich
oraz Kompania Piwowarska S.A. w Poznaniu.
Dużym zagrożeniem dla gleb i wód gruntowych są również liczne stacje paliw. Nie
wszystkie posiadają wymagane zabezpieczenia zbiorników magazynowych przed
niekontrolowanymi wyciekami węglowodorów. W wyniku przeprowadzonych kontroli przez
Wydział Ochrony Środowiska UMP pod względem prawidłowości prowadzenia monitoringu wód
podziemnych na terenie stacji paliw oraz rozwiązań dotyczących gospodarki wodno-ściekowej
stwierdzono uchybienia i nieprawidłowości. Nieprawidłowości te zostały zlikwidowane lub
właściciele stacji są w trybie prowadzenia działań mających na celu usunięcie nieprawidłowości
powodujących zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego.
Jednym z priorytetowych zadań w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego jest obecnie
eliminacja z terenu miasta wyrobów zawierających azbest. Od 14 maja 2002 r. obowiązuje 30 –
letni Program usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest stosowanych na terytorium
Polski. Dokument powstał w wyniku przyjęcia przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej Rezolucji w
sprawie programu wycofania azbestu z gospodarki z dnia 19 czerwca 1997 r (M.P. z 1997 r., nr
38, poz. 373) oraz ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów
zawierających azbest (Dz.U. z 2004 r, nr. 3 poz. 20 z późn. zm). W 2008r. na terenie miasta
rozpoczęła się inwentaryzacja w zakresie wyrobów azbestowych, która będzie podstawą do
sporządzenia "Programu postępowania z wyrobami i odpadami zawierającymi azbest”
Cel ekologiczny do 2015 roku
 Zmniejszenie zagrożenia mieszkańców miasta wywołanego awariami przemysłowymi,
transportem materiałów niebezpiecznych oraz emisją substancji niebezpiecznych
Strategia realizacji celów
Szczegółowe sposoby postępowania w przypadku wystąpienia nadzwyczajnego
zagrożenia środowiska określa ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska.
Zgodnie z nią obowiązki związane z awariami przemysłowymi spoczywają głównie na
prowadzącym zakład o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku wystąpienia awarii oraz na
organach Państwowej Straży Pożarnej, a także wojewodzie.
W przypadku zadań związanych z eliminacją z terenu Miasta wyrobów zawierających
azbest istotna będzie realizacja przyjętego w przyszłości "Programu postępowania z wyrobami
i odpadami zawierającymi azbest” zgodnie z 30-letnim Programem usuwania azbestu i wyrobów
zawierających azbest
41
Priorytetowe kierunki działań






Ograniczenie ryzyka wystąpienia zagrożeń środowiska powodowanych funkcjonowaniem
podmiotów będących potencjalnym źródłem awarii przemysłowych;
Zmniejszenie ryzyka wynikającego z transportu materiałów niebezpiecznych;
Minimalizowanie skutków środowiskowych w przypadku wystąpienia awarii;
Wykreowanie właściwych zachowań społeczeństwa w sytuacji wystąpienia awarii;
Doskonalenie systemu zarządzania kryzysowego w aspekcie ochrony środowiska oraz
rozwój monitoringu zagrożeń środowiska;
Eliminacja wyrobów zawierających azbest.
42
3. PROGRAM OPERACYJNY NA LATA 2009-2012
Przedstawione w rozdziale poprzednim cele ekologiczne do 2015 r. i strategia ich
realizacji są podstawą dla planu operacyjnego na lata 2009 – 2012 obejmującego konkretne
przedsięwzięcia, zarówno inwestycyjne jak i pozainwestycyjne, związane z ochroną środowiska.
Przyjęto, że cele i priorytetowe kierunki działań w perspektywie czteroletniej są tożsame
z zaproponowanymi w rozdziale poprzednim. Przy wyborze konkretnych zadań kierowano się
następującymi kryteriami:
- wymogi wynikające z ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy Prawo wodne oraz
innych ustaw komplementarnych,
- wielokrotna korzyść z tytułu realizacji przedsięwzięcia,
- dysproporcje pomiędzy stanem wymaganym a istniejącym,
- obecność danego zadania w Programie Ochrony Środowiska dla województwa
wielkopolskiego,
- zgodność z Wieloletnim Programem Inwestycyjnym,
- zgodność z priorytetami GFOŚiGW oraz PFOŚiGW,
- obszary priorytetowe z punktu widzenia koncentracji działań w zakresie ochrony
środowiska,
- zgłaszanie konkretnych problemów w trakcie przeprowadzonych konsultacji,
- możliwość uzyskania zewnętrznego wsparcia finansowego,
- obecne zaawansowanie inwestycji.
Nie wszystkie zadania związane z ochroną środowiska, jakie są lub będą realizowane
na terenie Poznania, mieszczą się w sferze odpowiedzialności władz samorządowych miasta.
Zgodnie z wytycznymi rządowymi dotyczącymi metod sporządzania programów ochrony
środowiska, m.in. na szczeblu gminnym i powiatowym, wyróżniono zadania własne i zadania
koordynowane. Za realizację zadań własnych odpowiedzialne są jednostki organizacyjne
miasta (według kompetencji), a zasadniczym źródłem finansowania tych zadań jest budżet
miasta (niezależnie od tego, w jakim stopniu – i czy w ogóle - koszty te pokrywane są
z GFOŚiGW lub PFOŚiGW). Władze samorządowe miasta są w takim przypadku stroną
występującą o środki zewnętrzne. Za realizację zadań koordynowanych odpowiadają jednostki
zewnętrzne działające na terenie Poznania (np. WIOŚ, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia itd.) –
bez względu na to, czy są to zadania o zasięgu lokalnym czy ich zasięg wykracza poza granice
miasta. Koszty realizacji ponoszą w tym przypadku jednostki zewnętrzne a rolą władz miasta
jest np. opiniowane, uzgadnianie lub koordynacja działań różnych podmiotów. Podział zadań na
własne i koordynowane, zgodny jest z zaleceniami sformułowanymi w wytycznych rządowych.
Wszystkie zadania własne i koordynowane osadzono w strukturze celów i priorytetów
obowiązujących do roku 2015 (zgodnie z zapisami zawartymi w rozdziale 2 niniejszego
programu, a priorytety w zakresie zarządzania środowiskiem - w rozdziale 4.
W tabeli 3-1 przedstawiono zadania programu operacyjnego - własne i koordynowane,
osadzone w strukturze celów i priorytetów średnioterminowych. Określono w nich także zasady
odpowiedzialności za realizację zadań i zakres współpracy z podmiotami zewnętrznymi.
Z kolei w tabeli 3-2 został przedstawiony harmonogram uruchamiania środków
finansowych dla poszczególnych zadań, z podziałem na zadania własne i koordynowane.
43
4. ZARZĄDZANIE PROGRAMEM OCHRONY ŚRODOWISKA
4.1. Wprowadzenie
Niniejszy „Program Ochrony Środowiska” powinien być postrzegany przez władze miasta
jako instrument koordynacji różnych rodzajów działań na rzecz środowiska, prowadzonych na
terenie Poznania. Struktury administracyjne władz samorządowych Poznania bezpośrednio
zarządzać będą realizacją Programu. Działania władz w tym zakresie można sprowadzić do
czterech rodzajów funkcji. Jedną z nich jest funkcja regulacyjna polegająca na stanowieniu
prawa lokalnego – w formie uchwał oraz decyzji administracyjnych związanych z zagadnieniami
objętych Programem. Władze pełnią również funkcję wykonawczą (zadania wynikające
z odpowiednich ustaw) i kontrolne. Oprócz władz miasta, w realizacji Programu uczestniczyć
będzie wiele innych podmiotów, a jednym z uczestników, a zarazem głównym beneficjantem
będzie lokalna społeczność. Dlatego ostatnią, lecz równie, jak inne, ważną funkcją władz miasta
jest kreowanie i wspieranie tych działań ukierunkowanych na poprawę środowiska miasta, które
prowadzone są z udziałem partnerów – podmiotów zewnętrznych. Program ochrony środowiska
jest narzędziem wdrażania polityki ekologicznej państwa lecz, przede wszystkim, jest częścią
procesu programowania i realizacji zrównoważonego rozwoju miasta. Oznacza to, że w Program
muszą być wpisane zasady zarządzania środowiskiem w zakresie wykraczającym poza domenę
specjalistycznych służb. W zarządzaniu środowiskiem, tym samym – w realizacji Programu muszą uczestniczyć przedstawiciele różnych sfer życia społecznego i gospodarczego.
4.2. Instrumenty realizacji programu
Polityka ekologiczna realizowana jest na mocy wielu ustaw, wśród których najważniejsze
to: prawo ochrony środowiska, prawo wodne, o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym,
o ochronie przyrody, o odpadach, prawo geologiczne i górnicze, prawo budowlane. Instrumenty
realizacji programu ochrony środowiska wynikające z zapisów ustawowych można podzielić na:
prawne, finansowe, społeczne, polityczne i strukturalne. Do najważniejszych instrumentów
politycznych należą zapisy składające się obowiązującą politykę ekologiczną państwa, program
ochrony środowiska dla województwa wielkopolskiego, strategia rozwoju województwa a także
dokumenty składające się na politykę rozwoju miasta Poznania. Implikacje dla niniejszego
Programu wynikające z wymienionych rodzajów dokumentów przedstawiono w Załączniku nr 2.
4.2.1. Instrumenty prawne
Wśród instrumentów prawnych szczególne miejsce mają plany zagospodarowania
przestrzennego (prawo miejscowe). Działania władz samorządowych, przedsiębiorstw i innych
podmiotów związane z ochroną środowiska muszą być osadzone w realiach obowiązującego
planu wojewódzkiego i planów miejscowych.
44
KOMPETENCJE
Kompetencje władz miasta jako powiatu
Poniżej wymienione zostały ważniejsze kompetencje organów powiatu w zakresie
ochrony środowiska, leśnictwa, rolnictwa, prawa górniczego i geologicznego, rybactwa
śródlądowego oraz prawa łowieckiego.
W zakresie ochrony środowiska i kształtowania środowiska:
-
-
-
-
nakładanie na jednostkę organizacyjną obowiązku prowadzenia pomiarów stężeń substancji
w powietrzu w przypadku przekroczenia dopuszczalnych stężeń substancji
zanieczyszczających,
ustalanie rodzajów i ilości substancji zanieczyszczających dopuszczonych do wprowadzania
do powietrza dla inwestycji mogących pogorszyć stan środowiska, z włączeniem inwestycji
szczególnie szkodliwych dla środowiska,
prowadzenie rejestru danych o rodzajach i ilości substancji zanieczyszczających
dopuszczonych do wprowadzania do powietrza,
wydawanie decyzji zobowiązującej do przedstawiania oceny oddziaływania inwestycji lub
obiektu budowlanego albo zespołu obiektów na środowisko w stosunku do inwestycji
mogących pogorszyć stan środowiska,
ustalanie dla jednostek organizacyjnych i osób fizycznych obowiązków usunięcia przyczyn
szkodliwego oddziaływania na środowisko i przywrócenia środowiska do stanu właściwego,
występowanie do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w przypadku podejrzenia o
naruszenie przepisów ochrony środowiska,
opiniowanie raportów w zakresie oddziaływania na środowisko,
nakładanie na podmiot władający powierzchnią ziemi obowiązku prowadzenia pomiarów
zawartości substancji w glebie lub ziemi,
prowadzenie okresowo badań jakości gleby i ziemi,
prowadzenie spraw związanych z Powiatowym Funduszem Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej.
W zakresie ochrony przyrody:
-
popularyzowanie ochrony przyrody w społeczeństwie,
opiniowanie zamierzeń utworzenia parku krajobrazowego,
opiniowanie zmian przeznaczenia terenów, na których znajduje się starodrzew,
sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem przepisów o ochronie przyrody w trakcie
gospodarczego wykorzystania jej zasobów,
nadawanie osobom fizycznym uprawnień społecznych opiekunów przyrody,
prowadzenie rejestru roślin i zwierząt objętych Konwencją Waszyngtońską.
W zakresie gospodarki wodnej:
-
wprowadzanie powszechnego korzystania z wód powierzchniowych innych niż wody
powierzchniowe publiczne,
ustalanie linii brzegowej dla wód oraz rozstrzyganie sporów o rozgraniczanie gruntów
pokrytych wodami powierzchniowymi z gruntami przyległymi do tych wód,
ustanawianie stref ochrony bezpośredniej ujęć wody (w przypadku, gdy jest organem
właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody z tego ujęcia),
wydawanie pozwoleń wodnoprawnych,
45
-
-
ustalanie szczegółowych zakresów i terminów utrzymywania urządzeń melioracji wodnych
szczegółowych (jako organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego),
orzekanie o wygaśnięciu, cofnięciu lub ograniczeniu pozwolenia wodnoprawnego,
wzywanie zakładu do usunięcia zaniedbań w zakresie gospodarki wodnej, w wyniku których
może powstać stan zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi albo zwierząt bądź środowisku,
orzekanie o unieruchomieniu zakładu lub jego części, do czasu usunięcia ww. zaniedbań,
nadzór i kontrola nad działalnością spółek wodnych,
zatwierdzanie statutu spółki wodnej oraz zmian w statucie,
włączanie zakładu do spółki wodnej,
zwracanie uwagi organom spółki wodnej na konieczność podwyższenia wysokości składek
i innych świadczeń gdy nie wystarczają one na wykonanie przewidzianych na dany rok
zadań statutowych,
ustalanie wysokości i rodzaju świadczeń dla osób niebędących członkami spółki wodnej,
orzekanie o nieważności w całości lub części uchwał organów spółki wodnej, sprzecznych
z prawem lub statutem spółki,
w przypadku powtarzającego się naruszenia prawa lub statutu przez zarząd spółki wodnej,
możliwość rozwiązania zarządu spółki wodnej a także wyznaczenia likwidatora,
składanie wniosku o wykreślenie spółki wodnej z katastru wodnego,
ustanowienie zarządu komisarycznego spółki wodnej, na czas oznaczony nie dłuższy niż
rok, w przypadku, gdy walne zgromadzenie nie dokona wyboru nowego zarządu,
ustalanie na żądanie poszkodowanego wysokości odszkodowania w przypadku, gdy jest
organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego, a szkoda jest następstwem
pozwolenia wodnoprawnego.
W zakresie postępowania z odpadami:
-
-
-
-
-
wydawanie pozwoleń na wytwarzanie odpadów niebezpiecznych dla wytwórców
prowadzących instalację i wytwarzających powyżej 1 tony tych odpadów rocznie lub
odpadów innych niż niebezpieczne w ilości powyżej 5 tysięcy ton rocznie,
wydawanie decyzji zatwierdzających program gospodarki odpadami niebezpiecznymi dla
wytwórców prowadzących instalację i wytwarzających do 1 tony odpadów niebezpiecznych
rocznie oraz dla wytwórców nie prowadzących instalacji i wytwarzających powyżej 100 kg
odpadów rocznie,
przyjmowanie informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi
– dla wytwórców odpadów prowadzących instalację i wytwarzających od 5 do 5 tysięcy ton
rocznie odpadów innych niż niebezpieczne oraz dla wytwórców nie prowadzących instalacji
i wytwarzających odpady niebezpieczne w ilości do 100 kg rocznie albo powyżej 5 ton
rocznie odpadów innych niż niebezpieczne,
wydawanie zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania
odpadów,
wydawanie zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie zbierania lub transportu
odpadów,
prowadzenie rejestru posiadaczy odpadów, zwolnionych z obowiązku uzyskiwania zezwoleń
na prowadzenie działalności w zakresie zbierania, transportu, odzysku lub unieszkodliwiania
odpadów,
wydawanie zezwoleń na składowanie odpadów niebezpiecznych na wydzielonych częściach
innych składowisk,
zatwierdzanie lub odmowa zatwierdzania instrukcji eksploatacji składowiska odpadów,
wydawanie decyzji przenoszącej prawa i obowiązki wynikające z instrukcji eksploatacji
składowiska odpadów na rzecz innej osoby.
46
W zakresie gospodarki leśnej:
-
-
-
-
zarządzanie na koszt nadleśnictw zabiegów zwalczających i ochronnych w lasach nie
stanowiących własność Skarbu Państwa, gdy wystąpią w nich organizmy szkodliwe
w stopniu grożącym trwałości tych lasów,
wydawanie decyzji w sprawie przyznania środków z budżetu państwa na finansowanie
kosztów przebudowy lub odnowienia drzewostanu lasów nie stanowiących własności Skarbu
Państwa, w których wystąpiły szkody spowodowane pyłami lub gazami przemysłowymi bez
możliwości ustalenia winnego, względnej szkody spowodowane klęskami żywiołowymi,
wydawanie decyzji na zmianę lasu na użytek rolny w odniesieniu do lasów nie stanowiących
własności Skarbu Państwa,
przyznawanie dotacji na częściowe lub całkowite pokrycie kosztów zalesiania gruntów nie
stanowiących własności Skarbu państwa,
cechowanie drewna pozyskiwanego w lasach nie stanowiących własności Skarbu Państwa,
składanie do Wojewody wniosków o uznanie lasu za ochronny,
ustalanie zadań gospodarczych dla właścicieli lasów nie posiadających planów urządzenia
lasów,
zlecanie wykonania planów urządzenia lasów należących do osób fizycznych
i rozpatrywanie zastrzeżeń wnoszonych w stosunku do tych planów po ich wykonaniu,
nadzorowanie wykonywania zadań określonych w planach urządzania lasów nie
stanowiących własności Skarbu Państwa,
wydawanie decyzji na pozyskiwanie drewna niezgodnie z planem urządzania lasu,
w przypadku losowych na wniosek właściciela lasu,
przekazywanie w zarząd nadleśnictwu gruntów Skarbu Państwa, przeznaczonych do
zalesienia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego lub w decyzjach
o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu,
określanie powierzchni gruntów rolnych do zalesiania oraz sprawdzanie zalesienia
i wydawanie decyzji o stwierdzeniu prowadzenia uprawy rolnej,
wnioskowanie o przekazanie na rzecz jednostek organizacyjnych budynków i budowli
będących w zarządzie Lasów Państwowych a nie przydatnych dla gospodarki leśnej.
W zakresie prawa łowieckiego:
-
wydawanie zezwoleń, w szczególnych przypadkach, na odstępstwa od zakazu płoszenia,
chwytania, przetrzymywania, ranienia i zabijania zwierzyny,
wydawanie zezwoleń na posiadanie i hodowlę chartów rasowych lub ich mieszańców,
wydzierżawianie polnych obwodów łowieckich na wniosek Polskiego Związku Łowieckiego,
wydawanie zezwoleń na odłów lub odstrzał redukcyjny zwierzyny w przypadkach zagrożenia
prawidłowego funkcjonowania obiektów produkcyjnych i użyteczności publicznej.
W zakresie rybactwa śródlądowego:
-
-
wydawanie kart wędkarskich i kart łowiectwa podwodnego,
wydawanie zezwoleń na przegradzanie sieciowymi rybackimi narzędziami połowowymi
więcej niż połowy szerokości łożyska wody płynącej nie zaliczanej do śródlądowych wód
żeglownych,
wyrażanie zgody na ustawianie sieciowych rybackich narzędzi połowowych na wodach
śródlądowych żeglownych na szlaku żeglownym lub z bezpośrednim jego sąsiedztwie,
rejestracja sprzętu pływającego, służącego do połowu ryb,
występowanie z wnioskiem do rady Powiatu o powołanie Społecznej Straży Rybackiej.
47
W zakresie prawa geologicznego i górniczego:
-
-
-
-
-
zatwierdzanie projektów prac geologicznych i przyjmowanie dokumentacji geologicznej oraz
działania w sprawach dotyczących:
kopalin pospolitych na powierzchni nieprzekraczającej 2 ha lub przewidywanym rocznym
wydobyciu nieprzekraczającym 20.000 m3,
ujęć wód podziemnych, w tym ujęć źródeł naturalnych i odwodnień budowlanych, jeżeli
udokumentowane zasoby lub przewidywana wydajność nie przekracza 50 m3/h,
warunków hydrogeologicznych w związku z projektowaniem odwodnień do wydobywania
kopalin pospolitych ze złóż na powierzchni nieprzekraczającej 2 ha lub przewidywanym
rocznym wydobyciu nieprzekraczającym 20.000 m3,
warunków hydrogeologicznych w związku z zakończeniem odwadniania lub zmianą poziomu
odwadniania likwidowanych zakładów górniczych oraz w odniesieniu do kopalin pospolitych
na powierzchni nieprzekraczającej 2 ha lub przewidywanym rocznym wydobyciu
nieprzekraczającym 20.000 m3,
badań geologiczno-inżynierskich na potrzeby planów zagospodarowania przestrzennego
powiatu ,
badań geologiczno-inżynierskich do projektowania i wykonywania inwestycji liniowych
o zasięgu ponadpowiatowym,
warunków hydrogeologicznych w związku z projektowaniem inwestycji mogących
zanieczyścić wody podziemne z wyjątkiem inwestycji zaliczonych do przedsięwzięć
mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których obowiązek sporządzania
raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wynika z przepisów prawa ochrony
środowiska;
udzielanie zezwoleń na zmianę kryteriów bilansowości zasobów złóż kopalin pospolitych ze
złóż na powierzchni nieprzekraczającej 2 ha lub przewidywanym rocznym wydobyciu
nieprzekraczającym 20.000 m3.
udostępnianie nieodpłatnie informacji geologicznej będącą własnością Skarbu Państwa min.
w celu: sporządzania projektu prac geologicznych, wykonywaniu opracowań naukowych,
wykonywaniu opracowań w celach dydaktycznych, prac dyplomowych, licencjackich,
magisterskich i podyplomowych, wykonywania zadań własnych jednostek samorządu
terytorialnego, zadań przez organy administracji publicznej.
W zakresie ochrony gruntów rolnych i leśnych:
-
wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej, z związku z wydawanymi pozwoleniami na
budowę,
wydawanie decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej, określenie
wysokości należności opłat rocznych i obowiązku zdjęcia wierzchniej warstwy próchnicznej,
wydawanie decyzji w sprawach rekultywacji i zagospodarowania,
nakazywanie właścicielom gruntów zalesienia, zadrzewienia, zakrzewienia lub założenia na
nich trwałych użytków zielonych ze względu na ochronę gleb przez erozją,
kontrola wykonywania przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych,
nakładanie podwyższonych opłat w razie stwierdzenia wyłączenia gruntów z produkcji
niezgodnie z przepisami ustawy lub bez decyzji zezwalającej na wyłączenie,
nakładanie podwyższonych opłat za nie zakończenie rekultywacji gruntów zdewastowanych
w określonym terminie.
W zakresie rolnictwa:
-
wydawanie decyzji o dopuszczeniu reproduktora do rozrodu naturalnego,
48
Kompetencje władz miasta jako gminy
W zakresie ochrony środowiska:
Ustawa „Prawo ochrony środowiska”:
- sporządzanie (prezydent) i uchwalanie (rada miasta) programów ochrony środowiska
z realizacji programu prezydent miasta sporządza co 2 lata raporty, które przedstawia radzie
miasta,
- udostępnianie każdemu informacji o środowisku i jego ochronie, znajdujących się
w posiadaniu władz miasta,
- okresowe przedkładanie wojewodzie, przez prezydenta miasta, informacji o rodzaju, ilości
i miejscach występowania substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska,
- przeprowadzanie postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko dla
planowanego przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko,
- nakazywanie (w formie decyzji prezydenta) osobie fizycznej eksploatującej instalacje
w ramach zwykłego korzystania ze środowiska lub eksploatującej urządzenie, wykonanie
w określonym czasie czynności zmierzające do ograniczenia ich negatywnego
oddziaływania na środowisko,
- wstrzymywanie użytkowania instalacji lub urządzenia, w drodze decyzji prezydenta, w razie
naruszenia warunków decyzji określającej wymagania dotyczące eksploatacji instalacji,
z której emisja nie wymaga pozwolenia, prowadzonej przez osobę fizyczną w ramach
zwykłego korzystania ze środowiska lub niedostosowania się do wymagań,
- wyrażanie, w drodze decyzji prezydenta, na wniosek zainteresowanego, zgody na podjęcie
wstrzymanej działalności po stwierdzeniu, iż ustały przyczyny wstrzymania działalności, lub
oddania do eksploatacji obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji.
- w przypadku zwykłego korzystania ze środowiska:
- przyjmowanie wyników pomiarów emisji prowadzonych przez użytkowników instalacji,
- przyjmowanie zgłoszeń instalacji z której emisja nie wymaga pozwolenia lecz może
negatywnie oddziaływać na środowisko.
- sprawowanie, przez prezydenta miasta, kontroli przestrzegania i stosowania przepisów
o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością władz szczebla gminnego. Do
wykonywania funkcji kontrolnych prezydent może upoważnić pracowników urzędu miasta lub
straży miejskiej,
- występowanie w charakterze oskarżyciela publicznego (prezydent lub osoby przez niego
upoważnione) w sprawach o wykroczenie przeciw przepisom o ochronie środowiska,
- występowanie przez prezydenta miasta do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska
o podjęcie odpowiednich działań będących w jego kompetencji, jeżeli w wyniku kontroli
stwierdzono naruszenie przez kontrolowany podmiot przepisów o ochronie środowiska lub
występuje uzasadnione podejrzenie, że takie naruszenie mogło nastąpić.
Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska:
- rozpatrywanie przez radę miasta, przynajmniej raz w roku, informacji wojewódzkiego
inspektora ochrony środowiska o stanie środowiska na obszarze województwa,
- przyjmowanie od wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska informacji o wynikach
kontroli obiektów o podstawowym znaczeniu dla danego terenu,
- wydawanie przez prezydenta miasta, w przypadkach bezpośredniego zagrożenia
środowiska, właściwemu organowi Inspektoratu ochrony środowiska polecenia podjęcia
działań zmierzających do usunięcia tego zagrożenia.
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
- sporządzanie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy,
w którym uwzględnia się uwarunkowanie wynikające z dotychczasowego uzbrojenia terenu,
49
-
stanu środowiska, wielkości i jakości zasobów wodnych, wymogów ochrony środowiska,
infrastruktury technicznej w tym stopnia uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej,
sporządzanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Ustawa „Prawo energetyczne”
- opracowywanie i wdrażanie planów zaopatrzenia w energię.
- Ustawa o Utrzymaniu porządku i czystości w gminach
- ustalanie w drodze uchwały szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku na
terenie gminy,
- nadzorowanie utrzymania czystości i porządku w gminie,
- ochrona przed bezdomnymi zwierzętami, prowadzenie schronisk dla bezdomnych zwierząt.
W zakresie gospodarki odpadami:
Ustawa o odpadach
- podejmowanie przez radę miasta, w razie potrzeby, uchwały o obowiązku złożenia informacji
o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami
przez wytwórców odpadów wytwarzających odpady inne niż niebezpieczne w ilości do 5 ton
rocznie (nie dotyczy odpadów komunalnych),
- nakazywanie posiadaczowi odpadów, w drodze decyzji prezydenta miasta, usunięcia
odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, ze
wskazaniem sposobu wykonania tej decyzji,
- sporządzanie (Prezydent) i uchwalanie (Rada Miejska) planów gospodarki odpadami.
Z realizacji planu Prezydent sporządza co 2 lata raporty, które przedstawia Radzie Miejskiej.
Ustawa o utrzymaniu porządku i czystości w gminach
- wydawanie zezwoleń na świadczenie usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od
właścicieli nieruchomości, opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości
ciekłych, a także grzebowisk i spalarni zwłok zwierzęcych i ich części.
Ustawa o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym
- przyjmowanie informacji od podmiotów zbierających zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
W zakresie ochrony przyrody:
Ustawa o ochronie przyrody
- wykonywanie i popularyzacja ochrony przyrody,
- wprowadzenie form ochrony przyrody (obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody,
użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe), jeżeli
wojewoda nie wprowadził tych form,
- sporządzanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla obszarów
i obiektów poddawanych ochronie przez radę miasta,
- umieszczanie tablic o ograniczeniach i zakazach lub innych oznakowań o poddaniu pod
ochronę – na obrzeżach ochranianych kompleksów przyrodniczych i w pobliżu chronionych
tworów przyrody,
- wydawanie zezwoleń na usunięcie drzew lub krzewów,
- naliczanie opłat za usunięcie drzew lub krzewów,
- wymierzanie administracyjnych kar pieniężnych za zniszczenie terenów zieleni, drzew lub
krzewów oraz za ich usuwanie bez wymaganego zezwolenia.
50
W zakresie gospodarki wodnej:
Ustawa „Prawo wodne”
- zatwierdzanie ugod w sprawach zmian stosunków wodnych na gruntach,
- wyznaczanie części nieruchomości umożliwiającej dostęp do wody objętej powszechnym
korzystaniem z wód,
- nakazywanie właścicielowi gruntu przywrócenia poprzedniego stanu wody lub wykonania
urządzeń zapobiegających szkodom, jeśli spowodowane przez niego zmiany stanu wody na
gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie,
- wyznaczanie miejsc wydobycia kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, w granicach
powszechnego korzystania z wód.
POZWOLENIA
Kompetencje do wydawania pozwoleń w zakresie ochrony środowiska na wprowadzanie do
środowiska substancji lub energii podzielone są pomiędzy regionalnego dyrektora ochrony
środowiska, wojewodę, marszałka województwa i starostę, przyjmując za podstawowe kryterium
rodzaj przedsięwzięcia oddziaływującego na środowisko. Regionalny dyrektor ochrony
środowiska posiada kompetencje w zakresie przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych.
Wojewoda posiada kompetencje w zakresie realizacji zadań wynikające z ustawy z dnia 20
stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz.U z 2005 r. Nr 25, poz.
202 ze zm.) oraz zadania wynikające z ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach
wydobywczych (Dz.U. z 2008 r. Nr 138, poz.865), związanych z gospodarowaniem odpadami
wydobywczymi na terenach zamkniętych. Do kompetencji wojewody należy także rozpatrywanie
odwołań od decyzji wydanych przez starostów na podstawie ustawy o handlu uprawnieniami do
emisji gazów cieplarnianych i innych substancji oraz wydawanie rozstrzygnięć w tym zakresie,
wydawanie decyzji w sprawie utworzenia grupy instalacji jednego rodzaju w celu wspólnego
rozliczania uprawnień do emisji przez prowadzącego instalację (Dz.U. z 2004 r. Nr 281, poz.
2784 ze zm) oraz prowadzenie publicznie dostępnego wykazu danych o dokumentach
zawierających informacje o środowisku i jego ochronie również prowadzenie spraw związanych
z udostępnianiem informacji o środowisku i jego ochronie (ustawa z dnia 3 października 2008 r.
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie
środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko - Dz.U. z 2008 r. Nr 199, poz.1227).
Marszałek województwa posiada kompetencje w zakresie:
- przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która
jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko w
rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i
jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania
na środowisko;
- przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu
ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego
ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na
środowisko, realizowanego na terenach innych niż wymienione.
Kompetencje do wydawania pozwoleń, dotyczących obiektów zaliczonych do inwestycji
mogących pogorszyć stan środowiska posiada Starosta (w przypadku Poznania – Prezydent
Miasta). Do tej kategorii należą pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub
energii: w tym pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pozwolenia
wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pozwolenia na wytwarzanie
odpadów.
Wprowadzenie wymogów Dyrektywy IPPC (ang. Integrated Pollution Prevention and Control)
wpłynie na funkcjonowanie znacznej części przedsiębiorstw określanych w polskim prawie jako
szczególnie szkodliwe dla środowiska i wielu obiektów zaliczanych do kategorii mogących
51
pogorszyć stan środowiska. Część z nich, w miejsce dotychczas obowiązujących pozwoleń
odnoszących się do poszczególnych mediów (pobór wody, gospodarka odpadami),
komponentów środowiska (emisje do powietrza, odprowadzanie ścieków) oraz oddziaływanie na
stan środowiska poprzez hałas, promieniowanie będzie musiała uzyskać pozwolenia
zintegrowane, w których uwzględnione będą wymogi BAT. Na terenie Poznania znajduje się
ponad 20 takich zakładów.
KONTROLA PRZESTRZEGANIA PRAWA
Główne kompetencje kontrolne posiada wojewoda, co wynika z podporządkowania mu
wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, wykonującego w jego imieniu zadania Inspekcji
Ochrony Środowiska, a zatem odpowiadającego za kontrolę przestrzegania warunków
określonych w pozwoleniach. Kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów ochrony
środowiska sprawują również marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub
prezydent miasta w zakresie objętym właściwością tych organów.
MONITORING STANU ŚRODOWISKA
Szczególnym instrumentem prawnym stał się monitoring, czyli jakościowy i ilościowy
pomiar stanu środowiska. Monitoring był zwykle zaliczany do instrumentów społecznych
(informacyjnych), jako bardzo ważna podstawa analiz, ocen czy decyzji. Obecnie, wprowadzenie
badań monitoringowych jako obowiązujących przez zapisy w niektórych aktach prawnych czyni
je instrumentem o znaczeniu prawnym.
4.2.2. Instrumenty finansowe
Do instrumentów finansowych należą przede wszystkim: opłata za gospodarcze
korzystanie ze środowiska, administracyjna kara pieniężna i fundusze celowe.
OPŁATY ZA GOSPODARCZE KORZYSTANIE ZE ŚRODOWISKA
Opłaty te pełnią funkcje prewencyjne i redystrybucyjne. Funkcja prewencyjna
realizowana jest poprzez zachęcanie podmiotów (dotyczy to podmiotów gospodarczych) do
wyboru technologii, lokalizacji produkcji, instalowania urządzeń ochronnych oraz oszczędnego
korzystania z zasobów naturalnych w sposób najodpowiedniejszy z punktu widzenia ochrony
środowiska. Funkcja redystrybucyjna polega na gromadzeniu i przemieszczaniu środków
finansowych przeznaczonych na cele ochrony środowiska. Opłaty pobierane są za:
- wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
- pobór wód i wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
- składowanie odpadów,
- wyłączanie gruntów rolnych i leśnych z produkcji,
- usuwanie drzew i krzewów.
Opłaty trafiają do funduszy celowych (fundusze ochrony środowiska i gospodarki
wodnej oraz fundusz ochrony gruntów). Pobierają je organy administracji (np. Urząd
Marszałkowski, organ gminy) lub jak w przypadku gruntów rolnych i leśnych, wnoszone są
bezpośrednio do funduszu celowego. Podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym
zakresie wysokość należnej opłaty (według stawek obowiązujących w okresie, w którym
korzystanie ze środowiska miało miejsce) i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu
marszałkowskiego. Osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami ponoszą opłaty za korzystanie
ze środowiska w zakresie, w jakim to korzystanie wymaga pozwolenia na wprowadzanie
substancji lub energii do środowiska oraz pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód
52
w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne. Podobne opłaty pobiera się na podstawie
przepisów prawa górniczego i geologicznego za działalność koncesjonowaną.
ADMINISTRACYJNE KARY PIENIĘŻNE
Kary pieniężne nie są sensu stricto środkiem ekonomicznym, są raczej związane
z instytucją odpowiedzialności prawnej. Spełniają jednak funkcje podobne do opłat. Kary pobiera
się w tych samych sytuacjach co opłaty, lecz za działania niezgodne z prawem. W odniesieniu
do wód, powietrza, odpadów i hałasu, karę wymierza wojewódzki inspektor ochrony środowiska,
a w odniesieniu do drzew i krzewów - organ gminy. Stawki kar zwykle są kilkakrotnie wyższe niż
opłaty i trafiają do funduszy celowych. Ustawa prawo ochrony środowiska przewiduje możliwość
odraczania, zmniejszania lub umarzania administracyjnych kar pieniężnych.
FUNDUSZE CELOWE
Opłaty i kary zasilają fundusze celowe. Dla miasta Poznania istotne znaczenie mają
fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej: NFOŚiGW w Warszawie i WFOŚiGW
w Poznaniu oraz powiatowy i gminny FOSIGW. W skali Poznania możliwe jest także
wykorzystanie instrumentów nie będących w kompetencji władz miasta, poprzez porozumienie
się z partnerami, w kompetencjach których znajdują się dane instrumenty (wojewoda, samorząd
wojewódzki).
4.2.3. Instrumenty społeczne
Instrumenty społeczne służą realizacji zasady uspołecznienia zarządzania rozwojem
miasta poprzez budowanie i usprawnianie partnerstwa. Z punktu widzenia władz
samorządowych umownie wyróżnia się dwie kategorie działań:
- wewnętrzne, czyli dotyczące działań samorządów i realizowane poprzez działania
edukacyjne,
- zewnętrzne – polegające na budowaniu komunikacji społecznej (konsultacje, debaty
publiczne, kampanie edukacyjne).
Edukacja ekologiczna prowadzona jest dla szkół wszystkich stopni, ale także w jej
zakres wchodzą także tematyczne szkolenia adresowane do poszczególnych grup zawodowych
i organizacji. O sukcesie działań edukacyjnych decyduje rzetelna informacja o stanie środowiska
i działaniach na rzecz jego ochrony, a przede wszystkim umiejętność komunikowania się
z lokalną społecznością. Komunikacja między władzą samorządową i ogółem społeczności
może przybierać formy instytucjonalne, np. poprzez tworzenie biur komunikacji społecznej,
podpisywanie formalnych deklaracji współpracy z organizacjami społecznymi i wspieranie ich
działań poprzez np. wprowadzanie przedstawicieli organizacji do różnego rodzaju ciał
opiniodawczych i doradczych, organizowanie regularnych spotkań z organizacjami, itp. Na
instytucjach samorządowych i rządowych spoczywa obowiązek wzajemnego informowania się
i uzgadniania decyzji związanych z ochroną środowiska. Zarówno Konstytucja RP, jak ustawa
Prawo ochrony środowiska zapewniają każdemu obywatelowi pełny dostęp do informacji
o środowisku i jego ochronie. Budowanie procedur komunikacji społecznej służy zatem realizacji
konstytucyjnych praw obywateli, przy czym dostęp do informacji nie jest uzależniony od
uczestnictwa w konkretnym postępowaniu ani od posiadania jakiegokolwiek interesu w sprawie.
Pożądany, dla skutecznego wdrażania programu ochrony środowiska, zakres komunikacji
społecznej zdecydowanie wykracza poza samo tylko udzielanie informacji „na żądanie”.
Obejmuje on także np. promocję programu, przekazywanie określonych danych politykom,
sponsorom czy decydentom, wyjaśnianie stanowisk w konkretnych sprawach oraz „wciąganie”
zainteresowanych osób lub instytucji do współpracy w realizacji programu, wyjaśnianie
53
stanowisk, wymianę roboczej informacji między osobami pracującymi nad danym tematem, itd.
Odpowiednio wczesna wymiana informacji o zamierzeniach związanych z realizacją programu
ochrony środowiska, choć początkowo może przyczynić się do opóźnienia niektórych działań,
chronić będzie przed znacznie poważniejszymi zakłóceniami (np. odwołania i protesty). Można
wskazać kilka rodzajów działań związanych z uspołecznieniem wdrażania programu, w pewnym
stopniu już realizowanych na obszarze miasta Poznania. Przykładem może być partnerstwo
publiczno-prywatne, np. wspieranie lokalnych przedsięwzięć na rzecz porządkowania
gospodarki ściekowej, podejmowanych przez zrzeszone grupy prywatnych właścicieli. Na rozwój
zasługuje także np. kierunek działań polegający na wciągnięciu organizacji pozarządowych
w wykonywanie zadań w zakresie ochrony przyrody, warto także zaktywizować wspólne
z organizacjami samorządowymi działania na rzecz realizacji polityki transportowej miasta
w zakresie rozwoju transportu rowerowego. Rozwiązywanie problemów środowiskowych miasta
Poznania można wesprzeć poprzez dobrowolne porozumienie w zakresie wdrażania „Programu
ochrony środowiska dla miasta Poznania", wyrażające wolę współpracy, zawarte między
Prezydentem Miasta, władzami powiatu poznańskiego ziemskiego, Wojewodą Wielkopolskim,
Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego, Prezesem WFOŚiGW w Poznaniu, Wojewódzkim
Inspektorem Ochrony Środowiska oraz wybranymi podmiotami gospodarczymi i instytucjami,
w tym organizacjami pozarządowymi reprezentowanymi przez ich władze.
4.2.4. Instrumenty strukturalne
Jako instrumenty strukturalne określić można strategie i programy wdrożeniowe oraz
systemy zarządzania środowiskowego. Dokumentem wytyczającym główne tendencje i kierunki
działań w ramach rozwoju gospodarczego, społecznego i ochrony środowiska w skali miasta jest
Plan Rozwoju Miasta Poznania. Dokument ten jest bazą dla programów sektorowych, a także
daje ogólne wytyczne, co do kierunków działań w zakresie ochrony środowiska.
Ważnymi sektorowymi programami są:
- Wieloletni Program Inwestycyjny Miasta Poznania na lata 2009-2013,
- Strategia rozwoju rynku turystycznego w Poznaniu,
- Program zaopatrzenia w ciepło Miasta Poznania do roku 2010,
- Program ratowania i rekonstrukcji drzewostanów przyulicznych na terenie aglomeracji
poznańskiej,
- Perspektywiczny program kształtowania i rozwoju terenów zieleni miasta Poznania,
- Program oczyszczania ścieków odprowadzanych kanałami deszczowymi z terenu miasta
Poznania.
- Strategia gospodarki odpadami dla miasta Poznania
- Plan gospodarki odpadami dla miasta Poznania
4.2.5. Organizacja zarządzania środowiskiem
Szereg istotnych zapisów związanych z ochroną środowiska oraz ochroną przyrody
zawiera Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta
Poznania. Program Ochrony Środowiska dla Miasta Poznania jest zarówno planem polityki
ochrony środowiska do 2015 r., jak i programem wdrożeniowym na najbliższe 4 lata (2009 2012). Program ten z jednej strony uwzględnia kierunki rozwoju poszczególnych dziedzin
gospodarki i ich konsekwencje dla środowiska, a z drugiej strony wytycza pewne ramy tego
rozwoju. Oznacza to, że działania realizowane np. w transporcie czy gospodarce komunalnej
muszą być brane pod uwagę w programie ochrony środowiska, a jednocześnie ochrona
środowiska wymaga podejmowania pewnych działań w poszczególnych dziedzinach gospodarki
i codziennego bytowania mieszkańców miasta.
54
4.2.6. Systemy zarządzania środowiskowego
Koncepcja zarządzania środowiskowego jest odpowiedzią na sytuację, w której
konieczne jest nie tylko naprawy zaistniałych już szkód środowiskowych oraz spełniania
wymogów określonych w pozwoleniach na korzystanie ze środowiska, ale także zapobieganie
powstawaniu negatywnych oddziaływań i szkód. Na przedsiębiorstwach spoczywa obowiązek
samodzielnego definiowania problemów środowiskowych i szukania, z wyprzedzeniem, środków
zaradczych. Związane jest to z włączeniem zarządzania środowiskowego do celów
strategicznych firmy i przypisanie tych zagadnień do kompetencji zarządu firmy. Idea ta jest
realizowana poprzez wprowadzanie systemów zarządzania środowiskiem (systemy
sformalizowane - np. normy ISO 14 001, EMAS, lub niesformalizowane - np. Program Czystszej
Produkcji). Rolą władz miasta mogą być działania inspirujące przedsiębiorstwa do starań
o wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego, choć ostateczne korzyści wynikające
z jego wprowadzenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w sytuacji rynkowej tych
przedsiębiorstw. Wspomniane systemy zarządzania środowiskowego polecane są również dla
zakładów gospodarki komunalnej oraz instytucji publicznych, w tym starostw powiatowych
i urzędów gminnych.
4.3. Upowszechnianie informacji o środowisku
Zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska organy administracji są obowiązane
udostępniać każdemu informacje o środowisku i jego ochronie, znajdujące się w ich posiadaniu.
Zgodnie z dobrą tradycją miasta, w dalszym ciągu znaczący udział w informowaniu
społeczeństwa będą miały pozarządowe organizacje ekologiczne współpracujące z Urzędem
Miasta. Staraniem Urzędu Miasta, podobnie jak dotychczas wydawane będą i bezpłatnie
rozpowszechniane broszury informacyjne i edukacyjne. Intensyfikowane będą także inne
działania wynikające z „Narodowej strategii edukacji ekologicznej” oraz jej programu
wykonawczego.
4.4. Organizacja zarządzania środowiskiem oraz zarządzania
programem ochrony środowiska
Realizacja programu ochrony środowiska wymagać będzie wyodrębnionej struktury
zarządzania. W okresie docelowym program ten powinien stopniowo stawać się tożsamy
z systemem zarządzania środowiskiem miasta. Z samej istoty koncepcji zrównoważonego
rozwoju wynikają następujące reguły:
- nieodnawialne zasoby środowiska powinny być wykorzystywane w takim zakresie, w jakim
istnieje możliwość ich substytucyjnego kompensowania zasobami odnawialnymi,
- odnawialne zasoby środowiska powinny być wykorzystywane tylko w zakresie nie
przekraczającym stopnia ich odnawialności,
- chłonność środowiska nie powinna być w żadnym zakresie przekroczona,
- różnorodność biologiczna środowiska nie powinna maleć.
Praktyka wykazuje, że dla realizacji powyższych założeń systemy zarządzania środowiskowego
oparte powinny być na następujących zasadach:
- zanieczyszczający płaci,
- użytkownik płaci,
- zasada prewencji
- zasada współodpowiedzialności,
- zasada subsydiarności (pomocniczości).
55
Zarządzanie środowiskiem odbywa się na kilku szczeblach. W mieście na prawach
powiatu zarządzanie dotyczy działań własnych (podejmowanych przez miasto), a także
jednostek organizacyjnych obejmujących działania podejmowane przez podmioty gospodarcze
korzystające ze środowiska. Także administracja publiczna szczebla wojewódzkiego realizuje,
w ramach swoich obowiązków i kompetencji, realizuje zadania związane z zarządzaniem
środowiskiem miasta. Istotną funkcją władz samorządowych w tym na szczeblu miasta-powiatu,
jest funkcja kontrolna wobec podmiotów gospodarczych w zakresie wypełniania zobowiązań
wynikających z prawa ochrony środowiska. Podmioty gospodarcze korzystające ze środowiska
kierują się nie tylko efektami ekonomicznymi i zasadami konkurencji rynkowej, ale także liczą się
z głosami opinii społecznej. Na tym szczeblu zarządzanie środowiskiem odbywa się przez:
- dotrzymywanie wymagań stawianych przez przepisy prawa,
- porządkowanie technologii i reżimów obsługi urządzeń,
- modernizację technologii,
- eliminowanie technologii uciążliwych dla środowiska.
- instalowanie urządzeń ochrony środowiska,
- stałą kontrolę emisji substancji.
Instytucje działające w ramach administracji odpowiedzialnych za wykonywanie i egzekwowanie
prawa mają głównie na celu zapobieganie zanieczyszczeniu środowiska przez:
- racjonalne planowanie przestrzenne,
- kontrolowanie gospodarczego korzystania ze środowiska,
- porządkowanie działalności związanej z gospodarczym korzystaniem ze środowiska.
Cele te są realizowane poprzez tworzenie złożonego systemu dokumentów
planistycznych wytyczających generalne kierunki polityki rozwoju w kontekście ochrony
środowiska, jak i zagospodarowania przestrzennego, na wszystkich szczeblach administracji
samorządowej. Rangę obowiązującego przepisu prawa ma tylko miejscowy plan
zagospodarowania przestrzennego. Wszelkie inne programy, plany i strategie (zarówno gminne,
jak powiatowe) mają szansę realizacji, jeśli znajdą odzwierciedlenie w konkretnym miejscowym
planie zagospodarowania przestrzennego. Program ochrony środowiska jest jednym z rodzajów
dokumentów o charakterze strategiczno-operacyjnym. Główna odpowiedzialność za realizację
Programu spoczywa na prezydencie miasta, który składa Radzie Miasta raporty z wykonania
Programu. W praktyce, władze miasta wyznaczyły koordynatora wdrażania programu. Rolę taką
w imieniu prezydenta miasta pełni dyrektor Wydziału Ochrony Środowiska. Zadaniem
koordynatora jest ścisła współpraca z prezydentem i Radą Miasta oraz przedstawianie im
okresowych sprawozdań z realizacji programu.
Prezydent miasta współdziała z organami administracji rządowej i samorządowej
szczebla wojewódzkiego, które dysponują instrumentami prawnymi wynikającymi z ich
kompetencji, a także z instytucjami administracji specjalnej w dyspozycji których znajdują się
instrumenty kontroli i monitoringu. Z kolei w dyspozycji Zarządu Województwa znajdują się
instrumenty finansowe na realizacje zadań programu. Ponadto prezydent (a w jego imieniu –
koordynator programu) współdziała z instytucjami administracji specjalnej, które dysponują
instrumentami kontroli i monitoringu. Instytucje te kontrolują respektowanie prawa, prowadzą
monitoring stanu środowiska (WIOŚ, WSSE). Wypracowane procedury powinny stopniowo stać
się rutyną i podstawą zinstytucjonalizowanej współpracy pomiędzy partnerami z różnych
środowisk. Dzięki temu, proces planowania i zarządzania może stać się czytelny i przejrzysty dla
ogółu społeczności miasta. Ten aspekt wdrażania programu można będzie oceniać poprzez
odpowiednie mierniki świadomości społecznej, opisane w dalszej części dokumentu.
Główne działania w zakresie zarządzania środowiskiem, a zarazem zarządzania
programem zostały ujęte w tabeli 4-1.
56
Tabela 4-1. Główne działania w zakresie zarządzania środowiskiem
Obszar działań
Główne działania w latach 2009-2012
Instytucje uczestniczące
Wdrażanie programu
ochrony środowiska dla
miasta Poznania
 Ustawiczna koordynacja wdrażania
programu z udziałem jednostek
organizacyjnych miasta i podmiotów
zewnętrznych
 Okresowa ocena realizacji zadań
krótkoterminowych, weryfikacja ich listy i
opracowanie raportów
 Weryfikacja celów i priorytetowych
kierunków działań
Władze miasta i inne
jednostki uczestniczące we
wdrażaniu programu
Monitoring środowiska
 Zgodnie z wymogami ustawowymi
 Upowszechnianie informacji o stanie
środowiska w mieście
WIOŚ, władze miasta
Edukacja ekologiczna,
informacja o środowisku,
komunikacja społeczna
 Praktyczna realizacja zapisów ustawowych
w zakresie powszechnego dostępu do
informacji o środowisku i jego ochronie
 Rozwój szkolnych i pozaszkolnych form
edukacji ekologicznej dla różnych grup
wiekowych i zawodowych
 Wykorzystywanie mediów dla informowania
społeczności miasta o działaniach w
zakresie ochrony środowiska
 Podtrzymywanie i rozwój współpracy z
organizacjami pozarządowymi w zakresie
edukacji ekologicznej i komunikacji
społecznej
 Podtrzymanie dotychczasowego systemu
informowania poprzez wydawane broszury
i ulotki
Władze miasta, WIOŚ,
zarząd województwa,
organizacje pozarządowe
Systemy zarządzania
środowiskiem
 Promowanie instytucji wdrażających
systemy zarządzania środowiskiem
Wojewoda, fundusze
celowe, władze miasta
4.5. Monitoring wdrażania Programu
Proces wdrażania programu wymaga kontroli, której najważniejszym elementem jest
ocena realizacji zadań z punktu widzenia osiągania założonych celów. Rezultaty oceny będą
z kolei podstawą korekt i aktualizacji programu. Wdrażanie Programu Ochrony Środowiska
będzie podlegało regularnej ocenie w zakresie:
- Określenia stopnia wykonania przedsięwzięć/ działań.
- Określenia stopnia realizacji przyjętych celów.
- Oceny rozbieżności pomiędzy przyjętymi celami i działaniami, a ich wykonaniem.
- Analizy przyczyn tych rozbieżności.
Prezydent miasta będzie przygotowywał co dwa lata raport z wykonania Programu.
W cyklu czteroletnim będzie oceniany stopień realizacji celów średniookresowych (w niniejszym
dokumencie obejmujących okres do 2015 r.) Ocena ta będzie bazą do ewentualnej korekty
57
celów i strategii ich realizacji. Taka procedura pozwoli na spełnienie wymagań zapisanych
w ustawie Prawo ochrony środowiska dotyczących okresu, na jaki jest przyjmowany program
ochrony środowiska, a także systemu raportowania o stanie realizacji programu ochrony
środowiska.
Ocena postępów we wdrażaniu programu ochrony środowiska, w tym przygotowanie raportu
(co dwa lata),
Opracowanie listy przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w kolejnych czterech latach,
Aktualizacja celów ekologicznych i kierunków działań (co cztery lata).
-
Podstawą systemu oceny realizacji programu będzie sprawozdawczość oparta na
wskaźnikach (miernikach) stanu środowiska oraz na wskaźnikach świadomości społecznej.
Podstawą oceny będą nie tylko wartości poszczególnych wskaźników ale, w takim samym
stopniu, także zmiany ich wartości w okresie między kolejnymi ocenami. Określenie
poszczególnych wskaźników wymaga posiadania odpowiednich informacji:
- pochodzących z monitoringu środowiska (zarówno WIOŚ jak monitoringu lokalnego),
- pochodzących z branżowych raportów i opracowań określających stan miasta,
pozostających w dyspozycji władz samorządowych,
- pochodzących z przeprowadzenia odpowiednich badań opinii społecznej.
W Programie ochrony środowiska dla miasta Poznania na lata 2004-2007
zaproponowano szeroką listę wskaźników, którą przy tworzeniu aktualizacji Programu poddano
weryfikacji. Nowa lista wskaźników w stosunku do poprzedniej listy jest wynikiem zmian
uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych, a także postępów w realizacji programu.
Tabela 4-2. Proponowane wskaźniki
Lp.
Wskaźnik
Uwagi
1.
Narażenie mieszkańców miasta na hałas
Mapa akustyczna dla miasta Poznania
sporządzona w 2007 r., Program ochrony
środowiska przed hałasem - projekt
2.
Ludność korzystająca z oczyszczalni ścieków
w % ogólnej liczby ludności
96,14%
3.
Długość sieci wodociągowej
1392 km (2006r.)
4.
Zużycie wody na potrzeby gospodarki
narodowej i ludności na mieszkańca
39 536,6 dm3/rok
5.
Jakość wód powierzchniowych
We wszystkich punktach monitoringu
państwowego wody są pozaklasowe; wskazane
głównie pomiary BZT5, azotu i fosforu
6.
Jakość wód podziemnych
Wyłącznie II i III klasa (dane za 2002 r.)
7.
Wskaźniki jakości powietrza: SO2, NO2,
PM10, CO, O3 –przekraczanie wartości
dopuszczalnych oraz wartości dla klasy A
oraz dla zaleceń WHO
PM10 klasa C,
pozostałe klasa A (2007 r.)
8.
Roczna emisja CO2
1688143 t (2007 r.)
(bez metanu)
58
9.
Wielkość emisji substancji pyłowych do
powietrza z zakładów szczególnie uciążliwych
138,4 tys. ton (zatrzymanie 99,4%)
10.
Wielkość emisji substancji gazowych do
powietrza z zakładów szczególnie uciążliwych
(bez CO2)
13,0 tys. ton (zatrzymanie 24,1%)
11.
Powierzchnia ogólnodostępnych terenów
zieleni na mieszkańca
125,1 m2 (2006 r.)
Zadowolenie społeczne ze stanu środowiska
Czystość powietrza:
- ocena neutralna (przeciętna), jednak nastąpił
istotny wzrost oceny w stosunku do lat
poprzednich;
Poziom hałasu:
- ocena neutralna (przeciętna), brak istotnej
statystycznie zmiany wartości wskaźnika
zintegrowanego (bez zmian),
Czystość jezior i rzek:
- ocena raczej zła lub bardzo zła, brak danych
porównawczych;
Czystość w mieście:
- ocena neutralna (przeciętna), wzrost oceny w
stosunku do lat poprzednich;
Gotowość zaangażowania się w ochronę
środowiska:
-ocena bardzo dobra lub raczej dobra, istotny
wzrost w stosunku do lat poprzednich
(2006 r.)
12.
Spośród proponowanych wskaźników niektóre zasługują na dokładniejsza charakterystykę.
Są to:
 Narażenie mieszkańców miasta na hałas
Z uwagi na to, że jednym z najważniejszych problemów środowiskowych Poznania jesthałas, dla oceny zagrożenia hałasem proponuje się analizę, co 5 lat aktualizowanej Mapy
akustycznej miasta Poznania i zadań zrealizowanych w ramach Programu ochrony środowiska
przed hałasem po zatwierdzeniu go przez Radę Miasta Poznania pod koniec 2008r., na
podstawie corocznych sprawozdań sporządzanych do wyżej wymienionego Programu.
 Oczyszczanie ścieków
Wskaźnik ten powinien zostać opracowany co najmniej w odniesieniu do ścieków
komunalnych i przemysłowych. Mieszczą się w nim trzy mierniki, które mogłyby być ujmowane
niezależnie. Pierwszy z nich – redukcja zanieczyszczeń – powinien być wyrażany poprzez %
zatrzymania ładunków BZT5, azotu, fosforu ogólnego (zgodnie z zaleceniami ICLEI), a także
zawiesin i CHZT w oczyszczalniach ścieków, w stosunku do wyjściowych wartości zawartych
w ściekach kierowanych do kanalizacji. Drugi miernik - % udział ścieków wystarczająco
oczyszczonych – dotyczy udziału ścieków odprowadzanych do wód, w których wszystkie
stężenia zanieczyszczeń spełniają wymogi prawne; trzeci miernik określa % udział mieszkańców
korzystających z kanalizacji w stosunku do ogólnej liczby mieszkańców miasta. W miarę
porządkowania systemów kanalizacyjnych i rozbudowy sieci kanalizacji deszczowej pojawi się
59
także możliwość wyodrębnienia dodatkowego miernika określającego stopień podczyszczenia
ścieków deszczowych pochodzących z powierzchni zanieczyszczonych.
 Ogólnodostępne tereny zieleni
Wskaźnik składa się z dwóch mierników. Jeden z nich dotyczy łącznej powierzchni terenów
zieleni (m2) w przeliczeniu na mieszkańca miasta. Drugi określa % udział mieszkańców miasta,
którzy mieszkają w odległości nie większej niż 300 m w linii prostej (lub 500 m najkrótszą drogą)
od terenu zieleni o powierzchni nie mniejszej niż 6000 m2. Wartości mierników można szacować
w oparciu o dane kartograficzne i demograficzne pozostające we władaniu miasta. Wartość
wskaźnika powinna być aktualizowana co dwa lata.
 Wskaźnik jakości życia w Poznaniu
W 2001r. zainicjowany został przez władze miasta program badania wskaźników
jakości życia w Poznaniu. Istotą tego programu jest systematyczne badanie zbioru wskaźników,
przystosowanych dla potrzeb społeczności lokalnej, pozwalających na obiektywną ocenę
wybranych aspektów życia mieszkańców. Wskaźniki zawarte w badaniu wybrane zostały
w oparciu o socjologiczne badania mieszkańców, konsultacje z ekspertami i przedstawicielami
władz miejskich. Głównym celem projektu badawczego jest stałe monitorowanie zmian wartości
wskaźników jakości życia mieszkańców Poznania. Badania prowadzone były w latach 20022004 i w 2006r. na reprezentatywnej próbie mieszkańców miasta w wieku 16-70 lat. Mieszkańcy
odpowiadając na pytania ankieterów wyrażali swoją opinię i stopień zadowolenia
z poszczególnych aspektów funkcjonowania miasta i warunków stanowiących o poziomie życia
w Poznaniu, w tym w dziedzinie Środowisko. W oparciu o odpowiedzi wyliczono wskaźniki
proste, a ich wartości przedstawiono na wykresach liniowych. Na podstawie ocen wskaźników
prostych (cząstkowych) obliczane są średnie wskaźników zintegrowanych (syntetycznych),
stanowiących ogólną ocenę badanego aspektu, np. ogólną czystości powietrza. Wartości
wskaźników zintegrowanych zaprezentowane zostały za pomocą wykresów słupkowych.
W programie przyjęto, że wartość wskaźnika (liczona jako średnia arytmetyczna)
w następujący sposób przekłada się na ocenę:
- powyżej 3.75 - ocena bardzo dobra
- od 3.26 do 3.75 - ocena raczej dobra
- od 2.76 do 3.25 - ocena przeciętna (neutralna)
- od 2.25 do 2.75 - ocena raczej zła
- poniżej 2.25 - ocena bardzo zła.
4.5.1. Harmonogram wdrażania Programu
W tabeli 4-3 przedstawiony został harmonogram wdrażania „Programu Ochrony
Środowiska dla miasta Poznania”. Harmonogram ten ma charakter ramowy. Możliwe są jego
modyfikacje – np. częstsza weryfikacja listy przedsięwzięć, lub wcześniejsza aktualizacja
programu – w zależności od zmieniających się uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych, a
także od oceny postępów w zakresie osiągania celów programu.
60
Tabela 4-3. Harmonogram wdrażania „Programu ochrony środowiska dla miasta Poznania”
Zadania
2009
2010
2011
2012
Realizacja celów
i kierunków działań na
lata 2009-2012
X
X
X
X
Aktualizacja celów
i kierunków działań
Cele i
priorytety
na lata
20132020-
Aktualizacja listy
przedsięwzięć
krótkoterminowych
w perspektywie
czteroletniej
Lista na
lata
20132014
Monitoring stanu
środowiska
Ocena realizacji listy
przedsięwzięć
Raporty z realizacji
programu
X
X
X
X
2013
2014
2015
Cele i
priorytety
na lata
2016-2023
X
Lista
na lata
20152016
Lista na
lata 20162019
X
X
X
Sporządzane co 2 lata
61
5. ASPEKTY FINANSOWE WDRAŻANIA PROGRAMU
5.1. Wprowadzenie
W niniejszym rozdziale omówiono potencjalne źródła finansowania (ze szczególnym
uwzględnieniem budżetu miasta) i ich szacunkowy udział w kosztach realizacji przedsięwzięć
zdefiniowanych w rozdziale 3 Koszty wdrażania „Programu...” zostały określone dla okresu
2009-2012 w oparciu o informacje zgłoszone przez różne jednostki nt. kosztów realizacji
konkretnych przedsięwzięć, szacunek kosztów przeprowadzony w oparciu o średnie wskaźniki
dotyczące budowy i eksploatacji urządzeń oraz dane z Wieloletniego Programu Inwestycyjnego
miasta Poznania. Dla kolejnych lat (po roku 2012) koszty powinny być szacowane w następnych
etapach realizacji Programu, w ramach uściślania informacji i korygowania działań na podstawie
monitoringu wdrażania Programu.
5.2. Ramy finansowe wdrażania „Programu Ochrony Środowiska”
Koszty przewidywanych przedsięwzięć daleko wykraczają poza możliwości finansowe
Miasta, stąd też realizacja poszczególnych zadań jest możliwa przy wspomaganiu ich
wykonywania ze źródeł zewnętrznych. Środki finansowe, które mogą by zaangażowane
w realizację przedsięwzięć zdefiniowanych w Programie stanowią:
- środki własne miasta (gminy i powiatu),
- środki podmiotów gospodarczych,
- środki budżetu państwa,
- budżet województwa wielkopolskiego,
- środki pochodzące z funduszy celowych,
- fundusze unijne, a w szczególności Fundusz Spójności oraz fundusze strukturalne,
- kredyty i pożyczki udzielane w bankach komercyjnych,
- kredyty i pożyczki o oprocentowaniu preferencyjnym udzielane przez instytucje wspierające
rozwój gmin i powiatów.
Specyfiką systemu finansowania ochrony środowiska w Polsce jest to, że większą część
wydatków ponoszą samorządy terytorialne, fundusze ekologiczne i przedsiębiorstwa, natomiast
udział środków budżetu państwa jest mały.
W najbliższych latach rola funduszy ekologicznych (przede wszystkim Narodowego
i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) powinna polegać na
koncentrowaniu środków na wspieraniu inwestycji priorytetowych z punktu widzenia integracji
z UE. Jednocześnie przewiduje się stopniowy spadek udziału funduszy ochrony środowiska ze
względu na ogólną poprawę stanu środowiska, a co za tym idzie – zmniejszenie wpływów
z opłat i kar ekologicznych. Inwestycje przewidywane do realizacji w przemyśle będą
finansowane ze środków własnych i kredytów komercyjnych oraz uzupełniająco z funduszy
ochrony środowiska, pod warunkiem uznania danego zadania za priorytetowe w skali
województwa. Istotny ciężar finansowania inwestycji w infrastrukturze pozostanie na barkach
gmin, które będą wspomagały się poprzez zaciąganie długu w bankach i międzynarodowych
instytucjach finansujących (np. EBOiR, EBI). Coraz częściej gminy podejmują decyzję
o udzielenie praw inwestorowi zewnętrznemu do wykonywania działań z zakresu ochrony
środowiska poprzez spółki z udziałem gminy.
62
W zakresie ochrony środowiska działają nw. organizacje i fundusze finansujące przedmiotowe
przedsięwzięcia:
 NARODOWY FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ –
największa instytucja finansująca przedsięwzięcia ochrony środowiska o zasięgu
ponadregionalnym i ogólnokrajowym w Polsce;
 WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ –
dofinansowuje zadania z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej
z uwzględnieniem celów określonych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony
środowiska (tj. -Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz.150) oraz w Polityce Ekologicznej Państw;
 GMINNY I POWIATOWY FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA – nie posiada osobowości
prawnej, przez co pozostaje w dyspozycji jednostek samorządu terytorialnego.
Dofinansowuje zadania z zakresu ochrony środowiska zgodnie z zakresem ujętym w art. 406
i 407 Prawa ochrony środowiska;
 NARODOWA FUNDACJA OCHRONY ŚRODOWISKA - fundacja zajmująca
opracowywaniem ekspertyz w zakresie ochrony środowiska oraz edukacją ekologiczną;
się
 FUNDACJA PARTNERSTWO DLA ŚRODOWISKA – Fundacja promuje działania na rzecz
ekorozwoju;
 REGIONALNE CENTRUM EKOLOGICZNE NA EUROPĘ ŚRODKOWĄ WSCHODNIĄ –
wspomaga swobodną wymianę informacji oraz udział społeczeństwa w podejmowaniu
decyzji dotyczących ochrony środowiska;
 FUNDUSZ SPÓJNOŚCI - jest instrumentem polityki strukturalnej Unii Europejskiej, lecz nie
zalicza się do funduszy strukturalnych. Pomoc z Funduszu Spójności ma zasięg krajowy,
a nie regionalny jak w przypadku funduszy strukturalnych. Celem nadrzędnym funduszu jest
wzmacnianie spójności społecznej i gospodarczej Unii poprzez finansowanie dużych
projektów tworzących spójną całość w zakresie ochrony środowiska i infrastruktury
transportowej. Poprzez Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013
finansowane będą projekty z zakresu:
- gospodarki wodno-ściekowej,
- gospodarki odpadami i ochrony powierzchni ziemi,
- zarządzania zasobami i przeciwdziałania zagrożeniom środowiska,
- dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska,
- ochrony przyrody i kształtowania postaw ekologicznych,
- Infrastruktury energetycznej przyjaznej środowisku i efektywność energetyczna.
„EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO - współfinansuje w zakresie części
priorytetów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2013 oraz poprzez
16 programów regionalnych współfinansuje projekty w bardzo szerokim spektrum
oddziaływania. Wielkopolski Regionalny Program Operacyjny w obszarze ochrony środowiska w
Priorytecie III: „Środowisko przyrodnicze” obejmuje pomocą finansową projekty z zakresu:
 racjonalnej gospodarki odpadami,
 infrastruktury energetycznej przyjaznej środowisku,
 wsparcia ochrony przyrody,
 gospodarki wodno – ściekowej,
 wzmocnienia ochrony przeciwpowodziowej,
 poprawy bezpieczeństwa środowiskowego i ekologicznego,
 zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii.
W ochronę środowiska wpisują się także projekty, objęte przez WRPO pomocą finansową,
zawarte w Priorytecie IV: „Rewitalizacja obszarów problemowych”:
63
 rewitalizacja obszarów miejskich,
 rewitalizacja obszarów poprzemysłowych i powojskowych.
 EUROPEJKI FUNDUSZ SPOŁECZNY, który współfinansuje Program Operacyjny Kapitał
Ludzki, może finansować projekty dotyczące szkoleń tematycznie związanych
z zagadnieniami ochrony środowiska.
5.3. Koszty realizacji przedsięwzięć w latach 2009-2012
Na podstawie przedstawionego harmonogramu wydatków na ochronę środowiska oraz
komunikację i transport, opartego o wykaz zadań z Wieloletniego Programu Inwestycyjnego dla
Miasta Poznania i uwzględnionych w Programie Ochrony Środowiska w latach 2009-2012
przewidywany koszt realizacji przedsięwzięć wyniesie 2 614 449,98 tys. zł.
Tabela 5-1. Wydatki na ochronę środowiska oraz komunikację i transport na podstawie
Wieloletniego Programu Inwestycyjnego dla Miasta Poznania uwzględnione w Programie Ochrony
Środowiska na lata 2009-2012
Uwzględnione zadanie
Przewidziane
nakłady w latach
2009-2012
Ogółem nakłady
w latach 2009-2012
OCHRONA WÓD
Modernizacja Lewobrzeżnej Oczyszczalni Ścieków przy ul. Serbskiej
w Poznaniu
Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacji - Poznań, etap 1
Modernizacja i rozbudowa systemu kanalizacji - Poznań, etap 2
Zagospodarowanie biogazu i termiczne suszenie osadów na COŚ
Budowa urządzeń do oczyszczania ścieków - wód opadowych,
pochodzących z powierzchni ulic
Budowa kolektora deszczowego "Piaśnica"
Budowa kolektora deszczowego Łacina (wyposażenie w infrastrukturę
obszaru aktywizacji gospodarczej "Łacina")
Budowa sieci wodociągowej oraz kanalizacji sanitarnej i deszczowej wraz z
budową dróg i chodników na terenie os. Księdza Skorupki
Budowa kolektora deszczowego „Nowa Bogdanka”- dokumentacja
projektowa
Budowa kanalizacji deszczowej Szczepankowo-Spławie - etap I
Modernizacja Toru Regatowego Malta (w tym oczyszczanie Jeziora
Maltańskiego)
155 895,55
7 566,67
11 007,53
29 420,37
4 000,00
31 945,00
31 907,60
10 339,46
5 000,00
14 453,20
34 172,00
335 707,38
OCHRONA PRZED HAŁASEM
Ochrona akustyczna ulic (m. in. poprzez budowę ekranów akustycznych,
wymianę okien na dźwiękoszczelne, wymianę nawierzchni dróg na tzw.
"ciche")
Modernizacja trasy tramwajowej ul. Kórnicka os. Lecha - Rondo Żegrze
Budowa trasy tramwajowej os. Lecha - Franowo
Przedłużenie linii tramwajowej z pętli Zawady do stacji kolejowej PoznańWschód
Przedłużenie trasy Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (PST) do Dworca
Zachodniego w Poznaniu
2 000,00
5 000,00
299 788,0
7 000,00
85 250,00
399 038,00
KSZTAŁTOWANIE I UTRZYMANIE ZIELENI MIEJSKIEJ
Park miejski na terenie Starego ZOO
Rewaloryzacja zieleni w centrum miasta - zieleniec przy ul. Zielonej
Konserwacja lub restytucja zieleni obiektów zabytkowych należących
do zasobów miasta
(np. rewaloryzacja zieleni w centrum miasta - Cmentarz Zasłużonych
Wielkopolan)
3 000,00
120,00
570,00
3 690,00
64
OCHRONA POWIETRZA
Organizacja ruchu sprzyjająca jego maksymalnej płynności (inteligentne
systemy sterowania ruchem, małe modernizacje, sygnalizacja świetlna)
Budowa dróg rowerowych
Termorenowacja budynków stanowiących zasoby jednostek
organizacyjnych miasta - szkoły, placówki oświatowe miasta
Termomodernizacja budynków komunalnych wraz z wykonaniem
niezbędnych prac modernizacyjnych
Termomodernizacja obiektów mieszczących NZOZ
24 350,00
4 700,00
15 725,00
6 000,00
3 000,00
53 775,00
BEZPIECZEŃSTWO CHEMICZNE, EKOLOGICZNE I ZDROWOTNE
Utworzenie Centrum Zarządzania Kryzysowego i Systemu Łączności Służb
Ratowniczych, budowa systemu informatycznego wspomagającego
zarządzanie w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń
10 000,00
10 000,00
KOMUNIKACJA, TRANSPORT
Budowa infrastruktury drogowej Strzeszyn "L"
Budowa dróg i infrastruktury drogowej w rejonie Marcelina,
ul. Bukowska, ul. Bułgarska
Modernizacja ul. Lechickiej w Poznaniu na odcinku od ul. Serbskiej
do ul. Naramowickiej
Przebudowa ul. Winogrady
Modernizacja ulic: Bułgarska - Węgorka - Ptasia - Rumuńska - Wałbrzyska
- Grunwaldzka - Marcelińska
Modernizacja ul. Obornickiej (etap I od ronda Obornickiego
do ul. Kurpińskiego i etap II od ul. Kurpińskiego do wiaduktu)
Przebudowa ul. Bukowskiej w Poznaniu (DW 307)
na odcinku od planowanego skrzyżowania z III ramą komunikacyjną
(ul. Prosta) do granicy miasta
Przebudowa wiaduktu Antoninek w ciągu ul. Warszawskiej
w Poznaniu (DK 92)
Przebudowa węzła komunikacyjnego Rondo Kaponiera
Ulica Polska-Bułgarska - etap II - ul. Bułgarska od ul. Marcelińskiej do ul.
Ptasiej
Modernizacja Alei Marcinkowskiego od Biblioteki Raczyńskich do ul. Solnej
16 083,00
13 000,00,
30 680,00
71 000,00
49 500,00
50 884,70
140 000,00
96 500,00
150 000,00
50 500,00
20 000,00
Węzeł komunikacyjny w ul. Królowej Jadwigi z przebudową skrzyżowania
ulic Górna Wilda - Dolna Wilda - Półwiejska wraz
z ul. Kościuszki
Przebudowa skrzyżowania ul. Bałtycka - Gdyńska - Syrenia
Ul. Arcybiskupa W. Dymka
Przebudowa ul. Krzywoustego w Poznaniu na odc. od ul. Pleszewskiej do
autostrady A2 (DK11)
Przebudowa wiaduktu Górczyńskiego wschodniego z ul. Ściegiennego
Odnowa infrastruktury transportu publicznego w związku z organizacją
EURO 2012 w Poznaniu
Przebudowa ul. Koszalińskiej związana z budową Strzeszyna "L"
Przebudowa dróg wewnętrznych
Przebudowa utwardzonych ulic wojewódzkich i powiatowych
Przebudowa utwardzonych ulic gminnych
Budowa nowego i przebudowa istniejącego układu drogowego wraz
z niezbędną infrastrukturą dla "Centrum Łacina"
Budowa dwujezdniowej ul. Nowe Zawady - etap II - od ul. Głównej
do ul. Podwale
Budowa układu drogowego ronda ul. Malwowa – Skórzewska -Złotowska
Budowa ul. Bohaterów Westerplatte
Budowa ul. Nowej Naramowickiej na odc. od węzła Naramowicka
do torów PKP
Budowa Węzła Drogowego DĘBIEC
Ulica Św. Wawrzyńca - (etap I od ul. Żeromskiego do ul. Kościelnej, etap II
do ul. Puławskiego)
Przebudowa ul. Grunwaldzkiej do układu dwujezdniowego na odc. od
ul. Smoluchowskiego do wiaduktu nad torami PKP
Budowa Węzła Koszalińska wraz z wiaduktem nad linią kolejową Poznań Piła (DK 92) - węzeł Koszalińska
13 000,00
10 000,00
6 456,90
105 000,00
45 000,00
325 305,00
19 800,00
3 000,00
33 000,00
23 500,00
1 000,00
45 000,00
3 000,00
500,00
70 000,00
93 900,00
25 000,00
100 690,0
8 000,00
1 812 239,60
65
Budowa Węzła Koszalińska wraz z wiaduktem nad linią kolejową Poznań Piła (DK 92) - wiadukt kolejowy
Budowa Węzła Naramowicka w ciągu ul. Lechickiej w Poznaniu (DK 92)
Budowa wiaduktu nad torami PKP w ciągu ul Grunwaldzkiej
na Junikowie - projekt
Ulice lokalne i peryferyjne (Realizacja Programu budowy ulic lokalnych i
peryferyjnych)
Budowa ulic publicznych na os. Naramowice – Czarnucha
Realizacja odcinków Ringu
Wiadukt Starołęka - prace przygotowawcze
Budowa fragmentu III ramy komunikacyjnej w Poznaniu
od ul. Hetmańskiej do ul. Krzywoustego - budowa przedłużenia
ul. Hetmańskiej od ronda Żegrze do ul. Krzywoustego
III Rama komunikacyjna - odcinek zachodni - prace przygotowawcze
15 000,00
39 000,00
3 000,00
41 000,00
7 000,00
3 000,00
2 500,00
51 500,00
30 940,00
RAZEM 2 614 449,98
Kształtowanie infrastruktury komunikacyjnej i transportowej Poznania wpływa pośrednio
na środowisko miasta i jego poszczególne komponenty. Dzięki modernizacji i integracji systemu
transportowego zmniejszenia się negatywny wpływ na środowisko, stąd też komunikacja
i transport zostały uwzględnione w harmonogramie wydatków na ochronę środowiska w latach
2009-2012.
5.4. Analiza budżetu Miasta Poznań
5.4.1. Sprawozdanie ekonomiczne z budżetu miasta za lata 2004-2008
W poniższej tabeli przedstawiono wykonania budżetu miasta Poznań za lata 20042008, ze wskazaniem głównych źródeł dochodów, w podziale na:
- dochody własne, które stanowią średnio 69% dochodów,
- udział w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa, który kształtuje się na
poziomie średnim w wysokości 32,88% dochodów,
- subwencje, które kształtują się na poziomie 22,32% dochodów,
- dotacje, które kształtują się na poziomie 7,6% dochodów.
Po stronie wydatków wyróżnić należy dwie kategorie:
- wydatki bieżące, które stanowią średnio 86,6% ogółu wydatków,
- wydatki majątkowe (w nich zaś 83,41% stanowią wydatki inwestycyjne), które stanowią
ok.13,44% ogółu wydatków.
Tabela 5-2. Syntetyczne zestawienie źródeł dochodów i wydatków budżetowych miasta Poznań
w latach 2004-2008 [zł]
Wyszczególnienie
2004
2005
2006
2007
2008
(plan na
31.12.08)
DOCHODY, w tym:
1 470 006 253
1 668 268 655
1 745 349 890
2 238 196 071
2 337 778 942
Własne
1 026 332 741
1 168 593 580
1 185 612 136
1 493 755 847
1 601 089 837
483 327 273
558 665 851
635 457 093
777 819 165
743 229 613
w tym udziały
w podatkach
stanowiących
dochód państwa
66
Subwencje
328 129 039
352 758 366
372 183 026
398 613 600
428 532 892
Dotacje
111 772 588
127 694 906
141 343 382
148 965 893
187 681 766
PRZYCHODY
120 420 100
137 468 989
163 757 452
151 259 877
272 249 753
0
0
0
385 000
385 000
27 844 100
27 808 450
188
3 178 562
0
1 576 000
8 160 539
46 910 337
22 337 900
209 295 300
0
0
346 927
358 415
62 569 453
91 000 000
101 500 000
116 500 000
125 000 000
0
WYDATKI
1 484 075 984
1 689 858 822
1 875 496 576
2 107 024 033
2 476 146 236
Wydatki bieżące
1 284 673 630
1 361 882 260
1 342 994 730
1 492 828 949
1 750 488 418
29 179 410
34 460 042
25 448 553
29 007 706
46 310 000
Wydatki
majątkowe
199 402 354
327 976 562
532 501 846
614 195 084
725 657 818
W tym
inwestycyjne
166 327 354
286 957 296
500 329 637
569 486 764
693 917 818
67 963 716
56 756 734
74 205 488
180 663 876
133 882 459
-14 069 731
-21 590 167
-130 146 687
131 172 037
- 138 367 294
W tym środki ze
spłat pożyczek i
kredytów
udzielonych ze
środków
publicznych
W tym
prywatyzacja
mienia
W tym kredyt/
pożyczka
W tym wolne
środki i nadwyżka
z lat ubiegłych
Emisja obligacji
w tym na obsługę
długu
ROZCHODY
(spłata pożyczek i
kredytów, pożyczki
udzielane)
WYNIK
Dynamika zmian przedstawia się następująco (5-3).
Tabela 5-3. Dynamika zmian głównych pozycji budżetowych miasta Poznań w latach 2004-2008 [zł]
2005/2004
2006/2005
2007/2006
2008
(plan)/2007
DOCHODY
113%
105%
128%
104%
Własne
114%
102%
126%
107%
Udział w podatkach
stanowiących dochód
państwa
116%
114%
122%
96%
Wyszczególnienie
67
Subwencje
108%
106%
107%
108%
Dotacje
114%
111%
105%
126%
WYDATKI
114%
111%
112%
118%
Wydatki bieżące
106%
99%
111%
117%
Wydatki majątkowe
165%
162%
115%
118%
5.4.2. Analiza wskaźnikowa zdolności kredytowej jednostki administracyjnej
Wskaźniki charakteryzujące zdolność kredytową powiatu przedstawiają się tak jak to
przedstawia tabela 5-4.
Wskaźnik dochodowości jest miernikiem zamożności. Im wyższy poziom tego wskaźnika tym
powiat z większą łatwością wykonuje zadania publiczne na rzecz swoich mieszkańców.
Wskaźnik inwestycyjny określa udział inwestycji w wydatkach i jest związany z poziomem
zamożności powiatu.
Wskaźnik zadłużenia 1 określa na ile powiat będzie mógł prowadzić obsługę bieżących
zobowiązań na poziomie dochodów wykonanych w roku ubiegłym.
Wskaźnik zadłużenia 2 określa, czy zadłużenie powiatu nie przekroczy 15% wysokości
dochodów.
Wskaźnik możliwości zadłużenia określa relację długu powiatu w stosunku do dochodów w roku
bieżącym (max 60% dochodów).
Wskaźnik struktury 1 określa poziom środków własnych powiatu. Dopełnienie do stu określa
udział uzyskanych środków obcych w środkach finansowych.
Wskaźnik struktury 2 określa poziom wydatków poniesionych na realizację zadań własnych.
Dopełnienie do stu tego wskaźnika określa udział spłat pozyskanych środków obcych
w środkach finansowych. Poziom wydatków finansowych określa stopień obciążenia powiatu
z tytułu obsługi zadłużenia.
Poziom wydatków finansowych określa stopień obciążenia powiatu z tytułu obsługi zadłużenia.
Tabela 5-4. Wskaźniki finansowe dla oceny zdolności kredytowej miasta
Lp
.
Wskaźniki
1.
Wskaźnik
dochodowoś
ci
2.
3.
Poziom
wydatków
inwestycyjny
ch
Wskaźnik
zadłużenia 1
Wykonania
2004
Wykonania
2005
Wykonania
2006
Wykonania
2007
2008
(plan na
31.12.08)
Dochody miasta na
jednego mieszkańca
2575,3
2 937,6
3 089,1
3 989,6
4 178,6
Wydatki inwestycyjne/
wydatki
13,4%
19,4%
28,4%
29,1%
28,0%
Obsługa zobowiązań
w roku
7,5%
6,2%
6,0%
12,0%
7,8%
Opis wskaźnika
68
3a
Wskaźnik
zadłużenia 2
4.
Wskaźnik
zadłużenia
miasta
5.
Struktura 1
6.
Struktura 2
7.
Poziom
wydatków
finansowych
bieżącym/dochody
budżetu ogółem
zrealizowane w roku
poprzednim
(rata kredytów
i pożyczek
+ odsetki)/ dochody
budżetu ogółem
zrealizowane
w roku bieżącym
< 15%
kwota zadłużenia/
dochody budżetu
w roku bieżącym
<60%
dochody
zrealizowane
w roku bieżącym/
dochody
+ przychody
budżetu zrealizowane
w roku bieżącym
wydatki zrealizowane
w roku
bieżącym/ wydatki +
rozchody
zrealizowane
w roku bieżącym
wydatki finansowe
w roku bieżącym/
wydatki roku
bieżącego
6,6%
5,4%
5,7%
9,4%
7,5%
34,7%
32,9%
36,5%
27,0%
21,8%
92,4%
92,4%
91,4%
93,7%
89,6%
95,6%
96,7%
96,2%
92,1%
94,9%
2,0%
2,0%
1,3%
1,4%
1,9%
Z analizy powyższych wskaźników wynika, że:
- wskaźnik dochodowości kształtuje się na wysokim poziomie,
- wydatki inwestycyjne są na stosunkowo wysokim poziomie i w analizowanym okresie
wynosiły średnio 22,6%,
- wskaźnik zadłużenia 2 i wskaźnik możliwości zadłużania w żadnym z analizowanych lat
nie przekracza wartości granicznej,
- wskaźnik struktury 1 mówi, że miasto w niewielkim stopniu posiłkuje się długiem,
- wskaźnik struktury 2 oraz wskaźnik poziomu wydatków finansowych mówi, że spłata
zadłużenia oraz obsługa długu stanowią stosunkowo niewielką część wydatków
z budżetu.
5.4.3. Ocena dotychczasowych wydatków na ochronę środowiska
Głównym źródłem finansowania wydatków na ochronę środowiska w mieście są:
budżet Miasta, Gminny oraz Powiatowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
oraz inne podmioty udzielające pomocy finansowej (w tym Wojewódzki i Narodowy Fundusz
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej). Zestawienie dochodów, jak i wydatków PFOŚiGW
GFOŚiGW w Poznaniu przedstawia poniższa tabela (Tabela).
69
Tabela 5-5. Wykonanie GFOŚiGW i PFOŚiGW w latach 2004-2008 i plan na 2009
Wyszczególnienie
Wykonanie
2004
Wykonanie
2005
Wykonanie
2006
Wykonanie
2007
Wykonanie
2008
Plan 2009
Stan funduszy na
początek okresu
4 208 357,52
4 094 505,70
12 889 692,68
6 872 621,76
1 788 668,85
3 023 511,00
Przychody
GiPFOSiGW
8 873 971,85
15 529 398,15
8 336 277,95
6 246 740,55
6 630 176,25
5 026 251,00
WYDATKI WG
PRZEDMIOTÓW
8 987 823,67
6 734 211,17
14 353 348,87
11 330 693,46
5 395 334,10
8 049 762,00
Gospodarka
odpadami
136 381,97
700 746,24
199 936,36
120 000,00
431 944,13
1 245 759,24
Ochrona powietrza
361 942,19
92 266,61
8 001,00
0,00
0,00
10 000,00
2 874 139,74
1 686 681,92
4 594 331,96
5 085 569,78
1 194 055,25
1 651 500,00
524 904,00
347 500,00
173 825,00
32 000,00
0,00
0,00
3 990 188,69
3 258 783,65
8 241 920,08
5 162 344,72
2 736 648,47
3 091 541,00
Edukacja
ekologiczna
443 757,13
306 546,33
372 792,12
503 079,75
824 767,45
1 540 090,00
Ochrona
powierzchni ziemi
357 031,90
0,00
48 000,00
290 994,83
0,00
0,00
Inne dziedziny
(np. monitoring)
299 478,05
341 686,42
714 542,35
136 704,38
207 918,80
509 000,00
4 094 505,70
12 889 692,68
6 872 621,76
1 788 668,85
3 023 511,00
1 871,76
Ochrona wód
i gospodarka
wodno-ściekowa
Ochrona przed
hałasem
Ochrona przyrody
Stan funduszy na
koniec okresu
Analizując wykonanie GFOŚiGW i PFOŚiGW (wg kryterium przedmiotowego) w latach
2004-2007, należy stwierdzić, że w tym czasie dominowały wydatki na gospodarkę wodnościekową oraz inwestycje związane z ochroną przyrody. Udział poszczególnych wydatków
w budżecie GFOŚiGW i PFOŚiGW przedstawia tabela.
Tabela 5-6. Udział poszczególnych wydatków w budżecie GFOŚiGW i PFOŚiGW w latach 2004-2008
i w planie na rok 2009 [%]
Wyszczególnienie
Wykonanie
2004
Wykonanie
2005
Wykonanie
2006
Wykonania
2007
Wykonania
2008
Plan na
2009
Gospodarka
odpadami
1,52%
10,41%
1,39%
1,06%
8%
15,50%
Ochrona powietrza
4,03%
1,37%
0,06%
0%
0%
0,12%
31,98%
25,05%
32,01%
44,88%
22,13%
20,52%
Ochrona wód
i gospodarka
wodno-ściekowa
70
Ochrona przed
hałasem
5,84%
5,16%
1,21%
0,28%
0%
44,40%
48,39%
57,42%
45,56%
50.72%
38,41%
Edukacja
ekologiczna
4,94%
4,55%
2,60%
4,44%
15.30%
19,13%
Ochrona powierzchni
ziemi
3,97%
0%
0,33%
2,57%
0%
Inne dziedziny
(np. monitoring)
3,33%
5,07%
4,98%
1,21%
3,85%
Ochrona przyrody
0%
0%
6,32%
5.4.4. Prognoza dochodów i wydatków budżetu miasta na lata 2009-2012
W celu dokonania wieloletnich projekcji dochodów i wydatków budżetowych
uwzględniających trendy i kierunki rozwoju ekonomicznego został opracowany Wieloletni Plan
Finansowy oraz Wieloletni Program Inwestycyjny dla Miasta Poznania. Prognozę budżetu
miasta przedstawia poniższa tabela.
Tabela 5-7. Prognoza budżetu miasta Poznań na lata 2009-2012 wg Wieloletniego Planu
Finansowego [zł]
Wyszczególnienie
2009
2010
2011
2012
DOCHODY
2 529 122 992
2 674 696 214
2 860 738 555
3 161 221 562
WYDATKI
3 136 010 267
3 203 775 423
3 380 442 513
3 279 003 894
36 300 000
66 003 171
95 330 828
116 831 553
1 107 392 746
1 146 883 000
1 249 997 900
1 085 899 300
99 902 725
176 970 790
142 946 041
150 867 668
708 190 000
706 050 000
662 650 000
268 650 000
- 606 887 275
- 529 079 209
- 519 703 959
-117 782 331
981 659 576
1 481 888 786
2 001 592 745
2 119 375 076
36,9%
51,6%
59,9%
55,2%
5,3%
7,0%
7,8%
7,8%
W tym odsetki
W tym wydatki na
WPI
SPŁATA
ZADŁUŻENIA
PRZYCHODY
Wynik budżetu
Zadłużenie na
koniec roku
Zadłużenie na
koniec roku w %
dochodów
Obsługa
zadłużenia
w stosunku do
dochodów
71
6. LITERATURA
[1]
[2]
[3]
[4]
[5]
[6]
[7]
[8]
[9]
[10]
[11]
[12]
[13]
[14]
[16]
[15]
[16]
[17]
[18]
[18]
[19]
[20]
[21]
Strategia
rozwoju
Województwa
Wielkopolskiego,
Sejmik
Województwa
Wielkopolskiego, Poznań, 2005r.
Studium Uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania,
Zarząd Miasta Poznania, Poznań, 2008 r.
Plan Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005-2010, Urząd Miasta Poznania
Wieloletni Program Inwestycyjny na lata 2009 – 2013, Urząd Miasta Poznania
Niedzielski P. i inni, Arsen, antymon i selen w wodach miasta Poznania
mikrozanieczyszczenia czy mikroskładniki?, Poznań, 2002r.
Wiesiołowski J. i inni, Wśród zwierząt i roślin – Kronika Miasta Poznania, Poznańska
Drukarnia Naukowa, Poznań, 2002r.
Poznań 2003. Raport o stanie Miasta, Urząd Miasta Poznania
Strategia rozwoju rynku turystycznego w Poznaniu, Urząd Miasta Poznania, Poznań,
2000r.
Szczechowiak E. I inni, Program zaopatrzenia w ciepło Miasta Poznania do roku 2010,
Instytut Inżynierii Środowiska Politechniki Poznańskiej, Segita, Poznań, 1995r.
Program ratowania i rekonstrukcji drzewostanów przyulicznych na terenie aglomeracji
poznańskiej, Urząd Miasta Poznania, Poznań, 2001r.
Haber Z. I inni, Perspektywiczny program kształtowania i rozwoju terenów zieleni Miasta
Poznania, Katedra Terenów Zieleni Akademii Rolniczej, Poznań, 1994r.
Program oczyszczania ścieków odprowadzanych kanałami deszczowymi z terenu
Miasta Poznania, Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 2001r.
Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w roku 2007, Wojewódzki Inspektorat
Ochrony Środowiska w Poznaniu, Poznań, 2008r.
Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w roku 2006, Wojewódzki Inspektorat
Ochrony Środowiska w Poznaniu, Poznań, 2007r.
Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w roku 2002, Wojewódzki Inspektorat
Ochrony Środowiska w Poznaniu, Poznań, 2003r.
„Raport o stanie środowiska w Wielkopolsce w 2001 roku”, Wojewódzki Inspektorat
Ochrony Środowiska w Poznaniu, Poznań, 2002r.
Zasobność i zanieczyszczenie gleb Wielkopolski - stan na rok 2000, Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Stacja Chemiczno-Rolnicza – Oddział
w Poznaniu, Poznań, 2000r.
Stan zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego w Poznaniu, Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Urząd Miasta Poznania – Wydział Ochrony
Środowiska, Poznań, 2000r.
Program ochrony powietrza dla miasta Poznania, Urząd Miasta Poznania – Wydział
Ochrony Środowiska, 2007 r.
Raport zdrowotny Miasta Poznania 1997 – 1999, Urząd Miasta Poznania – Wydział
Zdrowia i Spraw Społecznych, Poznań, 2001r.
Kołaska A. I inni, Klimat akustyczny Miasta Poznania (1997 – 1999), Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Urząd Miasta Poznania – Wydział Ochrony
Środowiska, Poznań, 1999r.
Kurek L. I inni, Środowisko naturalne Miasta Poznania – część I, Urząd Miejski w
Poznaniu – Wydział Ochrony Środowiska, Poznań, 1996r.
Kurek L. I inni, Środowisko naturalne Miasta Poznania – część II, Urząd Miejski w
Poznaniu – Wydział Ochrony Środowiska, Poznań, 1997r.
72
[22] Kurek L. I inni, Środowisko naturalne Miasta Poznania – część III, Urząd Miejski w
Poznaniu – Wydział Ochrony Środowiska, Poznań, 1997r.
[23] Kurek L. I inni, Program ochrony wód rzeki Cybiny, Urząd Miejski w Poznaniu – Wydział
Ochrony Środowiska, Poznań, 1998r.
[24] Kurek L., Ocena stanu wybranych aspektów środowiskowych Poznania, praca
niepublikowana, 2002r.
[25] Kurek L., Preferowane kierunki działań proekologicznych w aglomeracji poznańskiej w
świetle zasady zrównoważonego rozwoju, 2002r.
[26] Kurek L., Szczepanowski P., Synergiczna polityka strukturalnych przekształceń i
podtrzymywanego rozwoju gospodarki Poznania – zadanie 6.4 „Ocena stanu
środowiska miejskiego”, Projekt Badawczy pod kierunkiem prof. dr hab.
R. Domańskiego, Poznań, 1998r.
[27] Zgrabczyński J., Ocena stanu technicznego i warunków przepływu wody w wybranych
ciekach na terenie miasta Poznania po wykonanej w latach1993 – 1994 konserwacji
wraz z oceną jakości wody, Zakład Projektowania i Realizacji w Zakresie Ochrony
Środowiska EKOLOGIA, Robakowo, gmina Kórnik,
[28] Rocznik statystyczny Poznania 2007, Urząd Statystyczny w Poznaniu, Poznań, 2008r.
[29] Ochrona środowiska w województwie wielkopolskim w latach 1999 – 2001, Urząd
Statystyczny w Poznaniu, Poznań, 2003r.
[30] Chmal R., Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej Polski w skali 1:50 000,
arkusz Poznań, Państwowy Instytut Geologiczny, 1997r.
[31] Grocholski W., Budowa geologiczna przedkenozoicznego podłoża Wielkopolski,
Przewodnik 62 Zjazdu PTG Poznaniu, 1991r.,
[32] Krawczyńska – Grocholska H., Z badań palinologicznych karbonu północno-zachodniej
Polski, Przegląd Górniczy nr 1, 1975r.
[33] Krygowski B., Spostrzeżenia dotyczące wieku struktur glacitektonicznych oraz ich
prawdopodobnego diapirowego charakteru, sprawozdania poznańskiego Towarzystwa
Przyjaciół Nauk nr 63, Poznań, 1961r.
[34] Janyszek S., Kepel A., Pawłowski A., Plan ochrony i zagospodarowania dydaktyczno—
turystycznego użytku ekologicznego „Głuszynka”, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody
„Salamandra”, 1996r.
[35] Janyszek S., Kepel A., Pawłowski A., Plan ochrony i zagospodarowania dydaktyczno—
turystycznego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Morasko”, Polskie Towarzystwo
Ochrony Przyrody „Salamandra”,
[36] Kepel A. i inni, Walory przyrodnicze i plan ochrony użytku ekologicznego „Fort I –
Starołęka”, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, 2000r.
[37] Materiały z seminarium z dn. 7.03.1996r. w Miejskiej Pracowni Urbanistycznej
w urzędzie Miasta w Poznaniu, Ochrona zimowisk nietoperzy w fortyfikacjach
poznańskich, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”,
[38] Kepel A., Porosty Poznania jako wskaźnik zanieczyszczenia atmosfery, Uniwersytet im.
Adama Mickiewicza; Wydział Biologii, 1999.
[39] Mapa hydrogeologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Poznań (2000), Biuro Studiów
i Badań Hydrogeologicznych i Geofizycznych HYDROCONSULT Sp. z o.o.
[40] Szczegółowa mapa geologiczna Polski w skali 1:50 000, arkusz Poznań (1990),
Państwowy Instytut Geologiczny.
[41] Mapa akustyczna miasta Poznania wraz z programem ochrony środowiska przed
hałasem, http:/www.poznan.pl/
[41] Materiały ankietowe przeprowadzone przez Uniwersytet A. Mickiewicza w Poznaniu
[42] Materiały promocyjne, strona internetowa http://www.city.poznan.pl/
[43] Materiały dotyczące badania jakości życia, http://www.poznan.pl/
73
7. STRESZCZENIE
Program Ochrony Środowiska dla Miasta Poznania jest dokumentem uchwalanym
przez Radę Miasta dla realizacji zapisów polityki ekologicznej państwa. Zakres programu
odpowiada wymogom określonym przez ustawę „Prawo ochrony środowiska”. Program zawiera
cele do osiągnięcia w perspektywie długoterminowej, priorytetowe kierunki działań związanych
z ochroną środowiska w perspektywie roku 2015 oraz szczegółowy wykaz zadań do roku 2012.
Zadania ujęto, w strukturze celów i priorytetów, w harmonogram rzeczowo-finansowy (w rozbiciu
na lata), w którym podano zasady odpowiedzialności i współpracy a także wskazano zewnętrzne
źródła finansowania. W programie zawarto także propozycje procedur zarządzania jego
realizacją oraz propozycję systemu oceny skuteczności wdrażania. Wybór celów, priorytetów
i zadań jest dorobkiem analizy dokumentów strategicznych szczebla wojewódzkiego
i miejskiego, programów inwestycyjnych realizowanych na terenie miasta, opracowań
naukowych, uwarunkowań finansowych oraz konsultacji, którymi objęto zainteresowane
podmioty samorządowe, gospodarcze i środowiska opiniotwórcze miasta. W szczególności,
program jest zgodny z obowiązującym programem ochrony środowiska dla województwa
wielkopolskiego a także z Planem Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005-2010. Przyjęto, że
cele strategiczne i priorytetowe kierunki działań są pochodną stanu środowiska miasta oraz
całokształtu zewnętrznych i wewnętrznych uwarunkowań społeczno-politycznych. Możliwości
realizacji konkretnych zadań, zwłaszcza inwestycyjnych determinowane są jednak przez
uwarunkowania ekonomiczne. Ostatecznym celem realizacji programu jest osiągnięcie takiego
stanu środowiska, który nie będzie stanowił bariery ograniczającej jakość życia mieszkańców
Poznania. Wśród różnych zadań na czoło wysuwa się poprawa klimatu akustycznego miasta
oraz poprawa stanu zasobów wodnych. Dla trwałej poprawy w tym zakresie niezbędne jest
radykalne zmniejszenie uciążliwości akustycznych ze strony systemu transportowego oraz
ostateczne uporządkowanie gospodarki ściekowej. O jakości środowiska decyduje jednak
kompleksowe oddziaływanie jego wszystkich elementów. W warunkach Poznania istotnym
zadaniem jest m.in. optymalne użytkowanie obszarów czynnych biologicznie, w tym zieleni
urządzonej – zarówno dla kształtowania krajobrazu miasta, jak dla ochrony różnorodności
biologicznej. Dla osiągnięcia najwyższej jakości powietrza niezbędne jest nie tylko
uporządkowanie systemu transportowego, ale także dokończenie realizacji programu
zaopatrzenia miasta w energię cieplną. Program ochrony środowiska opracowany został
w trzech aspektach: działań systemowych (w związku z systemem transportowym, rekreacją,
osadnictwem, przemysłem i energetyką, rolnictwem, edukacją ekologiczną i współpracą
ponadlokalną), ochrony dziedzictwa przyrodniczego wraz z racjonalnym użytkowaniem zasobów
przyrody oraz poprawy jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego. Obejmuje on zatem
większość dziedzin życia miasta. Z tego względu znaczącą uwagę poświęcono zasadom
zintegrowanego zarządzania środowiskiem w skali miasta. Do istotnych narzędzi zarządzania
należy zaproponowany zestaw wskaźników służących zarówno diagnozowaniu stanu
środowiska, jak mierzeniu postępów we wdrażaniu programu. Procedury zarządzania realizacją
Programu Ochrony Środowiska dla Miasta Poznania uwzględniać będą szeroki udział
społeczności miasta. Ocena wdrażania programu, wraz z ewentualną weryfikacją zadań
krótkoterminowych, dokonywana będzie co dwa lata. Program będzie aktualizowany co cztery
lata.
Problemy środowiskowe miasta Poznania związane z odpadami oraz przedsięwzięcia
na rzecz rozwiązania tych problemów są przedmiotem osobnego planu gospodarki odpadami.
74
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards