Cywilizacyjne uwarunkowania zaburzeń psychicznych u dzieci

advertisement
„Dziecko trudne w szkole i w domu”
Prof. nadzw. dr hab. n. med. Tomasz Wolańczyk
Wybrane problemy zaburzeń
psychicznych u dzieci
Tomasz Wolańczyk
Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego
WUM
Cywilizacyjne uwarunkowania…
•
•
•
•
Występowania zaburzeń ?
Nazywania zaburzeń ?
Rozpoznawania zaburzeń ?
Nadawania znaczenia zaburzeniom ?
Epidemiologia zaburzeń psychicznych
u dzieci i młodzieży
• Badania epidemiologiczne zwykle mają na celu określenie
rozpowszechnienie diagnozy lub problemu
psychopatologicznego w populacji
• Mogą jednak także odpowiadać na pytania związane z
etiologią, leczeniem i profilaktyką
• Badania epidemiologiczne przyczyniły się do definiowania
podstawowych zagadnień: „przypadek”, konceptualizacja,
kryteria diagnostyczne
Początki badań epidemiologicznych
• Zachowania problemowe u dzieci w wieku 6-12 lat
(Lapouse &Monk, 1958)
• Wysoki odsetek stwierdzonych objawów lękowych
otworzył dyskusję nad znaczeniem klinicznym tych
objawów
• Stwierdzono wyraźne różnice pomiędzy
informacjami uzyskanymi od dzieci i od rodziców
Podstawowa trudność badań
epidemiologicznych
Definicja zaburzenia (case definition)
• Pojedynczy problem, objaw
• Zliczanie objawów
• Podejście kliniczne
• Przypadki zgłoszone
Gdzie są granice
normalności?
Nasilenie objawów tworzy kontinuum
Efekty leczenia są niespecyficzne
Współwystępowania zaburzeń
Zgłoszenie determinuje diagnozę
Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych u dzieci i
młodzieży
w badaniach populacyjnych
• Cederblad 1986, Sudan – 8% poważne problemy, Connel 1982,
Australia – 10%
• Davie 1972, UK – 14%
• Fombonne 1994 Francja – 12,4%
• Glow 1978 Australia – 29% istotne, 9,3% poważne
• Graham&Rutter,1973 UK – 13,2% chł., 12,5% dziewczynki
• Kastrup 1976, Dania - 8% zaburzonych, 15% problemy
• Kellam 1975, USA – 19,4% zaburzonych, 13,6 poważnie
• Koot&Verhulst 1993, NL – 12,6%
• Langer, 1976 USA, - 13%
• Larson, 1988, Kanada – 11,1%
• Leslie 1974, UK – 17,2% (21% chł, 14% dz)
• Luk 1991, Hong Kong – 18% lekko, 4,5% poważnie
Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych u dzieci i
młodzieży
w badaniach populacyjnych
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Matsura 1993, Japonia – 3%
Molainen 1988, Finlandia – 12%
Motti-Stefanidi 1993, Grecja – 26% chł, 39% dz
Rutter, 1970, UK – 6,8 % *
Rutter 1975, UK – 25,4%
Stallard, 1993, UK – 10%
Vikan, 1985, Norwegia – 5%
Weyerer, 1988, Niemcy – 18,4%
Wolańczyk, 2002, Polska – 9%, przy uwzgl. jednego
respondenta – 17%
• Zimmerman, 1978, Włochy – 9,3%
Czynniki wpływające na występowanie
zaburzeń psychicznych u dzieci
•
•
•
•
•
Czynniki genetyczne
Czynniki epigenetyczne
Czynniki biologiczne
Czynniki rodzinne
Czynniki społeczno-kulturowe
Cywilizacja, kultura, zaburzenia
psychiczne
• Niezależne od kultury: schizofrenia, choroba
dwubiegunowa, zaburzenia paniczne
• Częściowo zależne od kultury: depresja, próby
samobójcze
• Zależne od kultury: uzależnienia, zaburzenia
odżywiania, PTSD
Cywilizacja, kultura, zaburzenia
psychiczne
• Większość zaburzeń psychicznych ma
rozpowszechnienie niezależne od kultury i
czasu
• Brak pewnych danych o zwiększaniu się
częstości zaburzeń psychicznych u dzieci
młodzieży
• Dla niektórych zaburzeń zwiększa się
rozpoznawalność
Odsetek chłopców i dziewcząt zgłaszających skargi
związane ze zdrowiem psychicznym (smutek, nerwowość,
zdenerwowanie) częściej niż 1x tydzień
Children's and young people's health
Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006
Odsetek chłopców i dziewcząt (15 l) zadowolonych
ze swojego życia 1985-2001
Children's and young people's health
Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006
Względne ryzyko wystąpienia problemów ze
zdrowiem u dzieci słabo wykształconych w
porównaniu z dobrze wykształconymi
Children's and young people's health
Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006
Agresja i przemoc jako czynnik
etiologiczny zaburzeń
Względne ryzyko wystąpienia problemów ze zdrowiem u
dzieci wychowywanych przez jednego rodzica
Children's and young people's health
Hjern A. Scandinavian Journal of Public Health, 34,S67, 2006
Cywilizacyjne uwarunkowania
zaburzeń odżywiania
•
•
•
•
Zmiana dostępności pokarmów
Nadawanie znaczenia jedzeniu
Zmiana modelu kobiecości i wzorca urody
Epidemia otyłości
Wzrost częstości zaburzeń odżywiania
u mężczyzn
Zmiany w rozpoznawaniu ADHD
90
80
Numbers per 1000
70
60
50
40
Point prevalence:
ADHD
30
20
Hyperkinetic
disorder
10
0
US'80
UK'80
US'95
Administrative prevalence from local surveys
UK'95
US '02
UK '02
Wzrost rozpoznawalności i leczenia
ADHD
• Oczekiwania społeczne (edukacyjne,
zawodowe, prawne)
• Medykalizacja problemu i możliwość leczenia
farmakologicznego
• Zmiana struktury rodziny
• Kulturowe nadawanie znaczenia diagnozie
ADHD: od zaburzenia w zachowaniu do
zaburzenia neurorozwojowego
1937: Bradley;
benzedryna
1902: George Still
opisuje objawy
ADHD
1955: metylfenidat
1987: Attention
Deficit
Hyperactivity
Disorder (DSM-IIIR)
1960: Minimal
Brain Dysfunction
1966: Clements
wymienia nie
uwagę jako
deficyt u dzieci
1980: Attention
Deficit Disorder
+ or –
Hyperactivity
(DSM-III)
1997: DSM-IV
Zaburzenie hiperkinetyczne – F90
• Europejski termin „ Zaburzenie
hiperkinetyczne” odpowiada w zasadzie
nasilonemu podtypowi mieszanemu
zespołu nadpobudliwości
psychoruchowej (ADHD)
Zaburzenie hiperkinetyczne – F90
• zaburzenia uwagi
• nadruchliwość
• impulsywność
• nie później niż w wieku 7 lat.
• objawy w więcej niż w jednej sytuacji,
• istotne klinicznie cierpienie lub upośledzenie
funkcjonowania
• nie spełnia kryteriów innych zaburzeń
Brak uwagi
• nie zwracanie bliższej uwagi na szczegóły lub beztroskie błędy w
pracy szkolnej, pracy lub w innych czynnościach.
• niepowodzenia w utrzymaniu uwagi na zadaniach lub czynnościach
• wydaje się nie słyszeć co zostało powiedziane.
• niepowodzenia w postępowaniu według instrukcji albo
w kończeniu pracy szkolnej, pomocy w domu lub obowiązków w
miejscu pracy
• upośledzona umiejętność organizowania zadań i aktywności.
• unikanie lub silna niechęć do zadań wymagających wytrwałego
wysiłku umysłowego.
• gubienie rzeczy niezbędnych do niektórych zadań lub czynności,
• łatwa odwracalność uwagi przez zewnętrzne bodźce
• zapominanie w toku codziennej aktywności
Nadmierna aktywność
• niespokojnie porusza rękoma lub stopami, albo wierci
się na krześle.
• opuszcza siedzenie w klasie lub w innych sytuacjach, w
których oczekiwane jest utrzymanie pozycji siedzącej
• nadmierne rozbieganie w sytuacjach, w których jest to
niewłaściwe
• przesadna hałaśliwość w zabawie lub trudność
zachowania spokoju w czasie wypoczynku.
• utrwalony wzorzec nadmiernej aktywności ruchowej,
praktycznie nie modyfikowany przez społeczny kontekst
i oczekiwania.
Impulsywność
• udziela odpowiedzi zanim pytanie jest dokończone
• nie umie czekać w kolejce lub doczekać się swej rundy w
grach lub innych sytuacjach grupowych.
• przerywa lub przeszkadza innym (np. wtrąca się do
rozmów lub gier innych osób).
• wypowiada się nadmiernie bez uwzględnienia
ograniczeń społecznych
ADHD trendy rozwojowe: Symptomy
zmieniają się z dojrzewaniem
Dzieci
Nadruchliwość
Agresja
Niska tolerancja frustracji
Impulsywność
Łatwość rozpraszania
Nieuwaga
Dorośli
Zmienianie aktywności
Łatwe nudzenie się
Niecierpliwość
Niepokój
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej
(ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder - ADHD)
Częstość występowania w populacji dzieci ok.
5%, w tym 1.5% prezentuje skrajnie nasilone
objawy (zaburzenie hiperkinetyczne).
Oznacza to że w każdej klasie
w Polsce będzie co najmniej jedno albo dwoje
dzieci z ADHD.
Staje to się więc istotnym problemem.
W rodzinach dzieci z ADHD
• częściej występuje zespół nadpobudliwości
• inne zaburzenia będące wynikiem
zaburzonej kontroli: zachowania
antysocjalne, konflikty z prawem,
uzależnienie od alkoholu oraz leków
• specyficzne trudności szkolne
• zaburzenia somatyzacyjne oraz zaburzenia
nastroju (przede wszystkich depresja),
zaburzenia lękowe.
W rodzinach dzieci z ADHD
• ADHD u bliźniąt (monozygotyczne 6080%; dwuzygotyczne 30-40%)
• Częściej ADHD u rodzeństwa (20-40% w
stos do 3-8% w populacji)
• Częściej ADHD u ojców (15-40% w stos do
1-20% w populacji)
• Częściej ADHD u matek (18-40% w stos do
1-10% w populacji)
Struktury mózgu a
ADHD:
Zmniejszona objętość
mózgu, a zwłaszcza:
okolic przedczołowych
spoidła wielkiego
jąder podkorowych
(prążkowia)
płata ciemieniowego
móżdżku
DEFICYTY POZNAWCZE
U DZIECI Z ADHD
•
•
•
•
•
•
•
Zaburzenia procesów uwagi
Zaburzenia procesów planowania i kontroli
Zaburzenia pamięci
Zaburzenia funkcji językowych
Niezgrabność ruchowa
Zaburzenia percepcji czasu
Specyficzne zaburzenia umiejętności
szkolnych
Centralnym deficytem w ADHD jest
deficyt funkcji wykonawczych
Oto co widzi nadpobudliwe dziecko...
Centralnym deficytem w ADHD jest
deficyt funkcji wykonawczych
...a to zauważy każdy inny człowiek.
Implikacje
ADHD jest zaburzeniem:
•
•
•
•
częstym
upośledzającym funkcjonowanie
o wieloczynnikowej etiologii
zaburzającym funkcjonowanie dziecka, rodziny
i otoczenia
• najczęściej z współwystępującymi dodatkowymi trudnościami
Konieczne jest wczesne rozpoznawanie i wdrażanie
interwencji terapeutycznych
Współchorobowość utrudnia diagnozę i leczenie ADHD
ADHD
31%
40%
Zab. opozycyjno
-buntownicze
Tiki
11%
ADHD
N = 579
Zab. zachowania
14%
38%
Lęk/Depresja
Jensen P, et al. Archives of General Psychiatry, MTA study; December, 1999
Terapia ADHD: cele i założenia
•
•
•
•
Zmniejszenie objawów nadpobudliwości
Zmniejszenie objawów zaburzeń współwystępujących
Zmniejszenie ryzyka późniejszych powikłań
Edukacja rodziny, otoczenia i dziecka nt. natury
nadpobudliwości
• Zmiana otoczenia, i dostosowanie go do potrzeb dziecka
• Wzmocnienie strategii radzenia sobie z problemem
u dziecka, rodziców i nauczycieli
• Zmiana niewłaściwych postaw
JEST TO BARDZIEJ OPIEKA NIŻ LECZENIE
Terapia ADHD – rodzaje podstawowych
interwencji
psychoedukacja
Zorientowane na dziecko
farmakoterapia
terapia poznawczo-behawioralna
Zorientowane na rodzica
psychoedukacja
warsztaty dla rodziców
psychoedukacja
Zorientowane na szkołę
modyfikacje behawioralne w szkole
Leczenie
Modyfikacja sposobu pracy z dzieckiem
• Chwalenie dziecka za najmniejsze osiągnięcia, praca
na pozytywnych wzmocnieniach, nagradzanie
pozytywnych zachowań.
• Dostosowanie zakresu i czasu trwania obowiązków
dziecka do jego potencjalnych możliwości (“opcje
ułatwienia”)
• Rygorystyczne przestrzeganie norm, zasad.
• Powiązanie przestrzegania i łamania przez dziecko
zasad z system nagród i konsekwencji. Skuteczne
wyciąganie konsekwencji.
SZKOŁA
RODZINA
DZIECKO
NADPOBUDLIWE
RÓWIEŚNICY
W pierwszej klasie Krzyś czasem wybuchał, ale lubił
pomagać wychowawczyni i innym. By dzieckiem ciekawym
świata, zadawał wiele pytań, chętnie badał i odkrywał.
Nigdy nie był celowo złośliwy, agresywny i nie niszczył z
rozmysłem cudzej własności. Bardzo lubił się przytulać,
śmiać. Bardzo się denerwował jeśli inne dzieci nie chciały się
z nim bawić.
Po kilku latach Krzyś stał się agresywny, z rozmysłem kłanie
obraża innych, wymyśla najrózniejsze fortele aby uniknąć
pisania, często odmawia jakiejkolwiek pracy na lekcji,
znudzony głośno rozmawia, rzuca ołówkiem po klasie, aby
tylko wzbudzić uwagę. Wiele ze swoich wybryków tłumaczy
tym, że ma ADHD.
ADHD i szkoła
Wymagania szkoły:
• osiągnięcia szkolne
• odpowiednia dyscyplina
• właściwe zachowania społeczne
Uczeń z zespołem ADHD jest:
• nieuważny
• impulsywny
• nadruchliwy
Dodatkowo często
prezentuje następujące
problemy:
• specyficzne trudności szkolne
• zaburzenia zachowania
Szkolny sukces nadpobudliwego dziecka zależy od trzech
czynników:
1. Wiedzy nauczyciela na temat ADHD
2. Metod organizacji i utrzymania dyscypliny
stosowanych w szkole
3. Pozytywnego nastawienia nauczyciela i jego
zaangażowania w proces prowadzenia ucznia.
Elementy pracy z dzieckiem
nadpobudliwym
Akceptacja i zrozumienie sposobu funkcjonowania dziecka
Stosowanie specyficznych metod radzenia sobie z objawami
Wprowadzanie modyfikacji behawioralnych
Wspomaganie dziecka w radzeniu sobie z zaburzeniami
współwystępującymi
Współpraca z rodzicami
ADHD jest zaburzeniem uwarunkowanym biologicznie (genetycznie),
które wymaga leczenia, ale którego nie można wyleczyć.
Zastosowane interwencje będą skuteczne, ale wymagają stałego ich
stosowania. Część objawów będzie stale obecna.
ADHD nie jest wynikiem braku wiedzy czy umiejętności,
ale jest spowodowane trwałymi trudnościami w utrzymaniu
koncentracji, motywacji i kontynuowania aktywności, niemożnością
zahamowania zachowania szczególnie w przypadku kiedy konsekwencje
są słabe, odroczone lub w ogóle ich brak.
Objawy ADHD nie są winą dziecka.
Nie są też winą rodziców, ani nauczycieli.
• Pacjent z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej
wymaga pomocy w tych sferach życia, które są
zaburzone przez kłopoty z koncentracją, nadruchliwość
czy nadmierną impulsywność.
• ADHD nie jest wymówką na życie – tak więc obowiązuje
tutaj zasada jak w każdym innym rodzaju rehabilitacji.
Dziecko z ADHD ma osiągać te same cele, co jego
rówieśnicy, ale przy większym nakładzie swojej pracy i
ważnych dorosłych (rodziców i nauczycieli).
Objawy ADHD trwają latami. Nie można terapeutycznymi metodami
doprowadzić do zniknięcia objawów, można natomiast poprawić
funkcjonowanie dziecka pomimo ich obecności.
• Z dzieckiem z ADHD nie da się pracować na zapas. Można
tylko tu i teraz.
• To, że dobrze poradziliśmy sobie z objawami dzisiaj nie
oznacza, że jutro nie wystąpią. Jutro musimy stosować te
same metody, i tak przez wiele lat.
• Ze stosowania danej strategii radzenia sobie z objawami my
dorośli możemy zrezygnować dopiero wtedy, gdy dziecko
samo jest w stanie sobie poradzić.
‘Okulary na ADHD’ – metoda radzenia sobie z
objawami
Nadpobudliwy uczeń:
•
•
•
•
•
•
siedzi blisko nauczyciela
sam lub ze spokojnym rówieśnikiem
może wstać i poruszać się w czasie lekcji
krótkie polecenia są kierowane bezpośrednio do niego i
wielokrotnie powtarzane
podczas wykonywania zadań uczeń ma krótkie przerwy
nauczyciel dopilnowuje, czy uczeń wychodzi z klasy z
zapisanym zadaniem domowym
Nadruchliwość
• Pracę nad nadruchliwością można porównać do regulacji
rzeki. Nie można postawić jej tam, które na zawsze
zapobiegną płynięciu wody do morza. Można natomiast
budować wały przeciwpowodziowe, zbiorniki retencyjne,
tamy. Nie można jej zatrzymać, ale można uczynić jak
najbardziej bezpieczną i jak najbardziej przewidywalną.
• Tak, więc podstawą okularów związanych z nadruchliwością
jest zaakceptowanie tego,
że dziecko musi się ruszać i stworzenie takiej sytuacji,
w której to jego chodzenie nie przeszkadza
w funkcjonowaniu w otoczeniu.
Nadruchliwość
Dziecko z ADHD może albo siedzieć nieruchomo, albo
skoncentrować się nad tym co mówi do niego nauczyciel.
Pozwól dziecku na niewielki niepokój ruchowy w czasie
odrabiania lekcji, uczenia się do klasówki lub czytania
trudnej dla niego książki (na przykład lektury).
Wolno wstać 2 razy w czasie lekcji i podejść do kącika
odpoczynku na 3 minuty. Nie wolno podchodzić do dzieci.
Impulsywność
• By móc zmienić swoje zachowanie trzeba o tym pamiętać, a
więc nie być impulsywnym. Stąd też dziecko może
zapanować nad swoją impulsywnością, dopiero wtedy, gdy
ktoś mu o tym przypomni.
• Problemem nie jest to, że dziecko niewłaściwie się
zachowuje, robi coś na złość rodzicom lub lekceważy normy.
Problemem jest to, że dziecko we właściwym momencie nie
jest w stanie przypomnieć sobie zasad. Dzieci nadpobudliwe
znają reguły, chcą się do nich stosować, ale nie są w stanie
tego zrobić.
Impulsywność
PRZYPOMINANIE ZASADY
• Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na sobie (spójrz
mu w oczy, lekko dotknij).
• Przypomnij zasadę w krótkich słowach np. „obiad jemy siedząc
przy stole”, „komputer włączają dzieci, które odrobiły lekcje”.
• Przypomnij zasadę tyle razy ile zazwyczaj potrzebuje tego
dziecko, gdy ma średni dzień (np. 3 razy)
• Pozostań przy dziecku tak długo aż zastosuje się do zasady lub
przejdź do instrukcji „Konsekwencje”.
Impulsywność
Innym rodzajem okularów jest przewidywanie sytuacji, w
których impulsywność dziecka może okazać się dla niego
niebezpieczna.
Zaburzenia koncentracji uwagi
„Okulary” na zaburzenia koncentracji uwagi dzielą się na dwie
główne grupy:
1. Ograniczanie ilości bodźców, które docierają do dziecka w
czasie wykonywania jakiegoś zadania.
• 2. Skracania zakresu zadań do wykonania po jednym
poleceniu, tak by zmieścił się on w czasie, w jakim dziecko jest
w stanie skoncentrować swoją uwagę
Przykładowa instrukcja pakowania tornistra:
1. Razem z dzieckiem bierzemy plan lekcji na następny dzień. (Podział zadań wg uznania
rodzica, np. : mama czyta plan, ustalają wspólnie co jest potrzebne, dziecko wkłada to
do plecaka)
2. Prosimy by dziecko pakowało każdy przedmiot po kolei, pokazując nam każdy wkładany
do teczki zeszyt czy podręcznik.
3. Sprawdzamy zawartość piórnika.
4. Sprawdzamy czy potrzebne są jakieś nietypowe rzeczy – kostium, przybory na plastykę,
pieniądze na wycieczkę, liście czy kasztany itd.
5. Dorosły dopilnowuje, czy odrobione zadanie domowe trafiło na swoje miejsce w
tornistrze, może być jedno, z góry ustalone (część dzieci ma naturalny wstręt do
szukania w swoich rzeczach czegokolwiek, a więc na pytanie nauczyciela o zadanie
domowe, po pobieżnym sprawdzeniu błyskawicznie odpowie nie mam. Warto więc aby
wszyscy zainteresowani, też i nauczyciel wiedział gdzie szukać tego zadania)
6. Po spakowaniu zamknięty tornister wędruje do przedpokoju. Dziecko nie może go już
samodzielnie otwierać, ani wyjmować z niego żadnych przedmiotów.
AKCEPTACJA
• Nie wszystkie objawy jesteśmy w stanie „obłożyć” naszą pomocą,
czy zredukować
• Czasami lepszą – także dla dorosłej osoby, (bo jest energio i
czasooszczędna) – jest metoda akceptowania i nie zauważania
objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej.
Nie da się zapanować nad wszystkimi objawami.
Warto więc pracować nad tymi, które rzeczywiście nam przeszkadzają.
Wyjątek
• Objawy zagrażające innym lub samemu dziecku
zawsze wiążą się z koniecznością zastosowania
systemu zasad i konsekwencji.
Modyfikacje behawioralne
1.
ustalenie jasnego i zrozumiałego dla dziecka
systemu zasad i konsekwencji
2.
stosowanie wzmocnień pozytywnych:
pochwał, nagród, systemu żetonowego
3.
radzenie sobie z wybuchem dziecka
Zasady
• Zasady formułujemy krótko (im mniej wyrazów tym łatwiej
zapamiętać i powtórzyć).
• Zasady formułujemy pozytywnie – są wtedy wskazówkami i nie
pokazują innych mniej stosownych sposobów postępowania.
• Dziecko na raz nie przyswaja więcej niż 2 – 3 zasad.
Maksymalnie pamięta o około dziesięciu.
• System zasad jest dynamiczny, a nie statystyczny.
Dopasowujemy go do rzeczywistości.
• Zasady są bronią obosieczną, czyli trzeba ich dotrzymywać,
nawet, jeśli nam nie do końca się to podoba i nie do końca
chce.
• Zasady przypominamy tak często, jak jest to potrzebne.
Klasowe zasady:
• nie bijemy się
• jedna osoba mówi inne słuchają
• sprzątnij po skończeniu pracy
• jesteś na czas
• w czasie lekcji siedzisz w ławce
• przynieś strój sportowy na w-f.
Nagroda
• natychmiastowa – umówiona od razu i wypłacona wtedy kiedy dziecko na
nią zapracuje, zdwoi przyjemność z jej otrzymania.
namacana i określona – nie ma niedomówień jaka ma być, ma swoją
wielkość, wymiar, czas
• konkretna – (nie: jak będziesz miał dobre stopnie, to pojedziemy na fajne
ferie; tylko konkretnie: semestr zaliczony na pozytywne oceny (2-6),
jedziemy na tydzień w góry)
• proporcjonalna do wysiłku dziecka – nie ma być przekupstwem, a jedynie
osłodą za włożony w pracę trud.
• dawana konsekwentnie – zawsze wtedy, kiedy dziecko na nią zasłuży
• dopasowana do dziecka – w więc wybrana ze sfer ważnych i interesujących
wasze dziecko
• atrakcyjna – upragniona przez dziecko, nagroda, która spowszedniała,
przestaje być rzeczą dla której warto się starać, trzeba je więc często
zmieniać.
Nagrody klasowe
• znaczki, stemple, nalepki
• możliwość nie odpowiadania na pytania
nauczyciela
• możliwość nie odrobienia pracy domowej
• przywilej zagrania lub zabawy przez ostatnie
minuty lekcji
KARTA ZACHOWAŃ UCZNIA
Pożądane
zachowanie
Lekcja 1
Lekcja 2
Lekcja 3
Aktywność na
lekcji
Spokojne
siedzenie na
lekcji
Praca domowa
Punktualne
przychodzenie
Podpis
nauczyciela
Dokładne zdefiniowanie zachowania z określeniem punktacji:
1.
2.
3.
4.
lekcja 4
Konsekwencje zamiast kar
• Kara jest zrobieniem przykrości, żeby uniknąć pewnej sytuacji
w przyszłości.
• Karamy wtedy, kiedy czujemy się źli i bezsilni, kiedy chcemy
odreagować czy zemścić się za swój wstyd, strach i gniew.
• Karamy czasem po to, żeby udowodnić, kto tu rządzi i kto jest górą.
• Kara może być skuteczna, ale rodzi gniew, strach, chęć odwetu.
To nie są uczucia, jakie chcemy wzbudzać w naszych dzieciach.
• Kara czasem jest trudniejsza dla nas. Może także wzmocnić pewne
zachowania. Zmniejsza poczucie odpowiedzialności za zachowanie
u naszych dzieci.
Konsekwencje zamiast kar
• Konsekwencje różnią się od kar przede wszystkim tym, że nie są
formą zemsty, czy odreagowania.
• To, że się pojawiają nie zależy od naszego humoru, a od zachowania
dziecka.
• Są stałym elementem porządkującym życie. Jeśli przekroczy się
pewne zasady trzeba być przygotowanym, że wiąże się to z pewną
ceną.
Chwaleni i nagradzanie zachowań pożądanych, takich, które powinny
pojawiać się częściej
• Właściwe zachowania są natychmiast
zauważane
• Pochwały są konkretne, są opisem
sytuacji
• Dzieci są często chwalone
• W urozmaicony sposób
Inne ważne interwencje:
1.
wzmocnienie współpracy nauczyciela
z pedagogiem/ psychologiem szkolnym
2.
nawiązanie współpracy z rodzicami
Pracując z dzieckiem nadpobudliwym trzeba:
• Poświęcać mu dużo uwagi
• Wzmacniać wszystkie przejawy pożądanego zachowania
• Stosować zrozumiałe dla dziecka reguły
• Być konsekwentnym.
• Przekazywane treści powinny być jasne, proste, krótkie, a
wszelkie konsekwencje (pozytywne i negatywne)
natychmiastowe.
• Pomóc nadpobudliwemu dziecku zorganizować świat wokół
siebie.
• Stosować zrozumiały dla dziecka system pochwał i kar.
Wybór metody pracy w zależności od zakwalifikowania
trudnego zachowania
Objaw ADHD:
• 1. Spróbuj zastosować „okulary”
• 2. Stosuj pochwały i pracę na pozytywnych motywacjach
• 3. W razie potrzeby dodaj zasady i konsekwencje
Wybuchy impulsywnej agresji
1. Zastosuj strategie radzenia sobie z wybuchem
Wybór metody pracy w zależności od zakwalifikowania
trudnego zachowania
Trudne, niewłaściwe zachowanie, zachowania opozycyjno - buntownicze
• 1. Zastosuj zasady i konsekwencje
• 2. Równoważ je odpowiednią ilością pochwał i pracy na pozytywnej
motywacji.
• Zasada wagi:: System ten najlepiej działa, jeśli ilość zasad i konsekwencji
pozostaje w równowadze z ilością pochwał i pozytywnych wzmocnień.
• Poważne zaburzenia zachowania, agresja zsocjalizowana
• Problem wymyka się spod kontroli – stosuj rygorystycznie metody z
punktu powyżej, poszukaj profesjonalnej pomocy.
Dziękuję Państwu,
za bardzo dużo uwagi i czasu
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards