Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania Chorobom

advertisement
Gdański Program Promocji Zdrowia i Przeciwdziałania
Chorobom Cywilizacyjnym na lata 2017 - 2020
Program zdrowotny w zakresie prewencji i wczesnego wykrywania chorób
cywilizacyjnych u dzieci i młodzieży - kontynuacja
Program zdrowotny na lata 2017-2020
Urząd Miejski w Gdańsku
1. Opis problemu
Problem zdrowotny
Od połowy XX wieku znacznie zmieniły się trendy związane z przyczynami chorobowości
populacji dziecięcej. Dzięki rozwojowi higieny, zapobieganiu chorobom infekcyjnym, a przede
wszystkim zmianie stylu życia i żywienia wśród dzieci coraz większe znaczenie mają choroby
cywilizacyjne. Na świecie w populacji dziecięcej w ostatnich latach obserwuje się znaczne
narastanie nadwagi i otyłości. Czynniki te znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia tzw.
chorób cywilizacyjnych - m.in. nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, chorób
metabolicznych, ale również chorób układu kostno-stawowego, wad postawy oraz wtórnie
zaburzeń psychologicznych.
W populacji dzieci nadwaga i otyłość są określeniami dotyczącymi nadmiaru masy ciała
(NMC) w stosunku do należnej dla wieku i/lub wzrostu. U dziecka, u którego wystąpi
nadwaga/otyłość, znacznie zwiększa się ryzyko na bycie otyłym w wieku kilkunastu lat oraz
jako osoby dorosłe. Wiąże się to ze znacznie wyższym prawdopodobieństwo wystąpienia
niepożądanych skutków zdrowotnych, a następnie negatywnych efektów społecznych –
koszty bezpośrednich i pośrednich utrzymania osób chorych.
Wobec faktu, że zapobieganie chorobom cywilizacyjnym należy rozpocząć już
w wieku rozwojowym, szczególnego znaczenia nabiera problem otyłości u dzieci
i młodzieży. Przeprowadzone w Gdańsku analizy pokazują, że występowanie otyłości w
wieku 6- i 7-lat powoduje ponad czterokrotnie wyższe ryzyko występowania otyłości w wieku
kilkunastu lat, w stosunku do nieotyłych rówieśników. Z kolei udowodniono, że w stosunku do
rówieśnika z prawidłową masą ciała, dziecko otyłe w wieku 10-13 lat jest 6-7-krotnie bardziej
narażone na występowanie otyłości w wieku dorosłym. Must i in. stwierdzili, że
występowanie otyłości w wieku rozwojowym zwiększa zachorowalność i śmiertelność po 50
latach życia, niezależnie od masy ciała tych osób w wieku dorosłym. Otyłość jest jednak
czynnikiem modyfikowalnym, dzięki czemu możemy dążyć do poprawy stanu zdrowia
ludności, w tym dzieci i młodzieży. Obniżenie i utrzymanie masy ciała dziecka w wartościach
prawidłowych dla wieku i wzrostu zmniejsza ryzyko wystąpienia opisywanych powyżej
chorób.
Epidemiologia
Występowanie otyłości stanowi znaczący problem zdrowia publicznego. Faza
dojrzewania płciowego jest okresem, w którym występuje zwiększone ryzyko występowania
otyłości. U chłopców występuje w tym czasie przyrost masy mięśniowej i zmniejszenie tkanki
tłuszczowej. U dziewcząt dochodzi do przyrostu tkanki tłuszczowej. Jednocześnie wśród
dzieci w wieku szkolnym obserwuje się zmniejszenie aktywności fizycznej w ciągu dnia, co
związane jest zarówno z zajęciami szkolnymi jak i pozalekcyjnymi. W efekcie tych czynników
oraz zmiany trybu życia w ostatnich latach możemy zauważyć znaczący przyrost populacji
dzieci z NMC.
Oblacińskia i in. stwierdzili nadmiar masy ciała wśród młodzieży w wieku 13-15 lat
u 13,3% badanych- częściej u dziewcząt (14,9%) niż u chłopców (11,6%) (p<0,01). Otyłość
występowała u 4,5% badanych- 5,7% dziewcząt i 3,3% chłopców (p<0,001). 9% stanowiła
grupa młodzieży zagrożona nadwagą.
Tab. 1 Występowanie nadwagi i otyłości u młodzieży w wieku 13-15 lat według płci, wieku i miejsca zamieszkania
(dane w procentach).
Największe odsetki uczniów z nadwagą i otyłością stwierdzono wśród 14-latków i wyniosły
one odpowiednio 12% i 16%. Uczniowie 14-letni stanowili 36% osób z nadwagą i otyłych
w grupie 13-15 lat.
W pracach dotyczących otyłości zwraca się uwagę na większy wzrost występowania
otyłości na wsi w porównaniu z miastem. W badaniach Oblacińskiej i in. stwierdzono, że
odsetki uczniów w wieku 13 - 15 lat z nadmiarem masy ciała (nadwagą i otyłością) były
większe w mieście niż na wsi (odpowiednio 14,4% i 12,6%, p=0,02), natomiast odsetki osób
wyłącznie otyłych w mieście i na wsi były identyczne i wyniosły 4,5%.
W obrębie Polski wskutek gospodarczych przemian, stopnia zurbanizowania środowiska
występują regionalne różnice w rozwoju dzieci i młodzieży, a także w występowaniu nadwagi
i otyłości.
Woj. pomorskie, młodzież 13-15 lat:
- najwyższy odsetek otyłej młodzieży (5,2%)
- odsetek chłopców z nadmiarem masy ciała wyniósł 12,6% (wyższy tylko w woj. podlaskim12,7%)
- odsetek dziewcząt otyłych- 7,4% (najwyższy spośród badanych województw)
- najwyższy odsetek młodzieży z nadmiarem masy ciała mieszkających w miastach (17,4%)
- najwyższy odsetek młodzieży otyłej zamieszkałej w miastach (5,6%)
- 4,9% otyłej młodzieży zamieszkałej na wsi (wyższy odsetek tylko w woj. podlaskim- 5,4%)
Badania porównawcze wskazały, że występowanie nadmiaru masy ciała u młodzieży
w wieku 14-15 lat wzrosło w ciągu 10 lat o ok. 2% (2,4% u chłopców, 2% u dziewcząt),
a otyłości o 1,5% u chłopców i 2% u dziewcząt.
Z niepublikowanych badań Ośrodka Promocji Zdrowia i Sprawności Dziecka z Gdańska,
wynika, że w 2009 r. nadwaga i otyłość występowały odpowiednio u 10,5 % i 7,9% populacji
dzieci 6-letnich oraz u 15,10% i 7,27% dzieci między 8 a 12 rokiem życia z terenu Gdańska.
Oblacińska i in. zbadali przy pomocy kwestionariusza HBSC samoocenę zdrowia
i sprawności fizycznej młodzieży otyłej i nie otyłej.
85% otyłej młodzieży oceniło swoje zdrowie jako bardzo dobre lub dobre, 64% pozytywnie
oceniło swoją sprawność fizyczną. Co 6 uczeń z nadmiarem masy ciała ocenił swoje zdrowie
jako takie sobie i złe, a co 14 oceniał swoją aktywność fizyczną jako złą. Stwierdzono istotną
statystycznie różnicę w postrzeganiu swojego stanu zdrowia (chłopcy p<0,01, dziewczęta
p<0,001) i sprawności fizycznej (chłopcy p<0,001, dziewczęta p<0,001), pomiędzy
nastolatkami z nadmiarem masy ciała a ich rówieśnikami z prawidłową masą ciała. Młodzież
otyła istotnie częściej zgłaszała również występowanie rozdrażnienia, przygnębienia, bólów
pleców, czy głowy. Otyli chłopcy częściej odczuwali rozdrażnienie (p<0,01), a także
zdenerwowanie i bóle pleców niż ich rówieśnicy z prawidłową masa ciała. Dziewczęta otyłe
częściej niż ich nie otyłe rówieśnice zgłaszały bóle głowy (p<0,01), przygnębienie, bóle
brzucha i pleców (p<0,05).
Z badań wynika, że co 6 ankietowany uczeń nie myślał o odchudzaniu. Ponad 1/3
nastolatków przyznała, że odchudza się obecnie, istotnie częściej dziewczęta (37%), niż
chłopcy (28%) (p<0,05), 2/3 ankietowanych podejmowało więcej niż 2 próby odchudzania,
a 40% czyniło to min. 4 razy. Dziewczęta istotnie częściej podejmowały wielokrotne próby
zrzucenia nadmiernych kilogramów (p<0,001), chłopcy ponad trzykrotnie częściej niż
dziewczęta nie podejmowali prób wcale (9% vs. 28%, p<0,001).
Najczęstszymi zaburzeniami stanu zdrowia w grupie wieku 6, 10 i 14-latków są
zaburzenia statyki ciała i choroby narządu wzroku. Struktura hospitalizacji z powodu chorób
układu mięśniowego i kostnego przedstawia się następująco: 5-9 lat- 2,8%, 10-14 lat- 4,4%.
Występowanie wad postawy ocenia się na 50-60% w zależności od regionu, choć
niektóre badania wskazują znacznie wyższe odsetki dzieci dotkniętych tych problemem.
Zwykle są to wadliwe postawy nawykowe, które w znacznym stopniu wpływają na
zwiększenie populacji osób z wadami postawy.
Z badań Mrozowiaka prowadzonych w latach 2004-2006 wynika, że w woj.
pomorskim 86,19% dzieci i młodzieży w wieku 4-19 lat cierpiało na wady postawy. Z 13
województw (n=10517), w których prowadzone było badanie, woj. pomorskie było 10 pod
kątem częstości występowania nieprawidłowych postaw ciała. Na tle innych województw,
województwo pomorskie było drugim co do częstości występowania koślawości pięt- 8,32%
(woj. zachodniopomorskie- 16,21%) oraz piątym w częstości występowania koślawości
kolan- 4,64% (najczęściej w woj. podkarpackim- 6,8%). Zastanawia bardzo wysoki odsetek
dzieci w wadami postawy, oznacza to, że zdecydowana mniejszość już w wieku rozwojowym
ma szanse na dalszy prawidłowy rozwój. Należy zastanowić się nad mianownictwem w
dziedzinie wad postawy oraz różnicowaniem ich z fizjologicznym wariantem normy. Niestety
w piśmiennictwie polskim nie istnieją wiarygodne prospektywne badania oceniające ewolucje
wad postawy u dzieci w kolejnych latach od rozpoznania i wdrożenia lub niewdrożenia
postępowania leczniczego.
Problemy nadwagi i otyłości oraz wad postawy znajdują się na liście priorytetów
zdrowotnych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowa z dnia 21.08.09 r.
Populacja podlegająca JST
Populacja poszczególnych roczników dzieci i młodzieży w Gdańsku kształtuje się na
poziomie 3500-4000 dzieci w roczniku, zgodnie z danymi GUS oraz UM w Gdańsku. Łączna
populacja dzieci w wieku 6, 9,10,11,14 lat szacowana jest na około 18 tysięcy dzieci rocznie.
W ramach realizowanego programu planowane jest objęcie interwencją wszystkich dzieci
w wybranych rocznikach, w wieku 6 i 14 lat oraz co roku 1/3 dzieci 9-11-letnich, co wynikać
będzie ze sposobu prowadzenia programu. W związku z powyższym łączna liczba
uczestników w toku realizacji programu szacowana jest na 26 000 dzieci i młodzieży w
trakcie 3 lat trwania programu, przy założeniu 100% frekwencji, realne założenie frekwencji
wynosi między 60 a 80% grupy docelowej, w zależności od wieku.
Spośród osób włączonych do programu około 7% zostanie zaangażowanych do dalszej
interwencji podjętej na rzecz osób z czynnikami ryzyka chorób cywilizacyjnych oraz
wstępnym rozpoznaniem otyłości. Liczba ta wynika z danych epidemiologicznych
wskazujących na występowania otyłości, które zostały potwierdzone w poprzedniej edycji
programu. W latach 2011-2013 do etapu interwencyjnego zakwalifikowano 15,47% dzieci –
jednak w latach 2011-2013 kwalifikowano dzieci zarówno z nadwagą jak i otyłością.
Realizator winien zakładać możliwość przeprowadzenia interwencji wobec wszystkich dzieci
z otyłością z terenu Miasta Gdańska oraz możliwość objęcia badaniami przesiewowymi
około 80% dzieci i młodzieży we wskazanych rocznikach.
Dostępne finansowane ze środków publicznych świadczenia opieki zdrowotnej
W ramach realizowanych zadań programu planowane są badania przesiewowe o spektrum
znacznie szerszym niż realizowane w ramach świadczeń obecnie dostępnych ze środków
publicznych (dokładne badania antropometryczne, badania sprawności fizycznej i wydolności
krążeniowo oddechowej). Interwencja skierowana do dzieci i młodzieży ma zawierać dwa
główne
elementy,
których
wspólna
realizacja
niezbędna
jest
do kompleksowego
zrealizowania programu.
Badania przesiewowe dzieci i młodzieży w kierunku chorób cywilizacyjnych będą wstępem
do dalszej interdyscyplinarnej interwencji w ramach programu. W ramach świadczeń
zdrowotnych finansowanych przez NFZ takie działania, zarówno przesiewowe jak
i pogłębione, nie znajdują odzwierciedlenia. Nie ma również dostępnego kompleksowego,
interdyscyplinarnego systemu leczenia otyłości u dzieci i młodzieży, która finansowana
byłaby w ramach środków publicznych.
Uzasadnienie potrzeby wdrożenia programu
Gwałtownie narastająca skala nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży w wieku szkolnym jest
jednym z najważniejszych do rozwiązania zagadnień z zakresu zdrowia publicznego.
Przeprowadzone w Gdańsku analizy w oparciu o dotychczas prowadzone badania
potwierdziły, że między 6 a 9-10 r.ż. odsetek dzieci z nadwagą i otyłością rośnie ponad
dwukrotnie. Wszelkie skuteczne działania podejmowane w celu redukcji częstości
występowania problemu nadmiary masy ciała w populacji dziecięcej przyczyniać się będą do
redukcji przyszłych skutków zdrowotnych oraz ekonomicznych.
Przeprowadzenie kompleksowej, długookresowej interwencji pozwoli nie tylko na okresowe
poprawienie wyników zdrowotnych, ale uświadomienie problemu i zachęcenie do zmiany
zachowań, zarówno przez uczestników programu, jak i jego bezpośrednich odbiorców –
w tym przede wszystkim rodziców dzieci z nadwagą. Efekty programu będą przez to
widoczne jeszcze długo po jego zakończeniu.
W obecnie funkcjonującym systemie opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych
nie istnieje żadna forma długofalowej, kompleksowej opieki nad dziećmi z zaburzeniami
masy ciała pod postacią nadwagi i otyłości. System zapewnia specjalistyczną opiekę
lekarską, ograniczoną jednak głównie do okresowego monitorowania stanu zdrowia, bez
prowadzenia stałej interwencji i edukacji. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, tylko pełne,
interdyscyplinarne podejście do zagadnienia redukcji nadwagi i otyłości w populacji
dziecięcej, jako głównego modyfikowalnego czynnika chorób cywilizacyjnych, może
doprowadzić do realizacji założeń programu.
Dotychczas przeprowadzone w Gdańsku działania, realizowane w latach 2011-2013
pozwoliły na zbudowanie kompleksowego systemu wsparcia dla dzieci z nadwagą i otyłością
zarówno na poziomie rodzinnym – poprzez przeprowadzenie kompleksowych interwencji
edukacyjnych wśród rodziców, a także na poziomie szkolnym, poprzez wdrażanie szkolnych
polityk zdrowotnych. Prowadzony projekt był pierwszym w Polsce tak kompleksowym
programem skierowanym na problem nadwagi i otyłości dzieci i młodzieży.
W ramach jego realizacji dotychczasowej edycji programu (dane za okres wrzesień 2011czerwiec 2013) przebadano 14683 dzieci w wieku 6,9-11 i 14 lat. Do interwencji
specjalistycznej zaproszono 2288 dzieci i rodziców (15,58%). Z których ponad 200
zakończyło już realizację programu. Dodatkowo ponad 820 rodziców wzięło udział w
programie edukacyjnym.
W
ramach
wsparcia
środowiska
szkolnego
przeszkolono
324
nauczycieli
szkół
podstawowych i gimnazjalnych, a także zbudowano i poddano ewaluacji 86 szkolnych polityk
zdrowotnych. Dodatkowo ponad 990 nauczycieli uzyskało wiedzę z zakresu problemu
cukrzycy u dzieci.
Ponad 2400 uczniów III klas szkół podstawowych ukończyło praktyczne warsztaty dotyczące
przygotowywania II śniadania.
2. Cele programu
Cel główny
Poprawa stanu zdrowia dzieci i młodzieży z Gminy Miasta Gdańsk poprzez przeprowadzenie
kompleksowej interwencji edukacyjno-zdrowotnej u dzieci z wykrytymi wybranymi czynnikami
chorób cywilizacyjnych oraz stworzenie w środowisku szkolnym warunków sprzyjających
właściwym nawykom żywieniowym oraz aktywności fizycznej, jako elementów utrzymania i
poprawy zdrowia.
Cele szczegółowe

zmniejszenie
częstotliwości
występowania
otyłości
u
dzieci
i
młodzieży
z Gdańska,

redukcja masy ciała u dzieci objętych programem o 5% w stosunku do masy wyjściowej,
zgodnie z należną dla wieku i płci,

wczesna identyfikacja dzieci i młodzieży z chorobami metabolicznymi, nadciśnieniem
tętniczym oraz innymi chorobami wymagającymi leczenia w trybie pilnym w ramach
świadczeń finansowanych przez NFZ,

podniesienie świadomości zdrowotnej dzieci i rodziców, uczestników programu
interwencyjnego,

wprowadzenie prawidłowych nawyków dotyczących diety, zachowań zdrowotnych,
aktywności fizycznej w trakcie trwania programu oraz ich utrwalenie po zakończeniu
programu,

przekazanie podstawowych kompetencji w zakresie prozdrowotnego stylu życia
rodzicom dzieci ze szkół podstawowych i gimnazjalnych z terenu Gdańska
Oczekiwane efekty

przeprowadzenie
kompleksowego
badania
przesiewowego
w
populacji
6,9-11 i 14-latków z Gdańska w trzech kolejnych latach, przeprowadzenie interwencji
przesiewowej i edukacyjnej u około 70% dzieci w wybranych rocznikach. Przekazanie
dzieciom indywidualnego planu postępowania zdrowotnego z rekomendacjami
dotyczącymi stylu życia w zakresie aktywności fizycznej, żywienia.

wyselekcjonowanie
grupy
około
7%
dzieci
z
czynnikami
ryzyka
chorób
cywilizacyjnych,

przeprowadzenie kompleksowej interwencji edukacyjno-zdrowotnej u min. 60% dzieci
z otyłością,

redukcja masy ciała dzieci poddanych interwencji (w stosunku do należnych dla
wieku i płci) o średnio 5% w czasie trwania interwencji,

utrzymanie pozytywnego efektu zdrowotnego po roku od zakończenia interwencji,

wzrost świadomości zdrowotnej wśród rodziców i dzieci z Gdańska,
Mierniki efektów

ocena masy ciała i wzrostu, wyliczenie BMI oraz wartości centylowych dla
uczestników programu po zakończeniu interwencji oraz w rok po jej zakończeniu
(u wybranej grupy uczniów),

zmiana zachowań zdrowotnych i żywieniowych rodziców oraz dzieci (badania
ankietowe),

wdrożenie leczenia u dzieci z wykrytymi chorobami,

liczba rodziców z podstawową wiedza z zakresu zdrowego stylu życia
3. Adresaci programu
Oszacowanie populacji programu
W Gdańsku łączna liczba uczniów w objętych projektem grupach wiekowych kształtuje się na
poziomie 26000 dzieci. Planowane jest włączenie wszystkich dzieci w ramach danego
rocznika, w trzech kolejnych latach trwania programu. Dzieci objęte zostaną badaniami
przesiewowymi nastawionymi na identyfikacje czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych.
Realnym jest osiągniecie uczestnictwa
na poziomie 70% ze względu na możliwość
uzyskania zgody rodziców (opiekunów prawnych),
zainteresowania rodziców oraz
współpracy ze szkołami.
Do programu interwencyjnego zakwalifikowanych zostanie około 5% dzieci poddanych
badaniom przesiewowym, zgodnie z opisaną powyżej epidemiologią. Będą to dzieci
z wykrytymi czynniki ryzyka rozwoju chorób cywilizacyjnych.
Ze względu na zwartą i łatwo dostępną grupę uczestników rekrutacja dzieci do badania
przesiewowego oraz interwencji edukacyjno-zdrowotnej będzie prowadzona na terenie szkół
podstawowych i gimnazjalnych.
Badania przesiewowe dzieci w wieku 6 lat oraz w wieku 9-11 lat będą prowadzone w ramach
realizowanych przez Ośrodek Promocji Zdrowia i Sprawności Dziecka programów
statutowych. OPZiSD jest jednostką budżetową Miasta Gdańska, którego celem jest
prowadzenie systematycznych badań przesiewowych dzieci oraz edukacja w zakresie
zachowań prozdrowotnych. Swoimi działaniami ośrodek obejmuje ponad 80% dzieci we
wskazanych grupach wiekowych. Niestety Ośrodek nie posiada możliwości realizowania
kompleksowych programów interwencji długofalowej
Badania przesiewowe dzieci 14-letnich będą prowadzone w szkołach przez przeszkolone
pielęgniarki. Badania realizowane będą corocznie we wszystkich szkołach gimnazjalnych
w Gdańsku. Zakładane jest uczestnictwo uczniów na poziomie ok. 70% w badaniach
przesiewowych oraz około 70% w dalszej części programu.
Dzieci z wykrytymi czynnikami ryzyka chorób cywilizacyjnych – w szczególności dzieci z
otyłością, zostaną zaproszone do wzięcia udziału w kompleksowej interwencji edukacyjnoleczniczej. Będzie ona miała na celu zmianę nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej i
prozdrowotnych, czego oczekiwanym efektem będzie redukcja masy ciała. Szacowane jest
uczestnictwo około 70% dzieci zaproszonych do drugiego etapy interwencji.
Dane wszystkich dzieci uczestniczących w programie od etapu badań przesiewowych do
zakończenia interwencji będą systematycznie gromadzone w bazach danych, co pozwoli na
stałe dotarcie do populacji badanej.
W związku z powyższym planowane jest następujące minimalne uczestnictwo uczniów
w programie w czasie 3 lat jego realizacji

20 000 uczniów na etapie przesiewowym

1 200 uczniów na etapie rozpoczęcia interwencji edukacyjno-zdrowotnej, 800-1000
na etapie ukończenia interwencji
Poza uczniami, do których bezpośrednio zostanie skierowany projekt interwencji, jego
działania skupione będą również na ich rodzicach. Zgoda opiekunów będzie niezbędna do
wykonania badań przesiewowych. Opiekuni otrzymają informacje na temat stanu zdrowia
dziecka, proponowanego dalszego postępowania oraz ewentualnego włączenia do programu
interwencyjnego (indywidualny plan postępowania zdrowotnego). W założeniach programu
jest również przeprowadzenie spotkań edukacyjnych skierowanych do ogółu rodziców dzieci
objętych programem.
Rodzice będą aktywnymi uczestnikami programu interwencyjnego, gdyż to Oni będą w
zdecydowanej mierze odpowiedzialni za prowadzenie zachowań zdrowotnych w życiu
dziecka i rodziny. W związku z tym wszelkie działania edukacyjne oraz interwencyjne
zostaną dopasowane do potrzeb osób dorosłych. Rodzice zostaną również uczestnikami
spotkań w ramach programu interwencyjnego. Szacowany jest udział grupy około 20 000
rodziców w 3 latach trwania programu, z czego w programie pogłębionym weźmie udział
około 800-1000 rodziców.
4. Organizacja programu
Główne założenia programu

W celu przygotowania harmonogramu roboczego, protokołów wykonawczych oraz
zapewnienia odpowiedniego standardu merytorycznego i naukowego realizator powoła
Radę Programu. W skład rady wejdą przedstawiciele świata nauki zajmujący się
problematyką chorób cywilizacyjnych u dzieci. Zadaniem Rady będzie głównie
opiniowanie planowanych harmonogramów działań, a także określanie kierunków zmian
w kolejnych etapach realizacji w oparciu o dane z ewaluacji kolejnych etapów programu.
Rada Programu będzie miała również za zadanie wytyczenie kierunków opracowania
danych pozyskanych w ramach realizowanych w programie badań tak, by maksymalnie
wykorzystać
uzyskane
wyniki
dla
poprawy
zdrowia
dzieci
i
młodzieży
z terenu Gdańska, a także przekazać te dane szerszemu gronu odbiorców.
Poszczególni członkowie Rady Programu odpowiedzialni będą za prowadzenie
poszczególnych elementów etapu przesiewowego oraz interwencyjnego w programie.

Realizator stworzy interaktywny modułu informatyczny,
zapewniający możliwość
bezpośredniego zapisywania informacji o pacjentach przez wszystkich realizatorów
(przesiew, poradnictwo, koordynacja). Stworzony portal pozwoli też na zapewnienie
optymalnego sposobu zapisywania danych, przygotowywania oraz opracowywania
kompleksowych raportów i
zestawień.
Dodatkowym
atutem
będzie możliwość
korzystania przez uczestników z internetowych dzienniczków opisujących wypełnianie
kolejnych kroków podjętych przez dziecko w walce z NMC.

Dla zapewnienia optymalnej opieki nad dziećmi z wykrytymi de novo zaburzeniami i
chorobami dyskwalifikującymi z uczestnictwa w programie, ale wymagającymi dalszego
leczenia, realizator nawiąże współprace z klinikami pediatrycznymi z terenu Trójmiasta,
celem wypracowania skróconej ścieżki dostępu do właściwych świadczeń medycznych.

Przeprowadzenie badań przesiewowych w kierunku czynników ryzyka wśród uczniów
6, 9-11 i 14-letnich.
o
Badania dzieci 6-letnich przeprowadzane będą w systemie rocznym w Ośrodku
Promocji Zdrowia i Sprawności Dziecka w Gdańsku w ramach programu Zdrowe
Życie Twojego Dziecka. Badania te będą skupione na ocenie kompleksowego
rozwoju oraz stanu zdrowia dziecka. Rodzice dzieci z wykrytymi zaburzeniami
spełniającymi kryteria programu będą zapraszani do uczestnictwa w dalszych
etapach. Z dotychczasowych doświadczeń ośrodka wynika, że programem objętych
jest ponad 80% dzieci z terenu Gdańska.
o
Badania przesiewowe w grupie dzieci 9-11 letnich będą przeprowadzane również w
oparciu o działania OPZiSD – Program Zdrowy Uczeń. W tym programie dzieci w
przedziale wiekowym 9-11 lat są badane w cyklu 3 letnim w szkołach. W związku z
tym w trakcie trwania programu przewidujemy dotarcie do około 80% szkół
podstawowych w Gdańsku i wyselekcjonowanie grupy dzieci z nawagą i otyłością w
przedziale wieku 8-11. Również te dzieci oraz ich rodzice będą zapraszani do
uczestnictwa w dalszej interwencji.
o
Młodzież 14-letnia będzie badana przesiewowo w ramach corocznych badań
organizowanych na terenie szkół gimnazjalnych. Badania przesiewowe będą
przeprowadzane przez zespół wykwalifikowanych pielęgniarek, planowane jest
przeprowadzenie badań przesiewowych w grupie około 70% dzieci. Dzieci
spełniające kryteria kwalifikacji będą następnie zapraszane do dalszych etapów
programu wraz z rodzicami.
o
Przed rozpoczęciem badań rodzice otrzymają pełną informację na temat programu
oraz zostaną poproszeni o podpisanie należytych zgód i danych kontaktowych.
Wyrażenie zgody przez rodziców będzie warunkiem koniecznym do włączenia
dziecka do programu. Badania przesiewowe będą prowadzone w koordynacji i
porozumieniu ze szkołami oraz Wydziałem Edukacji UM w Gdańsku.

Przeprowadzenie badań ankietowych dotyczących stylu życia, zachowań zdrowotnych
oraz czynników ryzyka u dzieci (ankieta wypełniana przez rodziców i dzieci 14-letnie).
Badanie będzie przeprowadzone na początku interwencji zdrowotnej.

Przygotowanie w formie karty wyniku informacji zwrotnej o ocenie badanych parametrów
oraz przekazanie materiałów edukacyjnych dla „zdrowych” dzieci i ich rodziców,
wzmacniających pozytywne zachowania prozdrowotne.

Wyselekcjonowanie
z
powyższych
grup
dzieci
z
czynnikami
ryzyka
chorób
cywilizacyjnych (cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia odżywiania, zaburzenia
depresyjne).

Przeprowadzenie pełnej interwencji edukacyjno-leczniczej u dzieci z wykrytymi
problemami zdrowotnymi w zakresie najczęstszych przyczyn chorób cywilizacyjnych
(nadciśnienie tętnicze, nadwaga i otyłość), chorób metabolicznych.

Przygotowanie oraz przeprowadzenie kompleksowego programu edukacyjnego dla
dzieci i rodziców włączonych do etapu interwencyjnego (w zakresie dietetyki, aktywności
fizycznej, budowania pozytywnych zachowań zdrowotnych).

Odrębnym elementem programu będzie przeprowadzenie programu edukacyjnego dla
środowiska ogółu dzieci uczestniczących w programie, dającego niezbędne minimum
wiedzy i praktycznych porad do prowadzenia zdrowego stylu życia.

Wszystkie działania realizowane w programie będą wsparte szeroką akcją medialną
i informacyjną skierowaną do rodziców, mediów oraz dyrektorów placówek oświatowych.
Realizatorom zależeć będzie na przedstawieniu pozytywnych długofalowych efektów
realizowanego programu.

Ewaluacja programu będzie składała się z corocznej oceny efektów programu u dzieci
z grupy włączonej do interwencji jak i efektów organizacyjnych i skuteczności włączania
dzieci do interwencji.
Części składowe programu przesiewowego
W ramach programu planowane jest przeprowadzenie następujących działań:

Przesiewowe badanie fizykalne (z pełnymi pomiarami antropometrycznymi), wraz
z pogłębionym wywiadem w kierunku obciążenia ryzykiem chorób metabolicznych.
Badania przesiewowe będą realizowane zgodnie z aktualnymi zaleceniami
ekspertów. Dodatkowo badania wzbogacone będą o wykonanie testów wydolności
fizycznej (Kasch Pulse Recovery Test), pomiary ciśnienia tętniczego. W przypadku
wykrycia zaburzeń skierowanie dziecka do dalszych badań w ramach programu
interwencyjnego. W przypadku wykrycia ewidentnych odchyleń od prawidłowego
stanu zdrowia mogących być stanem zagrożenia zdrowia lub życia natychmiastowe
skierowanie dziecka pod opiekę świadczeniodawców finansowanych przez NFZ.

Przeprowadzenie ankiet dotyczących stanu zdrowia, zachowań zdrowotnych oraz
czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych u dzieci.

Przekazanie materiałów edukacyjnych oraz indywidualnego planu postępowania
zdrowotnego dla dzieci i rodziców bez wykrytych nieprawidłowości.

Kwalifikacja dzieci z wykrytymi nieprawidłowościami do dalszej interwencji w ramach
programu edukacyjno-zdrowotnego.
Wszystkie dzieci zakwalifikowane do dalszej części programu zostaną skierowane na
wykonanie badań krwi w niezbędnym zakresie do oceny możliwych chorobowych przyczyn
lub skutków otyłości. Zakres badań zostanie ustalony przez Radę Programu. Planowane jest
przeprowadzenie badań laboratoryjnych w kierunku najczęstszych chorób metabolicznych
(TSH, fT4, profil lipidowy, DTOG, insulinemia po DTOG, parametry funkcji wątroby i nerek).
Części składowe programu interwencyjnego

zgodnie z harmonogramem programu, dla wszystkich uczestników oraz rodzica/ów
odbędą się spotkania konsultacyjne z lekarzem, psychologiem, dietetykiem oraz
specjalistą aktywności fizycznej. Spotkania będą podzielone na odpowiednie
kategorie wiekowe i dostosowane merytorycznie do wieku uczestników programu.
Dotyczyć będą czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych, zagrożeń związanych
nadwagą i otyłością. Będą one również wprowadzeniem do dalszej interwencji
dietetycznej i psychologicznej. Spotkania przewidziane są w formie indywidualnych
konsultacji z lekarzem, dietetykiem, psychologiem i specjalistą aktywności fizycznej.
W czasie pierwszych spotkań zostanie omówiony obecny stan zdrowia dziecka,
wyniki badań laboratoryjnych oraz testów przesiewowych. W porozumieniu
wszystkimi specjalistami biorącymi udział w programie
ze
zostanie wytyczony plan
postepowania zdrowotnego dla dziecka skupiający się na zmianie diety, aktywności
fizycznej i zachowań zdrowotnych w rodzinie:
o
specjalistyczna konsultacja lekarska z lekarzem specjalizującym się w chorobach
dzieci lub lekarzem specjalizującym się w chorobach metabolicznych. W ramach
badania lekarskiego przeprowadzone zostaną:

szczegółowa ocena czynników ryzyka chorób cywilizacyjnych,

ocena wyników uzyskanych z badań laboratoryjnych,

w przypadku rozpoznania zaburzeń istotnych klinicznie skierowanie do dalszej
opieki w warunkach poradni specjalistycznych poza programem, co pozwoli
na
ewentualne
wcześniejsze
podjęcie
leczenia
we
właściwych
poradniach/szpitalach,
o
konsultacje
z
psychologiem,
wzmocnienie
nastawienia
rodziców
do
przeprowadzenia zmiany w zachowaniach zdrowotnych rodziny.
o
konsultacje z dietetykiem, analiza zachowań żywieniowych, dobór odpowiedniej
diety, wprowadzenie prawidłowych zachowań żywieniowych.
o
konsultacje ze specjalistą aktywności fizycznej – ustawienie optimum wysiłku
fizycznego zgodnie z masą ciała a także możliwościami i preferencjami dziecka,
zaplanowanie grafiku narastania intensywności i ilości wysiłku.

wszyscy specjaliści zaangażowani do realizacji projektu przez realizatora będą
osobami z niezbędnymi kwalifikacjami oraz doświadczeniem do realizacji poradnictwa
dla dzieci. Niezbędne jest posiadanie kierunkowego wykształcenia oraz dokumentów
potwierdzających kwalifikacje. Realizator programu w zespole specjalistów zatrudni
osoby posiadające specjalistyczne kwalifikacje w realizacji interwencji w zakresie
nadwagi i otyłości u dzieci, poświadczone dokumentami wydanymi przez krajowe lub
międzynarodowe organizacje naukowe.

schemat postępowania zdrowotnego, cele oraz metodologia poradnictwa w ramach
programu interwencyjnego będą opracowane szczegółowo przez Radę Programu,
zaproszonych
ekspertów
oraz
wykonawców
programu
przed
rozpoczęciem
interwencji, w ramach zaplanowanego w harmonogramie czasu,

specjaliści będą również dostępni do konsultacji elektronicznych w ramach istniejącej
platformy internetowej. Tam uczestnicy i ich rodzice będą mogli na bieżąco zadawać
pytania i dzielić się rezultatami podejmowanych działań,

w podjętym programie planowane jest zakończenie interwencji po roku. Ten czas
pozwoli na odpowiednie zmotywowanie rodziców i pokazanie możliwych do
wprowadzenia zmian w środowisku domowym,

dla uzupełnienia obserwacji realizator planuje również obserwację dwuletnią
wyselekcjonowanej grupy odbiorców (około 10% z każdego roku trwania programu),

realizator zapewni dzieciom z najczęściej występującymi zaburzeniami pierwszą
poradę
specjalistyczną
w
trakcie
trwania
programu
(porada
diabetologa,
endokrynologa, nefrologa, spec. rehabilitacji).
Realizator programu zobowiązany będzie do kontynuacji działań w tej grupie pacjentów,
rozpoczętych przez realizatora programu z lat 2014-2016.
Rodzice
wsparcie edukacyjne rodziców dzieci 6, 9-11, 14
letnich poprzez przekazanie materiałów
edukacyjnych dotyczących stanu zdrowia ich
dzieci oraz proponowanego postępowania.
Przeprowadzenie warsztatów edukacyjnych dla
rodziców dzieci gdańskich.
Uczniowie
badania przesiewowe w ramach działań:
OPZiSD - (dzieci 6-letnie oraz 9-11-letnie)
Realizator- dzieci 14-letnie
wsparcie edukacyjne dzieci w przypadku braku zaburzeń
zaangażowanie rodziców w podejmowanie
zmian w środowisku szkolnym
etap interwencyjny dla dzieci z wykrytymi deficytami
zaangażowanie rodziców dzieci z wykrytymi
deficytami w programy (patrz dalej).
Nastawienie ich na dokonywanie zmian w
środowisku domowym i podtrzymywanie zmian
w zachowaniach i diecie dzieci
objęcie dzieci interwencją interdyscyplinarną
W przypadku wykrycia stanów zagrożenia zdrowia
skierowanie do dalszego leczenia przez
świadczeniodawców finansowanych przez NFZ
kompleksowa ocena lekarska specjalistyczna
wykryte deficyty zdrowotne
dalsza opieka w ramach
świadczen finansowanych przez
NFZ
porady dietetyczne w ramach
programu
dzieci z czynnikami ryzyka chorób
cywilizacyjnych - kompleksowy
program interwencyjny - 3 lub 5
razy w zaleśności od masy ciała
porada psychologiczna dla dziecka
i rodzica
wady postawy:
Dziecko 6, 9-11, 14
letnie - badania
przesiewowe w ramach
realizowanego programu
zajęcia korekcyjne ( w-f, basen) w
ramach działań realizowanych
przez gminę
wsparcie specjalisty wychowania
fizycznego w doborze aktywności
fizycznej
leczenie rehabilitacyjne
dziecko zdrowe
porada edukacyjna i wsparcie
rodziców w utrzymaniu
potencjału zdrowotnego dziecka
specjalistyczny kurs dla rodziców
dzieci z nadmiarem masy ciała
Kryteria kwalifikacji
Do programu przesiewowego będą kwalifikowane wszystkie dzieci - uczniowie szkół
podstawowych i gimnazjalnych z terenu Gdańska, w wieku 6 lat, 9-11 lat oraz 14 lat.
Niezbędnym kryterium kwalifikacji będzie zgoda rodziców na przeprowadzenie badania
przesiewowego.
Do programu interwencji edukacyjno-zdrowotnej zaproszone będą wszystkie dzieci
z wykrytymi zaburzeniami masy ciała pod postacią otyłości.
Z
programu
wyłączone
będą
dzieci
objęte
już
specjalistyczną
opieką
lekarską
w ramach NFZ dotyczącą zaburzeń układu endokrynologicznego oraz metabolicznych (poza
dziećmi z leczona pierwotną otyłością).
Zasady udzielania świadczeń
Badania przesiewowe realizowane będą w ramach działań OPZiSD w przypadku dzieci
6-letnich i dzieci 9-11 letnich, a w przypadku dzieci 14-letnich w ramach badań
przeprowadzanych w szkołach gimnazjalnych. Przeprowadzanie badań w środowisku
szkolnym daje szanse na uzyskanie wysokiego stopnia uczestnictwa uczniów w programie
oraz łatwego dostępu do rodziców – celem uzyskania zgód i zaangażowania ich w realizację
programu.
Program interwencyjny realizowany będzie w terminach najbardziej dogodnych dla rodziców
i uczestników programu interwencyjnego. W tym celu zostaną wydzielone i dostosowane
pomieszczenia
odpowiadające
wymogom
interwencji
oraz
zapewniające
przyjazne
środowisko dla dzieci i rodziców. Liczba dni prowadzonej interwencji będzie dopasowana do
liczby zgłaszających się uczestników, tak by każdemu uczestnikowi zapewnić możliwość
przeprowadzenia planowanej liczby konsultacji w określonych powyżej terminach.
Sposób powiązania ze świadczeniami zdrowotnymi
W ramach realizowanych zadań planowane są badania przesiewowe o spektrum znacznie
szerszym niż realizowane w ramach badań obecnie dostępnych w ramach
środków
publicznych. Interwencja skierowana do dzieci i młodzieży ma zawierać dwa główne
elementy, których wspólna realizacja niezbędna jest do kompleksowego wykonania
programu.
Badania przesiewowe dzieci i młodzieży w kierunku chorób cywilizacyjnych będą wstępem
do dalszej interdyscyplinarnej interwencji w ramach programu. W ramach świadczeń
zdrowotnych finansowanych przez NFZ takie działania, zarówno przesiewowe, jak
i pogłębione, obecnie nie znajdują odzwierciedlenia.
Dzieci i młodzież, u których w ramach badań przesiewowych oraz pogłębionej diagnostyki
zostaną rozpoznane niemodyfikowalne zaburzenia zdrowotne (wtórne nadciśnienie tętnicze,
zaburzenia gruczołów hormonalnych, cukrzyca) zostaną w trybie pilnym skierowane do
dalszej opieki w ramach podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej. Realizator
zapewni
dzieciom
z
najczęściej
występującymi
zaburzeniami
pierwszą
poradę
specjalistyczną w trakcie trwania programu (porada diabetologa, endokrynologa, nefrologa,
spec. rehabilitacji).
Sposób zakończenia programu
U wszystkich uczniów objętych programem przeprowadzona zostanie badanie przesiewowe
oraz przekazanie rodzicom informacji o stanie zdrowia oraz proponowanym dalszym
postępowaniu prozdrowotnym. Będzie to zakończenie interwencji dla około 80% populacji,
u których nie zostaną wykryte zaburzenia zdrowotne.
Dla osób zaangażowanych w program przewidywany jest roczny okres wsparcia pod opieką
lekarza, dietetyka, psychologa. Zakończeniem programu będzie ostatnia, kompleksowa
wizyta u lekarza oceniająca efekty rocznej interwencji oraz wskazująca dalsze kierunki
postępowania prozdrowotnego.
Kompetencje niezbędne do realizacji programu
Koordynator - osoba z wykształceniem medycznym (pielęgniarka, lekarz, specjalista
zdrowia publicznego) posiadająca doświadczenie w budowie oraz przeprowadzaniu
interwencji profilaktycznych. Dodatkowym atutem będzie doświadczenie w pracy z populacją
dziecięcą.
Realizator - realizatorem programu powinien być zakład leczniczy posiadający kompetencje
w zakresie chorób dzieci z ukierunkowaniem na choroby metaboliczne, nadwagę i otyłość.
Realizator powinien również dobrać niezbędne kadry do realizacji programu. Lekarza
pediatrę lub kształcącego się w zakresie pediatrii/ chorób metabolicznych z doświadczeniem
w zakresie prowadzenia długofalowych interwencji zdrowotnych u pacjentów z nadmiarem
masy ciała. Dietetyka z wykształceniem wyższym lub osobę z pokrewnym wykształceniem z
zakresu żywienia człowieka; psychologa z doświadczeniem z zakresu interwencji
behawioralnych skierowanych do rodzin; specjalistę aktywności fizycznej z doświadczeniem
w zakresie oceny wysiłku fizycznego oraz planowana interwencji dla dzieci z nadmiarem
masy ciała.
Dodatkowym atutem będzie posiadanie przez realizatora i personel certyfikatów w zakresie
leczenia nadwagi i otyłości wydanych przez krajowe lub międzynarodowe towarzystwa
naukowe i specjalistyczne.
Dowody skuteczności
Całość zbudowanej interwencji została przygotowana
w oparciu o dostępne dowody
naukowe z przeglądów systematycznych i meta analiz. Niestety w warunkach polskich
bardzo niewiele jest dobrze opracowanych materiałów dotyczących poruszanej tematyki.
Realizowany przez Urząd Miasta w Gdańsku program interwencyjny w latach 2011-2013 nie
został jeszcze zakończony i w chwili obecnej nie dostępne są jeszcze długofalowe wyniki
realizacji programu. W związku z tym autorzy podjęli próbę oceny dostępnego
zagranicznego piśmiennictwa oraz przygotowania programu interwencyjnego. Zakładać
jednak należy możliwe odmienne podejście grupy docelowej do planowanej interwencji oraz
konieczność jej dostosowania do społecznych przyzwyczajeń polskiego społeczeństwa.
Niestety mimo prowadzonych w Polsce interwencji o podobnym zakresie oraz metodologii
autorom projektu programu nie udało się uzyskać danych od realizatorów co do efektywności
prowadzonych interwencji.
1. Seo DC, Sa J.; A meta-analysis of obesity interventions among U.S. minority children.; J
Adolesc Health. 2010 Apr;46(4):309-23.
2. Whitlock EP, O'Connor EA, Williams SB, Beil TL, Lutz KW.; Effectiveness of weight
management interventions in children: a targeted systematic review for the USPSTF. ;
Pediatrics. 2010 Feb;125(2):e396-418.
3. Gonzalez-Suarez C, Worley A, Grimmer-Somers K, Dones V.; School-based
interventions on childhood obesity: a meta-analysis.; Am J Prev Med. 2009
Nov;37(5):418-27. Review.
4. Jodkowska M., Woynarowska B.; Testy przesiewowe u dzieci i młodzieży w wieku
szkolnym; Warszawa 2002
5. Golding L.A., Myers C.R., Sinning W.E.; Y’s Way to Physical Fitness. The Complete
Guide to Fitness Testing and Intervention (3rd edn).,USA 1989
6. Bonnie A. Spear, Sarah E. Barlow, i wsp.: Recommendations for Treatment of Child and
Adolescent Overweight and Obesity ;Pediatrics 2007;120;S254-S288
7. Szostak-Węgierek D. , Cybulska B. i wsp.; Dlaczego w polskich szkołach nie powinna
być sprzedawana żywność typu fast food?; Kardiol Pol 2009; 67: 337-343
5. Koszty programu
Przewidywany łączny koszt projektu przewidywany jest na poziomie ok. 700 tysięcy złotych
w każdym roku realizacji programu. Budżet programu na lata 2014-2016 jest niższy niż
budżet programu realizowanego w latach 2011-2013. Konsekwencją tego jest ograniczenie
liczy uczestników badań specjalistycznych do dzieci z otyłością (zmniejszenie populacji
docelowej interwencji specjalistycznej do 30% grupy dzieci objętych interwencją w latach
2011-2013.)
Koszt jednostkowy badania przesiewowego - około 45 zł/ uczestnik
Koszt jednostkowy interwencji specjalistycznej- 270 zł /uczestnik
Koszt jednostkowy kompleksowej interwencji specjalistycznej – 1500 zł/ uczestnik
Analiza kosztów
Kompleksowa interwencja oraz pojedynczy koszt całościowy na uczestnika kształtują się na
poziomie około 1/4 średniej pensji krajowej brutto. Z analizy budżetu gminy wynika, ze jest to
koszt równoważny oraz możliwy do przeprowadzenia dla budżetu gminy.
6. Monitorowanie i ewaluacja
Ocena zgłaszalności
Ocena
zgłaszalności
uczestników do
obu
części
interwencji
będzie
na
bieżąco
monitorowana, co jest możliwe dzięki realizacji programu przy współpracy ze środowiskiem
szkolnym - nauczycielami, pedagogami (wychowawcami klas), rodzicami oraz dyrekcją
szkoły. Zakładana
efektywność zgłoszeń szacowana jest na około 70% populacji do
programu przesiewowego.
Spośród uczestników programu przesiewowego około 7% zostanie zakwalifikowanych do
dalszej
interwencji.
Program edukacyjno-zdrowotny prowadzony będzie
w oparciu
o interdyscyplinarny zespół powołany do jego realizacji. Zgłaszalność do programu
pogłębionego będzie monitorowana w oparciu o bezpośredni kontakt z wytypowanymi
rodzicami/uczniami oraz dzięki wsparciu pedagogów szkolnych (wychowawców klas).
Ocena jakości
W ramach programu przewidziany jest regularny nadzór merytoryczny przeprowadzanej
interwencji przez lekarza specjalizującego się w leczeniu dzieci lub chorób metabolicznych,
co
zapewnić
ma
wysoką
jakość
realizowanej
interwencji
oraz
zgodność
z zaplanowanymi pierwotnie działaniami.
Każdy z rodziców będzie proszony o wyrażenie opinii o realizowanym programie po
kolejnych wizytach oraz kompleksową ocenę programu po zakończeniu uczestnictwa
dziecka w programie.
Dodatkowo w 2, 3 roku programu oraz na koniec jego realizacji przewidziana jest ewaluacja
organizacyjna i merytoryczna programu. Polegać ona będzie na kompleksowej ocenie
podejmowanych działań interwencyjnych u dzieci oraz uzyskanych skutkach zdrowotnych pod postacią poprawy w BMI, stanie samopoczucia dziecka oraz jego samoocenie.
Najważniejszym twardym miernikiem oceny skuteczności interwencji jest uzyskanie poprawy
BMI u włączonych do programu dzieci, jak również przesuniecie się Ich w dół skali
centylowej właściwej dla danego wieku i wzrostu.
Dodatkowymi wykładnikami oceny programu będą poprawa samooceny u dzieci i opinia
rodziców o stanie zdrowia dziecka po zakończeniu interwencji.
7. Okres realizacji programu
Zgodnie z podanym piśmiennictwem, najbardziej efektywnymi działaniami są interwencje
długookresowe. Dlatego też program edukacyjno-zdrowotny będzie realizowany przez
rok.
Rozłożenie programu na 3 lata interwencji pozwoli na przeprowadzenie interwencji
u wszystkich dzieci z terenu gminy Gdańska urodzonych miedzy 2000 a 2010 rokiem. Jest to
możliwe dzięki 3-letniemu okresowi realizacji programu u 3 wybranych roczników - dzieci
6,10,14 letnich. Oznacza to, że w roku 2014 zostaną włączone 14 letnie dzieci z 2000 roku
urodzenia, a w roku 2016, grupa 6-latków z roku 2010.
Download