praca-magisterska

advertisement
Procesy
geologiczne.
Adrian Wojciechowski kl. II ”Td”
Litosfera
Litosfera jest to zewnętrzna, najbardziej sztywna strefa kuli ziemskiej o
grubości 50 - 70 kilometrów pod oceanami, i 80 - 150 kilometrów pod
kontynentami. Obejmuje skorupę ziemską i górną część płaszcza Ziemi.
Nauka zwana geofizyką, dzieli wnętrze Ziemi na trzy główne strefy :
skorupę ziemską, płaszcz i jądro. Każda z tych stref budujących Ziemię,
ma inną budowę, właściwości fizyczne i chemiczne. Między tymi
warstwami, geofizyka wskazuje na tak zwane powierzchnie nieciągłości.
Każda z tych powierzchni oddziela od siebie strefy Ziemi. Znamy między
innymi nierównomiernie rozłożoną na głębokości strefę nieciągłości Moho.
W każdej z trzech głównych stref ziemskich, istnieje dalszy podział na
pewne charakterystyczne podgrupy warstw. Najcieńszą warstwę litosfery
tworzy skorupa ziemska. Zawiera ona - mówiąc w skrocie - cały układ
okresowy pierwiastków chemicznych. Skorupę ziemską tworzą dwie sfery :
bazaltowa i granitowa. Magnez, krzem i tlen to składniki strefy bazaltowej
nazywanej sima, natomiast strefa granitowa, nazywana sial, zbudowana
jest z krzemu, glinu i tlenu. Charakterystyczne dla skorupy ziemskiej jest
to, że jest ona ruchoma, podlega stałym przemieszczeniom w poziomie i w
pionie. Pod cienką warstwą skorupy ziemskiej rozciąga się zewnętrzny i
wewnętrzny płaszcz ziemi. Crofesima to nazwa płaszcza zewnętrznego
zbudowanego z czterech pierwiastków : magnezu, krzemu, żelaza i
chromu. Na głębokości około 150 km, płaszcz ma charakter plastyczny.
Plastyczność tej części płaszcza powoduje ruchliwość skorupy ziemskiej i
przemieszczanie. Poniżej crofesimy znajduje się płaszcz wewnętrzny, czyli
nifesima. Składniki tej części to : nikiel, żelazo, krzem i magnez.
Przemieszczanie się mas plastycznych związane jest prawdopodobnie z
ciepłem wpływającym na materię. Temperatura w płaszczu wewnętrznym
osiąga powyżej 1300 stopni Celsjusza. Materia o tej temperaturze nosi
nazwę magmy. Różnice temperatur powodują wytwarzanie się prądów
cieplnych - wywołują one ruchy tektoniczne. Wybuchy wulkaniczne i
trzęsienia ziemi są najpewniej efektem wyrównywania temperatur
wewnątrz ziemi. Na głębokości około trzech tysięcy kilometrów w głąb
Ziemi, kończy się płaszcz i zaczyna się jądro. Podobnie jak płaszcz Ziemi
tak i jądro Ziemi dzieli się na część zewnętrzną i wewnętrzną. Zakłada się,
że część wewnętrzna jądra ma konsystencję ciała stałego, natomiast
zewnętrzna jest ciekła. Trudno jest sobie wyobrazić jak bardzo wysokie
jest ciśnienie jądra - wynosi ono więcej niż 3,5 miliona atmosfer.
Tak pokrótce wygląda budowa wnętrza Ziemi, począwszy od zewnętrznej
części skorupy ziemskiej do jądra. Nas jednak najbardziej interesuje
litosfera, czyli skorupa ziemska z górną częścią płaszcza Ziemi. Litosfera
jest niejednorodna, stosunkowo chłodna i sztywna. Skorupa kontynentalna
składa się z warstwy osadowej oraz granitowej i bazaltowej, a skorupę
oceaniczną charakteryzuje brak warstwy granitowej.
Część litosfery zwana płaszczem Ziemi, inaczej mezosfera, jest to
środkowa strefa kuli ziemskiej zawarta między dolną granicą skorupy
ziemskiej (na głębokości około 30 kilometrów). Teoria tektoniki płyt,
zakłada że litosfera podzielona jest na stale przemieszczające się
względem siebie płyty. Dzieje się tak pod wpływem prądów w płaszczu
Ziemi. Zasadniczo wyróżnia się w litosferze płyty : euroazjatycką,
afrykańską, indo - australijską, pacyficzną, amerykańską i antarktyczną.
Granice płyt, to doliny ryftowe i rowy oceaniczne. Podsuwanie się jednej
płyty pod drugą, występuje w tej strefie nazywanej strefą subdukcji. To,
że płyty litosfery ulegają przesunięciom, powoduje tworzenie olbrzymich
łańcuchów górskich, trzęsienia ziemi i wybuchy wulkanów. Przesunięcia te
wynoszą do 10 centymetrów rocznie i jest prawdopodobne że za miliony
lat kontynenty ulegną innemu rozmieszczeniu. Skorupę ziemską budują
skały, w skład których wchodzą różnorodne minerały. Ogólnie skały można
podzielić na osadowe, pochodzenia chemicznego i metamorficzne.
Zewnętrzną warstwę skorupy ziemskiej czyli litosferę której podłoże jest
obciążone budowlą ( za pośrednictwem jej fundamentu ) nazywamy
gruntem budowlanym. Nośność gruntu budowlanego zwiększa się przez
jego zagęszczenie. Aby to osiągnąć, przeprowadza się wbijanie pali,
krzemianowanie lub zeskalanie. Od tego, jaki jest rodzaj gruntu
budowlanego, zależy przebieg osiadania budowli. Przydatnością gruntów
do celów budowlanych zajmuje się dział nauki zwany geotechniką. Nauka
ta ma fundamentalne znaczenie w konstruowaniu budowli. Należy mieć
doskonałą wiedzę na temat nośności gruntu i jego właściwości fizycznych i
chemicznych, aby budynek nie osiadł. Aby nie dopuścić do takiej sytuacji,
należy perfekcyjnie zbadać : gęstość pozorną, gęstość szkieletu
gruntowego, wilgotność gruntu, skład uziarnienia, wodoprzepuszczalność,
stan zagęszczenia gruntu i konsystencję gruntu. Dokładność w ocenie,
gwarantuje pomyślność w postawieniu budowli. Bardzo istotną
właściwością mechaniczną gruntów jest ich wytrzymałość na ściskanie,
ścinanie oraz ściśliwość gruntu. Wytrzymałość na ściskanie określa
przydatność do posadowienia obiektów budowlanych. Gruntu nie można
obciążać do granic wytrzymałości. Wytrzymałość na ścinanie zależy od
spójności między cząsteczkowej i od tarcia między cząsteczkami gruntu.
Właściwe określenie wytrzymałości zapobiega osiadaniu obiektów
budowlanych oraz zsuwaniu się skarp do wykopu. Najważniejszą cechą
gruntu budowlanego jest ściśliwość gruntu. Od niej zależy osiadanie
obiektu budowlanego który jest posadowiony w gruncie. Pod wpływem
osiadania, pod fundamentem powstają naprężenia, które nazywamy
rzeczywistymi. Jeszcze inną właściwością mechaniczną gruntu jest kąt
stoku naturalnego . Określa on najwyższe z możliwych nachylenia gruntu
w zboczu. Kąt odłamu gruntu, to część gruntu, która może się obsunąć.
Geologicznie skorupa ziemska jest bardzo niejednorodna, także grunty są
ze sobą przemieszane. Wyróżniamy grunty skaliste, mineralne - mało
spoiste, średnio spoiste, ale też o dużej spoistości i organiczne. Od tego,
jaki jest rodzaj gruntu, zależy organizacja pracy na budowie. Niezwykle
istotne znaczenie ma rozeznanie gruntów w pracach budowlanych na
dużych głębokościach. Każda warstwa gruntu wymaga stosowania innych
technik przy wykopach . W zależności od rodzaju gruntu, należy
dostosować sprzęt do prac budowlanych. W gruntach skalistych trzeba np.
często stosować materiały wybuchowe zamiast typowego sprzętu
wydobywczego. Dużą wagę w budownictwie, obok rodzaju gruntu mają
warunki pogodowe - mróz i duża wilgotność mogą utrudnić lub zniszczyć
efekty pracy zespołów budowlanych. Zewnętrzna warstwa litosfery,
narzuca przez swą wielką różnorodność, konieczność uwzględnienia
wszystkich enzymów, które mają stanowić o końcowym efekcie
prowadzonych prac budowlanych i o gwarancjach wytrzymałościowych
budowli.
Trzęsienia Ziemi

Jak częste są trzęsienia ziemi?
Grunt pod naszymi stopami wydaje się twardy i niewzruszony, ale skorupa
ziemska wcale nie jest spokojna i drży bardzo często. Uczeni szacują, że
na całym świecie ma miejsce około miliona wstrząsów rocznie. W
większości są one słabe i można je wykryć tylko za pomocą czułych
przyrządów. W ciągu roku występuje jednak średnio od 15 do 25 silnych
trzęsień ziemi, powodujących czasem duże zniszczenia. Te najgroźniejsze
naturalne kataklizmy powodują śmierć tysięcy ludzi i ogromne straty
materialne oraz przekształcają powierzchnię ziemi.

Dlaczego ziemia się trzęsie?
Skorupa ziemska nie jest jednolitą powłoką, lecz składa się z około tuzina
olbrzymich płyt, pływających w plastycznym płaszczu ziemi. Płyty te
powoli, lecz stale, trącają się wzajemnie, przez co wzdłuż ich krawędzi
powstają silne naprężenia. W końcu stają się one tak duże, że płyta ugina
się i powstaje wstrząs. Naprężenie na jakiś czas znika,
ale ziemia może się trząść nadal na obszarze setek
kilometrów. Większość trzęsień ziemi, zwłaszcza na
obrzeżach Oceanu Spokojnego i w pasie ciągnącym się
od południowej Europy w głąb Azji, jest wynikiem
ruchów płyt skorupy ziemskiej. Bywają jednak i inne
przyczyny. Niektóre części globu powracają jeszcze do stanu równowagi
po zlodowaceniu, które ustąpiło zaledwie około 10 tyś. lat temu.
Uwolniona od ogromnego ciężaru lodu skorupa ziemska podlega czasem
wstrząsom powstającym w wyniku powolnego wyginania się do góry.
Niewielkie trzęsienia o zasięgu lokalnym mogą być również powodowane
przez wybuchy wulkanów, osuwanie się ziemi, podziemne eksplozje
jądrowe, a nawet napełnianie zbiorników wodnych. Ich znaczenie jest
jednak niewielkie w porównaniu z występującymi na krawędziach płyt
trzęsieniami, w czasie których uwalnia się energia równoważna tuzinom
bomb atomowych.

Jak długo trwa trzęsienie ziemi?
Główna faza trzęsienia ziemi rzadko trwa dłużej niż minutę, bywa jednak
poprzedzona drobnymi drganiami zwanymi wstrząsami wyprzedzającymi.
Mogą one występować kilka godzin, tygodni, a nawet miesięcy przed
wstrząsem głównym. Po nim ma miejsce seria wstrząsów potomnych
będących wynikiem powrotu skorupy ziemskiej do stanu stabilizacji.
Chociaż są one bez porównania słabsze od wstrząsu głównego, często
powodują szkody w obiektach, których konstrukcja została wcześniej
osłabiona przez trzęsienie główne.

Czy istnieją podwodne trzęsienia ziemi?
Płyty skorupy ziemskiej mogą się poruszać nie tylko na obszarach
lądowych, lecz także wzdłuż uskoków podwodnych. Występujące wtedy
trzęsienia ziemi nie powodują groźnych skutków w najbliższej okolicy.
Wstrząs taki może wprawdzie być odczuwany na
statkach, ale ich uszkodzenie jest mało
prawdopodobne. Wstrząsy następujące pod wodą lub
w strefie brzegowej lądu powodują jednak
powstawanie olbrzymich fal morskich noszących
japońską nazwę tsunami. Fale te mogą posuwać się z
prędkością 800 kilometrów na godzinę. Nie stanowią
zagrożenia na pełnym morzu, gdzie nie osiągają dużej wysokości, ale
zbliżając się do przybrzeżnych płycizn znacznie zwalniają i woda spiętrza
się nawet do 60 metrów. Fale te uderzają o ląd i powodują ofiary
śmiertelne i zniszczenia.
Tsunami mogą powodować tragiczne skutki daleko od miejsca wstrząsu,
który je wywołał. Fale wywołane przez trzęsienie ziemi na Alasce w 1964
roku wyrządziły znaczne szkody na wybrzeżu Kalifornii, zaś tsunami
będące następstwem trzęsienia ziemi w Chile w roku 1960 uderzyło
przeszło dobę później o wybrzeża Japonii.

Jak działa sejsmograf?
Sejsmolodzy, czyli uczeni zajmujący się badaniem trzęsień ziemi, używają
całego zestawu wymyślnych przyrządów. Najważniejszym z nich jest
sejsmograf - bardzo czułe urządzenie, wykrywające nawet najlżejsze
drgania ziemi. Wstrząsy są zapisywane automatycznym piórkiem na
papierze owiniętym dookoła obracającego się walca. W
niektórych sejsmografach linia ta kreślona jest przez
padający na światłoczuły papier cienką wiązkę światła.
Gdy nie ma żadnych drgań, linia jest prosta. Drobne
wstrząsy powodują lekkie zafalowanie linii, zaś
większe - wyraźne skoki linii w górę i w dół. Stacje
sejsmograficzne rozmieszczone są na całym świecie. Gdy zarejestrowane
zostaną fale sejsmiczne znacznej wielkości, porównuje się natężenia fal i
czas, jaki zajęło im dotarcie do poszczególnych stacji. Pozwala to
zlokalizować wstrząs i określić jego siłę.

Co to jest skala Richtera?
W 1935 roku amerykański sejsmolog, Charles Richter, opracował skalę
liczbową, pozwalającą określać siłę trzęsień ziemi. Każda kolejna liczba
skali oznacza dziesięciokrotny wzrost energii
uwalnianej przez wstrząs. Wstrząs o sile 2 stopni
uwalnia zatem 10 razy więcej energii niż wstrząs o sile
1 stopnia, zaś wstrząs 3 - stopniowy - 10 razy więcej
niż 2 - stopniowy.
Sejsmografy zapisują codziennie setki drobnych
wstrząsów. drgania o sile mniejszej od 2 nie są odczuwane przez ludzi.
Powstanie poważniejszych szkód jest mało prawdopodobne, jeśli siła
wstrząsu nie sięga 5 stopni. Groźne są trzęsienia ziemi powyżej 7 stopni.
Tylko dwa osiągnęły dotychczas siłę 8,9 stopnia. Pierwsze miało miejsce w
Kolumbii i Ekwadorze w 1906 roku, drugie zaś w 1933 roku w Japonii.

Skąd bierze się sława uskoku San Andreas?
Kalifornijski uskok San Andreas zdobył światowy rozgłos dzięki swym
rozmiarom i nieprzerwanej aktywności sejsmicznej. Większość uskoków to
tylko pęknięcia warstw skalnych, natomiast ten ogromny ryft stanowi
granicę między dwiema wielkimi ruchomymi płytami skorupy ziemskiej.
Ma on prawie 1100 kilometrów długości. Rozciąga się
od Zatoki Kalifornijskiej w kierunku północno zachodnim, zaś na północ od San Francisco ciągnie się
dalej po dnie oceanu.
Wzdłuż całego uskoku notuje się co roku ponad 100
niewielkich wstrząsów, a czasem następują tu również
silne trzęsienia ziemi. Dzieje się tak dlatego, że płyty ocierają się o siebie.
Znajdująca się na wschód od uskoku płyta amerykańska jest dość
stabilna, ale leżąca na zachód od niego płyta pacyficzna stale porusza się
w kierunku północnym.
Ruch ten odbywa się od milionów lat, a jego prędkość wynosi obecnie
około 5 centymetrów rocznie. Następuje on skokowo, gdy narastające
ciśnienie działające na uskok nagle ustępuje. W 1906 roku, podczas
trzęsienia ziemi w San Francisco, ziemia przesunęła się wzdłuż uskoku o
przeszło 4,5 metra.

Czy trzęsienia ziemi są niebezpieczne?
W wyniku trzęsień ziemi tracą życie miliony ludzi. Jednym z najciężej
doświadczonych rejonów są Chiny, gdzie w roku 1556 przypuszczalnie
zginęło około 830 tyś. osób, zaś w 1976 roku 242 tys. Także w Japonii,
Indiach, Włoszech, Iranie i innych krajach położonych
w strefie sejsmicznej trzęsienia ziemi zostawiają wiele
ofiar. Stosunkowo mało ofiar trzęsień ziemi
odnotowano w Ameryce Północnej. Trzęsienie ziemi w
San Francisco w roku 1906 zrównało wprawdzie
miasto z ziemią, lecz zginęło w nim zaledwie 700 osób.
Trzęsienie ziemi na Alasce w roku 1964 miało około
8,5 stopnia w skali Richtera i wyrządziło szkody na powierzchni około 200
tys. kilometrów kwadratowych, ale pozostawiło po sobie tylko 131
zabitych.
Większość powierzchni Polski leży poza strefą sejsmiczną. Południowa
część kraju leży w strefie o słabej aktywności sejsmicznej.
Wulkany

Co to jest wulkan?
Erupcje wulkanów należą do tych potężnych sił przyrody, których zawsze
się lękano. Podczas wybuchu wulkanu masy lawy mogą spływać w dół po
stoku, niszcząc wszystko po drodze. Potężna eksplozja
może też wysadzić wierzchołek góry, wyrzucając
jednocześnie w powietrze chmury gazów i kawałki
materiału skalnego. Niezależnie od formy wybuchu,
powoduje on zawsze zmiany w otoczeniu.
Termin "wulkan" oznacza otwór w skorupie
ziemskiej, przez który wydostaje się z wnętrza ziemi magma, czyli płynna
skała. Używany jest także w odniesieniu do góry zbudowanej z materiału
skalnego gromadzącego się wokół tego otworu. Formowany przez tysiące
lat wulkan może osiągnąć olbrzymie rozmiary, jak np. najwyższy szczyt
Afryki - Kilimandżaro, który wznosi się 4800 metrów ponad otaczającego
go równiny.

Czy wszystkie wulkany wyrzucają lawę?
Magma docierająca na powierzchnię ziemi nosi nazwę lawy. Jest to
najczęściej spotykana postać wyrzucanego materiału. Niektóre lawy mają
w chwili wypływu temperaturę ponad 1100*C i dużą płynność, toteż mogą
przepłynąć wiele kilometrów, zanim ochłodzą się i
skrzepną. Lawy o innym składzie mineralnym i
temperaturze są mniej ruchliwe i krzepną znacznie
szybciej, zatykając wylot wulkanu i hamując wypływ.
Zawarte w magmie gazy wytwarzają w końcu wysokie
ciśnienie, które wysadza korek i powoduje potężną
eksplozję. W powietrze wylatują nawet oderwane od ścian krateru bloki
skalne, zaś wyrzucona lawa może zastygnąć w powietrzu i spaść jako
bomby wulkaniczne. W sąsiedztwie wulkanu mogą też spadać odłamki
skalne, popioły i drobne kamyki zwane lapillami ( z włoskiego lapilli kamyczki), a masy drobnoziarnistego popiołu i pyłu wulkanicznego mogą
nadać ciemną barwę chmurze pary wodnej i innych gazów
wydobywających się podczas wybuchu.

Czy wszystkie erupcje są jednakowe?
Lawy znacznie się między sobą różnią temperaturą i składem, siła
wybuchu może więc być bardzo różna. Najmniej gwałtowne są erupcje
typu hawajskiego, kiedy bardzo płynna lawa spływa
spokojnie z krateru, formując rozległą kopułę. W
erupcjach typu strombolijskiego kawałki gęściejszej
lawy wyrzucane są podczas dość łagodnych, i na ogół
ciągłych, eksplozji. Dużo silniejsze są erupcje typu
wulkaniańskiego. Lawa tworzy wówczas korek
blokujący wylot kanału w okresie między wybuchami.
Gwałtowna eksplozja następuje wtedy, gdy olbrzymie ciśnienie gazów
"odkorkowuje" wylot. Najgwałtowniejsze są erupcje typu peleańskiego,
których nazwa pochodzi od wulkanu Mont Pelee na karaibskiej wyspie
Martynice. W tym przypadku wybuch wyrzuca chmurę gorących gazów i
popiołów, które posuwają się w dół, niszcząc wszystko cokolwiek
napotkają po drodze.

Jak powstają wulkany?
Większość wulkanów to szerokie, kopulaste wulkany tarczowe lub strome,
stożkowate stratowulkany. Wulkany tarczowe narastają w wyniku
kolejnych wylewów bardzo płynnej lawy, która nim zakrzepnie, przebywa
duże odległości. W rezultacie powstają łagodnie
nachylone kopulaste góry, które mogą osiągnąć
ogromne rozmiary. Przykładem jest leżąca na
Hawajach Mauna Kea, wyrastająca ponad 9000
metrów nad dno oceaniczne. Jest to w rzeczywistości
najwyższa góra świata, wyższa nawet niż himalajski Mount Everest.
Stratowulkany powstają w wyniku bardziej złożonego cyklu
erupcyjnego. Spływy płynnej lawy z położonego na wierzchołku krateru,
przeplatają się z wybuchami wyrzucającymi popiół lub inny materiał stały.
Strome stoki są zbudowane na przemian z warstw zastygłej lawy i
okruchów skalnych. Czasem lawa przebija się na powierzchnię kanałami
pobocznymi, tworząc na stokach tzw. stożki pasożytnicze. Często jednak
nic nie zaburza formowania się stoków i wiele stratowulkanów, do których
należy np. japońska Fudżi-jama, odznacza się niemal doskonałą symetrią.

Który wybuch był najgroźniejszy?
Najsłynniejszy ze wszystkich wybuchów miał miejsce w roku 79 n.e., kiedy
włoski wulkan Wezuwiusz wysadził swój wierzchołek i
w ciągu kilku godzin całkowicie zasypał miasto
Pompeje. Najsilniejszą erupcją w czasach nowożytnych
był jednak wybuch wulkanu Krakatau, który nastąpił
27 sierpnia 1883 roku. Jego huk słyszalny był w
odległej o 3700 kilometrów Australii. Eksplozja
wywołała 30-metrowe fale morskie, które
spowodowały śmierć około 36 tys. osób. Chmura wyrzuconego popiołu
została rozniesiona przez wiatry dokoła globu ziemskiego, powodując na
całym świecie widowiskowe zachody słońca przez ponad rok.

Gdzie znajduje się większość wulkanów?
Wulkany usytuowane są w miejscach, w których skorupa ziemska jest
mało stabilna - na grzbietach oceanicznych i w
dolinach ryftowych, gdzie płyty litosfery rozchodzą się,
oraz wzdłuż niektórych krawędzi kontynentów, gdzie
płyty napierają na siebie. Na tych obszarach występują
częste trzęsienia ziemi i wybuchy wulkanów. Najwięcej wulkanów
występuje w tzw. pierścieniu ognia wokół Oceanu Spokojnego. Znajduje
się tam przeszło połowa czynnych wulkanów świata.

Czy zawsze po wybuchach wulkanów powstają góry?
Lawa oraz popiół i żużel wyrzucane przez wulkan gromadzą się zwykle
wokół jego wylotu, formując szczyt górski. Czasem jednak lawa wydostaje
się przez podłużne szczeliny w skorupie ziemskiej i rozlewa szeroko,
tworząc pokrywę. W osiemnastym wieku na Islandii
wypływy lawy ze szczeliny o długości około 30
kilometrów spowodowały zalanie około 2000
kilometrów kwadratowych i śmierć jednej piątej
ludności wyspy. Szczelinowe wylewy lawy miały
miejsce w wielu rejonach świata.
Przykładem utworzonego przez nie krajobrazu są Księżycowe Kratery w
południowej części stanu Idaho. Niesamowity, księżycowy krajobraz
zastygłej lawy, stożków żużlu i kraterów jest następstwem długiej serii
wylewów ze szczeliny o długości około 80 kilometrów. Południowe Idaho
jest częścią większego obszaru zwanego Płaskowyżem Kolumbii,
obejmującego większość obszarów stanów Oregon i Waszyngton i
fragmenty sąsiednich stanów. Wyżyna ta, utworzona w ciągu milionów lat
przez wielokrotne wylewy szczelinowe, obejmuje obszar około 500 tyś.
kilometrów kwadratowych, a warstwa zastygłej lawy ma tam do 1800
metrów grubości.

Czy wulkany mogą wybuchać pod wodą?
14 listopada 1963 roku u wybrzeży Islandii, zaczęły wydobywać się z
morza chmury dymu. Wkrótce potem kłęby pary, dymu i popiołu wzbiły
się na wysokość 3,5 kilometra. Później okazało się, że
w miejscu, gdzie przedtem nie było żadnego lądu pojawiła się niewielka
wysepka. To podmorski wulkan przebił się ponad powierzchnię wody.
Wybuchy powtarzały się w ciągu następnych miesięcy, a gdy ustały,
wyspa miała powierzchnię 2,5 kilometra kwadratowego i wznosiła się 150
metrów n.p.m. Miejscowa ludność nazwała ją Surtsey od nordyckiego
boga ognia Surtra.
W podobny sposób powstały tysiące innych wysp, np. Hawaje, wyspy
Galapagos, Azory czy Wyspy Kanaryjskie. Wszystkie są wystającymi nad
powierzchnię wody szczytami podmorskich wulkanów. Surtsey jest jednak
wyjątkowa, ponieważ jest pierwszą wyspą wulkaniczną, której narodziny
odbyły się na oczach ludzi i zostały uwiecznione na taśmie filmowej.

Czy wulkany mogą być pożyteczne?
Wybuchy wulkanów budzą zrozumiały strach, ponieważ powodują ofiary
śmiertelne, niszczą całe miasta i zamieniają rozległe obszary
w jałowe pustkowia. Efekty ich działalności mogą być jednak
czasem korzystne. Bogaty w minerały materiał wulkaniczny
przekształca się w żyzną glebę, wraca naturalna roślinność,
a ludzie ponownie osiedlają się na terenach wulkanicznych,
wabieni perspektywami wysokich plonów. Lawa i inne
materiały wulkaniczne są stosowane jako materiał
budowlany, zaś niektóre stare wulkany są ważnym źródłem
siarki i innych cennych minerałów. Wielu uczonych sądzi, że
większość naszych zasobów wodnych pochodzi z pary wodnej i innych
gazów wyrzuconych przez wulkany.

Czynne wulkany w Europie
Nazwa
Wysokość
m. n. p. m
Ostatnia
erupcja
Państwo
Etna
Beerenberg
Hvannadalsknukur
Grimsvotn
Hekla
Aksja
Katla
Wezuwiusz
Stromboli
Laki
Santoryn
3263
2341
2119
1719
1491
1433
1363
1277
926
818
566
1997
1985
1727
1996
1991
1961
1984
1944
1955
1783
1550
Włochy
Norwegia
Islandia
Islandia
Islandia
Islandia
Islandia
Włochy
Włochy
Islandia
Grecja
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards