3. charakterystyka powiatu olkuskiego

advertisement
AKTUALIZACJA
PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015
Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Olkusz 2012
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
ul. Niemodlińska 79 pok. 22-23
45-864 Opole
tel./fax. 077/454-07-10, 077/474-24-57
kom. 605-26-24-27
e-mail: [email protected]
Wykonawcą
Aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego
na lata 2012 – 2015 z perspektywą na lata 2016-2019
był zespół firmy ALBEKO z siedzibą w Opolu
w składzie:
mgr inż. Beata Podgórska
mgr inż. Jarosław Górniak
mgr inż. Paweł Synowiec
mgr Marta Stelmach
Mateusz Podgórski
2
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
SPIS TREŚCI
1. WPROWADZENIE ......................................................................................................................7
2. METODYKA OPRACOWANIA PROGRAMU I GŁÓWNE UWARUNKOWANIA PROGRAMU .....8
3. CHARAKTERYSTYKA POWIATU OLKUSKIEGO ..................................................................... 10
3.1. INFORMACJE OGÓLNE ..............................................................................................................................10
3.2. POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE I ADMINISTRACYJNE ........................................................................................11
3.3. W ARUNKI KLIMATYCZNE ...........................................................................................................................11
3.4. UKSZTAŁTOWANIE POWIERZCHNI, GEOMORFOLOGIA ..................................................................................12
3.5. ANALIZA ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO POWIATU OLKUSKIEGO .................................................12
3.5.1. Struktura zagospodarowania przestrzennego ...............................................................................12
3.5.1.1. Formy użytkowania terenów ................................................................................................................... 13
3.6. SYTUACJA DEMOGRAFICZNA .....................................................................................................................14
3.7. SYTUACJA GOSPODARCZA ........................................................................................................................15
3.8. ROLNICTWO ............................................................................................................................................17
3.9. INFRASTRUKTURA TECHNICZNO - INŻYNIERYJNA ........................................................................................18
3.9.1. Charakterystyka systemu zaopatrzenia w gaz ziemny ..................................................................18
3.9.3. Charakterystyka systemu zaopatrzenia w energię elektryczną .....................................................20
3.9.4. Infrastruktura transportowa ............................................................................................................20
3.9.5. Zaopatrzenie w wodę .....................................................................................................................25
3.9.6. Odprowadzenie ścieków ................................................................................................................27
4. ZAŁOŻENIA WYJŚCIOWE PROGRAMU .................................................................................. 32
4.1. UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE OPRACOWANIA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA POWIATU OLKUSKIEGO.
.....................................................................................................................................................................32
4.1.1. Zasady realizacji programu ............................................................................................................32
4.1.1.1. Polityka Ekologiczna Państwa ................................................................................................................ 32
4.1.1.2. Program Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014 ................................... 33
5. REALIZACJA POLITYKI EKOLOGICZNEJ POWIATU OLKUSKIEGO. ..................................... 34
6. ZAŁOŻENIA OCHRONY ŚRODOWISKA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015
Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019 ...................................................................................... 35
6.1. CELE EKOLOGICZNE .................................................................................................................................35
6.1.1. Kryteria o charakterze organizacyjnym .........................................................................................35
6.1.2. Kryteria o charakterze środowiskowym .........................................................................................35
6.1.3. Cele ekologiczne dla Powiatu Olkuskiego. ....................................................................................36
7. KIERUNKI DZIAŁAŃ SYSTEMOWYCH .................................................................................... 37
7.1. UWZGLĘDNIENIE ZASAD OCHRONY ŚRODOWISKA W STRATEGIACH SEKTOROWYCH ......................................37
7.1.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................37
7.2. ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKOWE ................................................................................................................37
7.2.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................38
7.3. UDZIAŁ SPOŁECZEŃSTWA W DZIAŁANIACH NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA ..............................................38
7.3.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................39
7.4. ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA SZKODY W ŚRODOWISKU ......................................................................................39
7.4.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................40
8. OCHRONA ZASOBÓW NATURALNYCH ................................................................................. 40
8.1. OCHRONA PRZYRODY ..............................................................................................................................40
8.1.1. Obszary prawnie chronione ...........................................................................................................40
8.1.2. Krajowa Sieć Ekologiczna ECONET-POLSKA..............................................................................48
8.1.3 Fauna i flora ....................................................................................................................................48
8.1.4. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................48
8.2. OCHRONA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ LASÓW ..........................................................................................52
8.3. RACJONALNE GOSPODAROWANIE ZASOBAMI WODNYMI ..............................................................................55
8.3.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................55
8.4. KSZTAŁTOWANIE STOSUNKÓW WODNYCH I OCHRONA PRZED POWODZIĄ .....................................................55
3
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
8.5. OCHRONA POWIERZCHNI ZIEMI .................................................................................................................57
8.5.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................60
8.6. GOSPODAROWANIE ZASOBAMI GEOLOGICZNYMI.........................................................................................60
9. POPRAWA JAKOŚCI ŚRODOWISKA I BEZPIECZEŃSTWA EKOLOGICZNEGO. .................. 62
9.1. ŚRODOWISKO A ZDROWIE .........................................................................................................................62
9.1.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................62
9.2. JAKOŚĆ POWIETRZA .................................................................................................................................62
9.2.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................67
9.3. OCHRONA WÓD .......................................................................................................................................68
9.4. GOSPODARKA ODPADAMI .........................................................................................................................80
9.5. ODDZIAŁYWANIE HAŁASU..........................................................................................................................92
9.5.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................96
9.6. ODDZIAŁYWANIE PÓL ELEKTROMAGNETYCZNYCH I PROMIENIOWANIE. .........................................................97
9.6.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ....................................................................................................99
9.7. POWAŻNE AWARIE .................................................................................................................................100
9.7.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ..................................................................................................102
9.8. W YKORZYSTANIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII .................................................................................102
9.8.1. Cel średniookresowy do 2019 r. ..................................................................................................105
10. HARMONOGRAM REALIZACJI PRZEDSIĘWZIĘĆ NA LATA 2012 – 2015. ......................... 107
11. SPOSÓB KONTROLI ORAZ DOKUMENTOWANIA REALIZACJI PROGRAMU. .................. 113
10.1. W YTYCZNE DO PRZYGOTOWANIA GMINNYCH PROGRAMÓW OCHRONY ŚRODOWISKA ................................115
12. ZARZĄDZANIE PROGRAMEM OCHRONY ŚRODOWISKA ................................................. 119
13. ASPEKTY FINANSOWE REALIZACJI PROGRAMU ............................................................. 121
14. STRESZCZENIE W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM. .................................................... 127
15. LITERATURA ........................................................................................................................ 128
Spis rysunków:
Rysunek 1. Powiat Olkuski na tle podziału administracyjnego województwa małopolskiego ..........................11
Rysunek 2. Formy użytkowania terenów powiatu olkuskiego [%] ....................................................................14
Rysunek 3. Istniejący system gazowniczy i elektroenergetyczny ....................................................................18
Rysunek 4. Przebieg LHS – Linii Hutniczej Szerokotorowej ............................................................................23
Rysunek 5. Zasoby kopalin na terenie Powiatu Olkuskiego. ...........................................................................61
Rysunek 6. Rozkład stężeń średniorocznych benzenu w 2010 roku w województwie małopolskim ...............65
Rysunek 7. Zbiorniki wód podziemnych na terenie Powiatu Olkuskiego. ........................................................74
Rysunek 8. Lokalizacja odcinka drogi krajowej nr 94 Bolesław- Olkusz- Sieniczno objętego badaniem w
ramach Programu ochrony środowiska przed hałasem dla województwa małopolskiego na lata 2009- 2013
..........................................................................................................................................................................94
Rysunek 9. Schemat zarządzania programem ochrony środowiska. ............................................................120
Spis tabel:
Tabela 1. Podział powiatu olkuskiego na jednostki administracyjne i powierzchnia gmin ...............................13
Tabela 2. Użytkowanie gruntów w Powiecie Olkuskim w %. ...........................................................................13
Tabela 3. Liczba ludności w Powiecie Olkuskim ..............................................................................................14
Tabela 4. Podział podmiotów gospodarki narodowej. .....................................................................................16
Tabela 5. Liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w powiecie w latach 2007-2010. ..................16
Tabela 6. Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane na terenie Powiatu Olkuskiego wg wybranych
sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). ................................................................................................16
Tabela 7. Struktura gospodarstw rolnych na terenie Powiatu Olkuskiego. ......................................................17
Tabela 8. Struktura głównych zasiewów w Powiecie Olkuskim wg Powszechnego Spisu Rolnego 2002. .....17
Tabela 9. Dostęp do sieci gazowej w gminach Powiatu Olkuskiego. ..............................................................19
Tabela 10. Parametry sieci gazowej na terenie Powiatu Olkuskiego 2007-2010. ...........................................19
Tabela 11. Wykaz dróg powiatowych wg danych Zarządu Drogowego w Olkuszu .........................................20
Tabela 12. Wskaźnik zwodociągowania powiatów województwa małopolskiego. ...........................................25
4
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Tabela 13. Zwodociągowanie gmin w Powiecie Olkuskim (2010r.) .................................................................25
Tabela 14. Sieć wodociągowa w Powiecie Olkuskim. .....................................................................................27
Tabela 15. Wskaźnik skanalizowania powiatów województwa małopolskiego. ...............................................28
Tabela 16. Skanalizowanie gmin w Powiecie Olkuskim (GUS 2010r.) ............................................................28
Tabela 17. Wykonanie KPOSK w aglomeracjach na terenie Powiatu Olkuskiego (2011). ..............................31
Tabela 18. Udział procentowy powierzchni obszarów chronionych w powiatach województwa małopolskiego.
..........................................................................................................................................................................40
Tabela 19. Udział powierzchni obszarów chronionych w gminach Powiatu Olkuskiego .................................41
Tabela 20. Rezerwaty przyrody na terenie Powiatu Olkuskiego ......................................................................44
Tabela 21. Użytki ekologiczne na terenie Powiatu Olkuskiego ........................................................................45
Tabela 22. Zestawienie pomników przyrody w gminach Powiatu Olkuskiego .................................................46
Tabela 23. Wykaz pomników przyrody na terenie Powiatu Olkuskiego ...........................................................46
Tabela 24. Wskaźnik lesistości poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego. ...................................................52
Tabela 25. Wyniki bieżącej oceny jakości powietrza za rok 2011 ....................................................................64
Tabela 26. Zbiorcze zestawienie średniorocznych stężeń benzenu w stacji zlokalizowanej na terenie Powiatu
Olkuskiego. .......................................................................................................................................................65
Tabela 27. Przekroje pomiarowo – kontrolne wód powierzchniowych w 2010 r. na terenie Powiatu
Olkuskiego. .......................................................................................................................................................70
Tabela 28. Klasyfikacja jednolitych części wód powierzchniowych na terenie Powiatu Olkuskiego w 2010 r.72
Tabela 29. Ocena wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania w warunkach naturalnych ryb
łososiowatych i karpiowatych w 2010 r. ...........................................................................................................73
Tabela 30. Ocena eutrofizacji jednolitych części wód powierzchniowych w 2010 r.........................................74
Tabela 31. Ocena jakości wód podziemnych na terenie Powiatu Olkuskiego w 2010 roku ............................75
Tabela 32. Bilans i skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych na terenie powiatu olkuskiego
w 2011 r. ...........................................................................................................................................................80
Tabela 33. Bilans i skład morfologiczny odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych
na
terenie powiatu olkuskiego w 2011 r. ...............................................................................................................81
Tabela 34. Ilość odpadów komunalnych, odebranych/zebranych z terenu powiatu olkuskiego w latach 20082011 i przekazanych do odzysku .....................................................................................................................82
Tabela 35. Zestawienie informacji na temat funkcjonujących systemów selektywnych zbiórek odpadów na
terenie poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego ..........................................................................................85
Tabela 36. Ilość odpadów z sektora gospodarczego poddanych procesom odzysku i unieszkodliwiania
na terenie powiatu olkuskiego w latach 2008-2011 .........................................................................................87
Tabela 37. Ilości wyrobów azbestowych w poszczególnych gminach Powiatu Olkuskiego ............................88
Tabela 38. Tereny zagrożone hałasem zlokalizowane w sąsiedztwie analizowanego odcinka krajowej nr 94
na odcinku Bolesław- Olkusz- Sieniczno objęte opracowaniem programu ochrony środowiska przed
hałasem. ...........................................................................................................................................................94
Tabela 39. Zestawienie działań naprawczych do wykonania w celu poprawy klimatu akustycznego dla drogi
krajowej nr 94 na odcinku Bolesław- Olkusz- Sieniczno ..................................................................................95
Tabela 40. Wyniki pomiarów PEM w 2011 roku na terenie Powiatu Olkuskiego. ............................................98
Tabela 41. Priorytetowe cele krótkookresowe na terenie Powiatu Olkuskiego w latach 2012-2015. ............107
Tabela 42. Wskaźniki efektywności realizacji celów Programu ochrony środowiska Powiatu Olkuskiego. ..113
Tabela 43. Najważniejsze działania w ramach zarządzania środowiskiem. ..................................................120
ARiMR
ECONET
EFRROW
EMAS
GPZ
GSM
GZWP
JCW
KAG
KSE
WYKAZ SKRÓTÓW
Agencja Rozwoju i Modernizacji Rolnictwa
Krajowa Sieć Ekologiczna
Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich
Eco Management and Audit Scheme Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu
Główny Punkt Zasilania
Global System for Mobile Communication - standard telefonii komórkowej
Główny Zbiornik Wód Podziemnych
Jednolite Części Wód Podziemnych
Kategorie Agronomiczne Gleb
Krajowy System Energetyczny
5
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
KSRG
MEW
MG
MIR
MŚ
OCHK
OSP
PEM
PEP
PGR
PIG
PIP
PIS
PKP
PN
ppk
PROW
PSE
PSP
PSSE
RPO WM
SDR
SRP
THM
TSP
UE
UMTS
WFOŚiGW
WHO
WIOŚ
WWA
RLM
RZGW
WUS
WZMiUW
WSSE
ZZR
ZDR
Krajowy System Ratowniczo Gaśniczy
Małe Elektrownie Wodne
Minister Gospodarki
Małopolska Izba Rolnicza
Minister Środowiska
Obszar Chronionego Krajobrazu
Ochotnicza Straż Pożarna
Promieniowanie elektromagnetyczne
Polityka Ekologiczna Państwa
Państwowe Gospodarstwa Rolne
Państwowy Instytut Geologiczny
Państwowa Inspekcja Pracy
Państwowa Inspekcja Sanitarna
Polskie Koleje Państwowe
Polska Norma
Punkt pomiarowo kontrolny
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
Polskie Sieci Energetyczne
Państwowa Straż Pożarna
Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna
Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego
Średni dobowy ruch współczynnik przeliczeniowy
Stacja redukcyjno-pomiarowa
Trihalometanol
Toksyczne środki produkcji
Unia Europejska
Universal Mobile Telecomunication System – Uniwersalny System Telekomunikacji
Ruchomej
Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
World Health Organization Światowa Organizacja Zdrowia
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska
Węglowodory aromatyczne
Równoważna liczba mieszkańców
Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej
Wojewódzki Urząd Statystyczny
Wojewódzki Związek Melioracji i Urządzeń Wodnych
Wojewódzka Stacja Sanitarno Epidemiologiczna
Zakład o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej
Zakład o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej
6
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
1. WPROWADZENIE
Rozwój cywilizacyjny i wielokierunkowa ekspansja człowieka spowodowały, szczególnie na
terenach od wielu lat objętych presją przemysłu oraz gospodarstw rolnych (byłych PGR-ów),
znaczną degradację środowiska naturalnego – zanieczyszczenie jego poszczególnych
komponentów, wyczerpywanie się zasobów surowcowych, ginięcie gatunków zwierząt i roślin,
a także pogorszenie stanu zdrowia ludności na terenach przeobrażonych na niespotykaną
dotychczas skalę. Dlatego przyjmuje się, że jednym z najważniejszych praw człowieka jest prawo
do życia w czystym środowisku. Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 roku stanowi, że
Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego
rozwoju.
Zrównoważony rozwój to taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces
integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi
przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania
możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli
zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń. Istota rozwoju zrównoważonego
polega więc na tym, aby zapewnić zaspokojenie obecnych potrzeb bez ograniczania przyszłym
generacjom możliwości rozwoju.
Wskazane zostało również, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, które
poprzez swoją politykę powinny zapewnić bezpieczeństwo ekologiczne. Powiaty należą do władz
publicznych, zatem na nich również spoczywa obowiązek wykonywania zadań z zakresu ochrony
środowiska oraz odpowiedzialność za jakość życia mieszkańców. Dodatkowym wyzwaniem stało
się członkostwo w Unii Europejskiej oraz związane z nim wymogi. Trudnym zadaniem, czekającym
samorządy jest wdrożenie tych przepisów i osiągnięcie standardów UE w zakresie m.in. ochrony
środowiska.
Efektywność działań w zakresie ochrony dziedzictwa przyrodniczego zależy przede wszystkim od
polityki i rozwiązań przyjętych na szczeblu lokalnym oraz pozyskania zainteresowania
i zrozumienia ze strony społeczności lokalnych. Działania takie, aby były skuteczne, muszą być
prowadzone zgodnie z opracowanym uprzednio programem, sporządzonym na podstawie
wnikliwej analizy sytuacji w danym rejonie. Zadanie takie ma spełniać wieloletni program ochrony
środowiska. Program jest dokumentem planowania strategicznego, wyrażającym cele i kierunki
polityki ekologicznej samorządu Powiatu Olkuskiego i określającym wynikające z niej działania.
Tak ujęty Program będzie wykorzystywany jako główny instrument strategicznego zarządzania
powiatem w zakresie ochrony środowiska, podstawa tworzenia programów operacyjnych
i zawierania kontraktów z innymi jednostkami administracyjnymi i podmiotami gospodarczymi,
przesłanka konstruowania budżetu powiatu, płaszczyzna koordynacji i układ odniesienia dla
innych podmiotów polityki ekologicznej, podstawa do ubiegania się o fundusze celowe. Cele
i działania proponowane w Programie ochrony środowiska posłużą do tworzenia warunków dla
takich zachowań ogółu społeczeństwa Powiatu Olkuskiego, które służyć będą poprawie stanu
środowiska przyrodniczego. Realizacja celów wytyczonych w programie powinna spowodować
polepszenie warunków życia mieszkańców przy zachowaniu walorów środowiska naturalnego na
terenie powiatu.
Program ochrony środowiska przedstawia aktualny stan środowiska, określa hierarchię
niezbędnych działań zmierzających do poprawy tego stanu, umożliwia koordynację decyzji
administracyjnych oraz wybór decyzji inwestycyjnych podejmowanych przez różne podmioty
i instytucje. Sam program nie jest dokumentem stanowiącym, ingerującym w uprawnienia
poszczególnych jednostek administracji rządowej i samorządowej oraz podmiotów użytkujących
środowisko. Należy jednak oczekiwać, że poszczególne jego wytyczne i postanowienia będą
respektowane i uwzględniane w planach szczegółowych i działaniach inwestycyjnych w zakresie
ochrony środowiska.
Zakłada się, że kształtowanie polityki ekologicznej w Powiecie Olkuskiego będzie miało charakter
procesu ciągłego, z jednoczesnym zastosowaniem metody programowania “kroczącego”,
polegającej na cyklicznym weryfikowaniu perspektywicznych celów w przekrojach etapowych
i wydłużaniu horyzontu czasowego Programu w jego kolejnych edycjach.
7
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
2. METODYKA OPRACOWANIA PROGRAMU I GŁÓWNE UWARUNKOWANIA PROGRAMU
Sposób opracowania Programu został podporządkowany metodologii właściwej dla planowania
strategicznego, polegającej na:
­ określeniu diagnozy stanu środowiska przyrodniczego dla Powiatu Olkuskiego,
zawierającej charakterystyki poszczególnych komponentów środowiska wraz z oceną
stanu;
­ określeniu kreatywnej części Programu poprzez konkretyzację (uszczegółowienie)
celów głównych oraz ich operacjonalizację w postaci sformułowania listy działań;
­ scharakteryzowaniu uwarunkowań realizacyjnych Programu w zakresie rozwiązań
prawno-instytucjonalnych, źródeł finansowania, ocen oddziaływania na środowisko
planowania przestrzennego;
­ określeniu zasad monitorowania.
Źródłami informacji dla Programu były materiały uzyskane ze Starostwa Powiatowego w Olkuszu,
Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego,
a także prace instytutów i placówek naukowo – badawczych z zakresu ochrony środowiska oraz
gospodarki odpadami, jak również dostępna literatura fachowa.
Jako punkt odniesienia dla programu ochrony środowiska przyjęto aktualny stan środowiska oraz
stan infrastruktury ochrony środowiska na dzień 31.12.2011.
Program oparty jest na zapisach następujących dokumentów:
- Prawo ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 roku (nowelizacja z 20 listopada 2009r. o zmianie
ustawy POŚ Dz.U. z 18 grudnia 2009r. Nr 215, poz. 1664). Definiuje ono ogólne wymagania
w odniesieniu do programów ochrony środowiska opracowywanych dla potrzeb województw,
powiatów i gmin.
- Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016”. – Warszawa
2008 r. Zgodnie z zapisami tego dokumentu Program winien definiować:
­ stan wyjściowy,
­ cele średniookresowe do 2016 roku,
­ kierunki działań w latach 2009 – 2012,
­ monitoring realizacji Programu,
­ nakłady finansowe na wdrożenie Programu,
- Cele i zadania ujęte w kilku blokach tematycznych, a mianowicie:
­ kierunki działań systemowych,
­ ochrona zasobów naturalnych,
­ poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego.
- Program Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014.
W dokumentach tych określono długoterminową politykę ochrony środowiska odpowiednio dla
województwa małopolskiego oraz Powiatu Olkuskiego, przedstawiono cele krótkoterminowe
i sposób ich realizacji, określono sposoby zarządzania środowiskiem i aspekty finansowe realizacji
programu.
- Wytyczne do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym,
które podają sposób i zakres uwzględniania polityki ekologicznej państwa w programach ochrony
środowiska oraz wskazówki, co do zawartości programów. W powiatowym programie powinny
być uwzględnione:
­ zadania własne powiatu (pod zadaniami własnymi należy rozumieć te przedsięwzięcia,
które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków budżetowych
i pozabudżetowych będących w dyspozycji powiatu).
­ zadania koordynowane (pod zadaniami koordynowanymi należy rozumieć pozostałe
zadania związane z ochroną środowiska i racjonalnym wykorzystaniem zasobów
naturalnych, które są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków
zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla centralnego, bądź
instytucji działających na terenie powiatu, ale podległych bezpośrednio organom
centralnym),
8
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Niniejszy dokument będzie uszczegóławiany, korygowany i koordynowany z projektowanymi
obecnie dokumentami wyższego szczebla oraz aktami wykonawczymi do ustawy “Prawo ochrony
środowiska” i do kilkunastu ustaw komplementarnych, których treść powinna być uwzględniana
w Programie.
9
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
3. CHARAKTERYSTYKA POWIATU OLKUSKIEGO
3.1. Informacje ogólne
Powiat Olkuski znajduje się w północno-zachodniej części województwa
małopolskiego, utworzony został w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej.
Jego siedzibą jest miasto Olkusz. Powiat położony jest w północno-zachodniej części
województwa, w obrębie trzech makroregionów geograficznych: Wyżyny KrakowskoCzęstochowskiej, Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Miechowskiej.
W skład powiatu wchodzą:
 gminy miejskie: Bukowno
 gminy miejsko-wiejskie: Olkusz, Wolbrom
 gminy wiejskie: Bolesław, Klucze, Trzyciąż.
Olkusz graniczy z powiatami: chrzanowskim,
Olkuskim i miechowskim oraz z województwem
śląskim.
Obok
obszarów
silnie
uprzemysłowionych Powiat Olkuski obejmuje
znaczne powierzchnie o charakterze rolniczoleśnym. W zachodniej części powiatu (gminy:
Olkusz, Klucze, Bolesław, Bukowno) występują
gleby o niskiej klasie bonitacji, które dodatkowo
zanieczyszczone
są
metalami
ciężkimi.
Wschodnia część powiatu (gmina Trzyciąż,
Wolbrom) posiada gleby III i IV klasy bonitacji.
O atrakcyjności powiatu olkuskiego świadczą nie tylko krajobrazy, ale także zabytki kultury
materialnej. Do
najcenniejszych należą: Park Krajobrazowy Orlich Gniazd, w granicach
województwa małopolskiego obejmuje wyłącznie obszar Powiatu Olkuskiego (gminy Klucze,
Olkusz, Trzyciąż i Wolbrom) o powierzchni 12 688 ha. Przebiega tędy również Szlak Orlich Gniazd.
Powiat leży w zachodniej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Do ciekawych miejsc należy
również: Pustynia Błędowska (posiadająca status użytku ekologicznego) i Pleszczotka. Ponadto na
terenie Powiatu występują liczne pomniki przyrody, zarówno ożywionej (drzewa i zespoły drzew) jak
i pomniki przyrody nieożywionej (ostańce skalne, głazy i skałki wapienne, bryły skalne i źródła wód
podziemnych). Spośród 63 pomników przyrody w powiecie większość to zabytki przyrody
nieożywionej, jak skały wapienne i głazy narzutowe. W okolicach Trzyciąża istnieje Dłubniański
Park Krajobrazowy.
10
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rysunek 1. Powiat Olkuski na tle podziału administracyjnego województwa małopolskiego
Źródło: www.gminy.pl
3.2. Położenie geograficzne i administracyjne
Powierzchnia Powiatu Olkuskiego wynosi 618 km2, co stanowi ok. 4% powierzchni województwa.
Pod względem wielkości powierzchni Powiat zajmuje czwarte miejsce w województwie, po
powiatach nowosądeckim (1 549 km2), nowotarskim (1 474 km2) oraz tarnowskim (1 412 km2).
Powiat Olkuski zamieszkuje 114 688 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi ok. 186 osób na
km2 (stan na 31.12.2011 r.).
Powiat Olkuski sąsiaduje z czterema powiatami i trzema miastem na prawach powiatu:
- od wschodu z powiatem miechowskim
- od południa z powiatem Olkuskim
- od południowego- zachodu z powiatem chrzanowskim
- od zachodu z miastem Jaworzno, Sosnowiec i Dąbrowa Górnicza (woj. śląskie)
- od północy z powiatem zawierciańskim (woj. śląskie)
Zgodnie z regionalizacja fizyczno- geograficzną wg. J. Kondrackiego Powiat Olkuski znajduje się
na obszarze kilku mezoregionów: Wyżyny Olkuskiej (południowa część powiatu) i Wyżyny
Częstochowskiej (połnocna i północno- zachodnia część powiatu). Mezoregion Garb Tarnogórski,
Wyżyna Katowicka i Pagóry Jaworznickie stanowią niewielkie fragmenty obszaru w zachodniej
części powiatu. Niewielki fragment Wyżyny Miechowskiej znajduje się we wschodniej części
powiatu.
3.3. Warunki klimatyczne
Powiat Olkuski leży w strefie klimatu Wyżyn Środkowych, krainy klimatycznej śląsko-Olkuskiej,
wyróżniającej się skróceniem pośrednich pór roku oraz zaznaczającymi się cechami
kontynentalizmu. Oprócz napływającego polarno-morskiego powietrza, na obszar powiatu
docierają również masy powietrza zwrotnikowo-morskiego i powietrza arktycznego.
Średnia charakterystyczna temperatura dla klimatu Wyżyn Środkowych, Krainy Śląsko-Olkuskiej
wynosi 80C (temperatura - zróżnicowana w zależności od położenia i ukształtowania terenu).
Średnia roczna temperatura maksymalna wynosi 12,40C, natomiast średnia roczna temperatura
minimalna - 30C.
Roczna suma opadów jest zróżnicowana w poszczególnych latach, średnia wysokość opadu
z wielolecia wynosi 750 mm. Największą ilość opadów notuje się: w czerwcu, lipcu i sierpniu,
natomiast najmniejszą w lutym i w marcu.
11
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Na obszarze powiatu przeważają wiatry z kierunków zachodnich, są to najczęściej wiatry słabe
i umiarkowane. Charakterystyczną cechą klimatu na obszarze Powiatu jest znaczna zmienność
stanów pogody, zależnej w szczególności od czynników cyrkulacyjnych.
Na zmiany pogodowe wpływają również przemysłowe zanieczyszczenia atmosfery (emitowane
głównie z kierunku zachodniego od strony aglomeracji śląskiej i Huty „Katowice”), odpowiedzialne
za zmniejszenie nasłonecznienia i obniżenie jakości promieniowania słonecznego oraz
zwiększenia częstotliwości mgieł szkodliwych dla zdrowia, ze względu na obecność w nich gazów
i pyłów przemysłowych.
3.4. Ukształtowanie powierzchni, geomorfologia
Rzeźba terenu Powiatu Olkuskiego jest bardzo urozmaicona, co związane jest
z budową geologiczną tego obszaru, procesami geomorfologicznymi zachodzącymi do tej pory
(kras), działalnością rzek, działalnością człowieka (górnictwo). W rejonie olkuskim dominuje styl
tektoniki zrębowo-uskokowej. Rowy i zręby tektoniczne uformowały się w czasie alpejskich ruchów
górotwórczych.
Powiat Olkuski leży w przeważającej części na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, zwanej
także Jurą od nazwy okresu geologicznego, w którym powstała (180-130 mln lat temu). Zachodnie
tereny powiatu, gminy Bukowno i Bolesław, zachodzą na Wyżynę Śląską, która powstała w triasie,
czyli 220-180 milionów lat temu. Najwyższym punktem powiatu jest zapewne góra Podzamcze
(504 m n.p.m.). Charakterystycznym elementem krajobrazu Jury są ostańce skalne, często
o zadziwiających kształtach. Powstałe w wyniku zjawisk krasowych jaskinie także należy zaliczyć
do charakterystycznych elementów jurajskiej budowy geologicznej.
3.5. Analiza zagospodarowania przestrzennego Powiatu Olkuskiego
3.5.1. Struktura zagospodarowania przestrzennego
Strukturę przestrzenną Powiatu Olkuskiego charakteryzują:
- występujące obszary zabudowy wiejskiej,
- niski stopień uprzemysłowienia,
- obszar słabo zurbanizowany,
- niski stopień zalesienia,
- walory przyrodnicze poddane ochronie,
- przebieg dróg kolejowych i drogowych o znaczeniu ponadregionalnym i regionalnym.
Struktura przestrzenna powiatu wynika z jej rozwoju oraz działań antropogenicznych
współczesnych. Szkielet struktury przestrzennej powiatu wyznaczają:
­ układ komunikacyjny (drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe, gminne),
 linie kolejowe,
 doliny rzek,
 przebiegające sieci elektroenergetyczne i gazowe, które ze względu na strefy techniczne
i zagrożenia wyłączają znaczne ilości terenów z zabudowy,
 tereny zagrożenia powodziowego.
Obszar powiatu olkuskiego jest rejonem rolniczo – przemysłowym, z dominującą wiejską
zabudową, poza miastami słabo zurbanizowany i uprzemysłowiony, o niewielkiej gęstości
zaludnienia, jest w niewielkim stopniu poddany antropopresji. Poważniejsze zagrożenia
środowiska naturalnego wiążą się z niedostatecznie rozwiniętą gospodarką komunalną.
Konieczność dostosowania się rolnictwa do warunków ekonomicznych od przystąpienia do Unii
Europejskiej, napływ unijnych środków finansowych oraz sytuacja demograficzna na wsi, powodują
zmianę struktury agrarnej, zwiększanie się powierzchni użytków rolnych i wypadanie gruntów
słabszych z zagospodarowania rolniczego na rzecz zalesień, co w konsekwencji prowadzi do
poprawy warunków środowiskowych, powodując zwiększanie niskiego wskaźnika lesistości
12
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
powiatu.
Tabela 1. Podział powiatu olkuskiego na jednostki administracyjne i powierzchnia gmin
Lp.
Gmina
1
2
3
4
5
6
7
gmina miejska Bukowno
gmina miejsko-wiejska Olkusz
gmina miejsko-wiejska Wolbrom
gmina wiejska Klucze
gmina wiejska Bolesław
gmina wiejska Trzyciąż
powiat olkuski
Powierzchnia
[km2]
63,42
150,66
150,82
119,3
41,42
96,56
622,18
Udział w [%]
10,19
24,21
24,25
19,17
6,66
15,52
100
Źródło: Biuletyn Statystyczny Województwa Małopolskiego,
3.5.1.1. Formy użytkowania terenów
W gminach powiatu olkuskiego dużą powierzchnię zajmują użytki rolne (54 % ogólnej powierzchni
powiatu).
Struktura użytkowania gruntów powiatu olkuskiego przedstawia się następująco:
Tabela 2. Użytkowanie gruntów w Powiecie Olkuskim w %.
Lp.
Gmina
Użytki rolne
[km2]
Użytki leśne
Pozostałe
[%]
[km2]
[%]
[km2]
[%]
1
gmina miejska Bukowno
10,15
16
46,30
73
6,98
11
2
gmina miejsko-wiejska
Olkusz
66,29
44
67,80
45
16,57
11
3
gmina miejsko-wiejska
Wolbrom
113,11
75
19,61
13
18,08
12
4
gmina wiejska Klucze
39,08
33
55,27
46
24,95
21
5
gmina wiejska Bolesław
33,94
82
0,83
2
6,63
16
6
gmina wiejska Trzyciąż
74,35
77
15,45
16
6,76
7
7
powiat olkuski
336,92
54
205,26
33
79,97
13
Źródło danych: Biuletyn Statystyczny Województwa Małopolskiego
13
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rysunek 2. Formy użytkowania terenów powiatu olkuskiego [%]
Źródło danych: Biuletyn Statystyczny Województwa Małopolskiego, WUS, Kraków 2006
3.6. Sytuacja demograficzna
Według danych pozyskanych z Urzędów Gmin – liczba mieszkańców w Powiecie Olkuskim na
koniec 2011 r. wynosiła 113 722 osoby, z czego w miastach zamieszkiwało 61 699 osób (ok.
54,2 %), a na terenach wiejskich 52 023 osoby (ok. 45,8 %). W porównaniu z 2008 r. nastąpił
spadek liczby mieszkańców ogółem o 891 osób (ok. 0,77 %).
Liczba mieszkańców w miastach (w analizowanych latach) zmniejszyła się o 849 osób
(ok. 1,36 %), natomiast na terenach wiejskich liczba mieszkańców zmniejszyła się o 42 osoby (ok.
0,08 %).
Ilość mieszkańców w poszczególnych gminach jest zróżnicowana (tabela poniżej). Średnia
gęstość zaludnienia w Powiecie Olkuskim na koniec 2011 r. wyniosła ok. 183 osoby/km 2. Szacuje
się, że w kolejnych latach będzie następował dalszy spadek liczby ludności.
Tabela 3. Liczba ludności w Powiecie Olkuskim
Liczba ludności w roku:
Gmina
Bolesław
Bukowno
Klucze
M/W
2008
2009
2010
2011
2012
7 769
10 307
15 018
36 721
13 200
7 122
14 433
8 867
61 461
51 976
113 437
Szacunkowo
2015
2018
7 734
7 700
10 214
10 123
14 972
14 928
36 173
35 633
13 360
13 521
7 097
7 071
14 368
14 304
8 683
8 501
60 755
60 060
51 846
51 721
112 601 111 781
W
7 815
7 805
7 806
7 781
M
10 440
10 428
10 405
10 338
W
14 978
14 974
15 040
15 033
M
37 580
37 336
37 109
36 906
Olkusz
W
12 992
13 049
13 140
13 148
Trzyciąż
W
7 158
7 167
7 151
7 131
M
14 528
14 469
14 453
14 455
Wolbrom
W
9 122
9 088
9 011
8 930
RAZEM
M
62 548
62 233
61 967
61 699
RAZEM
W
52 065
52 083
52 148
52 023
SUMA
M+W 114 613 114 316 114 115 113 722
M – miasto, W – teren wiejski
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych pozyskanych ze strony www.stat.gov.pl
2020
7 677
10 062
14 898
35 278
13 629
7 054
14 261
8 383
59 601
51 641
111 242
14
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
3.7. Sytuacja gospodarcza
Główne sektory gospodarki w powiecie olkuskim to przemysł.
Do największych przedsiębiorstw zlokalizowanych na terenie powiatu olkuskiego należą m.in.:
­
­
­
­
gmina miejska Bukowno:
­ "Arkop" Sp. z o.o., Kolejowa 34a , 32-332 Bukowno,
­ "Bolesław" S.A. Zakłady Górniczo-Hutnicze, Kolejowa 37 , 32-332 Bukowno,
­ "Bolesław Recycling" Sp. z o.o., Kolejowa 37 , 32-332 Bukowno,
­ "Bolmet" S.A., Kolejowa 37 , 32-332 Bukowno,
­ "Boloil" S.A., Kolejowa 37 , 32-332 Bukowno,
­ "Elmetal" FH B. Wyrzykowski, Sławkowska 41 , 32-332 Bukowno,
­ Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej, Leśna 7b , 32-332 Bukowno,
­ Oczyszczalnia Ścieków Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Nowa, 32-332
Bukowno,
­ „Stalprodukt – Bolesław” sp. z o.o. w Bukownie (Ocynkownia) ul. Kolejowa 37, 32-332
Bukowno,
­ Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, Szkolna 13 , 32-332 Bukowno,
­ Zakład Chemii Gospodarczej, Niepodległości 5/83 , 32-332 Bukowno,
gmina miejsko-wiejska Olkusz:
­ „Hydrat" Zakład Wapienniczy. M. Choła, Krucza Góra 56 , 32-305 Olkusz,
­ "Bracia Strach" Zakład Oczyszczania i Wywozu Nieczystości, Floriańska 2/27, 32-300
Olkusz,
­ Przedsiębiorstwo Intermag Sp. z o.o. w Osieku 174a, 32-300 Olkusz,
­ „Emalia" S.A. Olkuska Fabryka Naczyń Emaliowanych, 1000-Lecia 15d , 32-300 Olkusz,
­ "Firmus" Przedsiębiorstwo Usług Technicznych Sp. z o.o., Wspólna 21 , 32-300 Olkusz,
­ "Gast" Sp. z o.o. PPHU A. Ćwieczek, 32-300 Osiek,
­ "Hardkop" PHPU S. Piasny, 20 Straconych , 32-300 Olkusz,
­ "Hydrat" Zakład Wapienniczy, Kamyk 14a , 32-305 Olkusz,
­ "Metalmont" S.C., 32-300 Olewin,
­ "Olgrum" Sp. z o.o., Rzemieślnicza 26 , 32-300 Olkusz,
­ "Pebeka" S.A. Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń w Bytomiu, Wspólna 6 , 32-300 Olkusz,
­ "Rem-Bud" Zakład Remontowo-Budowlany, Zakład Gospodarki Wodnej i Ochrony
Środowiska, Astrów 1 , 32-300 Olkusz,
­ Oczyszczalnia Ścieków Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o., Stary Olkusz,
32-300 Olkusz,
­ Odlewnia Żeliwa i Metali Kolorowych U. Zub, 32-300 Osiek,
­ Odlewnia Żeliwa i Metali Kolorowych U. Zub, Cegielniana 2 , 32-300 Olkusz,
gmina miejsko-wiejska Wolbrom:
­ TRI Poland – spółka polsko-japońska, produkuje gumowo-metalowe elementy
antywibracyjne dla przemysłu samochodowego.
­ FTT Fabryka Taśm Transporterowych
­ Wolmot producent szerokiej gamy węży i produktów gumowych dla przemysłu
samochodowego (samochody osobowe, ciężarowe, autobusy), sprzętu rolniczego, sprzętu
gospodarstwa domowego.
­ ES System K – producent elementów i instalacji elektrycznych.
­ Fagumit – Fabryka Węży Gumowych
­ FBO – Fabryka Bieżnikowania Opon
­ Storem – Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe
­ Tebamix – Zakład Badawczo-Produkcyjny
­ Zakłady Mechaniczno-Kuźnicze „Wostal” – producent kutych i obrabianych elementów
metalowych;
gmina wiejska Klucze:
­ "B&K Europe" Sp. z o.o., Zawierciańska 1, 32-310 Klucze,
15
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
­
­
­ "Line" FPH E. Grzanka, Paderewskiego 86, 32-313 Krzywopłoty,
­ Produkcja Opakowań z Tworzyw Sztucznych A. Osuszek, 32-312 Bogucin Duży,
­ Kimberly – Clark S.A. Klucze – Osada 3, 32-310 Klucze,
gmina wiejska Bolesław:
­ "Bolbet" S.C., Laskowska 22, 32-329 Bolesław,
­ "Bolesław" Sp. z o.o. Zakład Gospodarki Komunalnej, Osadowa 1, 32-329 Bolesław,
­ "Incast" Sp. z o.o., Główna 46, 32-329 Bolesław,
­ "Ingremio-Peszel" Zakład Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych, Laskowska 93, 32-329
Bolesław,
­ Linex Polska", 32-329 Podlipie,
gmina wiejska Trzyciąż:
­ Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska Filia, 32-353 Imbramowice,
­ Spółdzielnia Kółek Rolniczych, 32-353 Zadroże,
­ Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o., 32-353 Trzyciąż.
Tabela 4. Podział podmiotów gospodarki narodowej.
w sektorze publicznym:
- podmioty gospodarki narodowej ogółem
- państwowe i samorządowe jednostki prawa
budżetowego ogółem
- spółki handlowe
w sektorze prywatnym:
- podmioty gospodarki narodowej ogółem
- osoby
fizyczne
prowadzące
działalność
gospodarczą
- spółki prawa handlowego
- spółki z udziałem kapitału zagranicznego
- spółdzielnie
- fundacje, stowarzyszenia i organizacje społeczne
Powiat Olkuski
297
217
1
11 314
9 351
399
37
29
223
Źródło www.stat.gov.pl, 2010 r.
Tabela 5. Liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w powiecie w latach 2007-2010.
Lp.
Rok
Liczba zarejestrowanych
podmiotów
gospodarczych ogółem
1.
2.
3.
4.
5.
2007
2008
2009
2010
2011
11 652
11 658
11 662
12 079
11 611
Sektor publiczny
Sektor prywatny
335
306
306
306
297
11 317
11 352
11 356
11 773
11 314
Źródło: www.stat.gov.pl
W latach 2007-2010 utrzymywała się ogólna tendencja wzrostowa liczby funkcjonujących na
terenie Powiatu Olkuskiego podmiotów gospodarczych. Działo się tak głównie z powodu
aktywności sektora prywatnego.
Tabela 6. Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane na terenie Powiatu Olkuskiego wg
wybranych sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).
Źródło: www.stat.gov.pl, Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane w rejestrze REGON wg sekcji PKD w 2007 r.
16
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
3.8. Rolnictwo
Użytki rolne to najsłabsze gleby w województwie i w Polsce (gleby płytkie, silnie szkieletowe,
narażone na procesy erozyjne i wymywanie części spławianych). Wartość rolnicza tych gleb jest
bardzo niska. Do niekorzystnych czynników przyrodniczych należy także urozmaicona rzeźba
terenu, która powoduje zróżnicowanie temperatur i opadów atmosferycznych oraz długość okresu
wegetacyjnego i dni z pokrywą śnieżną.
Na terenie Powiatu Olkuskiego wyróżniamy następujące klasy bonitacji gruntów:
­ kl. I, II, III – 3 %,
­ kl. IV – 39 %,
­ kl. V – 40 %,
­ kl. VI – 18 %.
Na podstawie klasyfikacji bonitacyjnej gleby Powiatu Olkuskiego zaliczone zostały przede
wszystkim do klasy IV, V i VI. Są to gleby orne średniej, słabej i bardzo słabej jakości. W zasadzie
są to gleby żytnio -ziemniaczane, a gleby IV i V klasy nadają się również pod uprawę niektórych
gatunków drzew owocowych. Rolnictwo charakteryzuje duża liczba jednostek zróżnicowanych pod
względem wielkości gospodarstw, jak i kierunku i poziomu produkcji, co powoduje złożoność i
zmienność sytuacji ekonomicznej w gospodarstwach rolnych.
Tabela 7. Struktura gospodarstw rolnych na terenie Powiatu Olkuskiego.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Gospodarstwa rolne
Liczba
Ogółem:
do 1 ha włącznie
powyżej 1 ha do mniej niż 5 ha
od 1 ha do mniej niż 10 ha
od 1 ha do mniej niż 15 ha
od 5 ha do mniej niż 10 ha
od 5 ha do mniej niż 15 ha
od 10 ha do mniej niż 15 ha
5ha i więcej
10ha i więcej
15ha i więcej
11 088
4 703
5 253
6 164
6 294
911
1 041
130
1 132
221
91
Źródło: www.stat.gov.pl (Powszechny Spis Rolny 2002r.)
Tabela 8. Struktura głównych zasiewów w Powiecie Olkuskim wg Powszechnego Spisu Rolnego
2002.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Rodzaj
pszenica ozima
pszenica jara
żyto
jęczmień ozimy
jęczmień jary
owies
pszenżyto ozime
pszenżyto jare
mieszanki zbożowe ozime
mieszanki zbożowe jare
gryka, proso i inne zbożowe
kukurydza na ziarno
kukurydza na zielonkę
strączkowe jadalne
Powierzchnia [ha]
3580,1
424,2
1522,6
424,5
2379,9
1046,7
547,9
123,8
238,2
1454,2
2,9
26,6
36,8
14,6
17
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
15.
16.
17.
18.
19.
20.
ziemniaki
buraki cukrowe
rzepak ozimy
okopowe pastewne
warzywa gruntowe
truskawki
Źródło danych: www.stat.gov.pl 2002
2786,5
9,9
55,6
350,1
436,9
60,8
Większość danych z zakresu rolnictwa datowana jest na 2002 r. i pochodzi z Powszechnego Spisu
Rolnego 2002. Informacje zbierane na bieżąco przez urzędy statystyczne nie obejmują wielu
zagadnień związanych z sytuacją obszarów wiejskich i nie analizują tak dogłębnie sytuacji
rolnictwa, zatem statystyki z 2002 r. są w wielu kwestiach najbardziej aktualnymi danymi
dostępnymi w momencie sporządzania niniejszego dokumentu.
3.9. Infrastruktura techniczno - inżynieryjna
3.9.1. Charakterystyka systemu zaopatrzenia w gaz ziemny
Dostawą gazu na obszarze Powiatu Olkskiego zajmuje się Zakład Gazowniczy w Krakowie, który
jest oddziałem „Karpackiej Spółki Gazownictwa”.
Zwiększenie roli gazu jako paliwa oraz dalsza rozbudowa, modernizacja sieci i urządzeń
gazowniczych warunkuje aktywizację gospodarczą, poprawę jakości życia mieszkańców oraz
poprawę środowiska zamieszkania, poprzez eliminację lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń.
Przebieg gazociągów przez teren Powiatu Olkuskiego przedstawiony jest na rysunku poniżej.
Rysunek 3. Istniejący system gazowniczy i elektroenergetyczny
18
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Obecnie wiekszość miejscowości Powiatu Olkuskiego posiada dostęp do sieci gazowej. Liczbę
mieszkańców mających dostęp do sieci gazowej w poszczególnych gminach powiatu przedstawia
tabela:
Tabela 9. Dostęp do sieci gazowej w gminach Powiatu Olkuskiego.
Gmina
Mieszkańcy posiadający dostęp do sieci
gazowej [%]
Miasto
Bukowno
Bolesław
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
Powiat ogółem:
74,5
91,4
70,2
84,9
Tereny wiejskie
Ogółem
44,3
74,4
58,4
12,3
34,8
49,0
74,5
44,3
74,4
82,8
12,3
48,4
66,8
Źródło: www.stat.gov.pl 2010
Tabela 10. Parametry sieci gazowej na terenie Powiatu Olkuskiego 2007-2010.
Rok
Lp.
Parametr
jednostka
2007
2008
2009
2010
km
1. długość czynnej sieci ogółem
811,2
815,2
817,5
820,2
km
2. długość czynnej sieci przesyłowej
72,8
72,2
72,2
72,2
km
3. długość czynnej sieci rozdzielczej
738,4
743,0
745,3
748,0
szt
4. czynne połączenia do budynków
17 745
17 834
17 982
18 113
tys. m3/rok 10 669,9 10 707,2 10 989,9 12 174,3
5. zużycie gazu
6. zużycie gazu na ogrzewanie tys. m3/rok 4 806,8
4 699,9
5 376,6
6 252,6
mieszkań
gosp. dom.
7. odbiorcy gazu
25 062
25 426
25 515
25 789
8. odbiorcy
gazy
ogrzewający gosp. dom.
4 763
4 904
4 966
5 120
mieszkania gazem
Źródło: www.stat.gov.pl
19
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
3.9.3. Charakterystyka systemu zaopatrzenia w energię elektryczną
Krajowy System Elektroenergetyczny (KSE) obejmuje wszystkie źródła mocy i energii elektrycznej,
które powiązane są ze sobą poprzez:
- elektryczną sieć przesyłową obejmującą najwyższe napięcia 750, 400 i 220 kV,
- sieć dystrybucyjną (napięcia 110, 30, 20, 15 i 6 kV),
- sieci niskiego napięcia.
Podstawowymi elementami każdej sieci są stacje i linie energetyczne. Operatorem sieci
przesyłowej i jej właścicielem są Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA (PSE SA). Sieć
dystrybucyjna i sieci niskiego napięcia podlegają w większości zakładom energetycznym.
Głównym zadaniem linii 110 kV jest „rozdział” energii elektrycznej, wprowadzonej do tej sieci przez
transformacje NN/110 kV w poszczególne rejony powiatu. Linie 110 kV na terenie powiatu są w
dobrym stanie technicznym, dysponują stosowną rezerwą parametrów, dzięki czemu możliwe jest
zapewnienie zwiększonych dostaw mocy odbiorcom Powiatu Olkuskiego. Ocena ta nie ma jednak
charakteru w pełni jednoznacznego gdyż wpływa na nią stan techniczny fragmentów linii oraz
poszczególnych urządzeń wchodzących w ich skład. Ponadto prowadzone są bieżące prace
remontowe mające na celu poprawę ich stanu.
3.9.4. Infrastruktura transportowa
Transport drogowy
Transport na terenie powiatu olkuskiego odbywa się za pomocą dróg oraz kolei.
Przez teren powiatu przebiegają następujące drogi:
­ drogi krajowe*:
­ nr 94 - Krzywa - Chojnów - Legnica - Prochowice - Wrocław - Brzeg - Opole –
Strzelce Opolslkie - Toszek - Pyskowice - Bytom - Będzin - Sosnowiec - Dąbrowa
Górnicza - Olkusz - Kraków
­ drogi wojewódzkie*:
­ nr 773 – Sieniczno - Sułoszowa - Skała - Wesoła,
­ nr 783 – Olkusz - Wolbrom - Miechów - Racławice - Skalbmierz,
­ nr 791 – Wanaty - Zawiercie - Ogrodzieniec - Olkusz - Trzebinia,
­ nr 794 – Kraków – Skała – Przybysławice – Wolbrom – Pilica – Pradła – Lelów –
Koniecpol,
­ drogi powiatowe – wyszczególnienie dróg w tabeli nr 2,
­ drogi gminne.
Tabela 11. Wykaz dróg powiatowych wg danych Zarządu Drogowego w Olkuszu
Lp.
Numer drogi
Nazwa drogi
1
1061 K
Bukowno - Jaworzno
2
1062 K
Bukowno (ul. Borowska, ul. Wiejska)
3
1063 K
Olkusz (ul. Żuradzka - ul. Mazaniec) - Bukowno (ul. Długa - ul. 1-go Maja)
4
1064 K
Sławków - Bukowno (ul. Sławkowska)
5
1065 K
Krążek - Bukowno (ul. Wodąca, ul. Puza)
6
1066 K
Sławków Podlipie - do drogi nr 1065 K
7
1067 K
Od drogi nr 94 - Kuźniczka
8
1068 K
Sławków - Krzykawa - Bolesław
9
1069 K
od drogi nr 1068 K w Bolesławiu do ul. Niepodległości w Bukownie
10
1070 K
Bolesław (ul. Parkowa)
11
1071 K
od drogi nr 1068 K do drogi nr 1158 K
12
1072 K
od drogi nr 1068 K - Ujków Nowy - Hutki
20
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Lp.
Numer drogi
Nazwa drogi
13
1073 K
Laski - Bolesław
14
1074 K
Olkusz (Mazaniec) - Płoki
15
1075 K
od drogi nr 94 do ul. Mickiewicza w Olkuszu
16
1076 K
Krzeszowice - Gorenice - Olkusz (ul. Dworska)
17
1077 K
Olkusz (Al. Tysiąclecia) od drogi nr 791
18
1078 K
Olkusz - Osiek - Gorenice
19
1079 K
Żurada - Witeradów - Osiek
20
1080 K
Osiek - Zawada - Gorenice
21
1081 K
Gorenice - Ostrężnica
22
1082 K
Zawada - Racławice - Szklary
23
1083 K
Zawada - Przeginia
24
1084 K
Zimnodół - Zederman
25
1085 K
od drogi nr 94 - Sieniczno - Zimnodół
26
1086 K
Troks - Olewin - Osiek - do drogi nr 1078 K
27
1087 K
Zederman - Kosmolów
28
1088 K
Wiśliczka przez wieś
29
1089 K
Olewin - Kosmolów
30
1090 K
od drogi nr 783 - Troks - Barciejówka - Jangrot - Trzyciąż
31
1091 K
Olkusz (ul. Długa) - Bogucin Duży - Jaroszowiec
32
1092 K
od drogi nr 783 - Olkusz (ul. Jasna, ul. Podgarbie) - Bogucin Mały
33
1093 K
od drogi nr 791 - Bogucin Mały - Rabsztyn
34
1094 K
od drogi nr 1074 K - Niesułowice do drogi nr 1076 K
35
1095 K
od drogi nr 1068 K - Bolesław - Klucze - Jaroszowiec - Bydlin - Wolbrom do
drogi nr 794
36
1096 K
Błędów - Chechło - Ryczówek
37
1097 K
Chechło - do drogi nr 791
38
1098 K
Hutki - Kanki - Chechło
39
1099 K
Rodaki - Chechło
40
1100 K
gr. woj. - Rodaki - Kwaśniów Górny
41
1101 K
Rodaki - Żelazko
42
1102 K
Żelazko - Ryczówek
43
1103 K
Kwaśniów Górny - Hucisko
44
1104 K
Pilica - Kwaśniów do drogi nr 791
45
1105 K
od drogi nr 1104 K - Golczowice
46
1106 K
Kwaśniów Dolny - Cieślin do drogi nr 1095 K
47
1107 K
Kwaśniów Górny - Krzywopłoty
48
1108 K
od drogi nr 1106 K - Golczowice - Jaroszowiec - Pazurek
49
1109 K
od drogi nr 783 Pazurek - do drogi nr 783 Podlesie
50
1110 K
od drogi nr 1109 K Podlesie - Troks
51
1111 K
od drogi nr 1109 K Podlesie - Barciejówka
52
1112 K
Krzywopłoty - do drogi nr 1104 K
53
1113 K
Bydlin - Krzywopłoty - Dłużec do drogi nr 1120 K
54
1114 K
Załęże - Bydlin do drogi nr 1095 K
55
1115 K
Złożeniec - Domaniewice - do drogi nr 1095 K
21
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Lp.
Numer drogi
Nazwa drogi
56
1116 K
od drogi nr 1117 K Kolbark - Chrząstowice
57
1117 K
od drogi nr 1106 K Cieślin - do drogi nr 1119 K Zarzecze
58
1118 K
od drogi nr 1117 K Zarzecze - Chrząstowice
59
1119 K
Dłużec - Zarzecze do drogi nr 783
60
1120 K
Dłużec - Lgota Wolbromska
61
1121 K
Jangrot - Kaliś do drogi nr 1095 K
62
1122 K
Lgota Wolbromska - Kaliś
63
1123 K
Chrząstowice - Poręba Górna
64
1124 K
Wolbrom (ul. 29 Listopada) od drogi nr 794
65
1125 K
Wolbrom od drogi nr 783 do drogi nr 1126 K
66
1126 K
od drogi nr 794 Wolbrom - Żarnowiec
67
1127 K
od drogi nr 1126 K Wolbrom - Udórz
68
1128 K
Zabagnie - do drogi nr 1127 K
69
1129 K
Kąpiele Wielkie - Dłużec do drogi nr 794
70
1130 K
od drogi nr 1129 K - Kąpiele - Łobzów
71
1131 K
Cisowa - Strzegowa do drogi nr 794
72
1132 K
Kąpiołki - Poręba Dzierżna
73
1133 K
od drogi nr 1132 K - Miechówka - Łobzów
74
1134 K
Poręba Dzierżna przez wieś do drogi nr 1132 K
75
1135 K
Udórz - Łobzów
76
1136 K
Jeziorowice - Jeżówka
77
1137 K
Boża Wola - Jeżówka - Tczyca
78
1138 K
Łobzów - Swojczany
79
1139 K
Jeżówka - Sulisławice
80
1140 K
Wygoda - Podlesice
81
1141 K
Wierzchowisko - Sulisławice
82
1142 K
Sulisławice przez wieś - gr. powiatu
83
1143 K
Wierzchowisko - Brzozówka
84
1144 K
od drogi nr 794 Wolbrom - Wierzchowisko
85
1145 K
od drogi nr 794 Wolbrom do drogi nr 1146 K
86
1146 K
od drogi nr 1144 K Wolbrom - Sucha - Podchybie
87
1147 K
Poręba Górna - Porąbka
88
1148 K
Wierzchowisko - Budzyń
89
1149 K
Sulisławice - Lgota do drogi nr 1148 K
90
1150 K
Gołaczewy - Sucha - Wysocice
91
1151 K
od drogi nr 783 Lgota Wielka - Porąbka - Trzyciąż
92
1152 K
Lgota Wielka przez wieś - gr. powiatu
93
1153 K
od drogi nr 1146 K Zasępiec - Budzyń - Gołcza
94
1154 K
Przeginia - Sułoszowa - Trzyciąż
95
1155 K
Skała - Tarnawa - Imbramowice - Ulina Wielka
96
1156 K
Zadroże - Tarnawa - Nowa Wieś
97
1157 K
Krze przez wieś od drogi nr 1068 K - do drogi nr 94
98
1158 K
Bukowno od drogi nr 1069 K - do drogi nr 1063 K
99
1159 K
Olkusz (ul. Króla K. Wielkiego) od drogi nr 791
22
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Lp.
Numer drogi
100
1160 K
Nazwa drogi
Sułoszowa - Braciejówka
Transport kolejowy
Na terenie powiatu olkuskiego realizowane są kolejowe przewozy pasażerskie oraz towarowe na
trasie Katowice – Kielce. W Bukownie jest ważny w tej części regionu węzeł kolejowy (zaraz po
stacji Łazy). Przez Bukowno przebiegają dwutorowe linie kolejowe PKP, w kierunku wschodnim do
Olkusza i Kielc, w kierunku zachodnim do Katowic i Jaworzna. W Bukownie wciąż istnieje tor
szeroki, tj. LHS - Linia Hutnicza Szerokotorowa. Jest ona zbudowana według norm rosyjskich,
z mijanką w zachodniej części miasta.
LHS została zbudowana do transportu rudy żelaza do Huty Katowice, siarki oraz węgla do ZSRR.
Została oddana do użytku 30 listopada 1979. Po przemianach polityczno-ekonomicznych w 1989
i rozpadzie ZSRR, linia przeżywa kryzys przewozowy. Planuje się włączenie jej do przyszłego
nowoczesnego połączenia kolejowego Europa-Daleki Wschód. Obecnie służy do przewozu rud
żelaza oraz gazu płynnego, a w latach 2003-2004 również samochodów ciężarowych.
Planowane jest też utworzenie terminali i centrów logistycznych w Sławkowie i Wolbromiu
wykorzystujących tę linię do szybkiego transportu kolejowego ładunków z Chin i Dalekiego
Wschodu poprzez Rosję i Ukrainę do Polski i dalej na zachód. Bardzo silną konkurencją dla LHS
będzie nowo budowana linia 1520 mm wiodąca z Rosji przez Ukrainę do Słowacji (Austrii).
Rysunek 4. Przebieg LHS – Linii Hutniczej Szerokotorowej
23
AKTUALIZACJA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
LEGENDA
Linia Hutnicza Szerokotorowa
linie kolejowe główne
pozostałe linie kolejowe
drogi główne
24
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Transport lotniczy
Brak lotnisk na obszarze powiatu.
3.9.5. Zaopatrzenie w wodę
W Powiecie Olkuskim odbiorcy wody zaopatrują się w wodę z sieci wodociągowej lub ze studni
gospodarskich. Do sieci wodociągowej woda dostarczana jest z ujęć wód powierzchniowych
i podziemnych. Podstawowe dane dotyczące sieci wodociągowej i systemu zaopatrzenia
mieszkańców Powiatu w wodę do picia zostały zawarte w tabelach poniżej.
Tabela 12. Wskaźnik zwodociągowania powiatów województwa małopolskiego.
Wskaźnik
Lp.
Powiat
zwodociągowania [%]
1.
m. Kraków
99,7
2.
chrzanowski
97,6
3.
olkuski
96,9
4.
m. Tarnów
96,7
5.
oświęcimski
96,1
6.
dąbrowski
85,7
7.
Olkuski
85,0
8.
wielicki
83,6
9.
m. Nowy Sącz
80,5
10.
miechowski
78,1
11.
proszowicki
76,8
12.
wadowicki
74,5
13.
bocheński
65,2
14.
tatrzański
63,3
15.
brzeski
59,8
16.
myślenicki
59,2
17.
tarnowski
56,1
18.
nowotarski
47,0
19.
nowosądecki
43,2
20.
limanowski
42,8
21.
gorlicki
35,6
22.
Olkuski
33,8
Województwo małopolskie:
75,7
Źródło: www.stat.gov.pl
Bazując na wskaźnikach zwodociągowania powiatów województwa małopolskiego – Powiat
Olkuski plasuje się na trzecim miejscu w województwie małopolskim, ze wskaźnikiem
zwodociągowania 96,9 % (wg GUS 2010).
Tabela 13. Zwodociągowanie gmin w Powiecie Olkuskim (2010r.)
Lp.
1
2
Zwodociągowanie
Skanalizowanie
Bukowno
Bolesław
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
98,8
63,2
97,3
25,5
95,7
25,8
97,5
66,1
94,4
14,8
96,1
34,9
Źródło: www.stat.gov.pl 2010
W celu zapewnienia wody pitnej dla ludności i przemysłu na terenie objętym lejem depresji
powstałym na skutek wybudowania i dalszej rozbudowy Kopalń „Olkusz-Pomorzany” został
wybudowany wodociąg grupowy Olkusz-Bolesław-Sławków.
Źródłem wody są wody kopalniane odpompowywane z górotworu w/w kopalni o zmiennej jakości,
charakteryzujące się podwyższoną zawartością zawiesiny i metali ciężkich głównie: ołowiu, cynku
25
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
i kadmu. Zmiany jakości występują gwałtownie, w nieregularnych odstępach czasu i są trudne do
przewidzenia.
Powoduje to konieczność uzdatniania tych wód przy pomocy skomplikowanych procesów
technologicznych wymagających bezwzględnego przestrzegania reżimów technologicznych.
Zanieczyszczenia te są usuwane w procesach:

koagulacji przy użyciu siarczanu żelazawego i wapna hydratyzowanego;

filtracji poprzez mechaniczne usunięcie zanieczyszczeń z wody skoagulowanej
w akcelatorach – na filtrach pośpiesznych;

dezynfekcji dla zniszczenia bakterii i wirusów znajdujących się w wodzie poprzez działanie
promieni UV.
Zdolność technologiczna ujęcia wody dla Stacji Uzdatniania Wody wg pozwolenia wodnoprawnego
wynosi 21600m3/dobę.
Wyprodukowana woda pitna na SUW stanowi ~95% zaopatrzenia ludności w wodę terenu
obsługiwanego przez Przedsiębiorstwo, pozostałe 5% pochodzi z lokalnych ujęć wód podziemnych
położonych na terenie gmin:
1. Miasto i Gmina Olkusz
Lokalne ujęcia wody w Barciejówce, Kosmolowie, Zadolu Kosmolowskim, Podlesiu Rabsztyńskim,
Troksie, Gorenicach, Źródła Witeradów o łącznej zdolności produkcyjnej 2800 m3/dobę w 100%
pokrywające potrzeby odbiorców w tych miejscowościach.
2. Gmina Bukowno
Lokalne ujęcia wody w Borze Biskupim i Podlesiu Bukowno o łącznej zdolności produkcyjnej
380m3/dobę w 100% pokrywające potrzebę odbiorców w tych miejscowościach.
3. Gmina Klucze
Lokalne ujęcia wody w Cieślinie, Kolbarku, Górach Bydlińskich, Bylinie o łącznej zdolności
produkcyjnej 1600m3/dobę w 100% pokrywające potrzeby odbiorców w tych miejscowościach.
4. Gmina Wolbrom
­ ujęcie ze studni głębinowych „Pompka Kolejowa”. Studnia podstawowa o wydajności
156 m³/h i zapasowa o wydajności 156 m³/h. Woda z tych ujęć zasila sieci
w miejscowościach: Wolbrom, Zabagnie, Łobzów, Zaogrodzie i część wsi Brzozówka.
­ ujęcie źródlane „Kozina” skąd grawitacyjnie woda spływa do przepompowni. Wydajność
ujęcia wynosi 54 m³/h. Jest to ujęcie wspomagające ujęcie „Pompka Kolejowa”, pracujące
na tą samą sieć wodociągową (rezerwa).
­ ujęcie ze studni głębinowych „Dłużec”, które składa się ze studni podstawowej o wydajności
96 m³/h i zapasowej o wydajności 72 m³/h oraz zbiornika kontenerowego o pojemności 50
m³. Ujęcie to zasila sieci wodociągowe wsi: Dłużec, Lgota Wolbromska, Kaliś, Strzegowa,
Kąpiele Wielkie, Kąpiołki, Miechówka, zachodnią część wsi Łobzów i Zarzecze.
­ ujęcie „Poręba Dzierżna” składa się z dwóch studni głębinowych o wydajności: 136 i 136
m³/h ze zbiornikiem podziemnym o pojemności 150 m³ i hydrofornią. Ujęcie to zasila wsie:
Poręba Dierżna, Boża Wola, Jeżówka, Łobzów.
­ ujęcie ze studni głębinowej „Domaniewice” o wydajności 29 m³/h zasilające wsie
Domaniewice i Załęże.
­ ujęcie ze studni głębinowej „Podlesice II” zasilające wieś Podlesice II, kolonię Marianów wsi
Wierzchowisko i część Podlesic I w sąsiedniej gminie Charsznica.
­ ujęcie ze studni głębinowych „Lgota Wielka-Kapkazy”, złożone z dwóch studni o wydajności
58 i 21 m³/h wraz ze zbiornikiem podziemnym o pojemności 1000 m³ i hydrofornią. Ujęcie
to zasila sieć wodociągową w miejscowościach Lgota Wielka, Wierzchowisko, Brzozówka
i Budzyń, Poręba Górna – Zasępiec, Kamienna Góra.
­ ujęcie ze studni głębinowych „Chełm”, studnia podstawowa o wydajności 62 m³/h
i rezerwowa o wydajności 50 m³/h wraz ze zbiornikami wyrównawczymi o pojemności 10
m³ i hydrofornią, zasila wsie: Chełm, Poręba Górna, część Zasępca, Gołaczewy kolonia
Stara Wieś i Piaski oraz osiedle Łukasińskiego w Wolbromiu.
­ ujęcie głębinowe „Chrząstowice” o wydajności 60 m³/h zasilające wsie: Chrząstowice,
Gołaczewy kol. Nadmłynie i Zarzecze kolonia Blok, Gołaczewy kol. Piaski.
5. Gmina Trzyciąż
­ ujęcie wody w Michałówce zaopatruje Michałówkę,
­ ujęcie wody w Zagórowem zaopatruje Zagórową,
­ ujęcie wody w Jangrocie zaopatruje Jangrot – Trzyciąż – częściowo Zadroże.
26
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
­ ujęcie wody w Zadrożu – Podkrzewie i w Tarnawie zaopatruje Zadroże – Milonki –
częściowo Tarnawa,
­ ujęcie wody w Imbramowicach zaopatruje Imbramowice – Małyszyce – Ściborzyce,
­ ujęcie wody w Suchej, Podchybiu zaopatruje Porąbkę Grabie – Suchą – Podchybie,
­ ujęcie wody Glanów i Glanów Wieś zaopatruje Glanów – Imbramowice.
Źródłem zaopatrzenia w wodę dla czterech Gmin Powiatu Olkuskiego (Olkusz, Bukowno,
Bolesław, Klucze) są obecnie wody kopalniane ZGH Bolesław SA. Po zakończeniu eksploatacji
rud cynku i ołowiu przez spółkę (aktualna koncesja jest ważna do 2013 roku), powstanie problem
zaopatrzenia mieszkańców w wodę pitną. Wynikiem prac zespołu koordynacyjnego, powołanego
przy Dyrekcji ZGH Bolesław, jest wykonana pod kierunkiem prof. J. Motyki praca zbiorowa pn.
„Koncepcja, możliwości sposobu i zasad zaopatrzenia w wodę kopalnianą do celów pitnych po
zakończeniu eksploatacji rud cynku i ołowiu w rejonie olkuskim”. Aktualnie istnieje konieczność
opracowania koncepcji i studium wykonalności dla inwestycji alternatywnej w stosunku do
obecnego systemu dostarczania wody z uwzględnieniem czynników społecznych, ekonomicznych
i ekologicznych. Zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu
ścieków, zbiorowe zaopatrzenie w wodę jest zadaniem własnym gminy. Z uwagi na dużą wagę
problemu i jego ponadgminny charakter, współdziałanie Samorządów zainteresowanych Gmin
i Dyrekcji Spółki ZGH Bolesław jest niezbędne dla docelowego rozwiązania przedmiotowego
problemu, z wykorzystaniem środków finansowych Spółki ZGH Bolesław, funduszy Unii
Europejskiej, a także środków budżetu Państwa.
Tabela 14. Sieć wodociągowa w Powiecie Olkuskim.
Lp.
Wodociągi
Woda dostarczona
gospodarstwom
domowym
Długość czynnej sieci
2.
rozdzielczej
(bez
przyłączy)
3.
Połączenia do budynków
Ludność korzystająca z
4.
sieci wodociągowej
Źródło: www.stat.gov.pl 2010
1.
jm.
Bukowno
tys.
m3
282,9
km
43,9
szt.
2 259
osoba
10 435
Bolesław
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
201,7
343,6
1 272,0
167,1
562,6
44,3
102,5
183,1
105,8
236,0
2 175
7 650
3 795
14 428
7 323
48 606
1 983
6 715
5 452
22 427
3.9.6. Odprowadzenie ścieków
Zanieczyszczenie wód odbywa się na wszystkich etapach jej obiegu w środowisku, a główne
źródła zanieczyszczenia wód stanowią:
- ścieki komunalne i przemysłowe odprowadzane z miast i wsi;
- spływy powierzchniowe z terenów rolniczych;
- spływy z terenów przemysłowych oraz składowisk odpadów;
- zrzuty niezorganizowane ze źródeł lokalnych (z terenów nie posiadających kanalizacji);
- zanieczyszczenia atmosferyczne.
Ścieki z terenu miast obejmują zużytą wodę na cele bytowo – gospodarcze, z wzrastającą ilością
substancji chemicznych typu: fosforany pochodzące ze zużytych środków do mycia i prania.
Źródłem zanieczyszczeń wód powierzchniowych i gruntowych są również opady atmosferyczne,
które spłukują zanieczyszczenia zalegające na dachach, ulicach i placach.
Natomiast skład ścieków przemysłowych jest bardziej zróżnicowany i zależy od procesu
technologicznego, w których ścieki powstają i stosowanych w procesie surowców. Składnikami
ścieków przemysłowych są najczęściej: siarczki, siarczany, azotany, kwasy, siarkowodór,
dwusiarczek węgla, fenole, związki amonowe, oleje, metale ciężkie, cyjanki, chlorki, chlor,
podchloryny, rozpuszczalniki organiczne, azotyny u fluorki.
Istotnym źródłem zanieczyszczenia wód powierzchniowych są spływy ścieków z obszarów
rolniczych, z których opady atmosferyczne spłukują dużą część nawozów sztucznych oraz
chemicznych środków ochrony roślin. Związki azotu i fosforu ze spływów powierzchniowych
powodują postępowanie procesu eutrofizacji wód. Zanieczyszczenie wód ze spływów obszarowych
27
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
wynika głównie z niewłaściwie prowadzonej gospodarki rolnej, nieprawidłowości w stosowaniu
nawozów sztucznych i pestycydów.
Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych uzależnione jest również od lokalizacji na
danym terenie składowisk odpadów, tym bardziej jeżeli nie posiadają stosownych zabezpieczeń
izolujących odpady od środowiska gleb. Instalacja systemów izolujących na składowiskach jest
niezbędna w celu uniemożliwienia przesiąkania zanieczyszczeń do wód podziemnych
i wymywania substancji przez opady oraz przenoszenia skażeń po powierzchni ziemi do wód
powierzchniowych.
Zasadniczym zagrożeniem dla wód są liczne, punktowe, rozrzucone przestrzennie źródła
zanieczyszczeń, szczególnie na terenach wiejskich osiedli o luźnej strukturze jednostki osadniczej,
które wyposażone są w wodociągi, a nie posiadają systemów kanalizacji. Tego typu zabudowa
utrudnia budowę systemu kanalizacji. Rozwiązania tego typu skutkują w wielopunktowym skażeniu
wodonośnej warstwy gruntu i wody gruntowej. Newralgicznym źródłem zanieczyszczenia
hydrosfery są również punkty dystrybucji paliw płynnych. Poprzez rurociągi, magazyny i stacje
paliw dochodzić może do powolnego i systematycznego przenikania związków ropopochodnych do
gruntu i wód gruntowych. Bazując na wskaźnikach skanalizowania powiatów województwa
małopolskiego – Powiat Olkuski plasuje się na jednym siódmym miejscu, ze wskaźnikiem
skanalizowania ok. 48,1 % (wg GUS 2010).
Tabela 15. Wskaźnik skanalizowania powiatów województwa małopolskiego.
Wskaźnik
Lp.
Powiat
skanalizowania [%]
1.
m. Kraków
90,6
2.
m. Tarnów
86,8
3.
m. Nowy Sącz
74,9
4.
chrzanowski
62,1
5.
tatrzański
58,3
6.
oświęcimski
54,1
7.
olkuski
48,1
8.
nowotarski
46,7
9.
bocheński
44,5
10.
wadowicki
41,2
11.
gorlicki
41,1
12.
wielicki
37,3
13.
dąbrowski
36,1
14.
Olkuski
34,3
15.
myślenicki
33,9
16.
tarnowski
29,5
17.
brzeski
29,3
18.
nowosądecki
25,6
19.
miechowski
25,3
20.
Olkuski
25,0
21.
limanowski
23,6
22.
proszowicki
22,9
Województwo małopolskie:
52,7
Źródło: www.stat.gov.pl
Tabela 16. Skanalizowanie gmin w Powiecie Olkuskim (GUS 2010r.)
Lp
1.
2.
3.
4.
Kanalizacja
jm.
Bukowno
Bolesław
Ścieki komunalne odprowadzone
razem
Długość czynnej sieci kanalizacyjnej
ogółem
Połączenia do budynków
Ludność
korzystająca
z
sieci
tys.
m3
191
88
km
19,7
40,6
szt.
osoba
486
6 681
732
2 001
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
138
1 352
25
382
8,5
72,2
9,0
20,6
157
3 894
1 234
32
210
1 052
1 201
8 139
28
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
kanalizacyjnej
976
Źródło: www.stat.gov.pl 2010
Na terenie powiatu funkcjonuje kilka komunalnych oczyszczalni ścieków:
1. Eksploatowane przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Olkuszu:
­ Oczyszczalnia ścieków w Olkuszu - Oczyszczalnia ścieków zlokalizowana jest
w zachodniej części miasta Olkusza, w odległości około 4 km od centrum. Oczyszczalnia
przyjmuje ścieki z miasta i gminy Olkusz oraz nieczystości ciekłe, które dostarczane są na
automatyczną stację zlewną. Stacja zlewna przyjmuje nieczystości ciekłe od przewoźników
świadczących usługi w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu
nieczystości ciekłych na terenie Miasta i Gminy Olkusz, Miasta Bukowno, Gminy Klucze
i Gminy Bolesław. Na stacji zlewnej prowadzony jest automatyczny pomiar ilości ścieków
oraz ich jakości w zakresie następujących parametrów: pH, zasolenie, temperatura.
W przypadku przekroczenia wartości granicznych mierzonych parametrów zasuwa zostaje
automatycznie zamknięta, a odbiór nieczystości ciekłych przerwany.
Oczyszczalnia ścieków w Olkuszu jest oczyszczalnią mechaniczno - biologiczno chemiczną z niskoobciążonym osadem czynnym i pełną przeróbką osadów na drodze
beztlenowej. Została wybudowana w 1982 roku. W latach 1998 - 99 przeprowadzono
modernizację oczyszczalni celem polepszenia efektywności usuwania związków
biogennych tj. fosforu i azotu. Zmieniono przepustowość oczyszczalni na 9 000 [m 3/d] (dla
RLM= 50000).
Bezpośrednim odbiornikiem ścieków oczyszczonych z Oczyszczalni Ścieków w Olkuszu
jest kryty kanał „Roznos”, którym odprowadzane są wody dołowe z Kopalni „Olkusz”.
Kanałem tym – częściowo otwartym w dalszym biegu – wody dołowe i ścieki oczyszczone
odprowadzane są do rzeki Białej, a następnie do rzeki Białej Przemszy.
Pomiar ścieków oczyszczonych odbywa się w korycie otwartym, na którym zainstalowany
jest przepływomierz ultradźwiękowy, który służy zarówno do wyznaczania przepływu
chwilowego jak i sumowania go w czasie.
­ Oczyszczalnia ścieków w Bukownie - Oczyszczalnia zlokalizowana jest w zachodniej
części miasta Bukowno przy ulicy Puza na lewym brzegu potoku Warwas. Mechaniczno –
biologiczna oczyszczalnia ścieków w Bukownie została wybudowana w latach
siedemdziesiątych, a w latach osiemdziesiątych została rozbudowana. W latach 2002 –
2004 przeprowadzono modernizację, która polegała na wprowadzeniu procesu
mechaniczno – biologiczno - chemicznego oczyszczania ścieków na bazie nowoczesnych
urządzeń i technologii z częściowym wykorzystaniem istniejących obiektów tak, aby
oczyszczalnia dostosowana była do nowej przepustowości:1650 [m3/d] (dla RLM=9360)
oraz wymagań, jakim powinny odpowiadać ścieki oczyszczone.
Bezpośrednim odbiornikiem ścieków oczyszczonych z Oczyszczalni Ścieków
w Bukownie jest potok Warwas, który stanowi dopływ rzeki Biała Przemsza. Pomiar
ścieków oczyszczonych odbywa się w korycie otwartym, na którym zainstalowany jest
przepływomierz ultradźwiękowy, który służy zarówno do wyznaczania przepływu
chwilowego jak i sumowania go w czasie.
­ Oczyszczalnia ścieków w Jaroszowcu - Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp.
z o.o. na zlecenie Urzędu Gminy w Kluczach eksploatuje Oczyszczalnię ścieków
w Jaroszowcu przy ul. Kolejowej. Oczyszczalnia ścieków w Jaroszowcu o przepustowości:
250 [m3/d] (dla RLM=2375), składa się z części mechanicznej oraz biologicznej.
Na Oczyszczalnię doprowadzane są systemem kanalizacji ścieki komunalne z terenu Huty
Szkła „Jaroszowiec” i z sąsiednich zakładów przemysłowych oraz ścieki bytowe z osiedla
mieszkaniowego „Jaroszowiec”.
Oczyszczone ścieki z Oczyszczalni Ścieków w Jaroszowcu odprowadzane są do kolektora
ogólnospławnego będącego w administracji Gminy Klucze, a następnie kierowane są do
rzeki Biała Przemsza. Do pomiaru ilości ścieków oczyszczonych służy przepływomierz
zamontowany na kolektorze odprowadzającym ścieki oczyszczone, bezpośrednio przed
wylotem do kolektora ogólnospławnego.
29
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
1. Oczyszczalnia ścieków eksploatowana przez Kimberly - Clark S.A. w Kluczach, do której
ścieki odprowadzane są systemem kanalizacyjnym Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji
Sp. z o.o. w Olkuszu.
3. Oczyszczalnia mechaniczno-chemiczna Zakładów Górniczo-Hutniczych „Bolesław” oczyszczeniu mechaniczno-chemicznemu podlegają: zneutralizowane ścieki kwaśne, ścieki
przemysłowe, niewykorzystane wody kopalniane i ścieki socjalno bytowe.
Proces oczyszczania prowadzony jest w celu maksymalnej redukcji zawartości metali ciężkich
(Zn, Pb, Cd) poprzez ich strącanie do osadu, zawracanego po zagęszczeniu i odwodnieniu do
produkcji. Obiekt jest w całości zautomatyzowany. Proces strącania metali w ściekach
przebiega efektywnie i stężenia metali stwierdzone w odpływie są wielokrotnie niższe od
poziomu dopuszczalnego.
Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” odprowadzają wody poprzez:
­ Kanał Dąbrówka do rzeki Białej (zlewnia Białej Przemszy) - wody z odwodnienia zakładu
górniczego (szyby „Dąbrówka” i „Mieszko” odwadniające zlewnię Zachodnią Rejonu
Pomorzany, zanieczyszczone lignosulfonianami 83 771 299 m3/rok), wody poflotacyjne (stawy
osadowe Wydziału Przeróbki Mechanicznej 1 508 644,8 m3/rok) i oczyszczalni ścieków
bytowych przy szybie „Dąbrówka” .
­ Kanał Południowy do rzeki Baby - wody z odwodnienia zakładu górniczego (szyby „Stefan”,
„Bronisław” i „Chrobry”) – wody dołowe „czyste” 55 584 402 m3/rok.
­ Kanał Zachodni i ciek Warwas do rzeki Biała Przemsza – wody z odwodnienia zakładu
górniczego (poprzez zlikwidowanych szyb „Mieczysław”) oraz odprowadzania ścieków
oczyszczonych z Oczyszczalni Ścieków Przemysłowych (2 077 678 m3/rok),
4. Oczyszczania ścieków przy kopalni „Pomorzany” w Olkuszu - wody dołowe oczyszczane
w obrębie zakładu, odprowadzane są sztucznym otwartym kanałem „Dąbrówka” do rzeczki
„Białej”, prowadzącym równocześnie wody z komunalnej oczyszczalni ścieków w Olkuszu.
5. Biologiczna oczyszczalnia ścieków „LEMNA” w Trzyciążu eksploatowana przez Wodociągi
i Kanalizację w Trzyciążu o wydajności 250 m3/dobę. Oczyszczalnia wybudowana została
w 2001 roku i posiada dwa stawy.
6. Wolbromska oczyszczalnia ścieków działa od 1994 roku, przyjmuje dziennie 2-3 tys. m3
ścieków. Jest to oczyszczalnia typu mechaniczno-biologicznego. Ścieki są oczyszczane w tzw.
biooxyblokach. Tego typu oczyszczalnie sprawdzają się przy typowych ściekach komunalnych.
Tymczasem wolbromska oczyszczalnia przyjmuje spory ładunek ścieków przemysłowych,
z którymi nie może sobie poradzić. W efekcie, woda, która opuszcza oczyszczalnię nie spełnia
norm.
7. Oczyszczalnia ścieków we wsi Jeżówka – gmina Wolbrom - jest to mała oczyszczalnia
ścieków głównie na potrzeby tamtejszej szkoły i Domu Pomocy Społecznej. Obecnie korzysta
też z tej oczyszczalni kilka okolicznych gospodarstw,
8. Oczyszczalnia ścieków bytowych „Laski” – gmina Bukowno - Oczyszczalnia „Laski” została
oddana do użytku we wrześniu 2003r. i obejmuje swoim zasięgiem sołectwa:
­ Bolesław wraz z Ćmielówka, Starą Wsią, Ujkowem Starym, Dąbrówka i Cegielnią
­ Hutki wraz z dzielnicami Górka i Karna
­ Małobądz,
­ Kolonia Ujków Nowy
­ Ujków Nowy
Ścieki doprowadzane są kanałem grawitacyjnym z terenu całej zlewni, poprzez siedem
pompowni lokalnych. Na terenie oczyszczalni znajduje się również punkt zlewny ścieków
dowożonych beczkami asenizacyjnymi z miejscowości nie posiadających obecnie kanalizacji.
Założona średnia dobowa ilość ścieków wraz z wodami przypadkowymi wynosi Qśr.d.= 633,0
m3/d. Przepustowość dla istniejącego układu technologicznego wynosi Qmax=94m3/h Ścieki z
oczyszczalni w Laskach odprowadzane są do Kanału Dąbrówka.
Oprócz ścieków wytwarzanych przez bytowanie ludzi na terenie miejscowości powstają ścieki
opadowe. Ten rodzaj ścieków związany jest z występowaniem zwartej zabudowy z małą ilością
odsłoniętej gleby. Konieczne jest zatem zbieranie tych wód i odprowadzanie poza obręb
30
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
miejscowości. Zanieczyszczenia wód ujmowanych do kanalizacji opadowej może mieć różne
przyczyny:
- zanieczyszczenie obejść wiejskich odchodami zwierzęcymi, resztkami pasz itp.
- zanieczyszczenie ulic substancjami ropopochodnymi,
- śmieci wyrzucone poza kubły, sterty śmieci usytuowanych na terenach do tego nie
przygotowanych,
- zanieczyszczenie dróg i ulic wynikające z ruchu samochodów i pieszych.
Podstawowe zanieczyszczenia ścieków opadowych to przede wszystkim zawiesiny nieorganiczne
i substancje ropopochodne.
W celu realizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych 2010 na terenie
Powiatu Olkuskiego utworzono następujące aglomeracje:
Aglomeracje priorytetowe dla wypełnienia wymogów Traktatu Akcesyjnego
PLMP010 – Olkusz,
PLMP030 – Klucze,
PLMP041 – Wolbrom,
PLMP050 – Bukowno,
PLMP097 – Bolesław.
Aglomeracje nie stanowiące priorytetu dla wypełnienia Traktatu Akcesyjnego
PLMP148 – Trzyciąż.
Według opracowanego „Sprawozdania z wykonania Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków
Komunalnych za rok 2011 dla województwa małopolskiego w zakresie realizacji zadań
inwestycyjnych w dziedzinie gospodarki wodno – ściekowej ujętych w AKPOŚK 2009” stan
realizacji zadań (w zakresie tylko parametru „% mieszkańców korzystających z systemu
kanalizacyjnego”) przedstawia tabela poniżej:
Tabela 17. Wykonanie KPOSK w aglomeracjach na terenie Powiatu Olkuskiego (2011).
Lp
Nr
aglomeracji
1.
2.
3.
PLMP010
PLMP030
PLMP041
4.
PLMP050
Nazwa
aglomeracji
Gmina
wiodąca
Gminy w
aglomeracji
Udział (%) mieszkańców korzystających z systemu
kanalizacyjnego
Plan wg KPOŚK
Realizacja na
Przewidywane
2010 (plan na
dzień
skanalizowanie w
dzień
31.12.2011r.
2015r.
31.12.2015r.)
Aglomeracje priorytetowe dla wypełnienia wymogów Traktatu Akcesyjnego
Olkusz
Klucze
Wolbrom
BukownoBolesław
Olkusz
Klucze
Wolbrom
Bukowno
Olkusz
Klucze
Wolbrom
Bukowno,
Bolesław
100,0
73,22
100,0
85
53
31,5
89
74
37
54,63
62
98
Aglomeracje nie stanowiące priorytetu dla wypełnienia Traktatu Akcesyjnego
6.
PLMP148
Trzyciąż
Trzyciąż
Trzyciąż
76,48
20
82
Źródło: Sprawozdanie z wykonania Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych za rok 2011 dla
województwa małopolskiego w zakresie realizacji zadań inwestycyjnych w dziedzinie gospodarki wodno – ściekowej
ujętych w AKPOŚK
Do końca zaplanowanego okresu (31.12.2015r.) pozostało jeszcze 3 lata realizacji zaplanowanych
zadań, na koniec roku 2011 tylko jedna aglomeracja osiągnęła zaplanowany udziałmieszkańców
objętych systemem kanalizacji. Głównymi przyczynami wolnego tempa realizacji zadań
wynikających z KPOŚK w aglomeracjach jest brak dostępności środków finansowych (dotacje,
kredyty, środki własne), duże obszary zabudowy rozproszonej i charakter ukształtowania terenu.
31
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
4. ZAŁOŻENIA WYJŚCIOWE PROGRAMU
Jako założenia wyjściowe do Programu ochrony środowiska Powiatu Olkuskiego przyjęto
uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, wynikające z obowiązujących aktów prawnych,
programów wyższego rzędu oraz dokumentów planistycznych uwzględniających problematykę
ochrony środowiska. Niezbędne było również uwzględnienie zamierzeń rozwojowych powiatu
zarówno w zakresie gospodarczym i przestrzennym, jak i społecznym.
Uwarunkowania te, w powiązaniu z aktualnym stanem środowiska w powiecie były podstawą do
zdefiniowania priorytetów i celów w zakresie ochrony środowiska i racjonalnego użytkowania
zasobów naturalnych.
4.1. Uwarunkowania zewnętrzne opracowania Programu Ochrony Środowiska Powiatu
Olkuskiego.
Zasady ochrony środowiska wymuszają zachowanie kompleksowego, a zarazem sektorowego
podejścia. Powiat nie jest układem zamkniętym, a poszczególne elementy środowiska zachowują
ciągłość bez względu na granice terytorialne. Z tego względu, konieczne jest przyjęcie
uwarunkowań wynikających z programów, planów i strategii zewnętrznych wyższego rzędu,
umożliwiających szersze spojrzenie na poszczególne dziedziny ochrony środowiska.
Główne uwarunkowania zewnętrzne dla Powiatu Olkuskiego w zakresie ochrony środowiska
wynikają z następujących dokumentów:
- strategii trwałego i zrównoważonego rozwoju kraju, województwa małopolskiego i Powiatu
Olkuskiego,
- strategii rozwoju regionalnego kraju,
- koncepcji zagospodarowania przestrzennego kraju i województwa małopolskiego,
- polityki ekologicznej państwa wraz z programem wykonawczym,
- systemu prawa ochrony środowiska w Polsce, w tym projektowanych aktów prawnych,
- międzynarodowych zobowiązań Polski w zakresie ochrony środowiska,
- zobowiązań Polski przyjętych w zakresie ochrony środowiska w ramach procesu akcesji do
Unii Europejskiej,
- programu ochrony środowiska dla województwa małopolskiego,
- strategii i polityk sektorowych (zwłaszcza w zakresie energetyki, energetyki odnawialnej,
rolnictwa i obszarów wiejskich, rozwoju regionalnego, edukacji ekologicznej, transportu,
leśnictwa).
4.1.1. Zasady realizacji programu
Zasady realizacji polityki ekologicznej, cele i zadania ujęte w "Polityce Ekologicznej Państwa
w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016", „Programie Ochrony Środowiska
Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014 oraz w dostosowanej do wymagań ustawy Prawo
ochrony środowiska, zostały przyjęte jako podstawa niniejszego programu.
W świetle priorytetów aktualnej polityki ekologicznej Państwa, planowane działania w obszarze
ochrony środowiska w Polsce wpisują się w priorytety w skali Unii Europejskiej i cele 6
Wspólnotowego programu działań w zakresie środowiska naturalnego. Zgodnie z ostatnim
przeglądem wspólnotowej polityki ochrony środowiska do najważniejszych wyzwań należy
zaliczyć:
­ działania na rzecz zapewnienia realizacji zasady zrównoważonego rozwoju,
­ przystosowanie do zmian klimatu,
­ ochrona różnorodności biologicznej.
4.1.1.1. Polityka Ekologiczna Państwa
Nadrzędnym, strategicznym celem polityki ekologicznej państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa
ekologicznego kraju (mieszkańców, zasobów przyrodniczych i infrastruktury społecznej)
i tworzenie podstaw do zrównoważonego rozwoju społeczno - gospodarczego.
Realizacja tego celu osiągana będzie poprzez niezbędne działania organizacyjne, inwestycyjne
(w tym wdrażanie postanowień Traktatu Akcesyjnego), tworzenie regulacji dotyczących zakresu
korzystania ze środowiska i reglamentowania poziomu tego wykorzystania w najważniejszych
32
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
obszarach ochrony środowiska. W ten sposób realizacja krajowej polityki ekologicznej wpisywać
się będzie w osiąganie celów tej polityki na poziomie całej Wspólnoty.
Osiąganiu powyższych celów służyć będzie realizacja następujących priorytetów i zadań:
1. Kierunki działań systemowych polegające na:
1. uwzględnianiu zasad ochrony środowiska w strategiach sektorowych,
2. aktywizacji rynku na rzecz ochrony środowiska,
3. zarządzaniu środowiskowym,
4. udziale społeczeństwa w działaniach na rzecz ochrony środowiska,
5. rozwoju badań i postępie technicznym,
6. odpowiedzialności za szkody w środowisku,
7. uwzględnianiu aspektu ekologicznego w planowaniu przestrzennym.
2. Ochrona zasobów naturalnych polegająca na:
­ ochronie przyrody,
­ ochronie i zrównoważonym rozwoju lasów,
­ racjonalnym gospodarowaniu zasobami wodnymi,
­ ochronie powierzchni ziemi,
­ gospodarowaniu zasobami geologicznymi.
3. Poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego polegające na działaniach
w obszarach:
­ środowisko a zdrowie,
­ jakość powietrza,
­ ochrona wód,
­ gospodarka odpadami,
­ oddziaływanie hałasu i pól elektromagnetycznych,
­ substancje chemiczne w środowisku.
4.1.1.2. Program Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014
Naczelną zasadą w działaniach zmierzających do osiągnięcia poprawy stanu środowiska
i zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego społeczeństwa jest zasada zrównoważonego
rozwoju, który to rozwój będzie realizowany poprzez politykę ochrony środowiska zintegrowaną
z politykami innych dziedzin. Strategicznym celem polityki ekologicznej państwa, a także
województwa małopolskiego, jest zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego i tworzenie podstaw
do zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego.
Aktualnie najważniejszymi źródłami zagrożeń dla zdrowia człowieka i środowiska w województwie
małopolskim są:
− zanieczyszczenie wód i jakość wody do picia (zwłaszcza na obszarach wiejskich),
− zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego,
− odpady komunalne,
− zagrożenia naturalne – susze i powodzie.
Zdefiniowany cel strategiczny Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego (SRWM) w zakresie
ochrony środowiska i krajobrazu to: stworzenie warunków dla wszechstronnego rozwoju
społecznego i wysokiej jakości życia – co decyduje o atrakcyjności i spójności regionu jako
bezpiecznego i przyjaznego miejsca zamieszkania oraz pobytu, a w konsekwencji o jego
konkurencyjności jako wszechstronnego środowiska życia.
Jako cele pośrednie, które warunkują osiągnięcie celów strategicznych przyjęto:
− wysoką jakość życia w czystym i bezpiecznym środowisku przyrodniczym,
− wysoką jakość środowiska przyrodniczo-kulturowego i przestrzeni regionalnej.
Celem nadrzędnym polityki ekologicznej województwa jest:
„Zapewnienie wysokiej jakości życia mieszkańców poprzez poprawę stanu środowiska
i racjonalne gospodarowanie jego zasobami”
33
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
5. REALIZACJA POLITYKI EKOLOGICZNEJ POWIATU OLKUSKIEGO.
Poprzedni Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego został uchwalony Uchwałą Rady
Powiatu Olkuskiego i obejmował cele z „Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006
z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010”. Szczegółowy opis realizacji programu ochrony
środowiska został wykonany jako oddzielne opracowania:
- Raport z wykonania Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego za lata 2007-2008,
- Raport z wykonania Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego za lata 2009-2010.
Ocena stopnia realizacji zadań wytyczonych w poprzednim Programie Ochrony
Środowiska:
Poza zebranymi wyżej zadaniami realizowanymi z POŚiGW, poprzedni Program Ochrony
Środowiska formułował zadania pozainwestycyjne tak dla Powiatu Olkuskiego, poszczególnych
gmin w powiecie, jak również dla szeregu instytucji, przedsiębiorstw uczestniczących
w kształtowaniu i wpływie na stan środowiska na terenie Powiatu Olkuskiego. Określenie stanu ich
realizacji nie jest sprawą oczywistą i prostą ze względu na szereg elementów wpływających na
realizację zadań, w tym m.in.:
- zmiany sytuacji ekonomiczno – gospodarczej kraju, województwa, powiatu, gmin,
- zmiany priorytetów realizacyjnych w okresie obowiązywania programu,
- zmiany celów i priorytetów w Polityce Ekologicznej Państwa (uległa w międzyczasie
zmianie),
- okoliczności pojawiających się w trakcie obowiązywania programu, a mających wpływ na
jego realizację (np. konieczność przygotowania dodatkowych dokumentów, które nie były
brane wcześniej pod uwagę),
- zmiany bieżącej sytuacji w powiecie i w gminach Powiatu Olkuskiego.
Zgodnie z terminami określonymi w dokumentach nadrzędnych przygotowywane są odpowiednie
dokumenty właściwe dla szczebla powiatowego oraz gminnego.
Realizowane zadania przebiegały zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. W zarządzaniu
środowiskiem wykorzystywane są:
- Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego, Programy Ochrony Środowiska dla
poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego,
- Studia Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego dla poszczególnych
gmin Powiatu Olkuskiego,
- Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego dla poszczególnych gmin Powiatu
Olkuskiego,
- Program Ochrony Powietrza dla strefy,
- inwentaryzacje przyrodnicze w gminach,
- Program edukacji ekologicznej,
- inwentaryzacje przyrodnicze w gminach.
Od zatwierdzenia poprzedniego Programu Ochrony Środowiska nastąpiły zmiany w przepisach na
tyle znaczące, że część zadań zapisanych w programie uległa zdezaktualizowaniu. Ponadto
niektóre z zadań obciążających samorząd powiatu wymagają znacznych nakładów środków
finansowych, co niejednokrotnie jest podstawową przyczyną braku ich realizacji. W tym przypadku
ważną sprawą jest określenie priorytetów dla poszczególnych tematów zadań i określenie
konieczności ich wykonania w określonym czasie. Prawo ochrony środowiska przewiduje
wykonanie aktualizacji programów ochrony środowiska co 4 lata, co umożliwia doprowadzenie
zapisów programu do zgodności z obowiązującymi przepisami.
34
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
6. ZAŁOŻENIA OCHRONY ŚRODOWISKA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015
Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Naczelną zasadą przyjętą w przedmiotowym programie jest zasada zrównoważonego rozwoju
w celu umożliwienia lepszego zagospodarowania istniejącego potencjału powiatu (zasobów
środowiska, surowców naturalnych, obiektów, sprzętu, jak i ludzi oraz wiedzy).
Na podstawie kompleksowego raportu o stanie środowiska i źródłach jego przekształcenia
i zagrożenia przedstawiono poniżej propozycję działań programowych umożliwiających spełnienie
zasady zrównoważonego rozwoju poprzez koordynację działań w sferze gospodarczej, społecznej
i środowiskowej. Daje to możliwość planowania przyszłości powiatu w perspektywie kilkunastu lat
i umożliwia aktywizację społeczeństwa powiatu, zwiększenie inicjatywy i wpływu społeczności na
realizację działań rozwojowych.
Cele i działania proponowane w programie ochrony środowiska powinny posłużyć do tworzenia
warunków dla takich zachowań ogółu społeczeństwa, które polegać będą w pierwszej kolejności
na niepogarszaniu stanu środowiska przyrodniczego na danym terenie, a następnie na jego
poprawie. Realizacja wytyczonych celów w programie powinna spowodować zrównoważony
rozwój gospodarczy, polepszenie warunków życia mieszkańców przy zachowaniu walorów
środowiska naturalnego na terenie powiatu.
6.1. Cele ekologiczne
Kompleksowość zagadnień ochrony środowiska, a także zakres przeobrażeń na terenie powiatu
wymusiła wyznaczenie celów średniookresowych i priorytetowych, a także przyjęcie zadań
z zakresu wielu sektorów ochrony środowiska. Spośród nich dokonano wyboru najistotniejszych
zagadnień, których rozwiązanie przyczyni się w przyszłości do poprawy stanu środowiska na
terenie powiatu.
Wyboru priorytetów ekologicznych dokonano w oparciu o diagnozę stanu poszczególnych
komponentów środowiska na terenie Powiatu Olkuskiego, uwarunkowania zewnętrzne
(obowiązujące akty prawne) i wewnętrzne, a także inne wymagania w zakresie jakości środowiska.
Wybór priorytetowych przedsięwzięć ekologicznych na terenie Powiatu Olkuskiego na lata 20122015 z perspektywą 2016-2019 przeprowadzono przy zastosowaniu następujących kryteriów
organizacyjnych i środowiskowych.
6.1.1. Kryteria o charakterze organizacyjnym
-
wymiar zadania przedsięwzięcia (ponadlokalny i publiczny),
konieczność realizacji przedsięwzięcia ze względów prawnych,
zabezpieczenia środków na realizację lub możliwość uzyskania dodatkowych zewnętrznych
środków finansowych (z Unii Europejskiej z innych źródeł zagranicznych lub krajowych),
efektywność ekologiczna przedsięwzięcia,
znaczenie przedsięwzięcia w skali regionalnej,
spełnianie wymogów zrównoważonego rozwoju - zgodność przedsięwzięcia dla rozwoju
gospodarczego powiatu.
6.1.2. Kryteria o charakterze środowiskowym
-
-
możliwość likwidacji lub ograniczenia najpoważniejszych zagrożeń środowiska i zdrowia
ludzi,
zgodność z celami ekologicznymi i zasadniczymi kierunkami zadań wynikających ze
Strategii rozwoju województwa małopolskiego,
zgodność z celami i priorytetami ekologicznymi określonymi w “Polityce Ekologicznej
Państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016” i „Programie Ochrony
Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014,
zgodność z międzynarodowymi zobowiązaniami Polski w zakresie ochrony środowiska,
skala dysproporcji pomiędzy aktualnym i prognozowanym stanem środowiska a stanem
wymaganym przez prawo,
skala efektywności ekologicznej przedsięwzięcia (efekt planowany, tempo jego
osiągnięcia),
35
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
-
wieloaspektowość efektów ekologicznych przedsięwzięcia (możliwość jednoczesnego
osiągnięcia poprawy stanu środowiska w zakresie kilku elementów środowiska),
w odniesieniu do gospodarki odpadami istotnym kryterium była zgodność proponowanych
zadań z wymogami kształtowania nowoczesnej gospodarki odpadami poprzez priorytetowe
traktowanie tworzenia systemów, działań w zakresie zbiórki i transportu, odzysku
i unieszkodliwiania odpadów.
6.1.3. Cele ekologiczne dla Powiatu Olkuskiego.
Kierując się podanymi powyżej kryteriami, wyznaczono następujące cele dla Powiatu Olkuskiego
z zakresu ochrony środowiska:
- środowisko dla zdrowia – dalsza poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa
ekologicznego,
- wzmocnienie systemu zarządzania środowiskiem oraz podniesienie świadomości
ekologicznej społeczeństwa,
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne wykorzystanie zasobów przyrody,
- zrównoważone wykorzystanie materiałów, wody i energii.
36
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
7. KIERUNKI DZIAŁAŃ SYSTEMOWYCH
7.1. Uwzględnienie zasad ochrony środowiska w strategiach sektorowych
Stan wyjściowy
Wszystkie działania człowieka są prowadzone w środowisku przyrodniczym, mają więc wpływ na
jego stan obecny i przyszły. Oznacza to konieczność takiego gospodarowania, aby zachować
środowisko w możliwie dobrym stanie dla przyszłych pokoleń. Tak więc kryteria zrównoważonego
rozwoju powinny być uwzględnione we wszystkich dokumentach strategicznych sektorów
gospodarczych. Dokumenty te, zgodnie z art. 46 ustawy z dn. 3 października 2008 roku
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie
środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, powinny być poddawane tzw.
strategicznym ocenom oddziaływania na środowisko w celu sprawdzenia, czy rozwiązania w nich
zawarte nie przyniosą zagrożenia dla środowiska teraz i w przyszłości. 1
7.1.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Dążenie, aby projekty dokumentów strategicznych były zgodne z obowiązującym prawem
7.2. Zarządzanie środowiskowe
Stan wyjściowy:
Systemy Zarządzania Środowiskowego (SZŚ) zapewniają włączenie środowiska i jego ochrony do
celów strategicznych firmy i przypisanie zagadnień do kompetencji jej zarządu. Systemy te są
dobrowolnym zobowiązaniem się organizacji w postaci przedsiębiorstwa, placówki sektora
finansów, szkolnictwa, zdrowia, jednostki administracji publicznej i innej do podejmowania działań
mających na celu zmniejszanie oddziaływań na środowisko, związanych z prowadzoną
działalnością. Posiadanie przez daną firmę prawidłowo funkcjonującego SZŚ gwarantuje, iż firma
ta działa zgodnie ze wszystkimi przepisami ochrony środowiska.
W ostatnim pięcioleciu nastąpił dynamiczny rozwój systemów zarządzania środowiskowego. Blisko
1 100 organizacji w Polsce posiada certyfikowane systemy zgodnie z normą PN - EN ISO 14001.
Od 2002 r. prowadzone były intensywne przygotowania do stworzenia możliwości rejestracji
polskich organizacji w systemie EMAS. Pierwszą krajową organizacją w tym systemie
zarejestrowano we wrześniu 2005 r.
Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu (EMAS) (ang. Eco-Management and Audit
Scheme) to system zarządzania środowiskowego, w którym dobrowolnie mogą uczestniczyć
organizacje (przedsiębiorstwa, instytucje, organizacje, urzędy). Głównym założeniem systemu jest
wyróżnienie tych organizacji, które wychodzą poza zakres minimalnej zgodności z przepisami
i ciągle doskonalą efekty swojej działalności środowiskowej.
Podstawowe zasady systemu określa rozporządzenie 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady
z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczające dobrowolny udział organizacji we wspólnotowym systemie
ekozarządzania i audytu (EMAS). Rozporządzenie z dniem 1 maja 2004 r. zaczęło obowiązywać
w Polsce.
System EMAS wykazuje duże podobieństwo do normy ISO 14001. Od roku 2001 treść normy ISO
14001 została włączona do rozporządzenia EMAS, pozwalając na ograniczenie się do identyfikacji
dodatkowych wymagań stawianych organizacjom w systemie EMAS. Wdrożenie systemu
zarządzania środowiskowego w oparciu o wymagania normy ISO 14001 można traktować jako
krok w kierunku rejestracji w systemie EMAS
Na terenie powiatu olkuskiego m.in.:
­ "Arkop" Sp. z o.o., Kolejowa 34a, 32-332 Bukowno
­ "Bolesław" S.A. Zakłady Górniczo-Hutnicze, Kolejowa 37, 32-332 Bukowno
­ "Bolmet" S.A., Kolejowa 37, 32-332 Bukowno,
­ "Boloil" S.A., Kolejowa 37, 32-332 Bukowno
­ „Emalia" S.A. Olkuska Fabryka Naczyń Emaliowanych
1
Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016 – Warszawa 2008
37
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
­ TRI Poland Wolbrom (ISO 14001)
­ FTT Fabryka Taśm Transporterowych Wolbrom (ISO 14001)
­ Woltom Wolbrom (ISO 14001)
­ ES System K Wolbrom
­ Fagumit – Fabryka Węży Gumowych Wolbrom
­ FBO – Fabryka Bieżnikowania Opon Wolbrom
­ Tebamix – Zakład Badawczo-Produkcyjny Wolbrom
­ Zakłady Mechaniczno-Kuźnicze „Wostal” Wolbrom
uzyskały certyfikaty na zgodność Systemu Zarządzania Jakością oraz Systemu Zarządzania
Środowiskowego z normami ISO 9001:2001 i ISO 14001:2004.
7.2.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Upowszechnianie i wspieranie wdrażania systemów zarządzania środowiskowego
Kierunki działań:
Zadania własne i koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Wspieranie merytoryczne i finansowe aktywnych form edukacji Powiat Olkuski,
ekologicznej dzieci i młodzieży np. organizowanie konkursów i sesji Gminy, organizacje
popularno-naukowych związanych z tematyką środowiskową
pozarządowe
Powiat Olkuski,
Wsparcie finansowe projektów z zakresu edukacji ekologicznej
Gminy, organizacje
pozarządowe
Współdziałanie władz powiatowych z mediami w zakresie prezentacji
Powiat Olkuski
stanu środowiska i działań podejmowanych na rzecz jego ochrony
Powiat
Udział przedstawicieli powiatu w szkoleniach z zakresu publicznego
Olkuski,Organizacje
dostępu do informacji o środowisku
pozarządowe
Doskonalenie metod udostępniania informacji o środowisku i jego
Wszystkie instytucje
ochronie przez wszystkie instytucje publiczne
Powiat Olkuski,
Organizacje
Edukacja ekologiczna oraz promowanie działalności proekologicznej
pozarządowe, Gminy,
szkoły
Rodzaj zadania
7.3. Udział społeczeństwa w działaniach na rzecz ochrony środowiska
Stan wyjściowy
Rola edukacji ekologicznej w procesie realizacji polityki środowiskowej, a więc i obowiązków
ekologicznych, jest szczególnie istotna. Problem niedostatków w zakresie ochrony środowiska jest
widoczny nie tylko z punktu widzenia stosowanych przez przedsiębiorców technologii (a raczej ich
niestosowania, braku polityki segregacji odpadów, braku odpowiedniej ilości odpowiednich
jakościowo składowisk odpadów itp.), jak i wyrobienia w społeczeństwie, szacunku do otaczającej
przyrody. Nie chodzi również tylko o edukację w ścisłym tego słowa znaczeniu, czyli proces
nauczania, świadczony w ramach systemu oświaty, ale o kształtowanie świadomości ekologicznej
w każdej dziedzinie życia, mającej jakikolwiek związek z ochroną środowiska.
Na terenie Powiatu Olkuskiego prowadzone były następujące działania (realizowane tak przez
powiat jak i przez Gminy, w tym m.in.:
- konkursy ekologiczne,
- zakupy wydawnictw naukowych,
- zakup pomocy naukowych dla szkół związanych z ekologią.
38
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
7.3.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa, zgodnie z zasadą: „myśl globalnie,
działaj lokalnie”
Kierunki działań:
Zadania własne:
Rodzaj zadania
Kontynuacja realizacji programu edukacji ekologicznej
Wspieranie merytoryczne i finansowe aktywnych form edukacji
ekologicznej dzieci i młodzieży np. organizowanie konkursów i sesji
popularno-naukowych związanych z tematyką środowiskową
Wsparcie finansowe projektów z zakresu edukacji ekologicznej o
zasięgu ponadgminnym
Współdziałanie władz powiatowych z mediami w zakresie prezentacji
stanu środowiska i działań podejmowanych na rzecz jego ochrony
Udział przedstawicieli Starostwa Powiatowego w szkoleniach z zakresu
publicznego dostępu do informacji o środowisku
Doskonalenie metod udostępniania informacji o środowisku i jego
ochronie przez wszystkie instytucje publiczne
Edukacja ekologiczna oraz promowanie działalności proekologicznej
Jednostka
odpowiedzialna
Powiat Olkuski
Powiat Olkuski,
organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski,
organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski,
organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski,
organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski
Powiat Olkuski,
organizacje
pozarządowe
7.4. Odpowiedzialność za szkody w środowisku
Stan wyjściowy
3 października 2008 roku Sejm uchwalił w ustawę o zapobieganiu i naprawie szkód w środowisku,
która określa zasady odpowiedzialności za zanieczyszczenia. Ustawa dostosowuje polskie prawo
do dyrektywy unijnej z 2004 roku.
Zasada zakładająca, że zanieczyszczający środowisko płaci, jest stosowana w Polsce już od lat.
System opłat i kar za zanieczyszczenia i szkody w środowisku był wprowadzony w latach 80.
Działał skutecznie, ale nie był rozwiązaniem kompatybilnym z jednolitą polityką w tym zakresie
w Unii. Ustawa określa zasady odpowiedzialności za naprawę szkód w środowisku. Z powodu nie
wywiązywania się sprawców z tego obowiązku, instytucje publiczne ponoszą straty w wysokości
od 25 do 125 mln zł rocznie. Nowe prawo przewiduje, że osoby poszkodowane lub inne
zainteresowane strony (np. organizacje ekologiczne) będą mogły zgłaszać zaistniałe szkody do
organów ochrony środowiska. W przypadku, gdy nie będzie można rozpoznać sprawcy lub nie
będzie można wobec niego rozpocząć egzekucji, naprawą szkody zajmie się regionalny dyrektor
ochrony środowiska. Na nim ciąży również obowiązek podjęcia działań w przypadkach wystąpienia
zagrożenia życia lub zdrowia ludzi albo pojawienia się nieodwracalnych szkód w środowisku. Jeśli
zagrożenie zostanie wywołane przez organizmy genetycznie zmodyfikowane, organem
odpowiedzialnym będzie minister środowiska.
Ustawa Prawo ochrony środowiska rozróżnia dwa rodzaje odpowiedzialności związanej
z występowaniem szkody w środowisku:
­ odpowiedzialność administracyjna związana z egzekwowaniem administracyjnych,
­ obowiązków ciążących na podmiotach korzystających ze środowiska,
­ odpowiedzialność cywilnoprawna pozostająca w gestii sądów powszechnych.
Chociaż polskie podejście do kwestii odpowiedzialności sprawcy za szkody w środowisku jest
szersze od wspólnotowego, to w najbliższych latach polityką w tym zakresie kształtować będą
39
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
przepisy UE zawarte w Dyrektywie 2004/35/WE w sprawie odpowiedzialności za zapobieganie
i naprawę szkód w środowisku.
Prowadzenie rejestru zagrożeń i szkód w środowisku należy m.in. do zadań Głównego Inspektora
Ochrony Środowiska.
7.4.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Stworzenie systemu prewencyjnego, mającego na celu zapobieganie szkodom
w środowisku i sygnalizacja możliwości wystąpienia szkody
Kierunki działań:
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Stworzenie bazy danych o szkodach w środowisku i działaniach Inspektorat Ochrony
naprawczych
Środowiska
Prowadzenie szkoleń na temat odpowiedzialności sprawcy za szkody Inspektorat
Ochrony
w środowisku dla pracowników administracji, sądownictwa oraz Środowiska, organizacje
podmiotów gospodarczych
pozarządowe
Rodzaj zadania
8. OCHRONA ZASOBÓW NATURALNYCH
8.1. Ochrona przyrody
Obszar Powiatu charakteryzuje się dużym urozmaiceniem przyrodniczo – krajobrazowym.
Znajduje to odzwierciedlenie w statusie ochronnym obszarów leśnych jak również terenów o
malowniczej rzeźbie i pokryciu licznymi skałkami jurajskimi. Powiat Olkuski charakteryzuje się
występowaniem obszarów o różnym stopniu ochrony.
8.1.1. Obszary prawnie chronione
Powierzchnia obszarów chronionych na terenie Powiatu Olkuskiego wynosi 20 357,8 ha co
stanowi ok. 33 % powierzchni powiatu, jest to wartość niższa od wartości dla województwa
małopolskiego wynoszącej 52 % (wg. GUS, 2011r.).
Tabela 18. Udział procentowy powierzchni obszarów chronionych w powiatach województwa
małopolskiego.
Udział procentowy
Lp.
Powiat
powierzchni obszarów
chronionych [%]
1.
nowotarski
93,0
2.
tatrzański
92,7
3.
miechowski
86,4
4.
nowosądecki
81,3
5.
brzeski
74,7
6.
tarnowski
74,3
7.
limanowski
65,1
8.
gorlicki
61,1
9.
bocheński
55,9
10.
olkuski
32,9
11.
Olkuski
30,8
12.
Olkuski
27,8
13.
chrzanowski
22,8
40
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
14.
proszowicki
15.
m. Kraków
16.
myślenicki
17.
wadowicki
18.
dąbrowski
19.
m. Nowy Sącz
20.
m. Tarnów
21.
oświęcimski
22.
wielicki
Województwo małopolskie
15,9
14,9
11,6
11,5
9,9
6,3
1,0
0,6
0,4
52,0
Źródło: www.stat.gov.pl
Udział powierzchni obszarów chronionych w poszczególnych gminach Powiatu Olkuskiego
przedstawia tabela poniżej (wg. GUS, 2011r.):
Tabela 19. Udział powierzchni obszarów chronionych w gminach Powiatu Olkuskiego
Powierzchnia obszarów Powierzchnia obszarów
Lp.
Gmina
chronionych [ha]
chronionych [%]
1.
Bukowno
883,1
13,7
2.
Bolesław
3,9
0,1
3.
Klucze
6 203,8
51,9
4.
Olkusz
5 391,3
35,7
5.
Trzyciąż
5 126,0
53,5
6.
Wolbrom
2 749,7
18,7
Źródło: www.stat.gov.pl, 2011r.
Obszary NATURA 2000
Za obszary Natura 2000 uznaje się tereny najważniejsze dla zachowania zagrożonych lub bardzo
rzadkich gatunków roślin, zwierząt czy charakterystycznych siedlisk przyrodniczych, mających
znaczenie dla ochrony wartości przyrodniczych Europy. Obszary Natury 2000 „Jaroszowiec”,
„Michałowiec”, „Pustynia Błędowska”, „Armeria”, „Pleszczotka”, „Ostoja Środkowoeuropejska”
otrzymały status obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty na podstawie decyzji Komisji
Europejskiej 2011/64/EU w sprawie przyjęcia na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG czwartego
zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na
kontynentalny region biogeograficzny.
Na terenie Powiatu Olkuskiego wprowadzono następujące obszary NATURA 2000:
- Jaroszowiec PLH120006,
- Michałowiec PLH120011.
- Pustynia Błędowska PLH120014
- Armeria PLH120091,
- Pleszczotka PLH120092
- Ostoja Środkowojurajska PLH240009
Jaroszowiec PLH120006
POWIERZCHNIA: 584,8 ha
OPIS OBSZARU
Obszar jest położony w północno-zachodniej części Płaskowyżu Ojcowskiego, na wschód od
krawędzi Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej, opadającej ku Wyżynie Śląskiej. Sąsiaduje
bezpośrednio z wyraźnym obniżeniem Białej Przemszy, zwanym Bramą Wolbromską. W jego
skład wchodzą trzy, odizolowane wyniesienia terenu, z licznymi ostańcami wapiennymi.
Osiągają one znaczne wysokości względne, w porównaniu z dnami obniżeń dolinnych,
wyścielonych materiałem piaszczystym. Można tu zaobserwować wiele różnorodnych form
krasowych, m. in. na terenie Januszkowej Góry znajduje się wejście do jednej z najgłębszych
41
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
(56m) na Jurze jaskiń, o nazwie Januszkowa Szczelina. Jej długość wynosi 180 m, składa się z
dwóch studni i komina, a wewnątrz spotyka się liczne półki i skalne mosty.
Lasy porastające obszar są dosyć zróżnicowane. Zbocza wzgórz porastają różne typy buczyn
(sudecka, storczykowa, niżowa) i jaworzyny, obniżenia grądy, a wypłaszczenia bory sosnowe.
Obszar pozbawiony jest wód powierzchniowych.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE
W obszarze stwierdzono obecność 7 rodzajów siedlisk z Załącznika I oraz 2 gatunków z
Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG.
Do największych wartości tego obszaru należą:
 obecność dużego obszaru leśnego porośniętego przez naturalny drzewostan bukowy (m.in.
buczyna storczykowa i sudecka);
 nagromadzenie na niewielkiej powierzchni dużej ilości skał wapiennych o rzadko
spotykanej rzeźbie (z uwagi na ich silne skrasowienie), występowanie jaskiń i in. utworów
krasowych;
 obiekt dydaktyczny, wskazujący na ścisłe powiązanie naturalnej roślinności z glebami,
budową geologiczną i rzeźbą terenu;
Michałowiec PLH120011
POWIERZCHNIA: 20,4 ha
OPIS OBSZARU
Obszar naturowy Michałowiec położony jest na Wyżynie Olkuskiej w lesie Uroczysko Michałowiec,
Nadleśnictwo Miechów, między miejscowościami Michałówka a Chrząstowice, w gminie Trzyciąż,
powiat olkuski, województwo małopolskie. Obszar położony jest na zachodnim zboczu i
wierzchowinie niewielkiego wzgórza o wysokości ok. 400m n.p.m. W podłożu zalegają wapienie
jurajskie przykryte bardzo płytką warstwą lessu. Powierzchnia rezerwatu 12,12 ha, obszar
obejmuje także jego sąsiedztwo, czyli przylegające oddziały leśne. W otoczeniu zalesionego
wzgórza znajdują się pola uprawne.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE
Obszar naturowy Michałowiec cechuje występowanie dobrze wykształconego i zachowanego
zespołu ciepłolubnej buczyny storczykowej z bogatą populacją Cypripedium calceolus, z innymi
gatunkami storczyków Cephalanthera damasonium, C. rubra, Corallorhiza trifida, Epipactis
helleborina, E. atrorubens, Listera ovata, Neottia nidus-avis, Platanthera chlorantha. Obok tych
gatunków warto wymienić rosnący tu również Galanthus nivalis. Obszar został powiększony z
uwagi na to, że część populacji Cypripedium calceolus występuje poza granicami obszaru.
Pustynia Błędowska PLH120014
POWIERZCHNIA: 933,5 ha
OPIS OBSZARU
Pustynia Błędowska leży na wschodnim krańcu Wyżyny Śląskiej. Jej płaski, piaszczysty obszar
wciska się głęboko między wapienne pagóry jurajskie, tworząc osobliwe kontrasty krajobrazowe.
Pustynia Błędowska zajmuje jedynie część rozległego obszaru piasków czwartorzędowych
ciągnących się od źródeł Centurii i Białej Przemszy na północy, przez okolice Chechła, Błędowa,
Kluczy, Bolesławia, Olkusza, Bukowna, po Sierszę na południu i Maczki na zachodzie. Zasoby
luźnych piasków na całym obszarze wynoszą ok. 2,5 mld. metrów sześciennych. Od południa,
południowego-wschodu i częściowo od północy teren "pustyni" jest osłonięty lasem sosnowym. Od
północy ograniczają ją wzgórza Chechła, pokryte częściowo lasami, częściowo są to tereny
bezleśne, od północnego zachodu wąska smuga lasu ciągnąca się wzdłuż rzeki Centurii, wreszcie
od zachodu – Biała Przemsza, malowniczo wijąca się wśród podmokłych łąk i lasów łęgowych.
Powstanie Pustyni wiąże się z intensywnym wyrębem lasów na potrzeby hut srebra i ołowiu, już od
XIII-XIV w. Następnie erozja wietrzna uruchomiła piaski na terenach zrębów zupełnych, tworząc
ogromny obszar pustynny. Dopiero pyły przemysłowe opadające tu w ciągu ostatnich
42
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
kilkudziesięciu lat związały lotne piaski i użyźniły glebę, co ułatwiło rozrost roślinności. Na
obrzeżach pustyni spotyka się pozostałości bunkrów poniemieckich z okresu II wojny światowej. W
okresie późniejszym teren był użytkowany jako poligon.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE
Pustynia Błędowska stanowi unikatowy ekosystem w skali europejskiej. Jest największym w
Europie Środkowej zwartym, śródlądowym obszarem występowania piasków wydmowych z
interesującymi formami geomorfologicznymi typowymi dla krajobrazu pustynnego, licznymi
rzadkimi i chronionymi gatunkami flory i fauny oraz zbiorowiskami muraw piaskowych. Łącznie
odnotowano tu występowanie 4 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG.
W latach 1960. na terenie Pustyni Błędowskiej obserwowano liczną populację łątki turzycowej,
Coenagrion ornatum. Jej obecności nie potwierdzono w ostatnich dekadach. Zaleca się kontrolę
terenową i ewentualnie restytucję gatunku na tym terenie.
Armeria PLH120091
POWIERZCHNIA: 7,4 ha
OPIS OBSZARU:
Obszar obejmuje tereny pogórnicze w sąsiedztwie Zakładów Górniczo-Hutniczych Bolesław k.
Olkusza, położone w bezpośrednim sąsiedztwie największej w Polsce huty cynku w Bukownie. Na
terenach tych prowadzono wydobycie galeny, galmanu i limonitu. Płuczki galeny istniały tu od
początku XV wieku, galman zaczęto wybierać z tych złóż od końca XVII wieku. Początkowo była to
chaotyczna eksploatacja powierzchniowa, do 12 m głębokości, od końca XIX wieku do roku 1924
prowadzono już regularne wydobycie głębszych pokładów galmanu poprzez zastosowanie pomp
do osuszania złóż zalegających w bardzo podmokłych terenach. Obszar obejmuje pogórnicze
tereny nierekultywowane oraz zrekultywowane pod koniec lat 90. XX w przez Zakłady GórniczoHutnicze "Bolesław". W zachodniej, najstarszej części znajdują się zapadliska i nierówności po
szybach poszukiwawczych. Prawdopodobnie obszar ten jest niezmieniony co najmniej od lat 20.
XX wieku. W pobliżu tego obszaru znajdowała się działająca w latach 1953 - 1969 odkrywka
"Michalska" o powierzchni 3 ha i głębokości 10 m. Eksploatowane było w niej złoże pierwotne oraz
zasoby rudy pozostałe w odpadach po poprzednich pracach wydobywczych. Po zakończeniu
eksploatacji rudy odkrywkę zasypano odpadami i żużlami odpadowymi z huty cynku. Po
wypełnieniu odkrywki z końcem lat 90. XX wieku nawieziono 30 cm gleby i posadzono brzozę
(Betula pendula), modrzew (Larix decidua), sosnę (Pinus sylvestris) oraz rokitnik (Hippochaë
rhamnoides) i oliwnik (Eleagnus commutata). Gleba najstarszej części terenu porośnięta gęstą
murawą, zawiera znaczny procent części szkieletowych. Warstwa organiczna gleby obejmuje ok.
20 cm miąższości. Zawiera ona bardzo wysokie stężenia metali. Stężenia cynku osiągają około
8%, a ołowiu 1%. Gleba młodszego, nierekultywowanego obszaru jest również szkieletowa,
stężenia metali w górnej warstwie (do 10 cm) są również bardzo wysokie (Zn 4%, Pb 0.3%). Gleba
powierzchni rekultywowanych z nasadzonymi drzewami zawiera 1% cynku i 0.3% ołowiu. Gleby
mają odczyn zasadowy w granicach pH 7.0 do 7,6.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE:
Na niewielkiej powierzchni występują typowo, jak na warunki Polski, wykształcone zbiorowiska
muraw galmanowych, rzadkie w kraju. Obszar służy ochronie 1 typu siedliska przyrodniczego z
zał. I Dyrektywy 43/92/EWGW, zajmującego ok. 70% powierzchni obszaru.
Pleszczotka PLH120092
POWIERZCHNIA: 4,9 ha
OPIS OBSZARU:
Obszar obejmuje fragment starego terenu pogórniczego w okolicach Olkusza, z naturalną murawą.
Sąsiaduje on z odkrywką "Bolesław" czynną od XVI wieku. Na skalę przemysłową działała ona od
XIX wieku do końca lat 80. XX wieku. Na terenie tym obecne są odpady skalne z nadkładu i skał
budujących złoże rud Zn-Pb. Głównie pochodzą one z odkrywki "Bolesław". Wykształcona na nich
43
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
gleba jest płytka i szkieletowa. Jej odczyn jest zasadowy (pH>7). Stężenia metali ciężkich są w niej
wysokie (Zn 5%, Pb 0.4%, Cd 0.03%) i znacznie zróżnicowane w małej skali przestrzennej. Jest to
związane z heterogenicznością materiału górniczego, z którego wykształciły się gleby. Na hałdzie
panują ekstremalne warunki siedliskowe - silne nasłonecznienie, niska wilgotność podłoża, niska
zawartość składników odżywczych. Teren ten, nie był nigdy rekultywowany, roślinność od ok. 100
lat wkraczała na niego powoli na drodze spontanicznej kolonizacji. Do lat 80.XX wieku był
porośnięty różnej gęstości murawą. Krzewy (Juniperus communis) i drzewa (Pinus sylvestris) były
wśród murawy tylko nieliczne. Rozwój siewek i wzrost drzew był bardzo ograniczony, wcześniej
(do lat 50. XX w) z powodu wypasu bydła (głównie kozy), a później (do lat 80. XX w.) na skutek
bardzo wysokich emisji zanieczyszczeń pyłowych (metale ciężkie) i gazowych (SO2). Obecnie
drzewa, głównie sosna, pokrywają teren w znacznie większym stopniu.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE:
Na niewielkiej powierzchni występują typowo, jak na warunki Polski, wykształcone zbiorowiska
muraw galmanowych, bardzo rzadkich w kraju. Obszar służy ochronie 1 typu siedliska
przyrodniczego z zał. I Dyrektywy 43/92/EWGW, zajmującego ok. 90% powierzchni obszaru.
Ostoja Środkowojurajska PLH240009
POWIERZCHNIA: 5 767,5 ha
OPIS OBSZARU:
Obszar położony w środkowej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej, na południe od
Ogrodzieńca. W skład ostoi wchodzą łagodne wzniesienia zbudowane ze skał jurajskich,
poprzecinane dolinami pochodzenia erozyjno-denudacyjnego. Na grzbietach wzniesień znajdują
się liczne ostańce wapienne, w większości otoczone lasami liściastymi. Są to głównie buczyny:
sudecka, storczykowa i kwaśna buczyna niżowa oraz jaworzyna górska. Na terenach wylesionych
ostańcom wapiennym towarzyszą bogate florystycznie murawy kserotermiczne. W skrasowiałych
skałach wapiennych częste są jaskinie z bogatą szatą naciekową, w których zimują nietoperze.
Sieć rzeczna jest słabo wykształcona. W strefie kontaktowej utworów jurajskich
i czwartorzędowych osadów piaszczystych wypływają nieliczne źródła. W jednym z nich
usytuowane jest zastępcze stanowisko endemicznej rośliny – warzuchy polskiej. W jednym z nich
usytuowane jest zastępcze stanowisko endemicznej rośliny – warzuchy polskiej.
WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE:
Obszar wyróżnia się dużą różnorodnością zbiorowisk naskalnych, kserotermicznych i leśnych;
wśród tych ostatnich na uwagę zasługują płaty żyznej buczyny sudeckiej i jaworzyny górskiej,
położone na północno-wschodnich krańcach zasięgu geograficznego. Łącznie stwierdzono tu
występowanie 16 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG, pokrywających ok.
40% powierzchni obszaru. Ostoja jest miejscem zimowania licznych gatunków nietoperzy oraz
miejscem występowania rzadkich gatunków zwierząt i roślin, w tym 10 gatunków z Załącznika II
Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Znajduje się tu najbogatsze i jedno z 3 zastępczych stanowisk
endemicznej warzuchy polskiej Cochlearia polonica, gdzie gatunek występuje w tysiącach
osobników.
Rezerwat przyrody- jest obszarem obejmującym zachowane w stanie naturalnym lub mało
zmienionym ekosystemy, w tym siedliska przyrodnicze, a także określone gatunki roślin i zwierząt,
elementy przyrody nieożywionej, mające istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych,
kulturowych bądź krajobrazowych.
Obecnie na terenie Powiatu Olkuskiego zlokalizowane są dwa rezerwaty przyrody:
Tabela 20. Rezerwaty przyrody na terenie Powiatu Olkuskiego
Nazwa
Gmina
Cel ochrony
Powierzchnia
[ha]
Akt powołujący
44
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Pazurek
Michałowiec
Ekosystem leśny złożony z
naturalnych zbiorowisk
leśnych: żyznej buczyny
sudeckiej, buczyny
storczykowej, kwaśnej
buczyny niżowej, stanowisk
chronionych gatunków roślin i
grzybów oraz zróżnicowanej
budowy geomorfologicznej
obszaru z wapiennymi
ostańcami skalnymi.
Olkusz
Trzyciąż
Naturalny fragment buczyny
karpackiej ze stanowiskiem
chronionego gatunku rośliny.
187,91
Rozp. Nr 13/08 Woj.
Małop. z dn. 01.08.2008 r.
(Dz. Urz. Woj. Małop. Nr
518, poz. 3355)
12,12
Zarz. Nr 397 Min. Leśn. i Przem.
Drzew. z dn. 25.11.1959 r.
(M. P. 1960, Nr 15, poz.
74)
Źródło: Rejestr form ochrony przyrody, RDOŚ, 2012 r.
Park krajobrazowy – to obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne
i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popularyzacji tych wartości
w warunkach zrównoważonego rozwoju.
Obecnie na terenie Powiatu Olkuskiego zlokalizowane są trzy parki krajobrazowe:
Park krajobrazowy „Dolinki Olkuskie” został zaktualizowany Uchwałą Nr XV/247/11 z dn. 28
listopada 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 583, poz. 6624). Powierzchnia obszaru Parku wynosi
20 686,1 ha, a powierzchnia otuliny to 13 017,0 ha. Na obszarze powiatu olkuskiego Park
krajobrazowy obejmuje gminy: Bukowno i Olkusz. Park krajobrazowy utworzony dla zachowania
cennych zasobów przyrodniczych, geologicznych, historycznych, kulturowych i krajobrazowych.
Park krajobrazowy „Orlich Gniazd” został zaktualizowany Rozporządzeniem Nr 12/08 Woj.
Małop. z dnia 02 kwietnia 2008 r. (Dz. Urz. W. Małop. Z 25.04.2008 r. Nr 263 poz. 1636).
Powierzchnia obszaru Parku wynosi 12 842,2 ha, a powierzchnia otuliny to 18 751,9 ha. Na
obszarze powiatu olkuskiego Park krajobrazowy obejmuje gminy: Klucze, Olkusz, Trzyciąż,
Wolbrom. Park krajobrazowy utworzony dla zachowania cennych zasobów przyrodniczych,
geologicznych, historycznych, kulturowych i krajobrazowych.
Dłubniański Park krajobrazowy został zaktualizowany Rozp. Nr 84/06 Woj. Małop. z dnia
17.10.2006 r. (Dz. Urz. W. Małop. z dnia 20 października 2006 r. Nr 655 poz. 4000). Powierzchnia
obszaru Parku wynosi 10 959,6 ha, a powierzchnia otuliny to 11 684,7 ha. Na obszarze powiatu
olkuskiego Park krajobrazowy obejmuje gminę Trzyciąż. Park krajobrazowy utworzony dla
zachowania cennych zasobów przyrodniczych, geologicznych, historycznych, kulturowych i
krajobrazowych.
Użytki ekologiczne
Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających
znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne
i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej
roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz
stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca
rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania”.
Obecnie na terenie Powiatu Olkuskiego zlokalizowane jest trzy użytki ekologiczne:
Tabela 21. Użytki ekologiczne na terenie Powiatu Olkuskiego
Nazwa użytku
ekologicznego
Powierzchnia
[ha]
Gmina
Cel ochrony
Pustynia
Błędowska
Klucze
Obszar pola deflacyjnego,
pozostałość śródlądowych
piasków wydmowych.
515,87
Obszar
Bolesław
Stanowisko rośliny:
4,93
Akt powołujący
Rozp. Nr 100/95 Woj.
Katow. z dn. 24.07.1997
r. (Dz. Urz. Woj. Kat. Nr
9/95, poz.93)
Uchw. Nr XXIII/196/97
45
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
występowania
pleszczotki
górkskiej
Dolina rzeki
Sztoły
pleszczotki górskiej
Bukowno,
Olkusz
RG Bolesław z
dn. 19.06.1997 r.
Dolina rzeki z wyciętymi
wąwozami i zakolami
b.d.
Uch. Nr XIX/161/96 RM w
Bukownie z dn.
18.09.1996 r.
Źródło: Rejestr form ochrony przyrody, RDOŚ, 2012 r.
Pomniki przyrody
Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska,
o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz
odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych
rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska,
skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie (Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
[Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220]).
Na terenie Powiatu Olkuskiego znajduje się obecnie 81 pomników przyrody. Zestawienie
pomników znajduję się w tabelach poniżej.
Tabela 22. Zestawienie pomników przyrody w gminach Powiatu Olkuskiego
Pomniki przyrody
ożywionej
Gmina
Bukowno
2
Pomniki przyrody
nieożywionej
-
Klucze
5
5
Olkusz
11
25
Trzyciąż
10
4
Wolbrom
14
5
Razem Powiat
42
39
Tabela 23. Wykaz pomników przyrody na terenie Powiatu Olkuskiego
Nr rej. Woj.
Miejscowość
Nazwa pomnika przyrody
Gmina Bukowno
121201-001
121201-002
Bukowno
Bukowno
Jesion wyniosły (Fraximus excelsior)
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Gmina Klucze
121204-001
121204-002
121204-003
121204-004
121204-005
121204-006
121204-007
121204-008
121204-0019
121204-0010
Klucze
Klucze
Klucze
Rodaki
Jaroszowiec
Jaroszowiec
Klucze
Klucze
Klucze
Klucze
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Lipa Szerokolistna (Tilia Platyphyllos)
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Gmina Olkusz
121205-001
121205-002
121205-003
121205-004
121205-005
121205-006
121205-007
121205-008
121205-009
121205-0010
Żurada
Żurada
Żurada
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny „Krzesło”
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
46
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
121205-0011
121205-0012
121205-0013
121205-0014
121205-0015
121205-0016
121205-0017
121205-0018
121205-0019
121205-0020
121205-0021
121205-0022
121205-0023
121205-0024
121205-0025
121205-0026
121205-0027
121205-0028
121205-0029
121205-0030
121205-0031
121205-0032
121205-0033
121205-0034
121205-0035
121205-0036
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Bogucin Mały
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Pomorzany
Rabsztyn
Zawada
Zawada
Zawada
Zawada
Zawada
Olkusz
Braciejówka
Żurada
Olkusz
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny „Sfinks”
Ostaniec skalny „Fala”
Ostaniec skalny „Zamczysko”
Ostaniec skalny „Brama”
Ostaniec skalny „Brama”
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny
Ostaniec skalny „Rozłupana”
Ostaniec skalny „Baszta”
Grupa ostańców skalnych
Lipa szerokolistna (tilia platyphyllos)
Lipa szerokolistna (tilia platyphyllos)
Lipa szerokolistna (tilia platyphyllos)
Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum)
Buk pospolity (Fagus sylvatica)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Cis pospolity (Taxus baccata)
Źródło
Drzewostany w Parku Miejskim Starego Miasta
Gmina Trzyciąż
121206-001
121206-002
121206-003
121206-004
121206-005
121206-006
121206-007
121206-008
121206-009
121206-0010
121206-0011
121206-0012
121206-0013
121206-0014
Imbramowice
Imbramowice
Imbramowice
Ściborzyce
Tarnawa
Tarnawa
Tarnawa
Tarnawa
Tarnawa
Tarnawa
Tarnawa
Imbramowice
Imbramowice
Imbramowice
121207-001
121207-002
121207-003
121207-004
121207-005
121207-006
121207-007
121207-008
121207-009
121207-0010
121207-0011
121207-0012
121207-0013
121207-0014
121207-0015
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Strzegowa
Strzegowa
Strzegowa
Strzegowa
Domaniewice
Gołaczewy
Strzegowa
Wolbrom
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Źródło „Jordan”
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Źródło „Aleksandry”
Źródło „Strusi”
Źródło „Hydrografów”
Gmina Wolbrom
Tulipanowiec amerykański (Liriodendron tulipifera)
Klon jesionolistny (Acer negundo)
Lipa szerokolistna (tilia platyphyllos)
Ostańce skalne "Zamczysko"
Ostaniec skalny "Skała Zegarowa"
Ostaniec skalny "Skała Jama (Zegar)"
Klon jawor (Acer pseudoplatanus)
Źródło „Przy Czarnym Psie”
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Skała "Biśnik" wraz z jaskinią "Na Biśniku" oraz jaskinią "Psią"
Dąb szypułkowy (Qercus robur)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
47
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
121207-0016
121207-0017
121207-0018
121207-0019
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Poręba Dzierżna
Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior)
Jesion wyniosły (Fraxinus excelsior)
Lipa drobnolistna (Tilia cordata)
Dąb szypułkowy (Qercus robur)
Źródło: Rejestr form ochrony przyrody, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Opole 2012 r.
8.1.2. Krajowa Sieć Ekologiczna ECONET-POLSKA
Część obszaru powiatu olkuskiego podlega ochronie prawnej w ramach obszarów Natura 2000,
rezerwatów przyrody, parku krajobrazowego, użytków ekologicznych. Jednakże aktualny układ
przestrzenny obszarów nie zapewnia skutecznego powiązania zapewniającego swobodny
przepływ materii, energii i informacji genetycznej w podstawowych ekosystemach oraz ochrony
wszystkich typowych dla tego terenu biotopów, zbiorowisk roślinnych, stanowisk florystycznych i
faunistycznych, przez co obniżona jest ich odporność biologiczna.
Sieć Econet- Polska obejmuje obszary o zachowanych walorach przyrodniczych, posiadające
zdolność utrzymania równowagi ekologicznej oraz tereny pomocne w zachowaniu tych cech na
obszarach sąsiednich. Sieć Econet składa się z trzech podstawowych struktur: obszarów
węzłowych, korytarzy ekologicznych i obszarów wymagających unaturalnienia.
Na terenie Powiatu Olkuskiego znajduje się obszar węzłowy oraz framenty korytarzy
ekologicznych w sieci ekologicznej Econet Polska.
8.1.3 Fauna i flora
W Powiecie Olkuskim występują cenne gatunki roślin i zwierząt, które umieszczone są na listach
prawnie chronionych gatunków. Występują one głównie na terenach objętych rozmaitymi formami
przestrzennymi prawnej ochrony przyrody m.in. na obszarach Natura 2000, na terenie rezerwatów
przyrody, na terenie parku krajobrazowego, na użytkach ekologicznych. W wyniku braku
szczegółowych inwentaryzacji przyrodniczych opracowanych dla gmin Powiatu Olkuskiego trudno
jest określić jakie gatunki fauny i flory występują na omawianym obszarze.
8.1.4. Cel średniookresowy do 2019 r.
Przyroda i różnorodność biologiczna
48
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Określone zadania w zakresie ochrony przyrody w Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu
Olkuskiego w większości nie są realizowane na szczeblu powiatowym, ponieważ leżą
w kompetencjach gmin.
W Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego wyznaczono zadania, które będą
realizowane w większości przez gminy oraz inne organizacje
Kierunki działań:
Ochrona i rozwój systemu obszarów chronionych:
Zadania własne i koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Zachowanie i ochrona połączeń ekologicznych występujących na terenie Nadleśnictwo, Gminy,
Powiatu Olkuskiego
Ochrona miejsc i ciągów widokowych oraz dominant krajobrazowych w Nadleśnictwo, Gminy
bliskim sąsiedztwie Parku krajobrazowego „Dolinki Olkuskie”, „Orlich Powiatu Olkuskiego
Gniazd” i Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego oraz obszarów
NATURA 2000 „Babia Góra”, „Jaroszowiec”, Michałowiec”, Pustynia
Błędowska”, „Armeria”, „Pleszczotka”, „Ostoja Środkowoeuropejska”
Ochrona terenów położonych w bliskim sąsiedztwie Parku Nadleśnictwo, Gminy
krajobrazowego „Dolinki Olkuskie”, Parku krajobrazowego „Orlich Powiatu Olkuskiego
Gniazd” i Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego oraz obszarów
NATURA 2000 „Babia Góra”, „Jaroszowiec”, Michałowiec”, Pustynia
Błędowska”, „Armeria”, „Pleszczotka”, „Ostoja Środkowoeuropejska”
Rodzaj zadania
Ochrona fauny i flory:
Zadania własne i koordynowane:
Rodzaj zadania
Zachowanie istniejących zbiorników wodnych
Stały nadzór nad rozwojem uciążliwego przemysłu
Jednostka
odpowiedzialna
Organizacje
pozarządowe, Gminy
Powiatu Olkuskiego
Powiat Olkuski, Gminy
Powiatu Olkuskiego
Ochrona i utrzymanie krajobrazu rekreacyjnego:
Zadania własne i koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Organizacje
Wzmocnienie roli rekreacyjnej zieleni
pozarządowe, Gminy
Powiatu Olkuskiego
Nadleśnictwo,
Rozwój sieci szlaków turystycznych i ścieżek dydaktycznych na terenach Organizacje
interesujących przyrodniczo
pozarządowe, Gminy
Powiatu Olkuskiego
Rodzaj zadania
8.1.1.1.
Zachowanie i ochrona zasobów przyrodniczych w istniejących kompleksach
leśnych
Zadania do jakich zobowiązane są Nadleśnictwa są następujące: dbanie o stan zdrowotny i
sanitarny lasu – zadanie polega na prowadzeniu monitoringu przez Nadleśnictwa swoich regionów
i zlokalizowanie występowania szkodników. Pozwala to na podjęcie działań zmierzających do
49
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
ograniczenia szkodników i niekorzystnego ich wpływu na stan zdrowotny i sanitarny lasu;
zwalczanie owadów oraz ochrona przed zwierzyną.
8.1.1.2.
Zachowanie i ochrona połączeń ekologicznych występujących na terenie
powiatu olkuskiego
Korytarze ekologiczne powinny zapewniać przede wszystkim połączenia między terenami
stanowiącymi podstawowe siedliska dla zwierzyny. Ponadto, powinny umożliwiać przemieszczanie
się zwierząt w ramach aktywności dobowej, sezonowych wędrówek, migracji oraz kolonizacji
nowych obszarów przez młode osobniki. Ostojami zwierzyny, które spełniają ważną rolę
w zabezpieczeniu areałów życiowych i odpowiednich warunków siedliskowych są przede wszystkim duże, zwarte obszary leśne. Ich znaczenie jako ostoi zwierzyny wzrasta, jeśli są to obszary
podlegające ochronie prawnej, zwłaszcza parki narodowe, parki krajobrazowe, czy też znaczące
pod względem wielkości rezerwaty przyrody, zapewniające dodatkową ochronę bytującym w nich
zwierzętom. Istotnym elementem sieci ekologicznej są też obszary Natura 2000.
Ochrona korytarzy ekologicznych polega przede wszystkim na zapewnieniu ich funkcjonowania
poprzez utrzymanie odpowiednich warunków siedliskowych w ich obrębie oraz drożności na całym
ich przebiegu. Korytarze dla gatunków leśnych wykorzystują płaty lasu, które powinny zapewnić
przemieszczającym się zwierzętom przynajmniej osłonę i ochronę termiczną. Tereny pomiędzy
płatami lasu stanowią miejsca zwiększonego ryzyka, trudniejsze do przebycia. Odległość, którą
zwierzę musi pokonać w terenie bezleśnym, aby dostać się do najbliższego płata lasu w obrębie
korytarza, nie powinna być większa niż zasięg jego wzroku. W przypadku korytarzy dla zwierząt
leśnych, ogólny stopień pokrycia wysoką roślinnością powinien wynosić przynajmniej ok. 40%.
Utrzymanie drożności korytarzy ekologicznych wymaga ułatwień w pokonywaniu barier i
zapobiegania ich powstawania. W przypadku takich barier jak ogrodzone odcinki dróg, udrażnianie
korytarza powinno polegać na budowie przejść dla zwierząt: górnych lub dolnych, o określonej
konstrukcji i parametrach. Ważne jest, aby przejścia dla zwierząt miały odpowiednią szerokość i
wysokość; źle wykonane, stają się bezużyteczne, bo zwierzęta boją się z nich korzystać.
Analizując obowiązujące przepisy prawne dotyczące ochrony środowiska, przyrody i planowania
przestrzennego można stwierdzić, iż istnieje mechanizm, który powinien zabezpieczyć zachowanie
korytarzy ekologicznych. Jest nim procedura uchwalania przez rady gmin miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego, sporządzanych na podstawie studium uwarunkowań i
kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Ustalenia zawarte w studium są wiążące dla
organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych.
Wymagania, jakim powinny sprostać studia i plany, określa się na podstawie opracowań
ekofizjograficznych. Obowiązek ich sporządzenia wynika z ustawy Prawo ochrony środowiska.
8.1.1.3.
Ochrona miejsc, ciągów widokowych oraz dominant krajobrazowych i terenów
położonych w bliskim sąsiedztwie Parku krajobrazowego „Dolinki Olkuskie”,
„Orlich Gniazd” i Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego oraz obszarów NATURA
2000 „Babia Góra”, „Jaroszowiec”, Michałowiec”, Pustynia Błędowska”,
„Armeria”, „Pleszczotka”, „Ostoja Środkowoeuropejska”
Dominanty krajobrazowe i ciągi widokowe są to elementy wybijające się w krajobrazie i widoczne
w terenie z wielu kilometrów. Pozytywnymi z krajobrazowego punktu widzenia dominantami są np.
kościoły we wsiach, których strzeliste wieże urozmaicają krajobraz obszarów zabudowanych.
Ciekawymi dominantami w krajobrazie mogą być również inne, wysokie budowle jak np.
zabytkowe wieże wodociągowe, młyny lub wiatraki.
Dominantami wpływającymi raczej negatywnie na krajobraz parków i niestety widocznymi z wielu
kilometrów, są napowietrzne linie i stacje elektroenergetyczne oraz wysokie budowle związane z
różnego rodzaju zakładami produkcyjnymi, np. widoczne z daleka kominy fabryczne. Mniej
agresywne, lecz również widoczne, są maszty telefonii komórkowej.
Gminy Powiatu Olkuskiego podczas opracowywania bądź aktualizacji planów zagospodarowania
przestrzennego powinny kierować się następującymi zasadami:
50
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
1) im krajobraz mniej nasycony infrastrukturą, im więcej w nim elementów naturalnych, tym
atrakcyjność krajobrazowa jest większa,
2) na obszarach zwartych terenów leśnych pozbawionych wnętrz krajobrazowych wyższe walory
mają lasy mieszane niż bory sosnowe, ze względu na większą różnorodność roślinności, a co za
tym idzie kształtów, form, barw oraz dużą zmienność tych elementów w ciągu roku,
3) obecność lasu na terenach intensywnej zabudowy zawsze, bez względu na jego wiek i jakość,
podnosi walory krajobrazowe obszaru,
4) obiekty zabytkowe oraz stare zabudowania (domy, dwory, pałace, obiekty przemysłowe) bez
względu na obecny stan zachowania są cennym elementem krajobrazu i wymagają ochrony.
8.1.1.4.
Stały nadzór nad rozwojem uciążliwego przemysłu
W planach zagospodarowania przestrzennego gmin Powiatu Olkuskiego powinny być jasno
określone następujące założenia:
1) o kształtowaniu terenu, w szczególności o kierunkach otwarć widokowych, poprzez
wprowadzenie:
a) określenia jaki charakter mają posiadać nowopowstające obiekty,
b) zakazu lokalizowania nowych napowietrznych i naziemnych sieci i urządzeń infrastruktury
technicznej mogących mieć negatywny wpływ na odbiór wizualny krajobrazu, w
szczególności napowietrznych sieci telekomunikacyjnych i elektroenergetycznych oraz
masztów radiokomunikacyjnych i radiolokacyjnych;
c) określenie jaki charakter mają zachować miejsca wskazane jako punkty widokowe;
2) wskazanie w których miejscach mogą być zamieszczane reklamy oraz szyldy;
3) wyznaczenie możliwości lokalizacji tymczasowych obiektów usługowo-handlowych;
4) odnośnie granicy Parku krajobrazowego „Dolinki Olkuskie”, Parku krajobrazowego „Orlich
Gniazd” i Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego oraz obszarów NATURA 2000 „Babia
Góra”, „Jaroszowiec”, Michałowiec”, Pustynia Błędowska”, „Armeria”, „Pleszczotka”, „Ostoja
Środkowoeuropejska” i w związku z tym przestrzeganie zasady, że zagospodarowanie,
urządzanie i użytkowanie terenu musi być zgodne z obowiązującymi w tym zakresie
przepisami, w szczególności z ustawą o ochronie przyrody i aktami wykonawczymi
wydanymi na jej podstawie;
5) odnośnie utrzymania w stanie naturalnym koryt stałych i okresowych cieków wodnych oraz
zachowanie ich ciągłości, z dopuszczeniem technicznego umocnienia brzegów cieków w
zakresie wynikającym z realizacji zadań związanych z utrzymaniem wód oraz ochroną
przeciwpowodziową;
6) o stopniowym likwidowaniu obiektów dysharmonijnych, jak zabudowa tymczasowa,
napowietrzne sieci infrastruktury technicznej;
7) związane z lokalizacją elektrowni wiatrowych – rozważenie negatywnego wpływu na ptactwo
ze względu na występowanie w tym regionie korytarzy ekologicznych.
Rozwój sieci szlaków turystycznych i ścieżek dydaktycznych na terenach
interesujących przyrodniczo
Przy tworzeniu nowych szlaków turystycznych związanych z udostępnianiem obszarów cennych
przyrodniczo należy rozważyć dwa funkcjonujące pojęcia: chłonności ekologicznej oraz
pojemności turystycznej. Zrównoważenie obydwu pojęć pozwoli uniknąć efektu „zadeptania” tras
turystycznych.
8.1.1.5.
Zgodnie z istniejącym regulaminem: Parku krajobrazowego „Dolinki Olkuskie”, Parku
krajobrazowego „Orlich Gniazd” i Dłubniańskiego Parku Krajobrazowego między innymi:
1. Na obszarze każdego Parku ochronie podlega całość przyrody, swoiste cechy krajobrazu
oraz obiekty dziedzictwa narodowego. Nadrzędnym celem każdego Parku jest poznanie,
zachowanie całości ekosystemów przyrodniczych wraz z warunkami ich funkcjonowania
oraz odtworzenie zniekształconych i zanikających ogniw rodzimej przyrody.
2. Wszelkie działania na terenie każdego Parku podporządkowane są ochronie przyrody i
mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi działaniami.
51
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Dlatego przy planowaniu nowych inwestycji związanych z ochroną i utrzymaniem krajobrazu
należy bardzo uważnie podejść do każdej inwestycji, aby w jak najmniejszy sposób ingerować w
środowisko.
8.2. Ochrona i zrównoważony rozwój lasów
Stan wyjściowy - lasy
Pomimo wysokiego stopnia urbanizacji i uprzemysłowienia Powiat Olkuski posiada dobre warunki
do prowadzenia gospodarki leśnej. Powierzchnia jaką zajmują lasy i grunty leśne liczy 22 447,9 ha,
co stanowi 35,5 % powierzchni powiatu olkuskiego.
Tabela 24. Wskaźnik lesistości poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego.
Lp.
Gmina
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Bukowno
Bolesław
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
Wskaźnik lesistości
gminy [%]
35,5
68,2
37,5
46,8
16,3
14,2
Źródło: www.stat.gov.pl, stan na 2011 r.
W zasięgu powiatu olkuskiego nadzór nad lasami prowadzą: Nadleśnictwo Olkusz (gmina
Wolbrom, Klucze, Olkusz, Bukowno, Bolesław) oraz Nadleśnictwo Miechów (gmina Trzyciąż).
Na terenie Powiatu Olkuskiego w 2011 r. przeprowadzono zalesienia gruntów nieleśnych.
Zalesiono następujące powierzchnie gruntów nieleśnych: gmina Olkusz- 0,5 ha, gmina Trzyciąż0,9 ha i gmina Wolbrom- 0,3 ha.
Największy udział gatunkowy pod względem zajmowanej powierzchni lasów powiatu olkuskiego
stanowi sosna. Drugim gatunkiem pod względem występowania jest buk zwyczajny. Stosunkowo
mało jest świerka i modrzewia. W lasach powiatu przeważają siedliska borowe (bory i bory
mieszane). Lasy położone na terenie gminy Wolbrom i Trzyciąż są bardziej zróżnicowane pod
względem składu gatunkowego – występuje jodła, buk, świerk, sosna oraz domieszkowo dąb
i modrzew. Zróżnicowanie to wynika z większego udziału siedlisk lasowych. Wysoka lesistość
gminy Klucze oraz miasta i gminy Olkusz powoduje, że lasy obok znaczenia przyrodniczego i
krajobrazowego stanowią ważny element gospodarki.
Lasy w powiecie olkuskim zaliczono do grupy lasów ochronnych, w tym lasy, położone w
sąsiedztwie Pustyni Błędowskiej i byłej Pustyni Starczynowskiej do grupy lasów gleboochronnych.
Główne problemy gospodarki leśnej Powiatu Olkuskiego to osłabienie drzewostanów
spowodowane zanieczyszczeniami powietrza, konieczność przebudowy składu gatunkowego
części drzewostanów sosnowych oraz duże zagrożenie pożarowe
Zagrożenia
Głównymi zagrożeniami dla lasów są: nielegalna wycinka, umyślne podkładanie ognia, pożary
powstające w wyniku nieostrożności lub wskutek przerzutów ognia z gruntów nieleśnych (wynik
wypalania ściernisk, traw na łąkach, w przydrożnych rowach czy nieużytkach), niekontrolowany
ruch turystyczny. Na kondycję lasów niekorzystnie oddziałują stałe czynniki (abiotyczne)
kształtujące bilans wodny, takie jak deficyt opadów czy powtarzające się długotrwale susze
podczas sezonu wegetacyjnego, prowadzące do obniżania się poziomu wód gruntowych.
Zagrożenia biotyczne wywołują masowe pojawianie się szkodników owadzich (szczególnie
owadów liściożernych w drzewostanach iglastych oraz szkodników wtórnych sosny i świerka),
a także chorób infekcyjnych.
Uszkodzenia wskutek oddziaływania emisji przemysłowych - zagrożenia antropogeniczne powodują, że drzewostany ulegają prześwietleniu, powstają łatwo zachwaszczające się luki,
w których następuje intensywny rozwój traw i wrzosów, oraz zwiększa się masa posuszu
(materiałów palnych), co potęguje zagrożenie pożarowe. Emisja amoniaku jest związana
z intensywnością produkcji rolnej - nawożeniem upraw i plantacji oraz dużymi gospodarstwami
52
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
hodowli zwierząt. Rosnąca penetracja i dostępność lasów w celach rekreacyjnych również wpływa
na wzrost zagrożenia, zwłaszcza pożarowego lasu.
8.2.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Racjonalne użytkowanie zasobów leśnych przez kształtowanie ich właściwej struktury
gatunkowej i wiekowej, z zachowaniem bogactwa biologicznego
Określone zadania w zakresie ochrony lasów w Programie Ochrony Środowiska dla Powiatu
Olkuskiego w większości nie są realizowane na szczeblu powiatowym, ponieważ leżą
w kompetencjach gmin i nadleśnictw.
Kierunki działań:
Zadania własne:
Rodzaj zadania
Zalesianie gruntów nieprzydatnych do produkcji rolnej oraz nieużytków i
terenów zdegradowanych i przekształconych gatunkami rodzimymi
Stały nadzór nad gospodarką leśną w lasach prywatnych
Wykonanie uproszczonych planów urządzania lasów
Jednostka
odpowiedzialna
Starosta Olkuski,
Nadleśnictwo,
właściciele gruntów
Starosta Olkuski,
Powiat Olkuski,
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Realizacja Wojewódzkiego Programu Zwiększenia Lesistości gatunkami Nadleśnictwo,
rodzimymi
właściciele gruntów
Aktualizacja
granicy
rolno-leśnej
w
miejscowych
planach Wojewoda, Marszałek,
zagospodarowania przestrzennego
Gminy, Nadleśnictwo
Renaturalizacja obszarów leśnych gatunkami rodzimymi
Nadleśnictwo
Inwentaryzacja i weryfikacja klasyfikacji gruntów pod kątem pełnego Nadleśnictwo, Gminy
uwzględnienia gruntów zalesionych i zadrzewionych oraz ujęcie granicy
rolno-leśnej w planach zagospodarowania przestrzennego
Zapewnienie trwałości i wielofunkcyjności lasów
Nadleśnictwo
Inwentaryzacja zasobów leśnych pod kątem ich stanu zdrowotnego
Nadleśnictwo
Zachowanie istniejących kompleksów leśnych
Nadleśnictwo
Prowadzenie gospodarki leśnej ze szczególnym uwzględnieniem Nadleśnictwo
pozaprodukcyjnych funkcji lasu
Ochrona gleb leśnych
Nadleśnictwo
Stały monitoring środowiska leśnego w celu przeciwdziałania stanom Nadleśnictwo
niepożądanym (pożary, choroby, szkodniki, nielegalne wysypiska
śmieci)
Prowadzenie ciągłej kampanii edukacyjno – informacyjnej w celu Gminy, Nadleśnictwo
podnoszenia świadomości w zakresie celów i korzyści z trwale
zrównoważonej gospodarki leśnej
Rodzaj zadania
8.2.1.1.
Aktualizacja granicy rolno-leśnej w miejscowych planach zagospodarowania
przestrzennego
Wg wytycznych opracowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi we współdziałaniu
z Ministerstwem Środowiska wykorzystanie powierzchni ziemi powinno być możliwie optymalnie
dostosowane do naturalnych warunków przyrodniczo-glebowych. Obecny stan wskazuje, że
bardziej racjonalne jest przeznaczenie gruntów o niskiej przydatności dla rolnictwa na cele nie
związane z gospodarką rolną tj. pod urbanizację, rozwój infrastruktury, a przede wszystkim pod
53
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
zalesienia niż pod uprawy rolne. W celu optymalnego wykorzystania powierzchni ziemi,
uporządkowania przestrzeni rolniczej i leśnej zgodnego z warunkami glebowymi, przyrodniczymi i
krajobrazowymi, w terminologii związanej z urządzeniem terenów rolnych stosuje się pojęcie
granicy rolno-leśnej. Granica rolno-leśna jest to linia zamykająca kontur gruntowy, określający
perspektywiczny sposób rolniczego lub leśnego użytkowania gruntów. Przy ustalaniu tej linii bierze
się pod uwagę wartość bonitacyjną gleb określoną w gleboznawczej klasyfikacji oraz granice
naturalne i fizjograficzne. Wielkość wyznaczonego konturu przeznaczonego do zalesienia nie
powinna być mniejsza od 3 ha.
Podstawą prawną opracowania dokumentu określającego przestrzenną lokalizację oraz rozmiar
powierzchniowy gruntów do zalesienia na terenie gminy jest przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27
marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717), który
stanowi, że: kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie
studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych
planów zagospodarowania przestrzennego, należy do zadań własnych gminy.
Opracowanie dotyczące wyznaczenia granicy rolno-leśnej dla gminy powinno uwzględniać
ustalenia i wskaźniki, jakie wynikają z planu zagospodarowania przestrzennego województwa oraz
priorytety wynikające z Krajowego Programu Zwiększania Lesistości.
Wyznaczając granicę rolno-leśną oraz opracowując plany zalesień należy przestrzegać
w szczególności następujących zasad odnoszących się do węzłów ekologicznych:
o zwiększać powierzchnię leśną wokół leśnych węzłów ekologicznych, zachowując jak
największe podobieństwo gatunkowe zakładanych upraw do drzewostanów już istniejących,
o nie zalesiać nieleśnych węzłów ekologicznych ani bezpośredniego otoczenia cennych
lądowych ekosystemów nieleśnych,
o dbać o odpowiednie proporcje udziału ekosystemów leśnych i nieleśnych w węzłach
o charakterze mieszanym, wzbogacając ich różnorodność biologiczną i krajobrazową,
o kształtować możliwie szerokie, łagodne strefy ekotonowe między lasami a ekosystemami
nieleśnymi w strukturze węzłów ekologicznych i ich bezpośrednim otoczeniu.
Podstawowym materiałem wyjściowym dla wyznaczenia węzłów ekologicznych są inwentaryzacje
przyrodnicze gmin oraz programy ochrony przyrody nadleśnictw Lasów Państwowych.
Biorąc to pod uwagę, w procesie wyznaczania granicy rolno-leśnej i opracowywania planów
zalesień należy przestrzegać następujących zasad odnoszących się do korytarzy ekologicznych:
o planować wzrost lesistości na trasach leśnych korytarzy ekologicznych, dbając o jak
największą ich szerokość i dobrze rozwinięte strefy ekotonowe, unikać zalesień na trasach
nieleśnych korytarzy ekologicznych,
o nie zalesiać całego przekroju dna dolin rzecznych; pozostawiać około 50-70% powierzchni
dna doliny dla ekosystemów nieleśnych oraz dla swobodnego przepływu wód
powodziowych,
o zalesienia dna dolin rzecznych lokalizować płatowo, głównie u podnóży ich zboczy; stanowić
one będą czynnik redukujący zanieczyszczenia spływające do doliny z wierzchowin i
zboczy,.
o zalesienia wzdłuż koryt rzecznych realizować płatowo, na przemian z lewej i prawej strony
koryta na odcinkach nasilonej erozji bocznej, pozostawiając 50-60% długości brzegów rzeki
w formie nie zalesionej, aby umożliwić dostęp światła słonecznego do ekosystemu
rzecznego oraz przewietrzanie jego powierzchni. Pozwoli to także na zachowanie wysokich
walorów widokowych i wypoczynkowych dolin rzecznych.
Zasady wyznaczania granicy rolno-leśnej oraz planowania i realizacji zalesień gruntów porolnych
na obszarach NATURA 2000 powinny być takie same jak dla wszystkich obszarów o charakterze
węzłów i korytarzy ekologicznych.
Granica rolno-leśna wyznaczana na obszarach prawnie chronionych, takich jak: parki narodowe
i parki krajobrazowe wraz z otulinami, obszary chronionego krajobrazu oraz w obszarach NATURA
2000, powinna respektować wszystkie zalecenia oraz zawierać wszelkie elementy zgodności
z planami ochrony tych obszarów. W przypadkach braku planów ochrony, działania w zakresie
54
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
zmiany funkcji i przeznaczenia terenów w granicach wyżej wymienionych obszarów muszą być
uzgodnione z dyrektorami parków narodowych i krajobrazowych i z Regionalnym Konserwatorem
Przyrody.
Ponadto należy mieć na uwadze, że przepisy wykonawcze do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.
Prawo ochrony środowiska wprowadzają możliwość, w przypadku lokalizacji zalesień o
powierzchni powyżej 20 ha, wymagalności sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia
na środowisko.
8.3. Racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi
Stan wyjściowy
W ramach tego zagadnienia pod uwagę należy wziąć przede wszystkim zmniejszenie
materiałochłonności, odpadowości, wodochłonności i energochłonności produkcji przemysłowej.
Jest to podejście korzystne zarówno ze względów ochrony zasobów środowiska, jak też ekonomii
prowadzonych procesów technologicznych w poszczególnych zakładach. Oprócz minimalizacji
oddziaływania na środowisko, poprzez pobór wody, surowców naturalnych i energii, wytwórcy
z sektora gospodarczego mają szansę ponosić niższe opłaty za gospodarcze korzystanie ze
środowiska oraz redukować koszty energii i surowców stosowanych w produkcji.
Z uwagi na wprowadzanie nowych technologii oraz uwarunkowania ekonomiczne większość
przedsiębiorstw, instytucji oraz spółdzielni realizuje zadania w celu osiągnięcia zrównoważonego
wykorzystania surowców, materiałów, wody i energii m.in. poprzez:
­ wymianę starych odcinków sieci wodociągowej z zastosowaniem nowych technologii oraz
stosowanie doszczelniaczy przy usuwaniu awarii,
­ stosowanie w miarę możliwości zamkniętych układów obiegu wody,
­ odpady przemysłowe są gromadzone, przechowywane i przekazywane jednostkom do tego
celu upoważnionym (zgodnie z posiadanymi decyzjami),
­ zarządy spółdzielni, zarządcy budynków sukcesywnie wprowadzają w każdym budynku
liczniki liczniki na ciepłą i zimną wodę.
8.3.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Racjonalizacja gospodarowania zasobami wód powierzchniowych i podziemnych w taki
sposób, aby uchronić gospodarkę od deficytów wody
Kierunki działań:
Zadania własne i koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Wspieranie
stosowania
zamkniętych
obiegów
wody
w Powiat Olkuski,
przedsiębiorstwach
Podmioty gospodarcze
Stosowanie technologii przyjaznych dla środowiska naturalnego
Podmioty gospodarcze
Podmioty gospodarcze
Promowanie wprowadzania systemów recyklingu umożliwiających
trudniące się
wielokrotne użytkowanie materiałów
segregacją odpadów
Wspieranie
wykonania
oczyszczalni
ścieków
w
terenach Gminy, Powiat Olkuski
nieprzewidzianych pod kanalizację (w szczególności w ramach środków
bazujących na źródłach zewnętrznych)
Modernizacja systemu oczyszczania ścieków w obrębie budynków Powiat Olkuski
bedących własnością Powiatu
Rodzaj zadania
8.4. Kształtowanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzią
Stan wyjściowy
55
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Powódź następuje najczęściej w wyniku spiętrzenia wód w potokach ponad zwykły poziom
i wyjścia wody z koryt potoków. Rzeki na terenie powiatu wylewają na wskutek podniesienia się
poziomu wody:
- wiosną z topniejących śniegów,
- latem i jesienią po ulewnych deszczach.
Zagrożenie powodziowe Powiatu Olkuskiego wynika z ukształtowania terenu i w przypadku
nadmiernych opadów deszczu (intensywnych i długotrwałych) w krótkiej chwili następuje znaczny
przyrost ilości wody w korytach rzek i potokach. Siła tak wezbranych rzek i potoków może
zniszczyć mosty i kładki oraz zamulić przepusty wzdłuż dróg biegnących w dolinach rzek
i potoków. Doświadczenia lat poprzednich, szczególnie 1997 roku wykazały, że cechą
charakterystyczną jest fakt, że przejście ze stanu normalnego do stanu powodziowego następuje
w bardzo krótkim okresie czasu, wymaga to podejmowania natychmiastowych działań (nawet
wyprzedzających) jak również ciągłego śledzenia i monitorowania potoków i rzek w okresach nie
sprzyjających tj. dużych opadów deszczu, gwałtownego topnienia śniegu.
Za działania związane z ochroną przeciwpowodziową odpowiada, zgodnie z ustawą Prawo wodne,
dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej (RZGW). Z jego inicjatywy powstaje
opracowanie projekt planu ochrony przeciwpowodziowej w regionie wodnym. RZWG są również
odpowiedzialne za prowadzenie działań informacyjnych i koordynację w razie powodzi lub suszy
na podległym terenie.
8.4.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Zabezpieczenie przed skutkami powodzi
Kierunki działań:
Zadania koordynowane i własne:
Jednostka
odpowiedzialna
RZGW Kraków,
Systematyczna konserwacja rzek i cieków
WZMiUW
Przystosowanie terenów międzywala do szybkiego reagowania w RZGW Kraków, Gminy,
przypadku powodzi (pielęgnacja lasów i zarośli łęgowych, odnowa WZMiUW
użytków zielonych, konserwacja rowów melioracyjnych)
Stworzenie systemu szybkiego ostrzegania i reagowania w przypadku RZGW Kraków, Powiat
zagrożenia powodzią
Olkuski, Gminy
Opracowanie planu awaryjnego na wypadek powodzi, uwzględniającego RZGW Kraków, Gminy,
ochronę obiektów wrażliwych na terenie powiatu (np. oczyszczalni Powiat Olkuski
ścieków, ujęć wód, terenów zabytkowych i przyrodniczo cennych,
składowisk odpadów, itp.)
Ochrona przed powodzią – odbudowa i konserwacja urządzeń Gminy, WZMiUW,
przeciwpowodziowych
RZGW Kraków
Zapobieganie lokalizacji zabudowy na terenach zalewowych
Gminy, Marszałek,
Wojewoda
Rodzaj zadania
8.4.1.1.
Zapobieganie lokalizacji zabudowy na terenach zalewowych, odbudowa i
konserwacja urządzeń przeciwpowodziowych.
Lokalizacja zabudowań na terenach o wysokim ryzyku zatopienia, powinna być zabroniona
prawem (na pewno odbudowa zniszczeń nie powinna być refundowana ze środków publicznych),
a ubezpieczanie takich obiektów z uwagi na zagrożenie powodziowe winno być obciążone
najwyższą przewidzianą taksą.
56
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Dlatego w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego gmin Powiatu Olkuskiego
powinny być wyznaczone tereny zalewowe i osuwiskowe na których nie powinno się lokalizować
zabudowy mieszkaniowej.
8.4.1.2.
Przystosowanie terenów międzywala do szybkiego reagowania w przypadku
powodzi (pielęgnacja lasów i zarośli łęgowych, odnowa użytków zielonych,
konserwacja rowów melioracyjnych)
Prace związane z utrzymaniem „międzywala” w dolinach rzecznych powodowane są przede
wszystkim zagrożeniem przeciwpowodziowym i wiążą się z utrzymaniem koryta rzecznego w takim
stanie, aby zapewniony był bezpieczny przepływ wody.
Prace związane z pogłębianiem głównego nurtu rzeki jak również usuwaniem drzew i krzewów
z międzywala prowadzone są często na skutek interwencji mieszkańców terenów przyległych.
Tego typu działania stosowane są na całym świecie, jednak prowadzą do likwidacji istniejących
tam siedlisk fauny i flory. Na obszarach Natura 2000 prowadzenie jakichkolwiek prac w rejonie
międzywala wymaga ustalenia niezbędnego ich zakresu oraz intensywności tzn. prowadzenia prac
tylko w miejscach o zwiększonym istotnie stopniu zagrożenia powodziowego. W przypadku gdy
występują szczególnie cenne siedliska przyrodnicze (np. lasy łęgowe w międzywalu),
rozwiązaniem alternatywnym pozwalającym na zachowanie dobrego stanu siedlisk i zwiększenie
bezpieczeństwa powodziowego jest np. rozszerzenie międzywala.
Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej Unii Europejskiej ma na celu „utrzymanie dobrego stanu
wód”. Główny nacisk kładziony jest na ochronę przyrodniczych walorów naturalnego środowiska
wodnego, co nakazuje wyjątkową ostrożności w konieczności prowadzenia prac z utrzymaniem
międzywala.
8.5. Ochrona powierzchni ziemi
Stan wyjściowy:
Obszar powiatu olkuskiego charakteryzuje się niezbyt dużą różnorodnością pokrywy glebowej. Jej
wykształcenie jest odzwierciedleniem warunków wodnych oraz środowiska przyrodniczego,
z których zasadniczą rolę odgrywa rzeźba terenu i rodzaj skały macierzystej.
Obszar powiatu olkuskiego pokryty jest:
- gleby wytworzone z lessów,
- gleby bielicowe wytworzone z lekkich utworów piaszczystych,
- rędziny wytworzone z wapieni skalistych i ławicowych górno jurajskich,
- gleby brunatne wytworzone z utworów piaszczysto-gliniastych.
Klasyfikacja oceny wartości gleb - bonitacja użytków rolnych na terenie powiatu olkuskiego jest
następująca: I – 0 %, II - 0,6 %, III - 26,8 %, IV - 33,9 %, V - 26,2 %, VI - 12,4 %, przy czym
najwyższą wartość rolniczą stanowią gleby zaliczone do klasy I, a najniższą do klasy VI.
Na terenie powiatu olkuskiego praktycznie nie występują gleby o najlepszych parametrach (klasy I
oraz II). W zachodniej części Powiatu (gminy Olkusz, Klucze, Bolesław, Bukowno) występują gleby
o niskiej klasie bonitacji, które dodatkowo skażone są metalami ciężkimi, natomiast we wschodniej
części Powiatu (gmina Trzyciąż, Wolbrom) występują gleby III i IV klasy bonitacji.
Gleby obszaru powiatu olkuskiego zanieczyszczone są m.in. metalami ciężkimi (ołów, kadm, cynk
- odpowiedzialne za skażenia produktów rolnych), przy czym ich zawartość zmniejsza się wraz
z głębokością gleby, natomiast stopień wzbogacenia ściółki gleb leśnych i poziomów
próchnicznych tego rejonu jest wielokrotnie wyższy niż w przypadku gleb z terenów nieskażonych.
Źródłem zanieczyszczania gleb metalami są występujące na obszarze powiatu olkuskiego zakłady
przemysłowe:
 Zakłady Górniczo – Hutnicze „Bolesław”, wpływające na degradację chemiczną gleb,
związaną z emisją zanieczyszczeń pyłowych i gazowych pochodzącą z lokalnych źródeł
oraz na przekształcenia gleb:
57
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
- przekształcenia mechaniczne: obejmują powstawanie terenów bezglebowych na skutek
tworzenia wyrobisk, zajmowania powierzchni pod zwały i stawy osadowe, jak również
pojawiania się na powierzchni terenu deformacji nieciągłych w postaci lejów lub
stromościennych zapadlisk oraz szczelin o różnych wymiarach. Powierzchnia gleb objętych
przekształceniami mechanicznymi związanymi z oddziaływaniem ZGH „Bolesław” wynosi
około 300 ha.
- hydrologiczne: polegają na zmianach ilości wody w profilu glebowym, na skutek zmiany
położenia zwierciadła wody w zasięgu profilu glebowego lub w płytkiej strefie podprofilowej
bądź też przekształcenia rzeźby powodujące zmiany ilości wody napływającej z terenów
otaczających rozpatrywany obszar czy też modyfikujące warunki odpływu wody.
 Zakłady Bolesław Recykling Sp.zo.o. i Boltherm z siedzibami w Bukownie.
Na ocenę przydatności rolniczej gleb (klasyfikacja bonitacyjna) wpływa głębokość profilu
glebowego, uziarnienie, stosunki wodno – powietrzne, głębokość poziomu próchnicznego,
zawartość próchnicy wraz ze składnikami pokarmowymi, ale również możliwości produkcyjne.
Wynikają one z warunków geomorfologicznych (wysokość nad poziom morza, nachylenie terenu,
zagrożenie erozją, dostępność terenu do uprawy), z warunków klimatycznych (opady,
temperatura) i długości okresu wegetacyjnego.
Zanieczyszczenie gleb
Do głównych czynników powodujących degradację chemiczną gleb zalicza się:
- nadmierną zawartość metali ciężkich takich jak: kadm, miedź, nikiel oraz innych substancji
chemicznych, np. ropopochodnych,
- zasolenie,
- nadmierną alkalizację,
- zakwaszenie przez związki siarki i azotu,
- skażenie radioaktywne.
Zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi występują głównie wzdłuż dróg, zwłaszcza tych po
których przemieszczają się największe ilości pojazdów (drogi krajowe i wojewódzkie).
Aktualnie obowiązujące kryteria oceny zawartości zanieczyszczenia gleb metalami ciężkimi
zawarte są w załączniku do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r.
w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. z 2002 r. Nr 165, poz.
1359). Rozpoznanie stanu gleb użytkowanych rolniczo pod względem zanieczyszczenia metalami
ciężkimi jest istotne z uwagi na produkcję bezpiecznej żywności dla człowieka. Występowanie
w glebach podwyższonych zawartości metali ciężkich będące następstwem działalności ludzkiej
poprzez: emisje przemysłowe, motoryzację, nadmierną chemizację rolnictwa, powoduje
degradację biologicznych właściwości gleb, skażenie wód gruntowych oraz przechodzenie
zanieczyszczeń do łańcucha żywieniowego.
Nadmierna zawartość metali ciężkich degraduje biologiczne właściwości gleb, powoduje
zanieczyszczenie łańcucha żywieniowego i wód gruntowych. Szczególne zagrożenie stwarzają
one w glebach kwaśnych, przechodzą bowiem w formy łatwo dostępne dla roślin.
Emisje kwasotwórczych jonów mają bezpośredni wpływ na skład chemiczny i odczyn opadów
atmosferycznych docierających do środowiska glebowego i powodują zakwaszenie gleb. Opady
atmosferyczne na terenie Małopolski mają kwaśny odczyn w przedziale pH od 4,52 do 5,57.
Zagrożenia geologiczne
Osuwisko jest nagłym przemieszczeniem się mas ziemi, powierzchniowej zwietrzeliny i mas
skalnych podłoża, spowodowanym siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku
lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się
materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie),
połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie
częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych
i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki
i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa
spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.
58
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Zadania zapobiegające zagrożeniom związanym z ruchami masowymi zapisane są
w następujących obowiązujących aktach prawnych:
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. 2008, Nr 25,
poz. 150, tekst jednolity z późniejszymi zmianami);
- Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U.
2003, Nr 80, poz. 717, z późniejszymi zmianami);
- Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity Dz. U.
2004, Nr 121,poz. 1266, z późniejszymi zmianami);
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie informacji
dotyczących ruchów masowych ziemi (Dz. U.2007, Nr 121, poz. 840).
Przestrzeganie wyżej wymienionych zasad i wymogów nie tylko zmniejsza ryzyko wystąpienia
osuwisk, ale pozwala również na prawidłową rekultywację terenów zdegradowanych.
Do najczęstszych zjawisk wywołujących osuwiska należą: wzrost wilgotności gruntu
spowodowanych długotrwałymi opadami lub roztopami oraz nadmierne obciążenie stoku, np. przez
zabudowę.
Zakład Geologii Środowiskowej od wielu lat prowadzi badania naukowe dotyczące zagrożeń
środowiska naturalnego. Jednym ze szczególnie niebezpiecznych zagrożeń naturalnych na
obszarze Polski są ruchy masowe, które mogą powstawać zarówno w wyniku naturalnych
procesów geologicznych, jak i procesów antropogenicznych.
Ruchy masowe, a zwłaszcza osuwiska, są charakterystyczne jedynie dla pewnych obszarów
Polski, w których panują sprzyjające warunki morfologiczne (duże różnice wysokości, stromo
nachylone zbocza) i geologiczne (obecność skał o bardzo różnym stopniu przepuszczalności oraz
skał mało odpornych na procesy erozyjne i denudacyjne). Osuwiska należą do najbardziej
naturalnych zjawisk przyrodniczych, stanowią one jednak poważny problem gospodarczy
i społeczny, powodując zniszczenia funkcjonalne i strukturalne, degradację terenu, przynosząc
znaczne straty w mieniu prywatnym i społecznym. Z punktu widzenia gospodarczego szczególnie
zagrożone są szlaki komunikacyjne, linie wysokiego napięcia i telekomunikacyjne, gazociągi,
kanalizacja, obiekty budowlane (budynki, mosty) itp.
Rozwój osuwisk stanowi duże zagrożenie dla istniejącej infrastruktury, a w mniejszym stopniu ma
także wpływ na życie ludzi. Dotyczy to przede wszystkim zniszczeń, jakie mogą wywołać
gwałtowne osunięcia się mas skalnych i ziemnych. Na takie zniszczenia narażone są przede
wszystkim drogi oraz zabudowania zlokalizowane na stokach podatnych na procesy osuwiskowe.
Zakład Geologii Środowiskowej PIG wraz z oddziałem karpackim PIG od roku 2004 aktywnie
uczestniczy w pracach i badaniach związanych z zapobieganiem i ograniczaniem negatywnych
skutków będących konsekwencją rozwoju ruchów masowych, a w szczególności aktywności
osuwiskowej. W ramach tych prac została podjęta współpraca z Biurem ds. Usuwania Skutków
Klęsk Żywiołowych w MSWiA. Jej wynikiem była realizacja projektu badawczego pt: „Osłona
Przeciwosuwiskowa – ocena zadań inwestycyjnych zgłoszonych do odbudowy,
przeniesienia i stabilizacji po zniszczeniu przez ruchy osuwiskowe i erozję brzegu
morskiego w Polsce”. Projekt polegał na ocenie i weryfikacji przez geologów osuwisk
zgłoszonych przez jednostki administracji samorządowej. Były to osuwiska, które spowodowały
znaczne szkody materialne w infrastrukturze publicznej. Ocena i weryfikacja dotyczyły głównie
możliwości i opłacalności stabilizacji (czyli zabezpieczenia przed dalszym rozwojem) tych osuwisk
w aspekcie ich budowy geologicznej oraz uwarunkowań finansowo-ekonomicznych i społecznych.
W ramach tego projektu dokonano oceny w terenie ponad 600 osuwisk, a dla około 550
sporządzono karty dokumentacyjne osuwisk. Od 2006 roku trwają prace stabilizacyjne na
poszczególnych osuwiskach. Projekt „Osłona Przeciwosuwiskowa” jest w większej części
finansowany z pożyczki rządowej w Europejskim Banku Inwestycyjnym.
Pod koniec 2006 roku PIG rozpoczął realizację następnego projektu osuwiskowego na zlecenia
Ministra Środowiska i finansowanego przez narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej. Jest to duży projekt kartograficzny pt: „System Osłony Przeciwosuwiskowej SOPO”,
którego wykonanie planowane jest na okres 9 lat (zakończenie 2015/2016). Na początku 2008
roku PIG zakończył realizację Etapu I tego projektu. Projekt SOPO ma na celu stworzenie podstaw
do zarządzania zagrożeniami związanymi z ruchami masowymi, szczególnie osuwiskami, w całej
Polsce.
59
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
8.5.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Rekultywacja gleb zdegradowanych i zdewastowanych oraz przywracanie im funkcji
przyrodniczej, rekreacyjnej lub rolniczej
Kierunki działań:
Zadania własne:
Rodzaj zadania
Prowadzenie monitoringu jakości gleby i ziemi
Przeciwdziałanie degradacji chemicznej gleb poprzez ochronę powietrza
i wód powierzchniowych
Jednostka
odpowiedzialna
WIOŚ Kraków, Powiat
Olkuski, Izby Rolnicze,
Stacje chemiczno –
rolnicze, właściciele
gruntów
Powiat Olkuski,
Właściciele gruntów i
obiektów
przemysłowych
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Właściciele gruntów,
Przeciwdziałanie erozji gleb poprzez stosowanie odpowiednich
ARiMR, Organizacje
zabiegów na gruntach o nachyleniu powyżej 10 %
pozarządowe
Właściwe kształtowanie ekosystemów rolnych z wykorzystaniem Właściciele gruntów,
otaczających je systemów naturalnych i ich zdolności do autoregulacji ARiMR
m.in. poprzez wdrażanie programów rolno-środowiskowych
Ograniczanie erozji wodnej i wietrznej gleby poprzez możliwie jak Właściciele gruntów,
najdłuższe utrzymywanie pokrywy roślinnej w postaci wprowadzenia ARiMR, Organizacje
upraw wieloletnich oraz wsiewek i poplonów
pozarządowe
Racjonalne użycie nawozów sztucznych i środków ochrony roślin na Właściciele gruntów,
terenach rolnych i leśnych oraz stosowanie technik naturalnych (fito i ARiMR, Organizacje
agromelioracyjnych) w celu zwiększenia udziału materii organicznej w pozarządowe
glebie
Właściciele gruntów,
Przeciwdziałanie degradacji terenów rolnych, łąkowych i wodno-błotnych
ARiMR, Organizacje
przez czynniki antropogeniczne
pozarządowe
Minimalizowanie przeznaczenia gruntów ornych o najwyższych klasach Wojewoda, Gminy
bonitacyjnych na cele nierolnicze i nieleśne
Realizacja programu rekultywacji gleb zdegradowanych na obszarach Nadleśnictwo,
rolniczego użytkowania, w tym ich zalesianie gatunkami rodzimymi
właściciele gruntów
Zrekultywowanie gleb zdegradowanych w kierunku rolnym, leśnym i Właściciele gruntów
rekreacyjno-wypoczynkowym
Rekultywacja terenów na których występuje zanieczyszczenie gleb, Właściciele i zarządcy
ziemi lub niekorzystne przekształcenie terenu, w tym poprzemysłowych i terenów
starych składowisk
Rodzaj zadania
8.6. Gospodarowanie zasobami geologicznymi
60
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rysunek 5. Zasoby kopalin na terenie Powiatu Olkuskiego.
Kopaliny
Na terenie powiatu występują złoża kopalin:
gaz ziemny (Lachowice) - złoże perspektywiczne, obecnie nieeksploatowane
piaskowce (Toporzysko Działy, Toporzysko Głaza, Kurów) - złoża perspektywiczne, obecnie
nieeksploatowane oraz złoża eksploatowane – Palcza i Osielec. Kopalnia w Osielcu jest jedną z
największych w Polsce kopalń piaskowca. Kopalnia obecnie produkuje różnego rodzaju mieszanki
do drogownictwa, kamień łamany narzutowy, do siatek, do ławic, wyroby kruszone tzn. tłucznie i
klińce oraz grysy. Docelowa planowana produkcja to 1mln ton rocznie. Piaskowiec magurski jest w
pełni wartościowym materiałem do produkcji betonu, asfaltu, kostki, itp. potwierdzony stosownymi
badaniami,
61
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
9. POPRAWA JAKOŚCI ŚRODOWISKA I BEZPIECZEŃSTWA EKOLOGICZNEGO.
9.1. Środowisko a zdrowie
Stan wyjściowy
Jakość środowiska w znacznym stopniu wpływa na stan zdrowia. Wg raportu WHO około 25 %
zgonów i chorób w skali globalnej jest wynikiem negatywnego oddziaływania środowiskowego.
Zanieczyszczenie środowiska ma swój udział w rozwoju aż 80 % chorób, pośrednio wpływa też na
ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego poprzez ograniczenie człowiekowi dostępu do
zasobów środowiskowych a co za tym idzie ograniczenie możliwości wypoczynku i wrażeń
estetycznych.
Dlatego też program ochrony środowiska powinien ujmować zjawiska globalne i długofalowe,
wpływające zarówno na zdrowie fizyczne jak i na komfort psychiczny człowieka. Do największych
problemów mających wpływ na stan zdrowia ludzi należą:
­ jakość wody przeznaczonej do spożycia,
­ zanieczyszczenie wód gruntowych,
­ zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego,
­ emisja hałasu.
Główne kierunki działań na rzecz środowiska i zdrowia zostały określone w przyjętym przez Radę
Ministrów Wieloletnim Programie „Środowisko a zdrowie”.
9.1.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Poprawa stanu zdrowotnego mieszkańców w wyniku wspólnych działań sektora ochrony
środowiska z sektorem zdrowia
Kierunki działań:
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Monitoring jakości wody do spożycia przez ludzi szczególnie w organy Państwowej
odniesieniu
do
zawartości
w
wodzie
wielopierścieniowych Inspekcji Sanitarnej
węglowodorów aromatycznych (WWA), trihalometanów (THM) oraz
metali ciężkich
Prowadzenie nadzoru nad warunkami pracy pracowników ze organy Państwowej
szczególnym uwzględnieniem narażania na czynniki biologiczne oraz Inspekcji Sanitarnej,
substancje chemiczne niebezpieczne
Państwowa Inspekcja
Pracy
organy Państwowej
Promocja zdrowego stylu życia i unikanie zagrożeń oraz profilaktyka
Inspekcji Sanitarnej,
chorób cywilizacyjnych i ograniczenie zewnętrznych przyczyn ich
organizacje
powstawania
pozarządowe
Rodzaj zadania
9.2. Jakość powietrza
Powietrze jest tym komponentem środowiska, do którego emitowana jest większość
zanieczyszczeń powstających na powierzchni Ziemi, zarówno w rezultacie procesów naturalnych,
jak i działalności człowieka. Współcześnie coraz trudniej jest wskazać rejony, w których powietrze
atmosferyczne byłoby całkowicie wolne od zanieczyszczeń. W skali kraju największym wytwórcą
zanieczyszczeń powietrza jest sektor energetyczny, z którego pochodzi ponad 70 % emisji oraz
przemysł cementowo - wapienniczy i chemiczny.
Pomimo wyraźnego spadku emisji z zakładów przemysłowych nadal niepokojący pozostaje wysoki
poziom emisji pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego, czyli tzw. emisji „niskiej”. Niska emisja
zanieczyszczeń powietrza jest emisją pochodzącą z lokalnych kotłowni węglowych
i indywidualnych palenisk domowych opalanych najczęściej węglem tanim, a więc o złej
charakterystyce i niskich parametrach grzewczych. Wielkość emisji z tych źródeł jest trudna do
62
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
oszacowania. Mimo stosunkowo niewielkiego udziału niskiej emisji w globalnej emisji
zanieczyszczeń, jej wpływ na lokalny stan zanieczyszczenia jest istotny, głównie ze względu na
lokalizacje tych źródeł oraz warunki wprowadzania zanieczyszczeń do atmosfery. Z procesem
spalania węgla, zwłaszcza w nisko sprawnych paleniskach indywidualnych i małych kotłach
z rusztem stałym związana jest emisja benzo(α)pirenu należącego do grupy węglowodorów
aromatycznych.
Znacznym problemem jest również emisja ze środków transportu. W dużych ośrodkach
przemysłowych udział zanieczyszczeń komunikacyjnych jest porównywalny z zanieczyszczeniami
pochodzącymi z emitorów przemysłowych i energetycznych. Szczególnie uciążliwe są
zanieczyszczenia gazowe powstające w trakcie spalania paliw przez pojazdy mechaniczne. Drugą
grupę emisji komunikacyjnych stanowią pyły, powstające w wyniku tarcia i zużywania się
elementów pojazdów.
Biorąc pod uwagę tendencje zmian emisji NOx zwraca uwagę rosnący z roku na rok poziom emisji
ze źródeł mobilnych, przy spadku emisji tego zanieczyszczenia ze źródeł stacjonarnych.
Zanieczyszczenia powietrza można podzielić na dwie grupy:
 zanieczyszczenia gazowe – związki chemiczne w stanie lotnym np.: tlenki azotu, tlenki
siarki, tlenek i dwutlenek węgla, węglowodory. Zanieczyszczenia gazowe, które wpływają
na stan atmosfery w skali globalnej to: dwutlenek węgla (CO2), metan (CH4) i tlenki azotu
(Nox). Nazywamy je gazami cieplarnianymi, ponieważ są odpowiedzialne za globalne
ocieplenie, spowodowane zarówno działalnością człowieka, jak też procesami naturalnymi;
 zanieczyszczenia pyłowe:
- pyły o działaniu toksycznym – są to pyły zawierające metale ciężkie, pyły radioaktywne,
azbestowe, pyły fluorków oraz niektórych nawozów mineralnych,
- pyły szkodliwe – pyły te mogą działać uczulająco; zawierają one krzemionkę, drewno,
bawełnę, glinokrzemiany;
- pyły obojętne – które mogą mieć działanie drażniące; zawierają głównie związki żelaza,
węgla, gipsu, wapienia.
W województwie małopolskim podstawowym źródłem zanieczyszczeń wprowadzanych do
powietrza jest emisja antropogeniczna pochodząca głównie z działalności przemysłowej (emisja
punktowa), z sektora bytowego (emisja powierzchniowa) oraz komunikacji (emisja liniowa).
Do największych emitentów, które zgodnie z prowadzoną przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Krakowie bazą Ekoinfonet, wyemitowały w 2009 roku około 67% pyłów, 81% gazów
(bez CO2 i metanu) i około 82% CO2, należały:
­ Arcelor Mittal Poland S.A. Oddział w Krakowie (dawna Huta im.T. Sendzimira),
­ Elektrociepłownia Kraków S.A.,
­ Elektrownia Skawina S.A.,
­ Południowy Koncern Energetyczny S.A.,
­ Elektrownia Siersza w Trzebini,
­ Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach,
­ Energetyka Dwory Sp. z o.o. w Oświęcimiu.
Według danych GUS, ilość wyemitowanych przez zakłady szczególnie uciążliwe pyłów i gazów
w województwie, obniżyła się odpowiednio o 24% i 20% w porównaniu z rokiem 2008.
Jakość powietrza
Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity
Dz. U. Nr 25 z 2008 roku, poz. 150 z późn. zm. ) ocena jakości powietrza dokonywana jest
w strefach. Na terenie województwa małopolskiego w 2011r. wg nowego podziału kraju, zgodnie
z rządowym projektem Ustawy z dnia 16 marca 2012 roku o zmianie ustawy – Prawo ochrony
środowiska oraz niektórych ustaw, zostało wydzielonych 3 strefy:
− strefa małopolska (w skład której wchodzi Powiat Olkuski),
− aglomeracja krakowska,
− miasto Tarnów.
Oceny i obserwacji zmian dokonuje wojewódzki inspektor ochrony środowiska w ramach
państwowego monitoringu środowiska. Podstawę klasyfikacji stref zgodnie z art. 89 ww. ustawy
63
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
stanowiły dopuszczalne poziomy substancji w powietrzu oraz poziomy dopuszczalne powiększone
o margines tolerancji z dozwolonymi przypadkami przekroczeń, poziomy docelowe oraz poziomy
celów długoterminowych ze względu na ochronę zdrowia ludzi oraz ochronę roślin, określone
w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 marca 2008 roku w sprawie poziomów niektórych
substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 47, poz. 281) oraz rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy
– Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw.
Klasyfikację stref za rok 2011 wykonano w oparciu o następujące założenia:
 klasa A - poziom stężeń nie przekracza wartości dopuszczalnej/docelowej; nie jest
wymagane prowadzenie działań na rzecz poprawy jakości powietrza;
 klasa B - poziom stężeń przekracza wartość dopuszczalną, lecz nie przekracza wartości
dopuszczalnej powiększonej o margines tolerancji; należy określić obszary przekroczeń
wartości dopuszczalnych, a także przyczyny ich występowania (dotyczy wyłącznie pyłu
PM2,5);
 klasa C - poziom stężeń przekracza wartość dopuszczalną/docelową lub wartość
dopuszczalną powiększoną o margines tolerancji; należy określić obszary przekroczeń oraz
dążyć do osiągnięcia wartości kryterialnych, niezbędne jest opracowanie programu ochrony
powietrza POP;
 klasa D1 - poziom stężeń ozonu nie przekracza poziomu celu długoterminowego; nie jest
wymagane prowadzenie działań na rzecz poprawy jakości powietrza;
 klasa D2 - poziom stężeń ozonu przekracza poziom celu długoterminowego; należy dążyć
do osiągnięcia poziomi celu długoterminowego do roku 2020.
Na podstawie „Oceny jakości powietrza w województwie małopolskim w 2011 roku” obszar
Powiatu Olkuskiego w ramach strefy małopolskiej został zakwalifikowany wg kryterium ochrony
zdrowia do klasy A ze względu na poziom substancji tj. SO2, NO2, C6H6, CO, Pb, As, Cd, Ni, O3
oraz klasy C z powodu przekroczeń dopuszczalnych poziomów substancji powiększonych o
margines tolerancji tj. PM10, B(a)P i PM2,5.
Uwzględniając kryterium ochrony roślin obszar Powiatu Olkuskiego w ramach strefy małopolskiej
uzyskał wynikową klasę A pod względem zawartości substancji tj. SO2, NO2 , O3.
Stężenie ozonu w powietrzu wg kryteriów ochrony zdrowia i ochrony roślin w odniesieniu do
poziomu celów długoterminowych kwalifikuje strefę do klasy D2.
Tabela 25. Wyniki bieżącej oceny jakości powietrza za rok 2011
SO2 NO2 C6H6
Strefa małopolska
Ochrona
roślin
Ochrona zdrowia
Strefa
A
A
A
CO PM10
A
C
Pb
As
Cd
Ni
A
A
A
A
B(a)P PM2,5 O3
C
C
A
SO2
NOx
O3
A
A
A
Źródło: Ocena jakości powietrza w województwie małopolskim w 2011 rok, WIOŚ Kraków, 2012r.
Zgodnie z wykonaną oceną jakości powietrza do głównych przyczyn występowania przekroczeń w
strefie małopolskiej zaliczyć należy:
- oddziaływanie emisji związanej z ruchem pojazdów,
- oddziaływanie emisji z zakładów przemysłowych, ciepłowni, elektrowni,
- oddziaływanie emisji związanych z indywidualnym ogrzewaniem budynków,
- szczególne lokalne warunki rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń,
- niekorzystne warunki klimatyczne.
W 2011 roku na terenie Powiatu Olkuskiego (w obszarze strefy małopolskiej) Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie prowadził monitoring powietrza poprzez stację
pomiarową zlokalizowaną w Olkuszu przy ul. F. Nullo. Na stacji prowadzono pomiary substancji tj.
SO2, NO2, CO, PM10.
Na podstawie uzyskanych w 2011 roku pomiarów stwierdzono:
 przekroczenie dopuszczalnego poziomu pyłu PM10 - stężenia 24-godzinnego (124 dni
z przekroczeniem);
64
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
 przekroczenie dopuszczalnego poziomu poziomu pyłu PM10 - stężenia średniorocznego.
Przekroczenie stężenia rocznego spowodowane było oddziaływaniem emisji związanej z
indywidualnym ogrzewaniem budynków oraz z niekorzystnymi warunkami klimatycznymi.
Ponadto na terenie Powiatu Olkuskiego przy ul. F. Nullo w Olkuszu od kilku lat prowadzone są
pomiary benzenu (C6H6). W ramach prowadzonego monitorinu nie odnotowano przekroczeń
dopuszczalnego poziomu benzenu w powietrzu. Zestawienie pomiarów substacji w
poszczególnych latach przedstawiono w tabeli 33. Rozkład zanieczyszczeń benzenu w roku 2010
przedstawiono na rys. 6.
Tabela 26. Zbiorcze zestawienie średniorocznych stężeń benzenu w stacji zlokalizowanej na
terenie Powiatu Olkuskiego.
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Wartość
dopuszczalna
[μg/m3]
3,32
3,02
2,8
3,54
2,3
-
5,0
Średnioroczne stężenie benzenu [μg/m3]
Stanowisko
Olkusz, ul.
F. Nullo
Źródło: Sprawozdanie z badań zanieczyszczenia powietrza benzenem na obszarze województwa małopolskiego w
2011r.
Rysunek 6. Rozkład stężeń średniorocznych benzenu w 2010 roku w województwie małopolskim
Źródło: Sprawozdanie z badań zanieczyszczenia powietrza benzenem na obszarze województwa małopolskiego w
2010r.
Wg aktualnych miesięcznych raportów o zanieczyszczenia powietrza w województwie małopolskim
w 2012 roku na terenie Powiatu Olkuskiego odnotowano przekroczenia dopuszczalnego poziomu
substancji w powietrzu:
 w okresie od 1 do 31 marca 2012r. stężenia 24-godzinnego pyłu PM10- 18 dni;
 w okresie od 1 do 29 lutego 2012r. stężenia 24-godzinnego pyłu PM10- 22 dni;
 w okresie od 1 do 31 stycznia 2012r. stężenia 24-godzinnego pyłu PM10- 10 dni;
Zgodnie z art. 91 ustawy Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. Nr 25 z 2008 roku, poz.
150 z późn. zm.) dla stref, dla których poziom substancji w powietrzu przekracza poziom
dopuszczalny marszałek województwa ma obowiązek przygotować projekt programu ochrony
powietrza .
W związku z przekroczeniami dopuszczalnych poziomów substancji (PM10, SO2, B(a)P)
ocenionymi w roku 2007 opracowany został Program Ochrony Powietrza dla województwa
65
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
małopolskiego. Wówczas Powiat Olkuski należał do strefy chrzanowsko- olkuskiej (do końca 2009
r.). POP dla województwa małopolskiego, w tym dla strefy chrzankowsko- olkuskiej został przyjęty
Uchwałą nr VI/70/11 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie
zmiany uchwały nr XXXIX/612/09 z dnia 21 grudnia 2009 r. w prawie „Programu ochrony powietrza
dla województwa małopolskiego”.
Zakres Programu Ochrony Powietrza został określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska
z dnia 8 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy
ochrony powietrza (Dz. U. Nr 38, poz. 221). Program ten powinien składać się z części opisowej,
części wyszczególniającej zadania i ograniczenia wynikające z realizacji programu oraz
uzasadnienia zakresu określonych i ocenionych zagadnień. Działania mające na celu poprawę
jakości powietrza zostały ukierunkowane na dwa główne źródła emisji powodujące powstawanie
przekroczeń:
1) ograniczenie emisji liniowej poprzez realizację planów strategicznych związanych
z wyprowadzeniem ruchu tranzytowego z centrów miast,
2) ograniczenie emisji powierzchniowej z indywidualnych systemów ogrzewania mieszkań.
W strefie chrzanowsko-olkuskiej konieczna jest redukcja emisji pyłu zawieszonego PM10,
dwutlenku siarki oraz benzo(a)pirenu w celu dotrzymania wielkości dopuszczalnych oraz docelowej
w powietrzu. Biorąc pod uwagę wyniki modelowania jakości powietrza, obszary występowania
przekroczeń normatywnych stężeń pyłu PM10 zidentyfikowano w Chrzanowie, Trzebini, Olkuszu i
Oświęcimiu.
W ramach analizy działań, które powinny być podjęte uwzględniono dwa warianty:
 wariant „0”, który obejmuje działania, które wynikają z innych dokumentów i planów
strategicznych i będą one realizowane niezależnie od Programu ochrony powietrza, ale
jednocześnie ich realizacja jest konieczna ze względu na poprawę jakości powietrza w
strefie,
 wariant „1”, który obejmuje działania bezpośrednio związane z redukcją wielkości emisji,
których pojęcie jest niezbędne do osiągnięcia dopuszczalnych wartości zanieczyszczeń.
Wariant „0” uwzględnia budowę obwodnic miast, która przyczyni się do zmniejszenia uciążliwości
transportu samochodowego na terenie strefy i tym samym ograniczenia poziomów zanieczyszczeń
w powietrzu. Zadania dla wariantu „0” obejmują:
 budowę obwodnic Chrzanowa (północno-wschodniej i zachodniej) – na drodze wojewódzkiej
nr 781 oraz pomiędzy drogą krajowa nr 79 a droga wojewódzką nr 933 zgodnie z planami;
 funkcjonowanie dwóch węzłów autostradowych (na A4) w okolicy Chrzanowa i Trzebini;
 budowę południowej obwodnicy Oświęcimia – łączącej projektowaną drogę ekspresową S-1
z drogą krajową nr 44 pomiędzy Oświęcimiem a Przeciszowem;
 budowę obwodnicy miasta Kęty - na drodze krajowej nr 52, ma omijać miasto po stronie
południowej;
 budowę obwodnicy miasta Zator - łącząca drogę krajową nr 28 z drogą krajową nr 44,
omijająca miasto Zator od zachodu;
 budowę obwodnicy Olkusza – na drodze krajowej nr 94, wyprowadzającej ruch tranzytowy
poza tereny zabudowane miasta (północne obejście) – zgodnie z planami zagospodarowania
 przestrzennego miasta;
 budowę obwodnicy południowo-wschodniej Olkusza przebiegającej od skrzyżowania ulicy
Kochanowskiego z drogą wojewódzką nr 791 w kierunku wschodnim do drogi krajowej nr 94,
następnie do drogi wojewódzkiej nr 783 (zadanie w trakcie prac projektowych);
 budowę obwodnicy Trzebini – na drodze krajowej nr 79 oraz na drodze wojewódzkiej nr 791.
Działania wskazane w wariancie „0” poprawiają stan jakości powietrza, ale nie są wystarczające do
osiągnięcia zgodności z wartościami dopuszczalnymi. Dlatego konieczne jest podjęcie działań
naprawczych ujętych w ramach wariantu „1”. Należy podkreślić, że w przypadku Olkusza
niewłaściwe z punktu widzenia ochrony powietrza jest ograniczenie się do modernizacji drogi nr 94
przechodzącej przez centrum miasta (zgodnie z planami GDDKiA), gdyż spowoduje to
zagęszczenie emisji w centrum miasta. Dopiero wyprowadzenie ruchu tranzytowego poza tereny o
gęstej zabudowie pozwoli na poprawę stanu jakości powietrza w Olkuszu.
66
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Wariant „1” obejmuje następujące działania:
1. Ograniczenie emisji powierzchniowej poprzez przygotowanie projektu Programu
Ograniczenia Niskiej Emisji (PONE) i stworzenie systemu organizacyjnego w celu jego
realizacji w Chrzanowie, Trzebini, Olkuszu oraz kontynuowanie PONE w Oświęcimiu, w
ramach których dofinansowywane będą inwestycje mieszkańców w zakresie
termomodernizacji budynków oraz trwałej likwidacji starych kotłów węglowych.
2. Ograniczenie spalania odpadów w piecach domowych poprzez realizację działań
kontrolnych i egzekucyjnych zmierzających do eliminacji tego procederu, który z mocy
prawa jest zabroniony.
3. Ograniczenie emisji z transportu drogowego
4. Uwzględnianie w ramach planów zagospodarowania przestrzennego aspektów
wpływających na jakość powietrza
5. Prowadzenie działań promocyjnych i edukacyjnych
6. Zmniejszenie emisji ze źródeł przemysłowych
Istotnym elementem umożliwiającym realizację postanowień Programu ochrony powietrza dla
strefy chrzanowsko-olkuskiej jest przeniesienie podstawowych założeń i kierunków działania do
wszystkich strategicznych dokumentów i polityk powiatów, gmin i miast, szczególnie Chrzanowa,
Trzebini, Oświęcimia i Olkusza. Pozwoli to na efektywne i sprawne współdziałanie
odpowiedzialnych za jego realizację jednostek organizacyjnych oraz planowe realizowanie
przyszłych inwestycji.
W celu zapewnienia monitorowania postępu realizacji zadań ujętych w Programie, nałożono
obowiązek sporządzania co roku w terminie do 28 lutego przez wójtów, burmistrzów i prezydentów
miast sprawozdań z realizacji działań naprawczych i przekazywania ich do starostów powiatów,
oraz przekazywania sprawozdań przez starostów powiatów do Marszałka Województwa
Małopolskiego w terminie do 31 marca. Do sprawozdań należy załączyć sprawozdania otrzymane
z gmin z terenu powiatu oraz wyniki pomiarów natężenia ruchu na odcinkach dróg zarządzanych
przez starostę, jeżeli były przeprowadzane w roku sprawozdawczym.
Celem Programu jest również opracowanie harmonogramu rzeczowo – finansowo - czasowego,
którego wdrożenie pozwoli na realizację ustalonych zadań prowadzących do zmniejszenia
poziomu w/w substancji do poziomu dopuszczalnego.
9.2.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Osiągnięcie jakości powietrza w zakresie dotrzymywania dopuszczalnego poziomu pyłu
zawieszonego PM10 w powietrzu na terenie Powiatu Olkuskiego oraz utrzymanie jakości
powietrza atmosferycznego zgodnie z obowiązującymi standardami jakości środowiska
Kierunki działań:
Zadania własne:
Jednostka
odpowiedzialna
Powiat Olkuski, Gminy,
Prowadzenie remontów istniejących dróg m.in. zmiana nawierzchni
Zarządy dróg
Upowszechnianie informacji o rozmieszczeniu i możliwościach Powiat Olkuski, Gminy,
technicznych wykorzystania potencjału energetycznego poszczególnych Organizacje
rodzajów odnawialnych źródeł energii
pozarządowe
Powiat Olkuski, Gminy,
Prowadzenie działań edukacyjnych oraz popularyzujących odnawialne
Organizacje
źródła energii
pozarządowe
Powiat Olkuski, Gminy,
Realizacja przedsięwzięć termomodernizacyjnych
właściciele obiektów
Rodzaj zadania
67
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Promocja i wspieranie rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz
technologii
zwiększających
efektywne
wykorzystanie
energii
i zmniejszających materiałochłonność gospodarki
Zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie potrzeb i
możliwości ochrony powietrza, w tym oszczędności energii i stosowania
odnawialnych źródeł energii oraz szkodliwości spalania odpadów w
gospodarstwach domowych
Szkolenia dla podmiotów gospodarczych
dotyczących ochrony środowiska
w
zakresie
Powiat Olkuski, Gminy,
Organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski, Gminy,
Organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski, Gminy,
Organizacje
pozarządowe
z Powiat Olkuski
wymagań
Tworzenie obszarów ograniczonego użytkowania zgodnie
wymaganiami obowiązującego prawa w zakresie ochrony środowiska
Zadania koordynowane:
Rodzaj zadania
Wnikliwe prowadzenie postępowań w sprawie oceny oddziaływania na
środowisko planowanych przedsięwzięć
Marszałek, Gminy
Powiatu Olkuskiego
Realizacja Programu Ochrony Powietrza dla strefy
Usprawnienie organizacji ruchu drogowego
Jednostka
odpowiedzialna
RDOŚ
Zarządcy dróg, Gminy,
Powiat
(przykładowo Podmioty gospodarcze
Zwiększenie wykorzystania paliw alternatywnych
biopaliwa)
Sprzątanie dróg przez ich zarządców w szczególności systematyczne
sprzątanie na mokro dróg, chodników, w miejscach zagęszczonej
zabudowy ze szczególną starannością po sezonie zimowym, po
ustąpieniu śniegów - przedsiębiorstwa komunalne
Modernizacja ciepłowni lub łączenie systemów ciepłowniczych w celu
optymalizacji wykorzystania energii pierwotnej paliw
Spełnienie wymagań prawnych przez zakłady w zakresie jakości
powietrza, spełnienie standardów emisyjnych z instalacji, wymaganych
przepisami prawa
Wykonywanie obowiązkowych pomiarów w zakresie wprowadzania
gazów i pyłów do powietrza oraz przekazywanie odpowiednim organom
w formie ustalonej prawem
Prowadzenie kontroli przez organy i inspekcje ochrony środowiska w
zakresie gospodarowania odpadami – dążenie do likwidacji problemu
spalania odpadów poza spalarniami i współspalarniami odpadów oraz
prowadzenie kontroli w zakresie przestrzegania przepisów w zakresie
ochrony środowiska
Prowadzenie interwencji w ramach kompetencji organów i inspekcji
ochrony środowiska w związku z uciążliwościami zgłaszanymi przez
społeczeństwo dotyczącymi emisji gazów i pyłów do powietrza oraz
emisji uciążliwych zapachów
Zarządcy Dróg
Powiatowych,
Gminnych
Zarządcy
nieruchomości
Podmioty gospodarcze
Podmioty gospodarcze
WIOŚ Kraków
WIOŚ Kraków
9.3. Ochrona wód
Stan wyjściowy - wody powierzchniowe:
Powiat Olkuski ze względu na swoją budowę geologiczną, jak również warunki hydrogeologiczne sprzyjające przesiąkanie wód powierzchniowych do podłoża, charakteryzuje się słabo rozwiniętą
siecią hydrograficzną. Do istotnych zbiorników wodnych, znajdujących się na terenie powiatu
należy Zalew Wolbromski na Centarze o powierzchni 18,5 ha, głębokości 2,7 m oraz pojemności
386,5 m3.
68
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Cały obszar Powiatu Olkuskiego leży w dorzeczu rzeki Wisły.
Główne cieki:
 Biała Przemsza – główny ciek Powiatu Olkuskiego, mający swoje źródła w obszarach
rozległych torfowisk w okolicach Wolbromia. Odznacza się wyrównanymi przepływami,
będącymi wynikiem budowy geologicznej doliny, jak również znajdującymi się na terenie
Pustyni Błędowskiej osadami w postaci zawodnionych piasków i żwirów. Powierzchnia
Białej Przemszy liczy 876,6 km2 i 35,6 km długości w obrębie powiatu. Lewymi większymi
dopływami są: Biała, Sztoła i Kozi Bród. Główne źródła zanieczyszczenia wód rzeki, to
ścieki z zakładów: „Kimberly Clark S. A.” w Kluczach, Huta Szkła Walcowanego
„Jaroszowiec” oraz ścieki komunalne odprowadzane z gmin zlokalizowanych na tym terenie
(Wolbrom, Klucze, Bukowno, Sławków). Kontrolę jakości wód prowadzi się w przekroju
Sławków w km 23+800.
 Sztoła - Lewobrzeżny dopływ Białej Przemszy. Źródła Sztoły znajdują się na wysokości
około 350 m n.p.m. Dolina o mocno erodowanych zboczach wycięta jest w piaskach.
Zlewnia Sztoły zalesiona jest w 50%. Wody Sztoły ujmowane są do celów pitnych przez
Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów w Katowicach. Wpływ na stan czystości wód
rzeki mają wody dołowe wypompowywane przez Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” w
Bukownie.
 Szreniawa – ciek o charakterze rolniczo – przemysłowym, którego zanieczyszczeniami są
głównie oczyszczone i nieoczyszczone ścieki komunalne (pochodzące m.in. z cukrowni,
produkcji pasz, hodowli roślin), mający źródło na obszarze torfowisk w okolicach
Wolbromia. Powierzchnia zlewni liczy 706,1 km2 i 6,7 km długości w obrębie Powiatu.
 Dłubnia – ciek mający swoje źródło w pobliżu Trzyciąża. Powierzchnia dorzecza liczy 271,6
km2 i 13,985 km długości w obrębie Powiatu. Górna część Dłubni objęta została ochroną
przez Dłubniański Park Narodowy, z kolei jej źródło uznane zostało za pomnik przyrody.
Stan wód powierzchniowych
Obecnie klasyfikację wód powierzchniowych określa się zgodnie z rozporządzeniem Ministra
Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód
powierzchniowych (Dz.U. Nr 162, poz. 1008).
Zgodnie z nowym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r., klasyfikacji
poszczególnych elementów fizykochemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych w każdym
operacyjnym punkcie pomiarowo-kontrolnym monitoringu operacyjnego dokonuje się
z następującą częstotliwością:
- corocznie, do końca I-go kwartału, po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym
wykonywane były badania — w przypadku klasyfikacji wszystkich wskaźników jakości wód
oznaczanych w punkcie pomiarowo-kontrolnym oraz klasyfikacji grup wskaźników jakości
wód;
- corocznie, do końca I-go półrocza, po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym
wykonywane były badania — w przypadku:
a) klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
jednolitych części wód powierzchniowych,
b) oceny stanu jednolitych części wód powierzchniowych.
Klasyfikacji poszczególnych elementów fizykochemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych
oraz klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych
części wód powierzchniowych w każdym punkcie pomiarowo-kontrolnym monitoringu
diagnostycznego dokonuje się co najmniej co 6 lat, do końca I-go półrocza, po zakończeniu
okresu, w którym wykonywane były badania.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji
jednolitych części wód powierzchniowych (Dz.U. Nr 162 poz. 1008) transponujące do prawa
polskiego zapisy Ramowej Dyrektywy Wodnej definiuje 5 klas stanu ekologicznego:
- klasa I – stan bardzo dobry – dla wód o niezmienionych warunkach przyrodniczych lub
zmienionych tylko w bardzo niewielkim stopniu,
69
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
-
-
klasa II – stan dobry – gdy zmiany warunków przyrodniczych w porównaniu do warunków
niezakłóconych działalnością człowieka są niewielkie,
klasa III – stan umiarkowany – obejmujący wody przekształcone w średnim stopniu,
klasa IV – stan słaby – wody o znacznie zmienionych warunkach przyrodniczych
(biologicznych, fizyko-chemicznych, morfologicznych), gdzie gatunki roślin i zwierząt
znacznie różnią się od tych, które zwykle towarzyszą danemu typowi jednolitej części wód,
klasa V – stan zły – wody o poważnie zmienionych warunkach przyrodniczych, w których
nie występują typowe dla danego rodzaju wód gatunki.
Stan chemiczny określa się na podstawie badań substancji z grupy wskaźników chemicznych
charakteryzujących występowanie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego.
Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu
klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz.U. Nr 162, poz. 1008) oceniane są
substancje priorytetowe oraz wskaźniki innych substancji zanieczyszczających, zgodnie
z wnioskiem Komisji Europejskiej KOM 2006/0129 (COD) dotyczącego dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości środowiska w dziedzinie polityki wodnej oraz
zmieniająca dyrektywę 2000/60/WE. Ocena stanu chemicznego polega na porównaniu wyników
badań do wartości granicznych chemicznych wskaźników jakości wód dla danego typu jednolitych
części wód przedstawionych w załączniku nr 8 wyżej cytowanego rozporządzenia. Przekroczenie
tych wartości powoduje przyjęcie złego stanu chemicznego.
Ocenę jakości wód powierzchniowych na terenie województwa małopolskiego, w tym także na
terenie Powiatu Olkuskiego przeprowadza WIOŚ w Krakowie.
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie w roku 2010 prowadził badania wód
według „Programu Państwowego Monitoringu Środowiska Województwa Małopolskiego na lata
2010-2012” w sieci punktów monitoringu operacyjnego oraz badawczego w jednolitych
częściach wód powierzchniowych (jcw) zagrożonych nieosiągnięciem dobrego stanu.
Obowiązek badania i oceny jakości wód powierzchniowych w ramach PMŚ wynika z art. 155a
ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 z późn.
zm.) wraz z rozporządzeniami wykonawczymi, tj. rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia
13 maja 2009 roku w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód
powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. Nr 81, poz. 686) oraz rozporządzeniami Ministra
Środowiska dotyczącymi wód użytkowych (j/w).
W 2010 roku WIOŚ prowadził badania w trzech punktach pomiarowo- kontrolnych w ramach
monitoringu diagnostycznego i operacyjnego.
Tabela 27. Przekroje pomiarowo – kontrolne wód powierzchniowych w 2010 r. na terenie Powiatu
Olkuskiego.
Gmina
Nazwa
Km
Rodzaj
Lp.
Nazwa JCWP
Nazwa ppk
rzeki
rzeki
monitoringu
1.
Biała Przemsza do
Ryczówka włącznie
Biała
Przemsza
Biała PrzemszaKlucze
Klucze
41,5
MO_O, MOEU,
MONA, MORY
2.
Sztolnia
Sztolnia
Sztolnia- Przymiarki
Bukowno
2,2
MO_O
3.
Baba
Baba
Baba- Bukowno
Bukowno
0,1
MO_O, MORY
4.
Dąbrówka
Kanał
Dąbrówka
Kanał Dąbrówka
Bukowno
b.d.
MO_O
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2010 r.
Legenda:
MD
program monitoringu diagnostycznego
MO_O
program monitoringu operacyjnego
MOEU
program monitoringu operacyjnego jakości wód narażonych na eutrofizację ze źródeł komunalnych
MORO
program monitoringu operacyjnego jakości wód narażonych na eutrofizację ze źródeł rolniczych
MONA
program monitoringu operacyjnego na obszarach chronionych zależnych od wód, w tym na terenach
70
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
MORY
MORE
MOPI
MOIN
MB
ochrony siedlisk lub gatunków (Natura 2000)
program monitoringu operacyjnego jakości wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania ryb
lub skorupiaków
program monitoringu operacyjnego jakości wód wykorzystywanych do celów rekreacyjnych, w tym do
kąpielisk
program monitoringu operacyjnego jakości wód powierzchniowych, które są wykorzystywane do
zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia
program monitoringu operacyjnego realizowany dla innych celów niż wymienione powyżej
program monitoringu badawczego
71
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Tabela 28. Klasyfikacja jednolitych części wód powierzchniowych na terenie Powiatu Olkuskiego w 2010 r.
Ocena substancji
szczególnie
szkodliwych dla
środowiska
wodnego
N - nie przekraczają,
Y – przekraczają
wartości graniczne
dla stanu dobrego i
wyższego niż dobry
Ocena elementów
fizykochemicznych
I - I klasa, II - II klasa,
PSD/PPD- poniżej
stanu/ potencjału
dobrego
Ocena
elementów
biologicznych
klasa
JCWP
T– silnie zmienione,
N- sztuczne
Nazwa punktu
pomiarowokontrolnego
Nazwa JCW
Dane o punkcie pomiarowym i JCW
stan / potencjał ekologiczny
Ocena stanu/potencjału ekologicznego
Ocena stanu
chemicznego
Ocena stanu
jednolitych
części wód
powierzchnio
wych
ZLEWNIA - PRZEMSZA – KOD 212
Biała Przemsza
do Ryczówka
włącznie
Biała
PrzemszaKlucze
T
II
PPD
II1)
III
PSD1)
ZŁY
Sztolnia
SztolniaPrzymiarki
T
IV
PPD
PPD1)
IV
PSD1)
ZŁY
Baba
BabaBukowno
N
I
II
PSD1)
III
PSD1)
ZŁY
Dąbrówka
Kanał
Dąbrówka
T
-
-
PPD1)
-
PSD1)
-
Objaśnienia: PSD- poniżej stanu dobrego; PPD- poniżej potencjału dobrego; 1)badanie w zakresie wybranych wskaźników chemicznych.
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2010 r.
72
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Podsumowanie:
 wody powierzchniowe w punkcie pomiarowym Biała przemsz- Klucze odznaczają się
umiarkowanym potencjałem ekologicznym. Stan chemiczny tych wód określono jako
poniżej stanu dobrego, a stan JCW jako zły.
 wody powierzchniowe w punkcie pomiarowym Sztolnia- Przymiarki odznaczają się słabym
potencjałem ekologicznym. Stan chemiczny tych wód określono jako poniżej stanu
dobrego, a stan JCW jako zły.
 wody powierzchniowe w punkcie pomiarowym Baba- Bukowno odznaczają się
umiarkowanym stanem ekologicznym. Stan chemiczny tych wód określono jako poniżej
stanu dobrego, a stan JCW jako zły.
 wody powierzchniowe w punkcie pomiarowym Kanał Dąbrówka odznaczają się stanem
chemicznym poniżej stanu dobrego. Nie określono potencjału ekologicznego i ogólnego
stanu JSW.
Ocena przydatności do bytowania ryb w warunkach naturalnych
Przydatność do bytowania ryb w warunkach naturalnych określana jest zgodnie
z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 roku w sprawie wymagań,
jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb w warunkach
naturalnych (Dz.U.2002.176.1455).
Tabela 29. Ocena wód powierzchniowych przeznaczonych do bytowania w warunkach
naturalnych ryb łososiowatych i karpiowatych w 2010 r.
Przydatność wód od bytowania
ryb
Wg. RZGW
Wg. badań
Wskaźniki decydujące o
ocenie przydatności
wód
Nazwa jcw
Nazwa punktu
pomiarowokontrolnego
Biała Przemsza
do Ryczówki
włącznie
Biała PrzemszaKlucze
łososiowate
Nie spełnia
wymagań
BZT-5, azotyny, fosfor
ogólny
Baba
Baba- Bukowno
łososiowate
Nie spełnia
wymagań
azotyny, cynk ogólny
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2010 r.
Monitoring wskazał, że wody powierzchniowe w badanych punktach nie spełniają wymagań dla
bytowania ryb łososiowatych. Wskaźniki decydujące o braku przydatności wód do bytowania ryb
to ponadnormatywne stężenia BZT5, azotynów, fosforu ogólnego i cynku ogólnej.
Ocena eutrofizacji jednolitych części wód powierzchniowych
Zgodnie z ustawą Prawo Wodne jako eutrofizację rozumie się wzbogacanie wody biogenami,
głównie związkami azotu lub fosforu, powodującymi przyspieszony wzrost glonów oraz wyższych
form życia roślinnego, w wyniku którego następują niepożądane zakłócenia biologicznych
stosunków w środowisku wodnym oraz pogorszenie jakości tych wód.
Efektem eutrofizacji są tzw. „zakwity” czyli duże skupiska glonów, które znikają po wyczerpaniu
się zasobów materii. Zakwity powodują zamieranie fauny wodnej, wskutek odtlenienia wód oraz
zanikanie roślinności z powodu niedoboru światła.
Do eutrofizacji w znacznym stopniu przyczyniają się nieuregulowana gospodarka ściekowa
na obszarach wsi, jak również spływy powierzchniowe z pól uprawnych.
Sporządzanie oceny eutrofizacji jednolitych części wód powierzchniowych jest obowiązkiem
wynikającym z art. 47 ust.6 ustawy Prawo Wodne. Ocena eutrofizacji uwzględnia wskaźniki
biologiczne (chlorofil „a”, fitobentos) oraz wskaźniki fizykochemiczne: BZT 5, ogólny węgiel
organiczny, azot amonowy, azot Kjeldahla, azot azotanowy, azot ogólny, fosfor ogólny, fosforany.
Wyniki uzyskane dla każdego wskaźnika traktowano jako całościowy zbiór danych, z którego
wyliczano średnią (dla chlorofilu „a”), stężenie maksymalne (ilość wyników od 4 do 11) lub 90
percentyl (12 i więcej wyników). Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 20
sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych
(Dz.U. Nr 162 poz. 1008) oraz „Wytycznymi do oceny eutrofizacji wód za lata 2007-2009”
Głównego Inspektora Ochrony Środowiska przyjęto założenie, że woda zanieczyszczona
i oceniona jako eutroficzna, nie osiąga stanu dobrego.
73
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Tabela 30. Ocena eutrofizacji jednolitych części wód powierzchniowych w 2010 r.
Lp.
1.
Nazwa jcw
Nazwa ppk
ocena
wskaźniki decydujące o ocenie
Biała Przemsza do
Ryczówka włącznie
Biała
PrzemszaKlucze
eutrofizacja
azot Kjeldahla, fosforany
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2010 r.
Wody powierzchniowe w wyznaczonym punkcie pomiarowo- kontrolnym sa zeutrofizowane.
Wskaźnikami decydującymi o tej ocenie jest zawartość w wodzie azotu Kjeldahla i fosforanów.
Stan wyjściowy - wody podziemne:
Powiat olkuski należy do najzasobniejszych w wody podziemne, obszarów województwa
małopolskiego.
Piętra wodonośne, występujące na terenie powiatu:
­ poziom czwartorzędowy (reprezentowany przez GZWP 453 Biskupi Bór) – z uwagi na jego
znaczne odwodnienie, nie jest wykorzystywany w celu zaopatrywania w wodę, natomiast
spełnia rolę kształtowania ekosystemów w dolinie Białej Przemszy.
­ poziom kredowy (reprezentowany przez Zbiorniki: Niecka Miechowska NW – GZWP 408
i Niecka Miechowska SE GZWP 409) – poziom o charakterze szczelinowo – porowym,
eksploatowany ujęciami studziennymi i wydajnymi źródłami.
­ poziom jurajski (reprezentowany przez Zbiornik: Częstochowski GZWP 326 Krzeszowice –
Pilica - poziom o charakterze szczelinowo – krasowo – porowym, charakteryzujący się
głęboko zalegającym zwierciadłem wodnym oraz zmiennym stopniem zawodnienia.
­ poziom triasowy (reprezentowany przez Zbiornik 454 Olkusko – Zawierciański).
­ poziom permski – woda ujmowana jest studniami wierconymi dla potrzeb komunalnych.
­ poziom dewoński – nieużytkowany w celu zaopatrywania w wodę, uznany za rezerwę
w odniesieniu do innych Pieter wodonośnych.
Rysunek 7. Zbiorniki wód podziemnych na terenie Powiatu Olkuskiego.
74
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Wody podziemne zgromadzone w GZWP są to wody wysokiej jakości. Biorąc pod uwagę czas
przenikania zanieczyszczeń do zbiornika, który wynosi w ich przypadku 25 lat, zbiorniki te należy
uznać za zagrożone. Najbardziej zagrożony jest zbiornik jurajski Krzeszowice – Pilica ze względu
na występujący w rejonie Olkusza lej depresyjny o zasięgu regionalnym.
Jakość wód podziemnych
Zakres dopuszczalnych wartości wskaźników jakości wody określają następujące akty prawne:
– rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie kryteriów i sposobu
oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. Nr 143, poz. 896).
– rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 kwietnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie
w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2010 r., Nr 72,
poz. 466),
Podstawą określenia stanu wód podziemnych jest monitoring stanu ilościowego i stanu
chemicznego realizowany przez Państwową Służbę Hydrogeologiczną pod nadzorem Krajowego
Zarządu Gospodarki Wodnej i Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
W roku 2010 badania wód podziemnych na terenie województwa małopolskiego prowadzono
w sieci monitoringu krajowego i regionalnego. Sieć monitoringu krajowego stanowiło 46 punktów
monitoringu jakościowego i ilościowego, natomiast sieć regionalną 12 punktów monitoringu
badawczego.
Monitoring regionalny jest rezultatem realizowanego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Krakowie w latach 2008-2010 projektu PL 0302 pn. „Wzmocnienie kontroli
przestrzegania prawa w zakresie ochrony i wykorzystania zasobów wodnych w województwie
małopolskim” współfinansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Jego
celem jest badanie stanu chemicznego wód ujmowanych do celów zaopatrzenia ludności w wodę
przeznaczoną do spożycia ze szczególnym uwzględnieniem obecności w tych wodach substancji
priorytetowych – szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego i zdrowia ludności.
Ocenę jakości wód podziemnych na terenie Powiatu Olkuskiego przeprowadza WIOŚ
w Krakowie w ramach monitoringu krajowego. W 2010 roku wyznaczono trzy punkty pomiarowokontrolne, dwa w gminie Bukowno i jeden w gminie Wolbrom.
Tabela 31. Ocena jakości wód podziemnych na terenie Powiatu Olkuskiego w 2010 roku
Gmina
Miejscowość
JCWPd
Klasa
jakości
Wskaźniki decydujące o
danej klasie
Bukowno
Bór Biskupi
134
II
75
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Gmina
Miejscowość
JCWPd
Klasa
jakości
Wskaźniki decydujące o
danej klasie
Bukowno
Bukowno
135
II
-
Wolbrom
Wolbrom
136
III
NO3, Ca,
Źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2010 rok.
Punkty pomiarowo- kontrolne wyznaczono w obrębie JCWPd nr 134, 135, 136. Wody podziemne
badane w obrębie JCWP 134 i 135 zostały zakwalifikowane do II klasy, a więc wody o dobrej
jakości. Wody podziemne badane w obrębie JCWP 136 zostały zakwalifikowane do III klasy
czystości wód podziemnych, a więc wody umiarkowanej jakości. Wskaźnikami determinującymi
jakość wody III klasy był NO3 i Ca.
Jakość wód przeznaczonych do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia
W ramach monitoringu wód podziemnych przeznaczonych do spożycia, który prowadzony jest
przez WIOŚ w Krakowie na terenia całego województwa małopolskiego stwierdza się że na terenie
Powiatu Olkuskiego nie wyznaczono punktów pomiarowo- kontrolnych w 2010 roku.
Badania jakość wody przeznaczonej do spożycia na terenie Powiatu Olkuskiego prowadzi również
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Olkuszu. W ramach bieżącego nadzoru sanitarnego
nad jakością wody prowadzi stały monitoring jakości wody w wytypowanych punktach pobierania
próbek wody z sieci wodociągowej oraz wody podawanej do sieci wodociągowej wszystkich
czynnych urządzeń wodnych przesyłających wodę.
Ocena jakości wody do spożycia przez ludzi dokonywana jest w oparciu o przepisy
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie wymagań, dotyczących
jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr 61, poz. 417 z późn. zm.).
Na podstawie wyników mikrobiologicznych i fizyko – chemicznych badań próbek wody pobranych
w ramach nadzoru sanitarnego oraz wyników badań próbek wody pobranych w ramach kontroli
wewnętrznej i pozyskanych od użytkowników wodociągów Państwowy Powiatowy Inspektor
Sanitarny w Olkuszu dokonał oceny nadzorowanych urządzeń wodociągowych. Wszystkie
nadzorowane wodociągi publiczne, zakładowe i lokalne uzyskały w 2010 r. ocenę dobrą. Jakość
wody dostarczanej dla mieszkańców powiatu olkuskiego spełnia wymagania mikrobiologiczne i
fizyko – chemiczne przewidziane dla wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
W 2010 roku w wyniku przeprowadzonych kontroli w wykryto następujące nieprawidłowości:
 stwierdzono zanieczyszczenie mikrobiologiczne wody w ujęciu i sieci wodociągowej
wodociągu sieciowego Jangrot – Trzyciąż, zaopatrującego w wodę do spożycia
miejscowości Jangrot i Trzyciąż. W wodzie z przedmiotowego wodociągu stwierdzono
obecność kolonii bakterii grupy coli, kolonii bakterii Escherichia coli i kolonii enterokoków.
 stwierdzono zanieczyszczenie mikrobiologiczne w pojedynczych próbkach wody pobranych
z sieci wodociągowych:
o 6 kolonii bakterii grupy coli w sieci wodociągu lokalnego – Stacja PKP Jaroszowiec
ul. Kolejowa 1;
o 5 kolonii bakterii grupy coli i 3 kolonii bakterii E. coli w sieci wodociągowej
wodociągu publicznego w m. Sulisławice gm. Wolbrom (wodociąg zaopatrywany z
ujęcia wody w Adamowicach- powiat miechowski)
 stwierdzono zanieczyszczenie fizyczno- chemiczne w pojedynczych próbkach wody
pobranych z sieci wodociągów publicznych, lokalnych i sieciowych - zakładowych:
o przekroczenie dopuszczalnej wartości mętności i zawartości żelaza [w próbkach
pobranych z wodociągów: lokalnego - Stacja PKP Jaroszowiec ul. Kolejowa 1 i
sieciowego – zakładowego – Saint Gobain Glass Polska Sp. z o.o. Oddział
Jaroszowiec ul. Kolejowa 1]
76
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
o przekroczenie dopuszczalnej wartości mętności [w próbkach pobranych z 4
wodociągów: lokalnych – Wojewódzki Szpital Chorób Płuc w Jaroszowcu ul.
Kolejowa 1a, Stacja PKP Jaroszowiec ul. Kolejowa 1, Były Ośrodek Wczasów
Wagonowych PKP w Jaroszowcu ul. Kolejowa 5, P.P.H.U. ,,Tęcza” Łobzów Kolonia
Kąpielska i 3 wodociągów publicznych: Bukowno dzielnica Podlesie, Zadole
Kosmolowskie, Zagórowa].
Ww. przypadki wystąpienia zanieczyszczeń mikrobiologicznych i fizyko – chemicznych miały
charakter incydentalny. W każdym przypadku stwierdzenia zanieczyszczenia wody informowano
użytkowników wodociągów o zaistniałej sytuacji i konieczności podjęcia działań naprawczych.
Użytkownicy przeprowadzali w przypadku zanieczyszczenia mikrobiologicznego stosowne zabiegi
dezynfekcji wody, a w przypadkach przekroczenia norm czystości fizyko-chemicznej zabiegi
płukania sieci wodociągowych. Pobrane ponownie próbki wody ze wszystkich pozostałych
urządzeń wodociągowych nie budziły zastrzeżeń.
W związku z przekroczeniem maksymalnego dopuszczalnego stężenia azotanów w wodzie
do spożycia pochodzącej z ujęcia w Suchej, w którą zaopatrywani są mieszkańcy
miejscowości Sucha, Podchybie i Porąbka (gm. Trzyciąż) Powiatowa Stacja Sanitarno
Epidemiologiczna w Olkuszu w dniu 23 stycznia 2012 roku wydała decyzję nr PSSE.NHK.432-2D1/111/11/12 wyrażającej zgodę na odstępstwo od maksymalnego dopuszczalnego stężenia
parametru azotanów w wodzie do dnia 31 października 2014 r. Odstępstwo to oznacza, że
dopuszcza się używanie wody do spożycia przez ludzi z wyłączeniem niemowląt i kobiet w ciąży
dla których odstępstwo jest niedopuszczalne.
Źródła zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych
Wody opadowe spływając po zetknięciu z powierzchnią ziemi, stanowią źródło zanieczyszczeń
wód powierzchniowych. Spływ substancji z obszarów zlewni obciążonych działalnością człowieka,
stanowi zanieczyszczenia obszarowe (główne źródło - mineralne nawożenie gleby, chemiczne
środki ochrony roślin, składowanie odpadów).
Istotnym elementem, wpływającym na zagrożenie jakości wód podziemnych jest nieprawidłowe
prowadzenie hodowli (gnojówka, gnojowica, wody gnojowe, soki kiszonkowe zawierają znaczne
ilości materii organicznej, która przy nieprawidłowym ujmowaniu może przedostawać się do
potoków lub infiltrować do wód podziemnych).
Nadrzędnym celem ochrony wód podziemnych jest zahamowanie procesów ich zanieczyszczania,
jak również przywrócenie oraz zachowanie ich naturalnej jakości dla obecnych i przyszłych
użytkowników, a także zachowanie naturalnych funkcji tych wód w ekosystemach.
Na terenie powiatu olkuskiego potencjalnym źródłem, stwarzającym zagrożenie dla jakości wód
ujmowanych do celów zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, jest
brak uregulowanej gospodarki wodno - ściekowej obszarów wiejskich. Ma to istotne znaczenie w
przypadku wystąpienia długotrwałych, obfitych opadów atmosferycznych, mogących powodować
przedostawanie się do warstwy wodonośnej zanieczyszczeń, pochodzących np. z działalności
rolniczej.
Czynnikiem mającym wpływ na jakość wód podziemnych jest sposób użytkowania gruntów. Wody
podziemne o niskiej i średniej jakości stwierdzono głównie w obszarach zabudowanych i na
terenach wykorzystywanych rolniczo, a czynnikiem degradującym są nadmierne ilości związków
azotu. W znaczącej części przypadków zanieczyszczenie takie występowało w wodach
gruntowych płytkiego krążenia.
Wpływ na zanieczyszczenie związkami azotu ma przede wszystkim stan gospodarki wodno –
ściekowej w zlewni rzek. Zauważyć należy, iż wiele miejscowości w zlewni nie posiada kanalizacji.
Związki te dostają się do rzeki głównie poprzez spływy powierzchniowe.
Do degradacji wód powierzchniowych na obszarze powiatu przyczyniają się zrzuty ścieków
komunalnych i przemysłowych, jak również zanieczyszczenia tranzytowe dostarczane głównie
z wodami powierzchniowymi. Na obszarach pozbawionych infrastruktury komunalnej należy się
spodziewać degradacji wód powierzchniowych przez niekontrolowane zrzuty ścieków z terenów
zabudowanych, trafiające do gruntu, rowów melioracyjnych, bądź bezpośrednio do cieków.
Powodują one z reguły lokalne zanieczyszczenie wód objawiające się wzrostem wartości BZT5,
77
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
oraz zawartości sodu, potasu, azotanów i fosforanów, a także skażenie bakteriologiczne wody. Do
zanieczyszczenia wód substancjami biogennymi (azotany, fosforany) przyczyniają się także spływy
z pól uprawnych oraz nawożonych łąk i pastwisk.
Ścieki komunalne i przemysłowe
Obserwowany od kilku lat znaczny spadek zużycia wody i przyczyniające się do tego zjawiska
m.in. stosowanie obiegów zamkniętych w przemyśle, zmiany w technologii produkcji na mniej
wodochłonne, upadek wielu gałęzi przemysłu, ale również bardziej racjonalne gospodarowanie
wodą, zarówno wśród odbiorców zbiorowych jak i indywidualnych, wpływa na ilość
odprowadzanych do wód powierzchniowych ścieków, zarówno komunalnych jak i przemysłowych.
Podobnie jak zużycie wody – ilość ścieków systematycznie obniża się, przy czym spadek ten
szczególnie dotyczy użytkowników komunalnych (ilość ścieków odprowadzanych bezpośrednio
z zakładów przemysłowych utrzymuje się od lat na zbliżonym poziomie). Zmienia się również
wielkość i charakter zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych. O ile w latach
poprzednich dominowały zanieczyszczenia wnoszone ze źródeł punktowych, zarówno
komunalnych jak i przemysłowych, tak obecnie – ze względu na ilość i standard oddawanych do
eksploatacji oczyszczalni ścieków – dominować zaczynają zanieczyszczenia ze źródeł
obszarowych. Na ich charakter składają się zarówno nie oczyszczone ścieki z terenów nie
objętych jeszcze kanalizacją jak też i wymywane z terenów zabudowanych, łąk, pastwisk i pól
uprawnych przez opady atmosferyczne substancje zanieczyszczające, w szczególności składniki
nawozów mineralnych i organicznych, środki ochrony roślin, odcieki i osady.
Rejestrowana w 2010 roku w systemie statystyki państwowej ilość ścieków przemysłowych
odprowadzonych ogółem w województwie małopolskim wyniosła - 452 381 tys. m3, z czego –
183 556 tys. m3 zostało oczyszczone. Ilość ścieków oczyszczanych mechanicznie wyniosła
w analizowanym okresie – 166 177 tys. m3, oczyszczanych chemicznie 4 633 tys. m3,
oczyszczanych biologicznie 22 480 tys. m3, a oczyszczanych z podwyższonym usuwaniem
biogenów 106 050 tys. m3. Natomiast rejestrowana w 2010 r. w województwie małopolskim ilość
odprowadzonych ścieków komunalnych ogółem wyniosła – 115 857 tys. m3, a ilość ścieków
oczyszczonych wyniosła - 115 784 tys. m3. Metodami mechanicznymi zostało oczyszczonych 76
tys. m3 ścieków komunalnych, metodami biologicznymi 16 380 tys. m3, a metodami
z podwyższonym usuwaniem biogenów 99 328 tys. m3.
Prowadzone są działania zmierzające do racjonalizacji zużycia wody, zarówno na cele
produkcyjne jak i gospodarstw domowych, wymuszonej przez zastosowane instrumenty prawno ekonomiczne (opłaty, kary i skuteczniejsze kontrole). Zwłaszcza urealnienie poziomu opłat
zwiększyło zainteresowanie użytkowników wody stosowaniem oszczędniejszych rozwiązań
technologicznych, a czasami po prostu zmniejszeniem jej marnotrawstwa. Racjonalizacji zużycia
wody sprzyja również upowszechnienie pomiaru jej zużycia oraz wprowadzenie zamkniętych
obiegów wody.
Poważnym problemem są także nieskanalizowane wsie i ścieki bytowo-gospodarcze gromadzone:
w szambach, odprowadzane wprost do cieków poprzez szczątkowe kanalizacje burzowe a także
do szeregu obniżeń, oczek wodnych i stawów, które w efekcie końcowym wpływają na jakość wód
podziemnych.
Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków jest rozwiązaniem problemu z zagospodarowaniem
ścieków komunalnych w miejscach, gdzie nie została doprowadzona sieć kanalizacyjna. Sposób
odprowadzania ścieków (do wody lub gruntu) oraz ich ilość, pochodzenie, a także miejsce zrzutu
(działka właściciela lub inna) podlega unormowaniu. Podstawowym aktem prawnym, który ma tutaj
zastosowanie jest Ustawa z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019
z późn. zm.). Ścieki oczyszczone w przydomowych oczyszczalniach dla których odbiornikiem
będzie grunt lub wody powierzchniowe powinny spełniać wymagania Rozporządzenia Ministra
Środowiska w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do
gruntu oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego z dnia 24 lipca
2006r. (Dz.U. 2006 nr 137 poz. 984). Lokalizacja przydomowej oczyszczalni powinna uwzględniać
przepisy Prawa budowlanego tj. Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r.
w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i usytuowania (Dz. U. 2002
nr 75 poz. 690 z późn. zm.).
78
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
9.3.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Osiągnięcie i utrzymanie dobrego stanu wszystkich wód
Długofalowym celem polityki ekologicznej Polski w zakresie gospodarki wodnej jest osiągnięcie
dobrego stanu ekologicznego wód tak pod względem jakościowym jak i ilościowym. Oznacza to, że
wody powierzchniowe powinny pozostawać w stanie ukształtowanym przez przyrodę
i jednocześnie, na wyznaczonych odcinkach lub akwenach, być przydatne do:
- wykorzystania w zbiorowym zaopatrzeniu w wodę do picia,
- celów kąpielowych,
- bytowania ryb, spełniając także odpowiednie wymagania na obszarach chronionych.
Kierunki działań:
Zadania własne:
Jednostka
odpowiedzialna
Powiat Olkuski, Gminy,
Rozwój współpracy ze wszystkimi instytucjami wpływającymi na jakość
WIOŚ Kraków,
wód, wspieranie edukacji ekologicznej w zakresie racjonalnej gospodarki
Organizacje
wodami i jej ochrony przed zanieczyszczeniem
pozarządowe
Intensyfikacja działań kontrolnych mających na celu przeciwdziałanie
Powiat Olkuski, WIOŚ
odprowadzaniu nieoczyszczonych ścieków komunalnych do wód oraz
Kraków, gminy z terenu
przeciwdziałanie
nieprawidłowościom
w odprowadzaniu
ścieków
Powiatu Olkuskiego
przemysłowych, w tym weryfikacja pozwoleń wodno-prawnych
Rodzaj zadania
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Współpraca ze środowiskami rolniczymi w zakresie wdrażania dobrych Gminy, WIOŚ Kraków,
praktyk rolniczych, niezbędnych dla skutecznej ochrony wód przed Organizacje
zanieczyszczeniem obszarowym
pozarządowe, ARiMR
Budowa szczelnych zbiorników na gnojowicę i/lub gnojówkę oraz płyt Podmioty gospodarcze,
obornikowych w gospodarstwach rolnych prowadzących hodowlę i chów Mieszkańcy gminy
zwierząt
Rozwój sieci monitoringu jakości wód powierzchniowych i podziemnych, WIOŚ Kraków
dostosowanie jej do wymagań wspólnotowych
Wspieranie działań inwestycyjnych mających na celu ograniczenie Podmioty gospodarcze
i eliminację ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych w ściekach do
środowiska wodnego a w szczególności substancji szczególnie
szkodliwych dla środowiska wodnego
Rozbudowa istniejącej sieci kanalizacyjnej dla miejscowości dla w Gminy Powiatu
których jest to ekonomicznie uzasadnione.
Olkuskiego
Wspieranie budowy indywidualnych systemów oczyszczania ścieków Gminy Powiatu
w miejscach gdzie jest niemożliwa lub ekonomicznie nieuzasadniona Olkuskiego
budowa sieci kanalizacyjnej
Rodzaj zadania
79
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
9.4. Gospodarka odpadami
Powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym, a jego funkcje mają charakter
uzupełniający w stosunku do gminy.
Gminy natomiast zobowiązane są do wypełniania zadań w zakresie gospodarki odpadami
komunalnymi wynikającymi m.in. z ustawy o odpadach, ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach i rozporządzeń wykonawczych.
Głównym celem wynikającym z „Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 2014” (KPGO 2014) jest
stworzenie takiego systemu gospodarki odpadami, który będzie zgodny z zasadą
zrównoważonego rozwoju i Polityką Ekologiczną Państwa.
9.4.1. Rodzaje, źródła powstawania, ilość i jakość wytwarzanych odpadów komunalnych
Odpady komunalne są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, z wyłączeniem
pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także odpady niezawierające odpadów niebezpiecznych
pochodzących od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są
podobne do odpadów powstałych w gospodarstwach domowych.
Biorąc pod uwagę skład, właściwości technologiczne oraz warunki i miejsca powstawania wyróżnia
się następujące rodzaje odpadów komunalnych:
 odpady z gospodarstw domowych związane z bytowaniem ludzi w domach mieszkalnych
(zabudowa wielorodzinna, domy jednorodzinne),
 odpady z obiektów użyteczności publicznej i obsługi ludności (np. handel i usługi,
szkolnictwo i lecznictwo otwarte),
Poniżej przedstawiono szacunkowe ilości odpadów komunalnych wytworzonych na terenie
powiatu olkuskiego w 2011 r. Ilości te uwzględniają zarówno odpady, które zostały zebrane
z terenu poszczególnych gmin oraz przekazane do unieszkodliwiania lub odzysku jak i te, które
mieszkańcy zagospodarowali we własnym zakresie (legalnie – np. przydomowe kompostowniki
lub nielegalnie – np. „dzikie” wysypiska).
Skład morfologiczny wytwarzanych odpadów komunalnych oraz jednostkowe wskaźniki
wytwarzania odpadów przyjęto wg opracowania pn.: „Prognoza zmian w zakresie
gospodarki odpadami” (Szpadt, 2010 r.), a więc zgodnie z KPGO 2014.
Tabela 32. Bilans i skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych na terenie powiatu
olkuskiego w 2011 r.
Lp.
Rodzaj odpadów
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Papier i tektura
Szkło
Metale
Tworzywa sztuczne
Odpady wielomateriałowe
Odpady kuchenne i ogrodowe
Odpady mineralne
Frakcja < 10 mm
Tekstylia
Drewno
Odpady niebezpieczne
Inne kategorie
Odpady wielkogabarytowe
Odpady z terenów zielonych
Razem
2 151,4
2 244,2
333,5
2 458,4
887,9
7 980,5
633,9
1 504,2
905,6
68,5
148,0
1 022,7
578,7
1 170,7
Ilość odpadów [Mg]
Tereny
wiejskie
635,9
1 255,3
302,1
1 313,5
520,8
4 116,1
812,9
2 104,8
270,5
83,4
103,7
630,8
161,8
329,9
2 787,3
3 499,5
635,7
3 771,9
1 408,8
12 096,6
1 446,8
3 609,0
1 176,1
151,9
251,7
1 653,5
740,5
1 500,6
22 088,2
12 641,6
34 729,8
Miasta
Razem
80
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rodzaj odpadów
Lp.
Miasta
Ilość odpadów [Mg]
Tereny
wiejskie
Razem
Liczba mieszkańców
61 699
52 023
113 722
Przyjęty wskaźnik wytwarzania odpadów
[Mg/M/rok]
0,358
0,243
0,3054
Źródło: Opracowano wg dokumentu „Prognoza zmian w zakresie gospodarki odpadami” Szpadt, 2010 r.
Ilość wytworzonych odpadów komunalnych na terenie powiatu olkuskiego w 2011 r. wyznaczona
została na poziomie ok. 34 729,8 Mg, z tego:
 22 088,2 Mg (ok. 63,6%) w miastach,
 12 641,6 Mg (ok. 36,4%) na terenach wiejskich.
Jednostkowe wskaźniki wytwarzania odpadów wyniosły: dla miast - 358 kg/M/rok, dla terenów
wiejskich - 243 kg/M/rok.
Odpady komunalne ulegające biodegradacji są to domowe odpady organiczne pochodzenia
roślinnego i zwierzęcego ulegające biodegradacji oraz odpady pochodzące z pielęgnacji kwiatów
domowych, balkonowych ulegające biodegradacji. Natomiast odpady ulegające biodegradacji to
odpady, które ulegają rozkładowi tlenowemu lub beztlenowemu przy udziale mikroorganizmów.
Zgodnie z KPGO 2014 do odpadów ulegających biodegradacji zalicza się:
 papier i tekturę,
 odpady wielomateriałowe (40%),
 odpady kuchenne i ogrodowe,
 frakcja drobna < 10 mm (30%),
 odzież i tekstylia z materiałów naturalnych (50%),
 drewno (50%),
 odpady z terenów zielonych.
Szacunkowy bilans odpadów komunalnych ulegających biodegradacji zawarto w tabeli nr 33. Dane
do obliczeń zaczerpnięto z tabeli nr 32:
 pkt. 1 w tab. nr 33 – przyjęto wartość z pkt. 1 w tab. nr 32,
 pkt. 2 w tab. nr 33 – przyjęto 50% wartości z pkt. 9 w tab. nr 32,
 pkt. 3 w tab. nr 33 – przyjęto wartość z pkt. 14 w tab. nr 32,
 pkt. 4 w tab. nr 33 – przyjęto wartość z pkt. 6 w tab. nr 32,
 pkt. 5 w tab. nr 33 – przyjęto 50% wartości z pkt. 10 w tab. nr 32,
 pkt. 6 w tab. nr 33 – przyjęto 40% wartości z pkt. 5 w tab. nr 32,
 pkt. 7 w tab. nr 33 – przyjęto 30% wartości z pkt. 8 w tab. nr 32.
Tabela 33. Bilans i skład morfologiczny odpadów ulegających biodegradacji wytworzonych
na terenie powiatu olkuskiego w 2011 r.
Lp.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Rodzaj odpadów
Papier i tektura
Odzież i tekstylia z materiałów naturalnych
Odpady z terenów zielonych
Odpady kuchenne i ogrodowe
Drewno
Odpady wielomateriałowe
Frakcja drobna < 10 mm
Razem
Miasta
2 151,4
452,8
1 170,7
7 980,5
34,2
355,2
451,3
12 596,0
Ilość bioodpadów [Mg]
Tereny
Razem
wiejskie
635,9
2 787,3
135,3
588,1
329,9
1 500,6
4 116,1
12 096,6
41,7
76,0
208,3
563,5
631,4
1 082,7
6 098,7
18 694,7
Źródło: Podział na strumienie odpadów przyjęto z KPGO 2014
81
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Ilość wytworzonych odpadów ulegających biodegradacji w 2011 r. wyznaczona została na
poziomie 18 694,7 Mg, z tego:
 12 596,0 Mg na terenie miast - na statystycznego mieszkańca miasta przypadło ok. 204
kg/M/rok wytworzonych bioodpadów,
 6 098,7 Mg na terenach wiejskich - na statystycznego mieszkańca wsi przypadło ok. 117
kg/M/rok wytworzonych bioodpadów.
9.4.2. Rodzaje i ilości odpadów komunalnych odebranych/zebranych z terenu powiatu
Ogólna ilość odpadów komunalnych, odebrana/zebrana z terenu powiatu olkuskiego w latach
2008-2011 wyniosła odpowiednio:
 25 374,250 Mg w 2008 r.,
 28 702,842 Mg w 2009 r.,
 28 761,910 Mg w 2010 r.,
 27 716,051 Mg w 2011 r.
Spośród podanych powyżej ogólnych ilości odpadów komunalnych, w sposób selektywny
odebrano/zebrano następujące masy odpadów:
 1 146,811 Mg w 2008 r., co stanowiło ok. 4,5% ogólnej ilości odebranych/ zebranych
odpadów komunalnych,
 2 111,272 Mg w 2009 r. - ok. 7,4%,
 1 862,630 Mg w 2010 r. - ok. 6,5%,
 2 462,541 Mg w 2011 r. - ok. 8,9%.
W poniższych tabelach przedstawiono dane o rodzajach i ilościach odpadów komunalnych
odebranych/zebranych z terenu powiatu olkuskiego w latach 2008-2011.
Tabela 34. Ilość odpadów komunalnych, odebranych/zebranych z terenu powiatu olkuskiego w
latach 2008-2011 i przekazanych do odzysku
Odpady zebrane
Kod
Rodzaj odpadu
Masa [Mg]
2008
2009
2010
2011
Gmina Bolesław
15 01 01
Opakowania z papieru i tektury
-
0,047
0,047
0,200
15 01 02
Opakowania z tworzyw sztucznych
-
0,486
0,428
0,148
15 01 07
Opakowania ze szkła
-
1,105
0,796
0,269
20 01 01
Papier i tektura
12,940
13,740
10,600
12,600
20 01 02
20 01 33*
20 01 34
20 01 39
Szkło
131,860
101,920
0,000
117,820
0,000
120,980
0,000
Zużyte baterie
0,021
Tworzywa sztuczne
56,300
39,820
58,060
41,280
20 01 40
Metale
4,240
1,920
2,780
0,000
20 01 23*
Urządzenia zawierające freony
-
0,350
0,615
2,070
20 01 35*
Zużyte urządzenia elektryczne
i elektroniczne
-
-
0,930
7,005
-
-
0,365
5,320
-
-
59,410
64,100
968,180
954,880
967,000
871,180
18,320
48,800
20,860
35,460
20 01 36
20 02 03
20 03 01
20 03 07
Inne odpady nieulegające
biodegradacji (z ogrodów i parków
w tym z cmentarzy)
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady wielkogabarytowe
82
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Odpady zebrane
Kod
Rodzaj odpadu
Masa [Mg]
Suma Gmina Bolesław:
2008
2009
2010
2011
1 192,050
1 163,068
1 239,679
1 160,612
1,000
-
-
Gmina Bukowno
15 01 01
Opakowania z papieru i tektury
-
15 01 02
Opakowania z tworzyw sztucznych
-
1,000
-
-
15 01 06
Zmieszane odpady opakowaniowe
-
88,000
85,000
88,060
15 01 07
-
89,000
62,000
67,560
0,200
-
-
-
0,500
-
-
-
20 01 01
Opakowania ze szkła
Zużyte urządzenia elektryczne
i elektroniczne zawierające
niebezpieczne elementy
Zużyte urządzenia elektryczne
i elektroniczne
Papier i tektura
2,222
-
1,000
0,700
20 01 02
Szkło
-
-
20 01 23*
20 01 31*
20 01 32
20 01 35*
Urządzenia zawierające freony
-
-
0,640
-
Przeterminowane leki
-
-
0,113
-
-
-
3,220
-
20 01 36
Zużyte urządzenia elektryczne
i elektroniczne
-
-
0,510
-
20 01 39
Tworzywa sztuczne
1,560
-
1,000
0,200
20 02 01
Odpady ulegające biodegradacji
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady wielkogabarytowe
-
-
-
15,800
3 410,200
3 330,000
3 383,000
3 562,380
36,260
38,000
61,000
-
Suma Gmina Bukowno:
3 506,362
3 547,000
3 597,370
3 734,700
-
-
-
0,023
Papier i tektura, w tym opakowania
3,370
60,260
20,060
17,270
Szkło, w tym opakowania
22,850
143,600
103,840
113,760
Tworzywa sztuczne, w tym
opakowania
39,660
60,120
36,060
24,810
-
0,030
0,055
-
2 735,890
2 988,590
3 081,900
2 704,440
16 02 13*
16 02 14
20 03 01
20 03 07
56,120
Gmina Klucze
16 02 16
20 01 01
15 01 01
20 01 02
15 01 07
20 01 39
15 01 02
20 01 31*
20 01 32
20 03 01
20 03 07
Elementy usunięte z zużytych
urządzeń inne niż wymienione
w 16 02 15
Przeterminowane leki
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady wielkogabarytowe
25,300
37,600
27,400
-
2 854,070
3 290,170
3 269,260
2 860,303
8,820
45,330
45,820
41,220
Szkło, w tym opakowania
228,210
404,900
393,550
429,780
Tworzywa sztuczne, w tym
opakowania
136,330
252,280
270,330
324,780
1,500
1,500
-
-
Suma Gmina Klucze:
Gmina Olkusz
20 01 01
15 01 01
20 01 02
15 01 07
20 01 39
15 01 02
20 01 40
15 01 04
Papier i tektura, w tym opakowania
Metal, w tym opakowania
83
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Odpady zebrane
Kod
Rodzaj odpadu
Masa [Mg]
2008
2009
2010
2011
-
4,330
19,540
25,430
Przeterminowane leki
0,590
0,480
0,664
0,602
Zużyte baterie
0,330
0,170
0,409
1,111
Odpady ulegające biodegradacji
-
114,920
133,660
146,800
-
7,500
8,200
11,580
-
-
23,180
-
12 873,270
13 881,970
14 097,680
13 713,850
20 03 03
Gleba i ziemia, w tym kamienie
Inne odpady nie ulegające
biodegradacji
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady z czyszczenia ulic i placów
-
29,740
8,120
29,000
20 03 07
Odpady wielkogabarytowe
86,160
156,140
144,140
103,380
Suma Gmina Olkusz:
13 335,210
14 899,260
15 145,293
14 827,533
20 01 23*
20 01 35*
20 01 36
20 01 31*
20 01 32
20 01 33*
20 01 34
20 02 01
Zużyte urządzenia elektryczne
i elektroniczne
20 02 02
20 02 03
20 03 01
Gmina Trzyciąż
20 01 01
15 01 01
20 01 02
15 01 07
20 01 39
15 01 02
20 01 34
20 01 35*
20 01 36
20 03 01
20 03 07
Papier i tektura, w tym opakowania
0,700
0,224
0,068
0,733
Szkło, w tym opakowania
38,000
52,830
59,090
53,110
16,240
19,630
29,560
58,930
0,029
-
-
-
-
0,210
10,170
3,500
643,800
665,000
655,330
481,160
-
12,300
3,640
-
698,769
750,194
757,858
597,433
Tworzywa sztuczne, w tym
opakowania
Baterie i akumulatory
Zużyty sprzęt elektryczny
i elektroniczny
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady wielkogabarytowe
Suma Gmina Trzyciąż:
Gmina Wolbrom
15 01 01
Opakowania z papieru i tektury
-
71,600
15,000
-
15 01 02
Opakowania z tworzyw sztucznych
-
86,700
53,090
-
15 01 07
Opakowania ze szkła
-
229,900
167,000
-
20 01 01
Papier i tektura
5,200
-
-
403,700
20 01 02
Szkło
Baterie i akumulatory
151,300
-
-
339,400
0,209
-
-
-
19,770
17,250
14,360
24,250
41,700
-
-
114,900
3 569,610
4 619,000
4 482,000
3 653,220
-
28,700
21,000
-
Suma Gmina Wolbrom:
3 787,789
5 053,150
4 752,450
4 535,470
RAZEM POWIAT OLKUSKI
25 374,250
28 702,842
28 761,910
27 716,051
20 01 34
20 01 35*
20 01 36
20 01 39
20 03 01
20 03 07
Zużyty sprzęt elektryczny
i elektroniczny
Tworzywa sztuczne
Niesegregowane (zmieszane) odpady
komunalne
Odpady wielkogabarytowe
Źródło: Opracowane na podstawie danych pozyskanych z Gmin Powiatu Olkuskiego
84
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
9.4.3. System gospodarowania odpadami komunalnymi
Zgodnie z obowiązującym prawem, każdy właściciel nieruchomości powinien mieć podpisaną
umowę na odbieranie odpadów komunalnych z terenu jego nieruchomości.
Procent mieszkańców mających podpisane umowy na odbiór odpadów komunalnych
w poszczególnych gminach Powiatu Olkuskiego na koniec 2011 r. przedstawiał się następująco:
- Bolesław – ok. 88 %,
- Bukowno – ok. 85 %,
- Klucze – ok. 96 %,
- Olkusz – ok. 95 %,
- Trzyciąż – ok. 95 %,
- Wolbrom – ok. 90 %.
Dotychczas stroną umowy mógł być każdy przedsiębiorca posiadający zezwolenie na prowadzenie
działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych.
W świetle Ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku
w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 25 lipca 2011 r. nr 152, poz. 897) - mieszkańcy
nie są już zobowiązani do samodzielnego zawierania umów z firmami odbierającymi odpady.
Obecnie to Gmina będzie przeprowadzała przetargi na odbiór odpadów, jak i również
gospodarowała środkami, które będą pobierane od mieszkańców za odpady. Gmina będzie
również egzekwować od firm odpowiednią jakość usług.
Wspomniana ustawa weszła w życie z początkiem 2012 r., jednakże z określonymi okresami
przejściowymi dla poszczególnych rozwiązań:
- Gmina ma 18 miesięcy (do połowy 2013 r.) na wprowadzenie na swoim terenie nowego
sposobu zarządzania odpadami, wyłonienie firm przewożących odpady w przetargach
i poinformowanie mieszkańców o nowym systemie,
- do 1 stycznia 2013 r. Gmina powinna uchwalić nowy regulamin utrzymania czystości
i porządku na swoim terenie; do tego czasu Gmina jest zobowiązana wyznaczyć stawki
opłat i szczegółowe zasady ich ponoszenia.
Selektywna zbiórka odpadów
Wszystkie gminy Powiatu Olkuskiego mają zorganizowane i wdrożone systemy selektywnej zbiórki
odpadów komunalnych.
W poniższej tabeli przedstawiono sposoby prowadzenia selektywnych zbiórek odpadów na terenie
poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego.
Tabela 35. Zestawienie informacji na temat funkcjonujących systemów selektywnych zbiórek
odpadów na terenie poszczególnych gmin Powiatu Olkuskiego
Gmina
System
selektywnej zbiórki
surowców
wtórnych
Bolesław
- workowy
Bukowno
- pojemnikowy,
- workowy
Inne rodzaje odpadów zbieranych selektywnie
Zbierane frakcje
niebezpieczne
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- metale,
- szkło,
- butelki PET
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- szkło białe,
- szkło kolorowe,
- metale
pozostałe
- ZSEIE,
- zużyte baterie,
- przeterminowane leki
- odpady
wielkogabarytowe,
- opony
- ZSEIE,
- zużyte baterie,
- przeterminowane leki
- odpady
wielkogabarytowe,
- opony
85
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Gmina
Klucze
System
selektywnej zbiórki
surowców
wtórnych
- pojemnikowy,
- workowy
Olkusz
- pojemnikowy,
- workowy
Trzyciąż
- pojemnikowy,
- workowy
Wolbrom
- pojemnikowy,
- workowy
Inne rodzaje odpadów zbieranych selektywnie
Zbierane frakcje
niebezpieczne
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- szkło
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- szkło,
- metale (w systemie
workowym)
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- szkło
- tworzywa sztuczne,
- papier i tektura,
- szkło
pozostałe
- ZSEiE,
- zużyte baterie,
- przeterminowane leki
- odpady
wielkogabarytowe
- ZSEiE,
- zużyte baterie,
- przeterminowane leki
- odpady
wielkogabarytowe
- ZSEiE,
- zużyte baterie,
- przeterminowane leki
- odpady
wielkogabarytowe,
- opony
- ZSEiE,
- zużyte baterie
- odpady
wielkogabarytowe
Objaśnienia:
- ZSEiE - zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
- system pojemnikowy - ustawione w wyznaczonych punktach danej gminy (przeważnie przy zabudowie
wielorodzinnej) „gniazda” z kolorowymi pojemnikami przewidzianymi do selektywnej zbiórki surowców
wtórnych,
- system workowy (tzw. „u źródła”) – system zbiórki surowców wtórnych przez mieszkańców posesji
jednorodzinnych w kolorowych workach
Źródło: Opracowane na podstawie danych pozyskanych z Urzędów Gmin
Projektowany system gospodarki odpadami komunalnymi
W „Planie Gospodarki Odpadami Województwa Małopolskiego 2012” zaproponowano podział
województwa na 4 Regiony Gospodarki Odpadami Komunalnymi (RGOK). Gminy Powiatu Olkuskiego
zostały przyporządkowane do Zachodniego RGOK.
W celu osiągnięcia wymaganych przepisami poziomów odzysku surowców i energii, niezbędne jest
dostosowanie systemu zbierania i odbioru odpadów, do rozwiązań technologicznych przyjętych
w Regionie Gospodarki Odpadami Komunalnymi.
System odbioru odpadów powinien obejmować 100% mieszkańców powiatu. Na terenie
poszczególnych gmin powinno być prowadzone selektywne zbieranie odpadów posegregowanych
w podziale na:
papier i tektura (w tym opakowania, gazety, czasopisma, itd.),
tworzywa sztuczne (w tym opakowania),
szkło (w tym opakowania),
metale (w tym opakowania)
- odpady niebezpieczne wydzielone ze strumienia odpadów komunalnych, w tym: zużyty
sprzęt elektryczny i elektroniczny, zużyte baterie i akumulatory, opakowania po środkach
ochrony roślin oraz przeterminowane środki ochrony roślin, przeterminowane leki, chemikalia
(farby, rozpuszczalniki, oleje odpadowe, itd.),
odpady wielkogabarytowe,
odpady budowlano-remontowe,
odpady zielone z ogrodów i parków,
odpady kuchenne ulegające biodegradacji.
86
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
W sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej zwartej oraz usługowej ustawione powinny być pojemniki
do selektywnej zbiórki. Natomiast na terenach zabudowy rozproszonej, ze względu na większą
efektywność, sugeruje się rozdział odpadów w systemie workowym („u źródła”).
Zaleca się stosowanie następujących systemów organizacyjnych:
- punkt zbierania odpadów niebezpiecznych (PZON), przyjmujący odpady od indywidualnych
dostawców nieodpłatnie,
- mobilny punkt zbierania odpadów niebezpiecznych (MPZON), objeżdżający
w wyznaczonym czasie określony obszar,
- objazdowe zbieranie wybranych odpadów w określonych i ogłaszanych terminach,
- zbieranie przez sieć handlową różnych odpadów niebezpiecznych,
- odbieranie odpadów budowlanych na zlecenie wytwórcy,
- rozwój metod zagospodarowania odpadów ulegających biodegradacji, m.in. poprzez
wdrażanie do stosowania przydomowych kompostowników.
9.4.4. Ilość wytwarzanych odpadów z sektora gospodarczego
W latach 2008-2011, na terenie powiatu olkuskiego powstały następujące ilości odpadów
wytworzonych w sektorze gospodarczym:
 1 765 619,370 Mg w 2008 r.,
 1 664 755,773 Mg w 2009 r.,
 1 703 529,233 Mg w 2010 r.,
 1 776 127,974 Mg w 2011 r.
9.3.5. Ilość odpadów z sektora gospodarczego poddanych poszczególnym procesom
odzysku i unieszkodliwiania
Zestawienie ilości odpadów pochodzących z sektora gospodarczego poddanych procesom
odzysku i unieszkodliwiania na terenie powiatu olkuskiego w latach 2008-2011 przedstawiono
w poniższej tabeli.
Tabela 36. Ilość odpadów z sektora gospodarczego poddanych procesom odzysku i
unieszkodliwiania na terenie powiatu olkuskiego w latach 2008-2011
Rodzaj procesu
Odzysk w instalacji
Odzysk poza instalacjami
Przekazanie os. fizycznym do wykorzystania
Unieszkodliwianie w instalacjach
Unieszkodliwianie poza instalacjami
Źródło: WSO (sierpień 2012 r.)
Ilość odpadów [Mg]
2008
1567464,763
476503,640
662,060
193580,160
0,133
2009
1481301,7098
198768,320
7017,530
190974,880
0,0730
2010
1531703,795
76826,116
3408,250
130232,1224
-
2011
1553756,141
84632,764
5819,532
185669,536
-
9.4.6. Odpady zawierające azbest
Odpady zawierające azbest należą do odpadów niebezpiecznych. Azbest - z uwagi na swoje
niewątpliwe zalety, jak m. in. odporność na wysokie i niskie temperatury, dobre właściwości
mechaniczne i małe przewodnictwo cieplne - stosowany był przede wszystkim do produkcji
wyrobów budowlanych, szczególnie płyt dachowych i elewacyjnych.
Bardzo ważnym problemem, ze względu na zdrowie ludzi i stan środowiska - jest budowa
i struktura wyrobów zawierających azbest. Jego włókna respirabilne są wystarczająco drobne by
przeniknąć głęboko do płuc, gdzie stanowią ryzyko poważnych chorób układu oddechowego.
Włókna powstają na skutek działania mechanicznego (np. gdy płyty azbestowe są łamane lub
poddane jakiejkolwiek obróbce mechanicznej lub ścieraniu).
87
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
W dniu 14 lipca 2009 r. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej podjęła uchwałę w sprawie
ustanowienia programu wieloletniego pn. „Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 20092032”.
Program przewiduje, aby do roku 2013 dokonać dokładnej analizy i oceny realizacji celów
zawartych w programie oraz opracować jego aktualizację do 2015 roku. W latach 2012-2015
planowane jest wykonanie całościowego podsumowania dotychczas przeprowadzonych działań
oraz osiągniętych celów, również poprzez wskaźniki oceny realizacji Programu.
W związku z realizacją krajowego programu usuwania wyrobów zawierających azbest, niezbędne
było sporządzenie przez wszystkie gminy Powiatu Olkuskiego szczegółowych inwentaryzacji tych
wyrobów.
W poniższej tabeli przedstawiono informacje dotyczące stanów ilościowych wyrobów azbestowych
w poszczególnych gminach Powiatu.
Tabela 37. Ilości wyrobów azbestowych w poszczególnych gminach Powiatu Olkuskiego
Gmina
Bolesław
Bukowno
Klucze
Olkusz
Trzyciąż
Wolbrom
Rok przeprowadzenia
inwentaryzacji
Program usuwania
wyrobów azbestowych
Ilość wyrobów
azbestowych – stan
na 31.12.2011 r.
[Mg]
2010 r. – spis z natury
2005 r. – spis z natury
2003 r. – w oparciu
o ankietyzację
2005 r. – spis z natury
(+ ankietyzacja)
2011 r. – spis z natury
2006 r. – spis z natury
opracowany w 2010 r.
opracowany w 2005 r.
667,642
790,375
brak
1 768,21
opracowany w 2005 r.
4 726,54
opracowany w 2011 r.
4 352,83
opracowany w 2006 r.
10 282,68
Suma:
22 588,277
Źródło: Opracowane na podstawie danych pozyskanych z Urzędów Gmin
9.4.7. Identyfikacja problemów w zakresie gospodarki odpadami
Zidentyfikowano następujące problemy w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi:
 brak objęcia umowami na odbiór odpadów komunalnych 100% mieszkańców Powiatu,
 selektywna zbiórka surowców wtórnych na terenie powiatu nie pozwala w chwili obecnej
ograniczyć w zadowalającym stopniu ich unieszkodliwiania poprzez składowanie,
 brak wdrożonej selektywnej zbiórki odpadów ulegających biodegradacji wydzielonych ze
strumienia odpadów komunalnych; jednak ze względu na specyfikę poszczególnych gmin
należy przyjąć, iż duża część bioodpadów zagospodarowywana jest przez mieszkańców
we własnym zakresie (przydomowe kompostowniki, skarmianie zwierząt, spalanie papieru
i tektury w paleniskach domowych),
 niski odsetek zbieranych odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów
komunalnych,
 niedostateczna świadomość ekologiczna społeczeństwa,
 spalanie odpadów w paleniskach domowych,
 deponowanie odpadów na tzw. „dzikich wysypiskach”.
Zidentyfikowano następujące problemy w zakresie gospodarki odpadami innymi niż komunalne:



bariera kapitałowa przy wprowadzaniu nowoczesnych rozwiązań technologicznych
(niewielkie wykorzystanie nowoczesnych technologii),
niewystarczający monitoring gospodarki odpadami w odniesieniu do sektora małych
i średnich przedsiębiorstw,
niska świadomość ekologiczna wytwórców odpadów, szczególnie małych i średnich
podmiotów gospodarczych,
88
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019


niewystarczająca znajomość zmieniających się przepisów prawnych wśród wytwórców
i innych posiadaczy odpadów,
brak w WSO pełnych danych z sektora małych i średnich przedsiębiorstw.
Zidentyfikowano następujące problemy w zakresie gospodarowania wyrobami zawierającymi
azbest:
 niska świadomość ekologiczna społeczeństwa w przedmiotowym zakresie,
 nieznajomość przepisów prawnych dotyczących obowiązków posiadaczy wyrobów
azbestowych,
 wysokie koszty nowych pokryć dachowych.
9.4.8. Cele w gospodarce odpadami
Stworzenie systemu gospodarki odpadami, zgodnego z zasadą zrównoważonego
rozwoju i Polityką Ekologiczną Państwa
Celem dalekosiężnym jest stworzenie systemu gospodarki odpadami zgodnego z zasadą
zrównoważonego rozwoju, w którym realizowane są zasady:
 zapobieganie powstawania odpadów,
 przygotowanie odpadów do ponownego użycia – recykling, inne metody odzysku,
unieszkodliwianie (inne niż składowanie).
Realizacja powyższego pozwoli na osiągnięcie następujących celów:
 ograniczenie składowania odpadów, w szczególności odpadów ulegających biodegradacji,
 ograniczenie zmian klimatu powodowanych przez gospodarkę odpadami,
 zastępowanie spalania paliw kopalnych odzyskiem energii z odpadów zawierających
frakcje biodegradowalne, co przyczyni się do zwiększenia udziału energii ze źródeł
odnawialnych w bilansie energetycznym kraju.
Zgodnie z Polityką Ekologiczną Państwa cele główne to:
 utrzymanie tendencji oddzielenia wzrostu ilości wytwarzanych odpadów od wzrostu
gospodarczego kraju wyrażonego w PKB,
 zwiększenie udziału odzysku (w szczególności odzysku energii z odpadów), zgodnego
z wymaganiami ochrony środowiska;
 zmniejszenie ilości wszystkich odpadów kierowanych na składowisko odpadów;
 wyeliminowanie praktyki nielegalnego składowania odpadów.
 bieżąca aktualizacja danych o gospodarce odpadami w gminie.
Cele w gospodarce odpadami komunalnymi
W gospodarce odpadami komunalnymi przyjęto następujące cele określone w KPGO 2014:
 objęcie
zorganizowanym
systemem
odbierania
odpadów
komunalnych 100%
mieszkańców oraz zapewnienie objęcia wszystkich mieszkańców systemem selektywnego
zbierania odpadów najpóźniej do 2015 r.,
 zmniejszenie ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych na
składowiska odpadów, aby nie było składowanych:
- w 2013 r. więcej niż 50%,
- w 2020 r. więcej niż 35%
masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r.,
 zmniejszenie masy składowanych odpadów komunalnych do końca 2014 r., do maks. 60%
wytworzonych odpadów,
 przygotowanie do ponownego użycia i recyklingu na poziomie min. 50%, przynajmniej takich
odpadów jak papier, tworzywa sztuczne, szkło i metale pochodzące z gospodarstw
domowych (oraz w miarę możliwości odpadów innego pochodzenia, które ze względu na
swój charakter lub skład są podobne do odpadów pochodzących z gospodarstw domowych)
do 2020 r.
89
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Redukcja ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, kierowanych na składowiska
odpadów
Uwzględniając wymagania określone w art. 5 Dyrektywy Rady 1999/31/EC należy przyjąć, że
udział odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania powinien
wynosić wagowo:
 w 2013 roku – 50%,
 w 2020 roku – 35%.
W celu osiągnięcia powyższych założeń proponuje się podjąć następujące działania:
 rozwój selektywnej zbiórki odpadów ulegających biodegradacji wydzielonych ze strumienia
odpadów komunalnych,
 skierowanie do instalacji kompostowania odpadów ulegających biodegradacji
pochodzących z selektywnej zbiórki, utrzymania terenów zielonych oraz ogrodów,
 rozwijanie metod zagospodarowania odpadów ulegających biodegradacji u źródła poprzez
stosowanie przez mieszkańców przydomowych kompostowników.
Cele w gospodarce odpadami niebezpiecznymi
W gospodarce odpadami niebezpiecznymi przyjęto następujące cele krótko- i długookresowe:
 objecie wszystkich mieszkańców systemem zbierania (odbioru) odpadów niebezpiecznych
występujących w strumieniu odpadów komunalnych,
 uszczelnienie systemu zbierania odpadów niebezpiecznych ze szczególnym
uwzględnieniem selektywnego zbierania odpadów niebezpiecznych z małych i średnich
przedsiębiorstw oraz gospodarstw domowych
 sukcesywna minimalizacja ilości powstających odpadów niebezpiecznych,
 sukcesywne zwiększanie stopnia ilości odpadów poddawanych procesom odzysku bądź
unieszkodliwienia,
 zwiększenie efektywności monitoringu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi,
 systematyczna edukacja w zakresie prawidłowych metod postępowania z odpadami
niebezpiecznymi.
Cele w gospodarce odpadami zawierającymi azbest
Cele krótko- i długookresowe:
 bieżąca aktualizacja danych dotyczących występowania wyrobów azbestowych na terenie
poszczególnych gmin powiatu,
 sukcesywne osiąganie celów, które zostały określone w „Programie Oczyszczania Kraju z
Azbestu na lata 2009-2032”, w tym usunięcie azbestu i wyrobów zawierających azbest do
2032 r.
Cele w gospodarce odpadami innymi niż niebezpieczne
W gospodarce odpadami innymi niż niebezpieczne przyjęto następujące cele krótkoi długookresowe:
 uszczelnienie systemu zbierania i zagospodarowania odpadów przemysłowych,
 uszczelnienie systemu importowanych odpadów,
 minimalizacja ilości powstających odpadów przemysłowych,
 zwiększanie stopnia ilości odpadów poddawanych procesom odzysku,
 zwiększenie efektywności monitoringu gospodarowania odpadami,
 prowadzenie ciągłych zadań informacyjno-edukacyjnych w zakresie prawidłowych metod
postępowania z pozostałymi odpadami.
Kierunki działań:
Zadania koordynowane i własne:
90
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rodzaj zadania
Objęcie wszystkich mieszkańców selektywną zbiórką odpadów oraz
odbieraniem odpadów komunalnych
Zwiększenie kontroli w zakresie wypełniania przez podmioty odbierające
odpady – ustaleń dotyczących metod oraz miejsc prowadzenia odzysku
i unieszkodliwiania odpadów
Tworzenie i udział gminy w strukturach ponad gminnych dla realizacji
regionalnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi obejmujących
działania w zakresie:
- zapobiegania powstawaniu odpadów,
- selektywnego zbierania odpadów,
- przetwarzania odpadów w celu przygotowania do odzysku
lub
unieszkodliwiania,
- budowy regionalnych ZZO,
- rekultywacji zamkniętych składowisk odpadów znajdujących się w obszarze
oddziaływania ZZO
Stworzenie, doskonalenie i prowadzenie bazy danych dotyczących ewidencji
wytwarzanych odpadów oraz poddawanych poszczególnym procesom
odzysku i unieszkodliwiania
Prowadzenie działań edukacyjno-informacyjnych, mających na celu
podniesienie świadomości ekologicznej z zakresu gospodarki odpadami
Intensyfikacja działań na rzecz selektywnej zbiórki surowców wtórnych na
terenie poszczególnych gmin powiatu
Zbiórka oraz zagospodarowanie odpadów biodegradowalnych
Zbiórka odpadów niebezpiecznych pochodzących ze strumienia odpadów
komunalnych, w tym m.in.:
- zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
- zużytych baterii i akumulatorów,
- przeterminowanych leków
Zbiórka odpadów wielkogabarytowych
Zbiórka odpadów remontowo – budowlanych
Zbiórka zużytych opon
Zbiórka i transport odpadów zwierzęcych z terenów podlegających
poszczególnym gminom powiatu
Usuwanie i rekultywacja „dzikich” wysypisk odpadów
Jednostka odpowiedzialna
Gminy
Gminy
Gminy w ramach związku
bądź porozumienia
międzygminnego lub
w ramach struktury
międzygminnej
Gminy w ramach związku
bądź porozumienia
międzygminnego lub
w ramach struktury
międzygminnej
Starostwo Powiatowe, Gminy,
podmioty zajmujące się
gospodarką odpadami na
terenie powiatu
Gminy, podmioty zajmujące
się gospodarką odpadami na
terenie powiatu
Podmioty zajmujące się
gospodarką odpadami na
terenie powiatu, właściciele
nieruchomości
Gminy, podmioty zajmujące
się gospodarką odpadami na
terenie powiatu, sklepy,
apteki, placówki medyczne
Podmioty zajmujące się
gospodarką odpadami na
terenie powiatu
Podmioty zajmujące się
gospodarką odpadami na
terenie powiatu
Podmioty zajmujące się
gospodarką odpadami na
terenie powiatu, zakłady
wulkanizacyjne
Gminy, podmioty zajmujące
się gospodarką odpadami
zwierzęcymi
Gminy, właściciele
nieruchomości
Aktualizacja danych dotyczących występowania wyrobów azbestowych na
terenie poszczególnych gmin Powiatu
Gminy
Realizacja zapisów „Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających
azbest stosowanych na terytorium Polski” oraz prowadzenie akcji informacyjnej
o możliwości uzyskania pomocy finansowej na realizację prac związanych
z usuwaniem wyrobów zawierających azbest
Gminy
91
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Dofinansowanie do usuwania wyrobów zawierających azbest
Sporządzenie rocznego sprawozdania z realizacji zadań z zakresu
gospodarowania odpadami komunalnymi
Kontrolowanie i kierowanie przez gminy całego strumienia odpadów do ZZO (po
jego powstaniu), co umożliwi gminom spełnienie dyrektyw unijnych w sprawie
odzysku poszczególnych rodzajów odpadów
Wdrażanie innowacyjnych technologii (BAT) w zakresie zagospodarowania
poszczególnych rodzajów odpadów
Prowadzenie monitoringu eksploatacyjnego i poeksploatacyjnego składowisk
odpadów, w tym monitoringu gruntowo-wodnego
Środki unijne, WFOŚiGW,
Starostwo Powiatowe,
Gminy
Gminy
Gminy w ramach związku
bądź porozumienia
międzygminnego lub
w ramach struktury
międzygminnej
Przedsiębiorcy
Zarządcy składowisk
Źródło: Opracowanie własne na podstawie KPGO 2014 oraz PGOWO 2012-2017
9.5. Oddziaływanie hałasu
Stan wyjściowy:
Hałasem nazywa się każdy dźwięk, który w danych warunkach jest określony jako szkodliwy,
uciążliwy lub przeszkadzający, niezależnie od jego parametrów fizycznych. Odczucie hałasu jest
więc bardzo subiektywne i zależy od wrażliwości słuchowej poszczególnych jednostek. Zespół
zjawisk akustycznych zachodzących w środowisku, określony za pomocą parametrów
akustycznych czasu i przestrzeni nazywa się umownie klimatem akustycznym środowiska
zewnętrznego. Uciążliwość hałasu dla organizmu zależy od natężenia dźwięku, jego częstotliwości
i czasu trwania.
Podstawę prawną działań w zakresie ochrony środowiska przed hałasem stanowi przede
wszystkim ustawa Prawo ochrony Środowiska (Dz. U. 2008 nr 25 poz. 150 – tekst jednolity) Artykuł
112 stwierdza:
“Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska,
w szczególności poprzez:
- utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie,
- zmniejszenie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, a gdy nie jest on
dotrzymany zapobieganie jego powstawaniu lub przenikaniu do środowiska”.
Wartości dopuszczalne poziomów hałasu określają:
- rozporządzanie MŚ z dnia 14 czerwca 2007r. (Dz. U. Nr 120, poz. 826). Wartości
dopuszczalne poziomów hałasu wyrażone są za pomocą równoważonego poziomu hałasu
i odnoszą się odrębnie dla dróg i linii kolejowych, odrębnie dla pozostałych obiektów i grup
źródeł hałasu, a także startów, lądowań i przelotów statków powietrznych, ustalając
wartości dla pory dziennej i nocnej,
- rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 21 grudnia 2005 roku w sprawie wymogu dla
urządzeń używanych na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska
(Dz.U. Nr 263/05 poz. 2202),
- wspólnotowe regulacje prawne, w tym Dyrektywa 2002/49/EC z dnia 25.06.2002 w sprawie
oceny i zarządzania hałasem środowiskowym.
Wyróżnia się trzy główne rodzaje hałasu, według źródła powstawania:
- hałas przemysłowy powodowany przez urządzenia i maszyny w obiektach przemysłowych
i usługowych,
- hałas komunikacyjny pochodzący od środków transportu drogowego, kolejowego
i lotniczego,
- hałas komunalny występujący w budynkach mieszkalnych, szczególnie wielorodzinnych
i w obiektach użyteczności publicznej.
Hałas przemysłowy
92
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Hałas przemysłowy w Powiecie Olkuskim stanowi zagrożenie o charakterze lokalnym, występuje
głównie na terenach sąsiadujących z zakładami przemysłowymi. Hałas przemysłowy stanowią
źródła znajdujące się na otwartej przestrzeni (punktowe źródła hałasu np. wentylatory, czerpnie,
sprężarki itp. usytuowane na zewnątrz budynków), jak i w budynkach (wtórne źródła hałasu - od
pracy maszyn i urządzeń), emitowany do środowiska przez ściany, strop, okna i drzwi. Dodatkowe
źródło hałasu stanowią ponadto prace dorywcze wykonywane poza budynkami produkcyjnymi jak
np. ciecie, kucie, a także obsługa zakładów przez transport kołowy.
Uciążliwość hałasu emitowana z tych obiektów zależy między innymi od ilości źródeł hałasu, czasu
ich pracy czy odległości od terenów podlegających ochronie akustycznej.
Na terenie Powiatu Olkuskiego nie zidentyfikowano źródeł hałasu akustycznego o szczególnej
uciążliwości. Wytypowanie zakładów niekorzystnie oddziaływujących na klimat akustyczny należy
do zadań WIOŚ.
Hałas komunikacyjny
Klimat akustyczny na terenie Powiatu Olkuskiego kształtuje również w znacznej mierze ruch
komunikacyjny.

hałas komunikacyjny drogowy:
Pod pojęciem hałasu drogowego rozumie się hałas pochodzący od środków transportu
poruszających się po wszelkiego rodzaju drogach nie będących drogami kolejowymi. Jest to hałas
typu liniowego. Układ drogowy stanowi o rozwoju danego regionu i powiązaniach z innymi
ośrodkami. Przez teren powiatu przebiegają będące źródłami hałasu drogowego: drogi krajowe,
wojewódzkie, powiatowe i gminne, łączące Powiat Olkuski z innymi ośrodkami. Na niektórych
trasach występuje również nakładanie się ruchu tranzytowego z ruchem lokalnym, co stwarza
znaczne utrudnienia dla uczestników ruchu drogowego i uciążliwości dla terenów otaczających.
Na poziom hałasu drogowego w pobliżu zabudowy mieszkalnej mają wpływ przede wszystkim:
- natężenie ruchu komunikacyjnego,
- udział transportu ciężkiego w strumieniu ruchu,
- odległość zabudowy mieszkalnej od drogi,
- prędkość ruchu pojazdów (ze wzrostem prędkości hałas rośnie),
- typ i stan techniczny pojazdów,
- nachylenie drogi,
- stan nawierzchni oraz płynność ruchu.
Monitoringiem klimatu akustycznego na terenie województwa małopolskiego zajmuje się
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, zgodnie z założeniami Programu
Państwowego Monitoringu Środowiska Województwa Małopolskiego. W ostatnich latach na terenie
Powiatu Olkuskiego nie wyznaczono punktów pomiarowych hałasu drogowego.
W ramach „Programu ochrony środowiska przed hałasem dla województwa małopolskiego
na lata 2009- 2013" prowadzono badania na wybranych drogach województwa małopolskiego.
Odcinki dróg objęte zakresem programu stanowią najbardziej obciążone ruchem pojazdów ciągi
dróg krajowych województwa małopolskiego (o średnim rocznym natężeniu ruchu wynoszącym
ponad 6 mln pojazdów). W ramach Programu wyznaczono punkty pomiarowe na m.in. na drodze
krajowej nr 94 na odcinku Bolesław- Olkusz- Sieniczno.
Poniżej przedstawiono wyniki prowadzonych analiz, działania naprawcze w celu poprawy klimatu
akustycznego oraz mapę poglądową analizowanego odcinka drogi krajowej nr 94 zwarte w
„Programie ochrony środowiska przed hałasem”.
93
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rysunek 8. Lokalizacja odcinka drogi krajowej nr 94 Bolesław- Olkusz- Sieniczno objętego
badaniem w ramach Programu ochrony środowiska przed hałasem dla województwa
małopolskiego na lata 2009- 2013
Źródło: Program ochrony środowiska przed hałasem dla województwa małopolskiego na lata 2009-2013”,
Kraków, 2009 r.
Analizowany odcinek drogi o długości 16 km rozpoczyna się w km 285+500 (granica
województwa małopolskiego i śląskiego) a kończy w km 301+540 (m. Sieniczno). Analizowany
odcinek przebiega przez gminy Boleslaw i Olkusz w powiecie olkuskim.
Tabela 38. Tereny zagrożone hałasem zlokalizowane w sąsiedztwie analizowanego odcinka
krajowej nr 94 na odcinku Bolesław- Olkusz- Sieniczno objęte opracowaniem programu ochrony
środowiska przed hałasem.
L.p.
Orientacyjny
kilometraż
Od
Do
1.
291+250
291+500
2.
291+500
292+000
3.
295+000
295+500
4.
295+500
296+400
Zakres naruszeń dopuszczalnych wartości
poziomu hałasu wyrażonego wskaźnikiem
LDWN
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 70 - 75 dB na długości całego
odcinka.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 65 - 70 dB na odcinku od km
291+800 do km 291+900. Pozostałe budynki
zlokalizowane na tym odcinku w większej
odległości od drogi znajdują się w zasięgach
oddziaływania hałasu o poziomie
przekraczającym wartości dopuszczalne.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 65 - 70 dB na długości całego
odcinka.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 65 - 70 dB na odcinku od km
295+500 do km 295+700. Pozostałe budynki
zlokalizowane na tym odcinku w większej
odległości od drogi znajdują się w zasięgach
oddziaływania hałasu o poziomie
przekraczającym wartości dopuszczalne.
Gmina
Priorytet
Bolesław
Średni
Bolesław
Niski
Olkusz
Wysoki
Olkusz
Niski
94
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
5.
296+400
6.
297+400
7.
299+000
8.
300+800
9.
301+100
Źródło: Program
Kraków, 2009 r.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 70 - 75 dB na odcinku od km
296+400 do km 296+450 oraz od km 297+050
297+400
do km 297+300. Pozostałe budynki
Olkusz miasto
Średni
zlokalizowane na tym odcinku w większej
odległości od drogi znajdują się w zasięgach
oddziaływania hałasu o poziomie
przekraczającym wartości dopuszczalne.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 70 - 75 dB na długości całego
Bardzo
298+200
odcinka. W zasięgu oddziaływania hałasu o
Olkusz
wysoki
poziomie przekraczającym wartości
dopuszczalne znajdują się również budynki
przedszkolne i szkolne
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
299+300
Olkusz
Średni
LDWN o wartości 65 - 70 dB na długości całego
odcinka.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
LDWN o wartości 65 - 70 dB na odcinku od km
301+050 do km 301+100. Pozostałe budynki
301+100
Olkusz
Niski
zlokalizowane na tym odcinku w większej
odległości od drogi znajdują się w zasięgach
oddziaływania hałasu o poziomie
przekraczającym wartości dopuszczalne.
Pierwsza linia zabudowy znajduje się w strefie
poziomu dźwięku określonego wskaźnikiem
301+550
Olkusz
Średni
LDWN o wartości 70 - 75 dB na długości całego
odcinka.
ochrony środowiska przed hałasem dla województwa małopolskiego na lata 2009-2013”,
Tabela 39. Zestawienie działań naprawczych do wykonania w celu poprawy klimatu akustycznego
dla drogi krajowej nr 94 na odcinku Bolesław- Olkusz- Sieniczno
L.p.
Orientacyjny
kilometraż
Od
Do
1.
285+500
291+250
2.
291+250
291+500
3.
291+500
293+600
4.
295+000
295+500
5.
296+400
297+400
6.
297+400
298+200
7.
298+750
299+000
Działania mające na celu
poprawę klimatu
akustycznego
Zastosowanie ekranów
akustycznych chroniących
zabudowę mieszkaniową
przed oddziaływaniem
hałasu pochodzącego od
ruchu pojazdów
poruszających się po
drodze krajowej *
Budowa ekranów
akustycznych lub
ustanowienie obszaru
ograniczonego użytkowania
w ramach inwestycji
polegającej na
przebudowie odcinka drogi
krajowej nr 94 od km
294+800 do km 299+180.
Szacunkowe
koszty
Termin
realizacji
Nazwa
gminy
2009- 2013
Bolesław
2009- 2012
Okusz
36,3 mln zł
1,5 mln zł
6,0 mln zł
3,0 mln zł
7,8 mln zł
4,8 mln zł
2,7 mln zł
Źródło: Program ochrony środowiska przed hałasem dla województwa małopolskiego na lata 2009-2013”,
Kraków, 2009 r.
95
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019

hałas komunikacyjny kolejowy
Pod pojęciem hałasu kolejowego rozumie się hałas powstający w wyniku eksploatacji linii
kolejowych. Określenie uciążliwości hałasu komunikacyjnego kolejowego, jest zwykle utrudnione,
z powodu braku pomiarów hałasu kolejowego. W ostatnich latach na terenie Powiatu Olkuskiego
nie wyznaczono punktów pomiarowych hałasu kolejowego.
9.5.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Dokonanie wiarygodnej oceny narażania społeczeństwa na ponadnormatywny hałas i
podjęcie kroków do zmniejszenia tego zagrożenia tam, gdzie jest ono największe
Kierunki działań
Zadania własne:
Jednostka
odpowiedzialna
Powiat Olkuski,
Zarządy dróg
Modernizacja nawierzchni dróg
powiatowych,
wojewódzkich,
krajowych, Gminy,
Powiat Olkuski,
Zarządy dróg
Usprawnianie organizacji ruchu drogowego
powiatowych,
wojewódzkich,
krajowych, Gminy,
Powiat Olkuski,
Przestrzeganie zasad strefowania w planowaniu przestrzennym m.in. Zarządy dróg
lokalizowania w sąsiedztwie przedsięwzięć o zbliżonej uciążliwości powiatowych,
hałasu
wojewódzkich,
krajowych, Gminy,
Tworzenie obszarów ograniczonego użytkowania zgodnie z wymogami Powiat Olkuski
obowiązujących przepisów prawnych w zakresie ochrony środowiska
Tworzenie bazy danych na podstawie wyników uzyskanych: z Powiat Olkuski
prowadzonego monitoringu przez Małopolskiego Wojewódzkiego
Inspektora Ochrony Środowiska w Krakowie, od zarządców dróg
publicznych z pomiarów emisji oraz zgłoszeń w związku z występującą
uciążliwością emisji hałasu
Ustalanie i egzekwowanie dopuszczalnych poziomów hałasu w Powiat Olkuski, WIOŚ
środowisku przez właściwe organy i inspekcje ochrony środowiska
Kraków
Powiat Olkuski,
Szkolenia dla podmiotów gospodarczych w zakresie wymagań
Organizacje
dotyczących ochrony środowiska
pozarządowe
Rodzaj zadania
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Wykonywanie pomiarów emisji hałasu przez określonych prawem Zarządy dróg, WIOŚ
zarządców dróg i podmioty gospodarcze oraz przekazywanie wyników Kraków
pomiarów uprawnionym organom ochrony środowiska w formie
ustalonej prawem
Gminy Powiatu
Budowa ścieżek rowerowych
Olkuskiego
Rodzaj zadania
96
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Wprowadzanie stref wolnych od ruchu samochodowego
Gminy Powiatu
Olkuskiego
9.6. Oddziaływanie pól elektromagnetycznych i promieniowanie.
Ochrona przed szkodliwym promieniowaniem jest szczególnie ważne ze względu na to, że
nadmierne dawki promieniowania działają szkodliwie na wszystkie organizmy żywe. Pod
względem rodzaju można wyróżnić promieniowanie jonizujące oraz niejonizujące, ze względu na
źródło pochodzenia określa się promieniowanie naturalne (występujące w przyrodzie) i sztuczne
(wytwarzane przez człowieka).
Promieniowanie jonizujące
Promieniowanie jonizujące jest nieodłącznym elementem środowiska naturalnego, dociera
z Kosmosu, z wnętrza Ziemi, może być również efektem promieniowania radionuklidów
pochodzenia sztucznego. W przyrodzie występuje prawie 80 radioizotopów ok. 20 pierwiastków
promieniotwórczych.
Radionuklidy pochodzenia sztucznego przedostały się do środowiska w wyniku prób z bronią
jądrową lub zostały uwolnione z obiektów jądrowych i składowisk paliwa w trakcie ich normalnej
eksploatacji lub w stanach awaryjnych. Wytwarzane są również przez różnego rodzaju urządzenia
stosowane np. w diagnostyce medycznej, przemyśle, badaniach naukowych.
Promieniowanie niejonizujące.
Źródłami emisji promieniowania elektromagnetycznego są m.in. linie elektroenergetyczne, stacje
transformatorowe, instalacje radiokomunikacyjne, tj. stacje bazowe telefonii komórkowej, stacje
radiowe, telewizyjne, radionawigacyjne.
Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady ochrony środowiska przed polami
elektromagnetycznymi jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (Dz. U.
z 2008r. Nr 25, poz. 150 tekst jednolity z późn. zm.) – dział VI Ochrona przed polami
elektromagnetycznymi. Ochrona przed polami polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu
środowiska poprzez:
- utrzymanie poziomów pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych lub co najmniej
na tych poziomach
- zmniejszanie poziomów pól elektromagnetycznych co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie
są one dotrzymane.
W odniesieniu do szkodliwości i wywierania wpływu w zakresie mikrofalowym największy niepokój
wśród społeczeństwa budzi telefonia komórkowa. Jej burzliwy rozwój w ostatnich kilkunastu latach,
objawia się ogromną liczbą samych telefonów oraz licznością stacji bazowych instalowanych na
budynkach, w szczególności w dużych miastach, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania
tego typu łączności. Urządzenia takie znajdują się zwykle na specjalnych masztach bądź wysokich
kominach i budynkach.
Na terenie Powiatu Olkuskiego zlokalizowane są następujące urządzenia nadawczo-odbiorcze
telefonii komórkowej:
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie w ramach monitoringu PEM w 2011 roku
rozpoczął drugi, trwający 3 lata cykl pomiarowy PEM, na który składają się pomiary pól
elektromagnetycznych w 135 punktach wyznaczonych na terenie województwa w cyklu
poprzednim (2008-2010). W ciągu roku pomiary wykonano w 45 punktach (po 15 na każdą
kategorię terenów) zlokalizowanych na terenie województwa małopolskiego. Badania zrealizowano
zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 listopada 2007 roku w sprawie zakresu i
sposobu prowadzenia okresowych badań poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku (Dz.
U. Nr 221 poz. 1645).
Punkty pomiarowe wybierano w miejscach dostępnych dla ludzi, usytuowanych na obszarze
województwa w :
97
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
− centralnych dzielnicach lub osiedlach miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 50 tys.,
− pozostałych miastach,
− terenach wiejskich.
Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku określone zostały
w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 roku w sprawie
dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania
dotrzymania tych poziomów. (Dz. U. Nr 192, poz. 1883).
Na terenie Powiatu Olkuskiego pomiary wykonano w trzech punktach monitoringowych: na
terenach miejskich w mieście Olkusz i Wolbrom oraz na terenie wiejskim w miejscowości Zasępiec
(gm. Wolbrom).
Tabela 40. Wyniki pomiarów PEM w 2011 roku na terenie Powiatu Olkuskiego.
Lokalizacja
Wartość średnia [V/m]
Olkusz- miasto
0,38
Wolbrom- miasto
0,30
Zasępiec- teren wiejski (gm. Wolbrom)
0,26
Żródło: Pomiary monitoringowe pól elektromagnetycznych na terenie województwa małopolskiego w 2011 roku, WIOŚ
2012r.
Na terenie Powiatu Olkuskiego nie występują przekroczenia dopuszczalnego poziomu pól
elektromagnetycznych w środowisku (wartość dopuszczalna: 7 V/m).
Zagrożenie polami elektromagnetycznymi
W odniesieniu do szkodliwości i wywierania wpływu w zakresie mikrofalowym największy niepokój
wśród społeczeństwa budzi telefonia komórkowa. Jej burzliwy rozwój w ostatnich kilkunastu latach,
objawia się ogromną liczbą samych telefonów oraz licznością stacji bazowych instalowanych na
budynkach, w szczególności w dużych miastach, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania
tego typu łączności. Urządzenia takie znajdują się zwykle na specjalnych masztach bądź wysokich
kominach i budynkach.
Dla ochrony mieszkańców powiatu przed niejonizującym promieniowaniem elektromagnetycznym
ogranicza się inwestowanie w bezpośrednim sąsiedztwie istniejących linii elektroenergetycznych
wysokich i najwyższych napięć. Wymaga się okresowego wykonywania stosownych pomiarów wg przepisów prawa powszechnego - dla wyznaczania rzeczywistych zasięgów stref
oddziaływania linii i urządzeń oraz ew. ustalenia stref ograniczonego użytkowania. Należy dążyć
do stopniowego zastępowania ograniczeń w zagospodarowywaniu terenów wzdłuż linii
zmniejszaniem zasięgu ich oddziaływania osiąganym środkami technicznymi. Przy zbliżeniach linii
do budynków mieszkalnych po stwierdzeniu przekroczenia dopuszczalnego rzeczywistego
natężenia pola elektromagnetycznego wymaga się ekranowania linii.
Oddziaływanie radonu.
Zarówno w Polsce jak i na świecie, największy wkład w dawkę od źródeł naturalnych
promieniowania jonizującego ma radon i jego pochodne. Dawka od radonu stanowi 40,6 %
(1,36 mSv/rok) rocznej dawki skutecznej, która dla statystycznego mieszkańca Polski wynosi ok.
3,36 mSv/rok.
Radon jest niepalnym, bezbarwnym i bezzapachowym gazem promieniotwórczym, naturalnie
występującym w przyrodzie. Pochodzi z rozpadu radu (226Ra) – nuklidu występującego we
wszystkich naturalnych szeregach promieniotwórczych.
Kwestia oceny narażenia ludności na radon i produkty jego rozpadu nie została jeszcze do końca
poznana, ani prawnie uregulowana. Jednak niebagatelną kwestią jest wpływ radonu na zdrowie
ludzi.
Koncentracja radonu w glebie zależna jest od jej budowy geologicznej i geochemii. Głównym
źródłem radonu w powietrzu atmosferycznym jest radon wydostający się z gleby, którego stężenie
maleje wraz z wysokością. Stężenie radonu w atmosferze ulega ciągłym zmianom. Jest ono
bowiem zależne od: ciśnienia atmosferycznego, kierunku i siły wiatru, wilgotności, obecności
98
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
pokrywy śnieżnej, a nawet pory dnia czy roku. Maksymalne stężenie obserwuje się w okresie
letnim (lipiec-sierpień), a minimalne (nawet 3 razy mniejsze) w okresie zimowym.
Na terenie Polski wartości średnich rocznych stężeń radonu w powietrzu, na wysokości 1 m nad
powierzchnią ziemi, w zależności od miejsca pomiaru, wynosiły od 0,7 do 12,6 Bq/m3 (średnia
wartość to 5,1 Bq/m3).
Ze względu na stan wiedzy o geochemii uranu i radu w Polsce obszarów z występowaniem wód
radonowych można spodziewać się na głównie na obszarze Polski południowej (m.in. Karpaty,
zapadlisko przedkarpackie). W Karpatach podwyższona koncentracja uranu związana jest
z występowaniem bitumicznych łupków menilitowych oligocenu.
Głównym źródłem radonu w budynkach jest grunt (podłoże), na którym ten budynek jest
umiejscowiony oraz materiały, z jakich on powstał. Radon wnika do budynków poprzez szczeliny
w fundamentach, ścianach, spoinach między ścianami, poprzez przewody kanalizacyjne,
wodociągowe, elektryczne itp.
Zdecydowanie największe oddziaływanie na człowieka ma radon znajdujący się w budynkach
mieszkalnych. Sytuacja ta wynika z możliwości gromadzenia się tego gazu w dolnych partiach
budynków. Głównym źródłem radonu w budynkach jest gleba i materiały budowlane,
drugorzędnymi źródłami są woda i gaz ziemny. Budowa domu wymaga „przebicia” wierzchniej
warstwy i dotarcia do głębszych warstw gleby o wyższym stężeniu radonu. Wewnątrz domu
powstaje różnica ciśnień „wysysająca” radon z gruntu, tzw. „efekt kominowy”. Drogi wnikania
radonu do wnętrza domu to m.in.: pęknięcia fundamentów i wylewki betonowej, pęknięcia
w ścianach i nieszczelności wokół rur kanalizacyjnych. Im wyższa kondygnacja tym większy
wpływ na stężenie radonu w powietrzu wewnątrz budynku mają materiały z jakich wykonane są
ściany i stropy budynku oraz rodzaj pokrycia ścian. Stężenie radonu w powietrzu utrzymuje się na
poziomie do 10 Bq/m3 w budynkach wynosi od kilku do kilku tysięcy Bq/m3.
W wielu krajach wprowadzono normy określające dopuszczające stężenia radonu w powietrzu,
w pomieszczeniach i wodach pitnych np. w Czechach norma ta wynosi 200 Bq/m³. Również
i w Polsce określono normy stężenia radonu w mieszkaniach, które nie powinny być
przekroczone. Zgodnie z zarządzeniem Prezesa Polskiej Agencji Atomistyki z dnia 7 lipca 1995 r.
średnie roczne stężenia radonu-222 w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi nie
mogą przekraczać: a) 400Bq/m3 w budynkach istniejących i oddanych do użytku przed 1 stycznia
1998 roku, b) 200 Bq/m3 w budynkach oddanych do użytku po 1 stycznia 1998 roku. Przepisy te
jednak nie określają sposobu ich egzekwowania. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji
Zdrowia (WHO) zaleca się podjęcie działań, mających na celu obniżenie stężenia radonu
w budynku, gdy jego stężenie przekracza 100 Bq/m3.
9.6.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Ochrona mieszkańców Powiatu Olkuskiego przed szkodliwym oddziaływaniem pól
elektromagnetycznych
Kierunki działań:
Zadania koordynowane:
Jednostka
odpowiedzialna
Prowadzenie kontroli przez organy i inspekcje ochrony środowiska WIOŚ Kraków
w zakresie przestrzegania obowiązujących
pomiarów prawem
dotyczącym ochrony środowiska
Prowadzenie polityki przestrzennej pozwalającej na ochronę ludzi przed WIOŚ Kraków
szkodliwymi polami elektromagnetycznymi, prowadzenie kontroli w
zakresie przestrzegania przepisów bezpieczeństwa, higieny pracy,
prawa budowlanego, zagospodarowania przestrzennego i przepisów
sanitarnych w celu ochrony przed polami elektromagnetycznymi
Monitorowanie i ocena poziomu pól elektromagnetycznych emitowanych WIOŚ Kraków
na terenach zurbanizowanych i w miejscach przebywania ludzi
Rodzaj zadania
99
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Tworzenie obszarów ograniczonego użytkowania zgodnie z Marszałek
wymaganiami przepisów prawa w zakresie ochrony środowiska
Skuteczne uniemożliwianie dostępu do strefy o podwyższonym poziomie Podmioty gospodarcze
emisji pól elektromagnetycznych oraz informowanie o jej szkodliwości
Modernizowanie sieci przebiegających w obszarach zurbanizowanych
Właściciele sieci
Marszałek, Regionalny
Wnikliwe prowadzenie postępowań w sprawie oceny oddziaływania
Dyrektor Ochrony
planowanych przedsięwzięć
Środowiska
Wykonywanie pomiarów poziomów pól elektromagnetycznych Podmioty gospodarcze,
w środowisku zgodnie z wymogami przepisów prawa w zakresie ochrony WIOŚ Kraków
środowiska
9.7. Poważne awarie
Stan wyjściowy:
Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. wprowadza w miejsce nazwy dotychczas
stosowanej – “nadzwyczajne zagrożenie środowiska” problematykę pod nazwą “poważne awarie”
wraz z odpowiednimi regulacjami.
Definicje poważnej awarii i poważnej awarii przemysłowej określa odpowiednio
art. 23 i 24 w/w ustawy:
- poważna awaria - to zdarzenie, w szczególności emisja, pożar lub eksplozja powstała
w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje
jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania
zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub powstania takiego zagrożenia
z opóźnieniem.
- poważna awaria przemysłowa przez pojęcie to rozumie się poważną awarię w zakładzie.
Zgodnie z Ustawą Prawo ochrony środowiska, do ochrony przed poważnymi awariami
zobowiązani są zarówno prowadzący zakłady stwarzające zagrożenie wystąpienie awarii,
jak i dokonujący przewozu substancji niebezpiecznych oraz organy administracji. Zasady
zaliczania zakładów do zakładów o zwiększonym ryzyku albo zakładów o dużym ryzyku określił
Minister Gospodarki w drodze rozporządzenia z dnia 9.04.2002 r (Dz.U. Nr 58, poz. 535).
W zależności od rodzaju, kategorii i ilości substancji niebezpiecznej znajdującej się w zakładzie
stwarzającym zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej uznaje się za zakład
o zwiększonym ryzyku lub zakład o dużym ryzyku.
Na terenie województwa małopolskiego służby ochrony przeciwpożarowej i inspekcji ochrony
środowiska dokonały kwalifikacji zakładów produkcyjnych za względu na stopień zagrożeń
awariami przemysłowymi. Na ogólną liczbę 17 zakładów stwarzających ryzyko wystąpienia
poważnej awarii wyróżniono 11 zakładów o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii
przemysłowej (ZDR) i 8 zakładów o zwiększonym ryzyku (ZZR) wystąpienia poważnej awarii
przemysłowej.
Źródłem zagrożeń środowiskowych jest również załadunek i rozładunek materiałów
niebezpiecznych, w szczególności zaś ich transport po drogach publicznych przy wykorzystaniu
specjalistycznego sprzętu jezdnego (prawdopodobieństwa wypadku lub awarii w transporcie
drogowym). Z uwagi na konfliktowość przewożonych ładunków, trasy przewozów prowadzone
winny być przy zachowaniu maksymalnego bezpieczeństwa dla mieszkańców i środowiska. Należy
przyjąć, że występuje statystyczne prawdopodobieństwo potencjalnego wystąpienia awarii
komunikacyjnych, mogących zagrozić środowisku - obszarami szczególnego są tereny
zlokalizowane w pobliżu głównych, tranzytowych arterii komunikacji drogowej, charakteryzujących
się największym natężeniem ruchu tego rodzaju przewozów. Należą do nich m.in. drogi krajowe
i wojewódzkie oraz drogi dojazdowe cystern do stacji benzynowych.
Zadania koordynacji m.in. prac związanych z poważnymi awariami i ewentualnie powstałymi
zagrożeniami regulują stosowne procedury na szczeblu powiatowym, w powiązaniu z działaniem
służb ratowniczych (strażą pożarną, policją, pogotowiem ratunkowym, pogotowiem
energetycznym, pogotowiem gazowym, pogotowiem wodociągowo-kanalizacyjnym). Są one
zawarte w Powiatowym Planie Reagowania Kryzysowego.
100
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Na obszarze Powiatu Olkuskiego występuje szereg innych zagrożeń:
 zagrożenia
pożarowe - powstają głównie w obszarach leśnych, szczególnie
w okresach długotrwałej suszy, występują sezonowo wiosną, latem i jesienią podczas
wypalania traw, wynikają z infrastruktury miejskiej i wiejskiej obiektów użytkowych
(instalacje, sprzęty gospodarstwa domowego itp.).
 zagrożenia wynikające z transportu drogowego, kolejowego i lotniczego - przecinające
teren powiatu główne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej o znaczeniu krajowym
i międzynarodowym są potencjalnymi miejscami zagrożenia pożarowego, chemicznego
oraz ekologicznego. Wynika to z faktu, że szlakami tymi transportowane są toksyczne
środki przemysłowe (TSP) – materiały niebezpieczne dla ludzi i środowiska takie jak:
amoniak, chlor, kwas siarkowy, dwutlenek siarki, siarkowodór, benzyna, fosgen, tlenek
etylenu czy dynamit. Wymienione materiały przewożone są jako ładunki tranzytowe
zarówno drogami jak i liniami kolejowymi.
 zagrożenia
chemiczne
i ekologiczne - wynikają głównie z magazynowania
i stosowania przez zakłady przemysłowe materiałów niebezpiecznych. Szczególnym
rodzajem zagrożenia jest stosowanie w procesach technologicznych, produkcyjnych
materiałów i substancji chemicznie niebezpiecznych.
 zagrożenia budowlane - związane głównie z utratą statyki budowli lub jej elementu - na
terenie powiatu nie powinny wystąpić większe katastrofy budowlane ze względu na
charakter zabudowy. Stosunkowo największe zagrożenie stwarzają budynki
produkcyjne w zakładach, które posiadają toksyczne środki przemysłowe oraz
urządzenia ciśnieniowe, gdzie w wyniku awarii technologicznych może dojść do
naruszenia statyki obiektu.
 inne zagrożenia urbanistyczne i komunalne - główne magistrale gazu pod wysokim
ciśnieniem przecinające teren powiatu:
 zagrożenie powodziowe
Zadania koordynacji m.in. prac związanych z poważnymi awariami i ewentualnie powstałymi
zagrożeniami regulują stosowne procedury na szczeblu powiatowym, w powiązaniu z działaniem
służb ratowniczych (strażą pożarną, policją, pogotowiem ratunkowym, pogotowiem
energetycznym, pogotowiem gazowym, pogotowiem wodociągowo-kanalizacyjnym). Powinny być
one zawarte w Powiatowym Planie Reagowania Kryzysowego.
Działania ratownicze prowadzone na terenie Powiatu Olkuskiego realizują jednostki Państwowej
Straży Pożarnej oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Część z nich włączona jest do Krajowego
Systemu Ratowniczo - Gaśniczego.
KRAJOWY SYSTEM RATOWNICZO - GAŚNICZY - to integralna część organizacji
bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmująca, w celu ratowania życia, zdrowia, mienia lub
środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych
miejscowych zagrożeń. System ten skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej, inne służby,
inspekcje i straże, instytucje oraz podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilnoprawnej
zgodziły się współpracować w akcjach ratowniczych. Podstawową zasadą funkcjonowania KSRG
jest umożliwienie każdemu podmiotowi mogącemu realizować lub wspomagać działania
ratownicze współpracy z systemem w ramach jego struktury organizacyjnej bądź jako podmiot
wspomagający działania systemu.
KSRG tworzą i koordynują jego funkcjonowanie, według prymatu terytorialnego, następujące
organy władzy:
- wójt (burmistrz lub prezydent miasta)w zakresie zadań ustalonych przez wojewodę;
- starosta, który określa zadania i kontroluje wykonywanie zadań na obszarze powiatu,
a w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia, środowiska lub mienia - na
podstawie przepisów o stanie klęski żywiołowej - zarządza przy pomocy powiatowego
zespołu reagowania kryzysowego;
- wojewoda, który określa zadania i kontroluje ich wykonanie na obszarze województwa,
w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń życia, zdrowia, środowiska i mienia - na podstawie
przepisów o stanie klęski żywiołowej, zarządza systemem przy pomocy wojewódzkiego
zespołu reagowania kryzysowego.
Działania prowadzone na obszarze kraju są koordynowane przez Komendanta Głównego PSP
101
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Szefa OCK, który jest organem administracji rządowej szczebla centralnego w sprawach
organizacji systemu.
Nadzór nad całym KSRG sprawuje minister spraw wewnętrznych i administracji. Komendy PSP
i podmioty KSRG są narzędziem wojewody i starosty do realizacji zadań z zakresu szeroko
rozumianej ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa, a także zadań z zakresu ochrony ludności.
9.7.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Zmniejszanie ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej przez nadzór nad
wszystkimi instalacjami będącymi potencjalnymi źródłami takiej awarii
Kierunki działań:
Zadania koordynowane:
Rodzaj zadania
Jednostka odpowiedzialna
Prowadzenie akcji informacyjno – edukacyjnej dla ogółu Straż Pożarna
społeczeństwa dotyczącej zasad postępowania w razie wystąpienia
poważnej awarii, w celu ukształtowania właściwych postaw i zachowań
Promowanie systemu ubezpieczeń ekologicznych dla obiektów i Organizacje pozarządowe
działań, które w sytuacji awaryjnej będą wymagać sfinansowania
działań ratowniczych i naprawczych
Monitoring potencjalnych sprawców poważnych awarii pod kątem WIOŚ Kraków
spełniania przez nich wymogów bezpieczeństwa i prewencji
Właściciel zakładu, Straż
Opracowanie programu zapobiegania poważnym awariom
Pożarna
Opracowanie planu operacyjno – ratowniczego na wypadek zaistnienia Straż Pożarna
poważnej awarii
Utrzymywania w gotowości służb ratowniczych na wypadek zaistnienia Straż Pożarna
poważnej awarii
9.8. Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
Stan wyjściowy:
W 2020 r. w Polsce 15,5 proc. energii końcowej brutto ma pochodzić ze źródeł odnawialnych.
Ministerstwo Gospodarki przygotowało Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł
odnawialnych. Rada Ministrów przyjęła dokument 7 grudnia 2010 r.
Przygotowany w MG dokument określa polskie cele w zakresie udziału energii z OZE w sektorze
transportowym, energii elektrycznej oraz ogrzewania i chłodzenia. Jest to prognoza osiągnięcia
w 2020 r. 15,5 proc. udziału OZE w zużyciu energii końcowej brutto w sposób zrównoważony.
Dokument zakłada, że filarami zwiększenia udziału odnawialnych źródeł będzie bardziej efektywne
wykorzystanie biomasy oraz energii wiatrowej.
Rozwój wykorzystania OZE przyczynia się do pokrycia wzrastającego zapotrzebowania na energię
i niesie za sobą większy stopień uniezależnienia się od dostaw energii z importu. Promowanie
wykorzystania OZE pozwala na zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw oraz stworzenie
warunków do rozwoju energetyki rozproszonej opartej na lokalnie dostępnych surowcach.
Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych cechuje się także niewielką lub zerową emisją
zanieczyszczeń, co zapewnia pozytywne efekty ekologiczne.
Rozwój energetyki odnawialnej przyczynia się również do rozwoju słabiej rozwiniętych regionów,
bogatych w zasoby zielonej energii. W związku z realizacją inwestycji w OZE, resort przewiduje
także wzrost zatrudnienia w gospodarce.
Sporządzenie i przesłanie Komisji Europejskiej dokumentu pn. Krajowy Plan Działania w zakresie
energii ze źródeł odnawialnych wynika bezpośrednio z art. 4 dyrektywy 2009/28/WE Parlamentu
102
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze
źródeł odnawialnych zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz
2003/30/WE
Rodzaje energii odnawialnej:
1. energia biomasy,
2. energia geotermalna,
3. energia słoneczna,
4. energia wiatru,
5. energia wodna,
6. energia otoczenia,
7. energia fal morskich, przypływów i odpływów,
8. inne.
Energia biomasy
Wykorzystanie biomasy, do celów energetycznych następuje przez bezpośrednie spalanie drewna,
słomy, odpadków produkcji roślinnej lub roślin energetycznych (specjalnego gatunku wierzby oraz
tzw. malwy pensylwańskiej itp.).
Biogaz to paliwo gazowe wytwarzane przez mikroorganizmy w warunkach beztlenowych z materii
organicznej. Jest mieszaniną przede wszystkim dwutlenku węgla i metanu. Biogaz może
powstawać samoistnie w procesach rozkładu substancji organicznych lub produkuje się go celowo.
W celu bardziej szczegółowego rozpoznania zasobów energetycznych biomasy w województwie
małopolskim dokonano analizy ich rozmieszczenia na terenie województwa.
Czynniki ograniczające uprawy roślin energetycznych na gruntach ornych w Małopolsce:
- rozdrobnienie gospodarstw - średnia powierzchnia gospodarstwa to około 3,5 ha,
nieopłacalność plantacji roślin energetycznych na powierzchniach poniżej 20 ha,
- duża bioróżnorodność w środowisku - niewskazane monokultury roślin energetycznych,
przyczyniające się do jałowienia gleby oraz zmiany estetyki krajobrazu (rośliny osiągają
wysokość do kilku metrów), niskiej jakości gleby na terenach o dużych powierzchniach
nieużytków rolnych (powiat chrzanowski i częściowo olkuski) - nieprzydatne do upraw
energetycznych,
- zbyt mała produkcja zbóż – deficytowe ilości słomy i zbóż ze względu na specyfikę rolnictwa
(hodowla zwierząt),
- wzrastające ceny zbóż.
Na terenie powiatu olkuskiego znajdują się firmy, które prowadzą działalność z wykorzystaniem
biomasy. Przykładem mogą być firmy produkujące piece opalane słomą. Moc uzyskana przy
wykorzystywaniu takich pieców jest w stanie pokryć zapotrzebowanie na ciepło potrzebne do
ogrzania nawet dużych gospodarstw rolnych, czy też dużych obiektów przemysłowych.
Wykorzystanie biomasy powoduje zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza. Na terenie
powiatu są przedsiębiorstwa produkujące tego rodzaju piece.
Ponadto w powiecie znajdują się firmy zajmujące się produkcją i sprzedażą biopaliw typu: brykiety
drzewne, pelety z przetworzenia odpadów drzewnych - trocin, wiórów lub zrębków, drewna oraz
zrębków drewna (opałowe i defibracyjne), kory drzew iglastych i liściastych, zrzynów, okorki itp.
odpady z przemysłu drzewnego, i trocin opałowych (wilgotne i suche).
Na Oczyszczalni Ścieków w Olkuszu w procesie fermentacji w wydzielonych komorach
fermentacyjnych powstaje biogaz, który wykorzystywany jest przez własną kotłownię do
wytwarzania ciepła zużywanego do celów socjalnych, grzewczych i technologicznych.
W okresie letnim biogaz przeznaczany jest do wytwarzania energii elektrycznej za pośrednictwem
agregatu prądotwórczego w którym także następuje odzysk ciepła ze spalin agregatu.
Energia wiatru
Energetyka wiatrowa w Polsce jest dopiero u progu rozwoju. Coraz to większe zainteresowanie
często jednak nie idzie w parze z wiedzą na temat tego typu przedsięwzięć i sposobie ich
realizacji. Jest to o tyle niepokojące, ze wielu inwestorów posiadając odpowiednie środki może
wstrzymać się od wybudowania parku wiatrowego i stracić po pierwsze okazje do zainwestowania
swoich pieniędzy, po drugie zaś zaufanie do samej idei inwestowania w energetykę wiatrowa.
103
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Dlatego tez ocena potencjału energetycznego wiatru dla miejsca lokalizacji przyszłej elektrowni
wiatrowej jest jednym z pierwszych, niezbędnych kroków w realizacji całej inwestycji. Dla
terytorium naszego kraju nie istnieją gotowe mapy wiatru przydatne dla energetyki wiatrowej, które
można by wykorzystać przy planowaniu terenu posadowienia turbin.
W Polsce, przy obecnych warunkach ekonomicznych i technicznych, za teren przydatny do
wykorzystania energii wiatru uznaje się taki, dla którego średnia roczna prędkość wiatru na 70 m
n.p.g. jest nie mniejsza niż 6 m/s.
Energia elektryczna wyprodukowana w siłowniach wiatrowych uznawana jest za energię czystą,
proekologiczną, gdyż nie emituje zanieczyszczeń materialnych do środowiska ani nie generuje
gazów szklarniowych. Siłownia wiatrowa ma jednakże inne oddziaływanie na środowisko
przyrodnicze i ludzkie, które bezwzględnie należy mieć na uwadze przy wyborze lokalizacji.
Dlatego tez lokalizacja siłowni i farm wiatrowych podlega pewnym ograniczeniom. Jest rzeczą
ważną, aby w pierwszej fazie prac tj. planowania przestrzennego zakwalifikować bądź wykluczyć
miejsca lokalizacji w aspekcie wymagań środowiskowych i innych. W ten sposób postępując
uniknie się zbędnych kosztów, straty czasu oraz otwartego konfliktu z mieszkańcami i ekologami.
Wstępna analiza lokalizacyjna powinna obejmować określenie minimalnej odległości od siedzib
ludzkich w aspekcie hałasu (w tym infradźwięków), wymogi ochrony krajobrazu w odniesieniu do
obszarów prawnie chronionych np. parków narodowych, parków krajobrazowych, rezerwatów
przyrody itp., oraz wymogi ochrony środowiska przyrodniczego, w aspekcie siedlisk zwierzyny
i ptactwa, tras przelotu ptaków.
Złożone zostały wnioski o uzyskanie warunków zabudowy dla zespołu wiatraków, które mają
zostać wybudowane:
­ elektrownia wiatrowa o mocy 150 kW - teren tartaku i zakładu drzewnego w Olkuszu
położonego przy drodze z Olkusza do Wolbromia (obecnie brak zgody sąsiadów),
­ farma wiatrowa o mocy 15 MW na terenie Zakładów Górniczo-Hutniczych Bolesław - prace
przygotowawcze już się rozpoczęły. Według wstępnej koncepcji wiatraki mają stanąć na
sztucznej górze powstałej w wyniku składowania odpadów poflotacyjnych. Góra ma
powierzchnię ok. 100 hektarów i wysokość 50 metrów. Już rozpoczęto na niej pomiary
wiatru. Ponadto zakłady Bolesław chcą wybudować źródło skojarzone o mocy ok. 6-10 MW
wykorzystujące ciepło technologiczne.
Energia wodna:
W naszym kraju udział energetyki wodnej w ogólnej produkcji energii elektrycznej wynosi zaledwie
1,5%. Teoretyczne zasoby hydroenergetyczne naszego kraju wynoszą ok. 23 tys. GWh rocznie.
Zasoby techniczne szacuje się na ok. 13,7 tys. GWh/rok. Wielkość ta to niemal 10 % energii
elektrycznej produkowanej w naszym kraju. Powyższe dane obejmują jedynie rzeki o znaczących
przepływach. Przy uwzględnieniu pozostałych rzek, kwalifikujących się jedynie do budowy małych
elektrowni wodnych (MEW), ich wartość jeszcze wzrośnie.
Podstawowym warunkiem dla pozyskania energii potencjalnej wody jest istnienie w określonym
miejscu znacznego spadu dużej ilości wody. Dlatego tez budowa elektrowni wodnej ma największe
uzasadnienie w okolicy istniejącego wodospadu lub przepływowego jeziora leżącego w pobliżu
doliny. Miejsca takie jednak nieczęsto występują w przyrodzie, dlatego tez w celu uzyskania spadu
wykonuje się konieczne budowle hydrotechniczne.
Na terenie Powiatu Olkuskiego nie ma zlokalizowanych MEW.
Energia geotermalna
Energia geotermalna – jest zawarta w wodach, parach wodnych i otaczających je skałach. Zasoby
te są w Polsce ogromne i są odnawialne wtedy, gdy po wykorzystaniu ciepła z pobranej wody
z powrotem włączane są do miejsca pobrania.
Pod względem energetycznym najlepiej jest eksploatować wody wysokotemperaturowe, jednak
występują one zwykle bardzo głęboko, nawet na głębokościach poniżej 3000m. Słabe rozpoznanie
głębokich zbiorników geotermalnych przy planowaniu ich eksploatacji wiąże się z ryzykiem
finansowym. Wykorzystanie wód średnio i niskotemperaturowych, z uwagi na mniejszą głębokość
występowania zbiorników (1500–2000m) niesie ze sobą mniejsze ryzyko, ale jest też
energetycznie mniej korzystne.
104
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
W wyniku wykonanych opracowań i analiz dla województwa małopolskiego - wskazano rejony
w których występują najbardziej korzystne parametry geotermalnych wód cenomańskich. Brano
przy tym pod uwagę parametry takie jak: wydajność, temperatura, głębokość, mineralizacja wody,
samowypływy, możliwość rekonstrukcji odwiertów.
Energia słońca
Najbardziej popularnymi metodami pozyskiwania energii z promieniowania słonecznego są
systemy fototermiczne, wykorzystujące tzw. kolektory słoneczne oraz systemy fotowoltaiczne,
przetwarzające promieniowanie słoneczne bezpośrednio na energię elektryczną.
Zasoby energii słonecznej są wystarczające do zaspokojenia wszystkich potrzeb w zakresie
produkcji cieplej wody użytkowej w okresie letnim i ok. 50÷60 % tych potrzeb w okresie wiosenno –
jesiennym.
Energię słoneczną wykorzystuje się w:
1) kolektorach słonecznych,
2) instalacjach fotowoltaicznych,
3) oświetleniu solarnym,
4) sygnalizacji solarnej.
Panujący rozkład energii słonecznej w poszczególnych miesiącach roku pozwala na
spożytkowanie tej energii w ograniczonym zakresie, wymuszającym uzupełnienie energii z innych
źródeł, bądź stosowania rozwiązań z rozbudowaną akumulacją ciepła. Generalnie można przyjąć,
że energia solarna obecnie może być w tym przypadku wykorzystywana w technologii suszenia,
przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz ogrzewania pomieszczeń. W przyszłości może być
szerzej wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej, gdy pojawią się ogniwa fotowoltaiczne
zdecydowanie tańsze i o zdecydowanie większej sprawności niż obecnie.
Miejscem użytkowania energii solarnej są przede wszystkim budynki mieszkalne, usługowe,
rekreacyjne użyteczności publicznej. Zważywszy, że liczba użytkowników energii solarnej może
być bardzo duża na terenie województwa, ilość uzyskanej energii w technologii solarnej może mieć
znaczny wpływ na poprawę lokalnych warunków środowiskowych, przede wszystkim stanu
powietrza.
Energia otoczenia:
Ziemia nagrzewana promieniami słonecznymi stanowi niewyczerpane źródło energii cieplnej
o niskiej temperaturze. Ciepło z otoczenia, np. z gruntu czy z wody może być wykorzystane po
przetworzeniu do celów grzewczych. Temperatura gruntu na głębokości 15 metrów przez cały rok
jest stała i wynosi ok. 10 stopni C, a wód gruntowych od 8 do 12 stopni C. Urządzenia, które
pobierają ciepło z otoczenia i podnoszą je do poziomu temperatury wymaganej dla celów
grzewczych nazywane są "pompami ciepła". Jest wiele rodzajów systemów grzewczych
z wykorzystaniem pomp ciepła i chociaż charakteryzują się one dużymi kosztami inwestycyjnym, to
stają się coraz bardziej popularne, ze względu na bardzo wysoką sprawność energetyczną, rzędu
300 – 400 %.
9.8.1. Cel średniookresowy do 2019 r.
Promocja i wspieranie wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych
Kierunki działań:
Zadania własne:
Jednostka
odpowiedzialna
Upowszechnianie informacji o rozmieszczeniu i możliwościach Gminy, Powiat Olkuski,
technicznych wykorzystania potencjału energetycznego poszczególnych Organizacje
rodzajów odnawialnych źródeł energii
pozarządowe
Rodzaj zadania
105
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Gminy, Powiat Olkuski,
Prowadzenie działań edukacyjnych oraz popularyzujących odnawialne
Organizacje
źródła energii
pozarządowe
106
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
10. HARMONOGRAM REALIZACJI PRZEDSIĘWZIĘĆ NA LATA 2012 – 2015.
Tabela 41. Priorytetowe cele krótkookresowe na terenie Powiatu Olkuskiego w latach 2012-2015.
Cel
Ochrona przyrody
i krajobrazu
Instytucja
koordynująca
Źródła
finansowania
Szacunkowy koszt realizacji zadania [zł]
Kierunek działań
2012
2013
2014
2015
RAZEM:
6 474
-
-
-
6 474
553 239,14
-
-
-
553 239,14
23 148,20
-
-
-
23 148,20
3 091 860,38
3 478
851,00
345 003,00
-
3 784 714,38
Odnowa centrum Zagórowej
500 000
-
-
-
500 000
Budżet gminy
Zakładanie i utrzymanie terenów
zieleni
52 000
50 000
50 000
50 000
202 000
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Modernizacja Parku Czarna
Góra w Olkuszu
200 000
1 000 000
-
1 200 000
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
EFFR
9 150 000
5 627 677,20
300 000
-
-
15 077 677,20
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
218 000
-
-
-
218 000
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Rewitalizacja i ochrona Olkuskiej
Starówki
Rabsztyn, ruiny zamku (XIV-XV):
zabezpieczenie konstrukcyjne
zamku górnego
Projekt parku turystycznorekreacyjnego
67 000
-
-
-
67 000
Urząd Miasta
Wolbrom
Budżet miasta
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Trzyciąż
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Utrzymanie zieleni w sołectwie
Domaniewice
Odnowa wsi - zabezpieczenie i
konserwacja pomnika
historycznego - ruiny zamku w
Bydlinie (kontynuacja)
Wykonanie prac adaptacyjnych
w celu zagospodarowania
brzegu
Dzdzennicy na miejsce rekreacji
i wypoczynku sobotnioniedzielnego
Czynna ochrona kompleksu
priorytetowych siedlisk
napiaskowych w obszarze
Natura 2000 na Pustyni
Błędowskiej
107
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Cel
Instytucja
koordynująca
Źródła
finansowania
Urząd Miasta
Bukowno
Budżet miasta
Urząd Miasta
Bolesław
Budżet miasta
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta
Bukowno
Budżet miasta
Starostwo
Powiatowe w
Olkuszu
Budżet powiatu
Starostwo
Powiatowe w
Olkuszu
Budżet powiatu
Starostwo
Powiatowe w
Olkuszu
Budżet powiatu
Starostwo
Powiatowe w
Budżet powiatu
Zarządzanie
środowiskiem
Ochrona
powietrza
atmosferycznego,
ochrona przed
hałasem i ochrona
wód
powierzchniowych
i podziemnych
Szacunkowy koszt realizacji zadania [zł]
Kierunek działań
Rozwój infrastruktury
turystycznej Miasta Bukowna
Opracowanie studium
uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania
przestrzennego Gminy Bolesław
- aktualizacja
studium
Zmiana miejscowego planu
zagospodarowania
przestrzennego dla północnej
części Osieka i Sieniczna
Zmiana studium uwarunkowań i
kierunków zagospodarowania
przestrzennego Miasta i Gminy
Olkusz
Zmiana miejscowego planu
zagospodarowania
przestrzennego terenów
osadniczych w Zedermanie i
Kogutku
Zmiana miejscowego planu
zagospodarowania
przestrzennego
Przebudowa DW nr 783 na
odcinku Olkusz- Wolbrom i
Wolbrom – Miechów
Modernizacja dróg powiatowych
na terenie powiatu olkuskiego
stanowiących alternatywę dla
drogi krajowej nr 94
Modernizacja drogi powiatowej
nr 1076 K KrzeszowiceGorenice-Olkusz na odcinku od
miejscowości Gorenice do
miejscowości Witeradów-etap I
Przebudowa nawierzchni jezdni
wraz z budową chodnika i
2012
2013
2014
2015
RAZEM:
50 000
2 700 000
2 800 000
-
5 550 000
35 055
-
-
-
35 055
7 257
-
-
-
7 257
30 000
30 000
-
-
60 000
20 000
30 000
-
-
50 000
49 200
-
-
-
49 200
38 462
-
-
-
38 462
2 003 468
-
-
-
2 003 468
525
465 349
-
-
465 874
525
833 519
321 732
-
1 155 776
108
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Cel
Instytucja
koordynująca
Źródła
finansowania
Olkuszu
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Gminy
Klucze
Urząd Gminy
Trzyciąż
Urząd Gminy
Trzyciąż
Urząd Gminy
Trzyciąż
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet miasta
Szacunkowy koszt realizacji zadania [zł]
Kierunek działań
odwodnienia drogi powiatowej nr
1076 Krzeszowice-GoreniceOlkusz w miejscowości
Witeradów-etap II
Remont drogi dojazdowej do pól
w sołectwie Boża Wola
2012
2013
2014
2015
RAZEM:
6 987
-
-
-
6 987
Budżet miasta
Remont drogi gminnej w Dłużcu
20 177
-
-
-
20 177
Budżet miasta
Budowa drogi gminnej w
sołectwie Jeżówka
20 610
-
-
-
20 610
Budżet miasta
Remont drogi gminnej w Kalisiu
8 162
-
-
-
8 162
Budżet miasta
Remont drogi gminnej w
Kąpiołkach
Remont drogi gminnej w Poręba
Dzierżna
Remont drogi gminnej w
Zabagniu
Budowa drogi - Kwaśniów Górny
ul. Wschodnia
6 904
-
-
-
6 904
8 998
-
-
-
8 998
13 603
-
-
-
13 603
30 148,20
-
-
-
30 148,20
Budżet miasta
Budżet miasta
Budżet gminy
Budżet gminy
Modernizacja dróg gminnych
217 799
-
-
-
217 799
Budżet gminy
Modernizacja dróg rolniczych
60 000
-
-
-
60 000
Budżet gminy
Odbudowa dróg gminnych
100 000
-
-
-
100 000
Budżet gminy
Projekt i remont ul. Bylicy
-
400 000
300 000
-
700 000
1 000 000
4 400 000
-
-
5 400 000
4 795 341
-
-
-
4 795 341
87 400
87 400
-
-
174 800
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Przebudowa ul. Jana Pawła II w
Olkuszu
Dotacja dla Województwa
Małopolskiego na zadanie "Budowa wschodniej obwodnicy
Olkusza, połączenie DW nr 783
z DW nr 791"
Dotacja dla Województwa
Małopolskiego na zadanie "Przebudowa DW nr 783 na
109
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Cel
Instytucja
koordynująca
Źródła
finansowania
Szacunkowy koszt realizacji zadania [zł]
Kierunek działań
2012
2013
2014
2015
RAZEM:
99 937,50
-
-
-
99 937,50
17 864,62
-
-
-
17 864,62
9 689
-
-
-
9 689
207 000
-
-
-
207 000
370 000
-
-
-
370 000
8 255 340
-
-
-
8 255 340
110 000
-
-
-
110 000
136 000
-
-
-
136 000
1 968
1 968
1 968
1 968
7 872
500 000
-
-
-
500 000
20 610
-
-
-
20 610
370 000
-
-
-
370 000
23 148,20
-
-
-
23 148,20
odcinku Olkusz-Wolbrom"
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Ochrona
powietrza i wód
powierzchniowych
i podziemnych
Ochrona
powietrza
Ochrona wód
powierzchniowych
i podziemnych
Budżet gminy
Budżet gminy
Urząd Miasta
Bukowno
Budżet miasta
Urząd Miasta
Bukowno
Budżet miasta
Starostwo
Powiatowe w
Olkuszu
Budżet powiatu
Urząd Gminy
Klucze
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta
Wolbrom
Budżet gminy
Budżet gminy
Budżet gminy
Budżet miasta
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Budowa dróg transportu rolnego
Budowa drogi gminnej na ulicy
Jaworowej w Sołectwie
Sieniczno
Budowa drogi gminnej ulica
Graniczna w Sołectwie Olewin
Modernizacja dróg gminnych
Przebudowa dróg i chodników
na
osiedlu domków
jednorodzinnych
Kompleksowe uzbrojenie
terenów Strefy Aktywności
Gospodarczej przy ul. Kolejowej
w Bukownie
Docieplenie ściany południowej
budynku Starostwa
Powiatowego przy ul.
Piłsudskiego 21 w Olkuszu
Docieplenie szkoły w Chechle
Utrzymanie szlaków rowerowych
na terenie Miasta i Gminy Olkusz
Termomodernizacja SP Nr 3 w
Olkuszu
Wykonanie parkingu przy OSP
Gołaczewy
Budowa sieci wodociągowej w
miejscowości Kwaśniów Górny w
rejonie ulicy Wschodniej
Udział w kosztach projektu,
budowy, odwodnienia drogi
gminnej Ryczówek - Kwasniów
Dolny nr K 120139
110
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Cel
Instytucja
koordynująca
Źródła
finansowania
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Klucze
Budżet gminy
Urząd Gminy
Bolesław
Budżet gminy
Urząd Gminy
Bolesław
Budżet gminy
Urząd Gminy
Trzyciąż
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet gminy
Szacunkowy koszt realizacji zadania [zł]
Kierunek działań
Wykonanie dokumentacji i prac
związanych z odwodnieniem ul.
Grabowej i ul. Wesołej oraz
odnowienie i remont ujęcia wody
w
Kolbarku
Wykonanie prac związanych z
przyłączem wod-kan do budynku
świetlicy oraz instalacji wod-kan
w świetlicy w Hucisku
budowa szamba oraz
zabezpieczenie ścian
fundamentowych wraz z
odpływami w Zespole Szkolno –
Przedszkolnym w Ryczówku
Izolacja ścian i wykonanie
kanalizacji deszczowej w Szkole
Podstawowej w Jaroszowcu
Projekt kanalizacji sanitarnej
Krzykawa, Krzykawka, Małobądz
i Krze - ochrona środowiska
Budowa kanalizacji sanitarnej w
Małobądzu ul.Pniaki i Leśnaetap II
Dotacje celowe na budowę
przydomowych oczyszczalni
ścieków
Budowa kanalizacji sanitarnej w
Witeradowie
Budowa kanalizacji deszczowej
w ul. Spółdzielczej
Budowa parkingu przy ul.
Legionów Polskich 48 koło
wymiennikowni
Wymiana sterownika do
dozowania środków
chemicznych stacji filtrów na
OSW Czarna Góra
2012
2013
2014
2015
RAZEM:
16 504,67
-
-
-
16 504,67
8 703,72
-
-
-
8 703,72
130 000
-
-
-
130 000
50 000
-
-
-
50 000
66 666
-
-
-
66 666
844 800
844 800
1 126 400
-
2 816 000
20 000
-
-
-
20 000
1 000 000
1 000 000
-
-
2 000 000
70 000
1 200 000
-
-
1 270 000
120 000
-
-
-
120 000
15 000
-
-
-
15 000
111
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Gospodarka
odpadami
Urząd Miasta
Wolbrom
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Urząd Miasta i
Gminy Olkusz
Budżet miasta
Budżet miasta
Budżet miasta
Usuwanie materiałów
zawierających azbest z
budynków i budowli
Selektywna zbiórka odpadów
komunalnych
Zbiórka przeterminowanych
leków od ludności
15 000
15 000
15 000
15 000
60 000
279 396
21 492
-
-
318 888
12 019
1 200
-
-
13 219
Szacunkowe koszty realizacji zadań na lata 2012-2013 przedstawiono w oparciu o obowiązujący wieloletni plan inwestycyjny.
Wydatki na poszczególne zadania będą szczegółowo opracowywane w uchwałach budżetowych.
112
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
11. SPOSÓB KONTROLI ORAZ DOKUMENTOWANIA REALIZACJI PROGRAMU.
Monitoring prowadzonej polityki ochrony środowiska oznacza, że realizacja Programu będzie
podlegała ocenie w zakresie:
1. stopnia wykonania przyjętych zadań,
2. stopnia realizacji założonych celów
3. analizy przyczyn powstałych rozbieżności.
Wyniki oceny stanowić będą podstawę kolejnej aktualizacji programu. Propozycja aktualizacji
winna być formułowana przy znaczącym udziale systemu.
System oceny realizacji programu powinien być oparty na odpowiednio dobranych wskaźnikach
presji, stanu i reakcji, pozwalających całościowo opisać zagadnienie polityki ochrony środowiska
i zarazem dających możliwość porównań międzyregionalnych. System tworzyć będą:
1. wskaźnik presji na środowisko, wskazujące główne źródła problemów i zagrożeń
środowiskowych, odnoszących się do tych form działalności, które zmniejszają ilość i jakość
zasobów (np. emisja zanieczyszczeń do środowiska, ilość odpadów gromadzonych na
składowiskach, tempo eksploatacji zasobów środowiska).
2. wskaźniki stanu środowiska, odnoszące się do jakości środowiska i jego zasobów,
pozwalające na ocenę zachodzących zmian (np. lesistość, udział gruntów rolnych),
3. wskaźniki reakcji (działań ochronnych), pokazujące działania podejmowane w celu
poprawy jakości środowiska lub złagodzenia antropresji na środowisko (np. procent
mieszkańców korzystających z oczyszczalni ścieków, udział obszarów prawnie chronionych w
powierzchni województwa, powierzchnia gruntów zrekultywowanych, wydatki na ochronne
środowiska).
Do określenia powyższych wskaźników wykorzystywane będą przede wszystkim informacje
Głównego Urzędu Statystycznego oraz Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Listę
proponowanych wskaźników dla Powiatu Olkuskiego przedstawiono w tabeli poniżej:
Tabela 42. Wskaźniki efektywności realizacji celów Programu ochrony środowiska Powiatu
Olkuskiego.
Wskaźnik
Lp.
Ochrona przyrody i krajobrazu
1.
Powierzchnia prawnie chroniona – ogółem
2.
Obszary NATURA 2000
3.
Parki krajobrazowe
4.
Rezerwaty
5.
Obszary chronionego krajobrazu
6.
Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe
7.
Użytki ekologiczne
8.
Pomniki przyrody
Lasy
9.
Lesistość powiatu
Zasoby wodne
10. Jakość wód podziemnych
11.
Jakość wód powierzchniowych
Jednostka/rok
Wartość docelowa
(do osiągnięcia)
ha
szt.
szt.
szt.
szt.
szt.
szt.
szt.
Utrzymanie i
zachowanie stanu
istniejącego –
obejmowanie
ochroną ważnych
obiektów w postaci
np. pomników
przyrody, użytków
ekologicznych)
%
Wg Krajowego
Programu
Zwiększania
lesistości oraz
miejscowych
planów
zagospodarowania
przestrzennego
Wg
obowiązującej
klasyfikacji
Wg
obowiązującej
klasyfikacji
Osiągnięcie
dobrego stanu wód i
dobrego potencjału
– cele
środowiskowe wg
planów
113
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Lp.
Wskaźnik
Gospodarka wodno-ściekowa
12. Długość kanalizacji sanitarnej
13. Długość sieci wodociągowej
14. Liczba oczyszczalni ścieków
15. Stosunek dł. sieci kanalizacyjnej do wodociągowej
Ochrona powietrza atmosferycznego
16. Klasyfikacja strefy, w której leży powiat
17.
Substancje, których stężenia przekroczyły wartości
dopuszczalne lub wartości dopuszczalne powiększone
o margines tolerancji w strefie, której leży Powiat
18.
Ilość i wielkość wykonanych instalacji solarnych
19.
Powierzchnia dociepleń i ilość obiektów poddanych
termomodernizacji
Ochrona przed hałasem
20. Miejsca gdzie poziom hałasu przekracza wartości
dopuszczalne wg obowiązujących przepisów
21. Długość wybudowanych ekranów akustycznych
22. Udział podmiotów nie spełniających wymagań w
zakresie emisji hałasu w ogólnej liczbie
kontrolowanych
Promieniowanie elektromagnetyczne
23. Miejsca gdzie poziom pól elektromagnetycznych
przekracza wartości dopuszczalne wg obowiązujących
przepisów
Edukacja ekologiczna
24. Długość ścieżek przyrodniczych
25. Liczba interwencji zgłaszanych przez mieszkańców
dot. zagrożeń dla środowiska
26. Ilość akcji, kampanii edukacyjnych przeprowadzonych
w powiecie
Poważane awarie
27. Liczba poważnych awarii przemysłowych w ciągu roku
28. Liczba poważnych awarii podczas transportu
substancji niebezpiecznych
Gospodarka odpadami
29. Odsetek masy zbieranych odpadów komunalnych
w stosunku do masy powstających odpadów
30. Odsetek masy odpadów komunalnych zebranych
selektywnie w stosunku do ogólnej ilości zebranych
odpadów komunalnych
31. Odsetek mieszkańców powiatu objętych umowami
na odbiór odpadów
32. Odsetek mieszkańców powiatu objętych systemem
selektywnego odbierania odpadów
33. Odsetek składowanych odpadów komunalnych
Jednostka/rok
km
km
szt.
/
wg
obowiązującej
klasyfikacji
(dane WIOS)
lista substancji
monitorowanych
wg
obowiązujących
przepisów (dane
WIOS)
szt./m2
m2/liczba
obiektów
Wartość docelowa
(do osiągnięcia)
zagospodarowania
wodami dla
obszarów dorzeczy
w zakresie
Ramowej Dyrektywy
Wodnej
Wg celów
określonych
w KPOŚK 2010
A
Brak przekroczeń
dla substancji
Wg celów
określonych
w realizowanym
Programie
Lokalizacja wg
WIOŚ
m/rok
szt/szt
0
Lokalizacja wg
WIOŚ
0
km
szt/rok
0
0
szt./rok
szt.
szt.
0
0
%
100
%
15 (do 2015 r.)
%
100 (do 2015 r.)
%
100 (do 2015 r.)
%
60 (do 2014 r.)
114
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Lp.
Wskaźnik
34.
35.
Liczba czynnych składowisk odpadów komunalnych
Ograniczenie składowania odpadów ulegających
biodegradacji w stosunku do wytworzonych w 1995 r.
36.
Wydzielenie odpadów niebezpiecznych z odpadów
komunalnych w stosunku do całkowitej ich ilości
zawartych w zmieszanych odpadach komunalnych
Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest, w tym
objętych dofinansowaniem
Masa pozostałych do zlikwidowania urządzeń PCB
37.
38.
Jednostka/rok
Wartość docelowa
(do osiągnięcia)
szt.
%
50 (w 2013 r.)
%
35 (w 2020 r.)
80 (do 2015 r.)
Mg/rok
min. 952,4 *
Mg
szt.
kg/M/rok
0
0
4
Masa zebranego sprzętu elektrycznego
i elektronicznego z gospodarstw domowych
w przeliczeniu na statystycznego mieszkańca
40. Liczba zinwentaryzowanych mogilników pozostałych
szt.
0
do likwidacji
* - w związku z brakiem pełnych danych odnośnie ilości wyrobów azbestowych występujących
na terenie powiatu (nie wszystkie Gminy przeprowadziły inwentaryzację) - do obliczenia wartości
wskaźnika przyjęto (zgodnie z „Programem usuwania azbestu na terenie Powiatu Olkuskiego”), iż na
obszarze powiatu istnieje ok. 20 tys. Mg wyrobów azbestowych; czas pozostały na usunięcie tych
wyrobów to 21 lat
39.
Dla prawidłowej realizacji monitoringu wykonalności celów, priorytetów i zadań programu ochrony
środowiska Powiatu Olkuskiego niezbędna jest okresowa wymiana informacji pomiędzy
Starostwem Powiatowym, Urzędami Gmin oraz Urzędem Wojewódzkim i innymi organami
i instytucjami, dotycząca stanu komponentów środowiska oraz stopnia zaawansowania realizacji
poszczególnych zadań (w tym w szczególności zadań gmin). Przewiduje się wymianę ww.
informacji w sposób zorganizowany – w ustalonej formie pisemnej lub elektronicznej
(sprawozdawczość okresowa).
10.1. Wytyczne do przygotowania gminnych programów ochrony środowiska
Podobnie jak Zarząd Powiatu, organy wykonawcze gmin zobowiązane są do opracowania
aktualizacji gminnych programów ochrony środowiska, w oparciu o który będą podejmowane
działania z zakresu ochrony środowiska na terenie gminy. Zgodnie z wytycznymi ministerialnymi
powiatowy program ochrony środowiska w celu zachowania spójności polityk na szczeblu
powiatowym i gminnym powinien wyznaczać szczegółowe wytyczne do sporządzenia programów
ochrony środowiska dla wszystkich gmin znajdujących się w powiecie.
Wytyczne ogólne
Gminne programy ochrony środowiska powinny zostać sporządzone na podstawie gruntownej
znajomości aktualnego stanu środowiska w gminie i muszą w szczególności wyznaczać:
- cele polityki ekologicznej na terenie gminy;
- wybrane priorytety ekologiczne wraz z uzasadnieniem ich wyboru;
- rodzaj i harmonogram działań ekologicznych, których realizacji podejmuje się dana gmina;
- środki niezbędne do osiągnięcia założonych celów, w tym mechanizmy prawno ekonomiczne i środki finansowe.
Zaplanowane cele, priorytety, działania (zadania) i środki muszą zostać zdefiniowane dla
każdego z obszarów ochrony środowiska, którymi zajmuje się dana gmina, a więc:
gospodarowania odpadami, stosunków wodnych i jakości wód, jakości powietrza, Ochrony gleb
oraz ochrony przyrody, w tym różnorodności biologicznej i krajobrazowej.
115
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Struktura gminnych Programów ochrony środowiska powinna nawiązywać do struktury Polityki
Ekologicznej Państwa, jednakże być zmodyfikowana, uwzględniając uwarunkowania
środowiskowe województwa i powiatu a także zmieniające się prawo. Powinna uwzględniać
założenia Programowe dotyczące ochrony środowiska zawarte w dokumentach krajowych jak
i regionalnych, a w szczególności Wojewódzkiego i Powiatowego Programu Ochrony
Środowiska. Sporządzając gminne Programy ochrony środowiska należy korzystać z określonych
w dokumentach strategicznych regionu zadań i celów. Wojewódzki Program Ochrony Środowiska
należy traktować jako inspirację do wprowadzania podobnych celów i działań na szczeblach
regionalnych województwa.
Przystępując do aktualizacji Programu ochrony środowiska na szczeblu gminnym istotnym jest
poddanie ocenie stopnia realizacji określonych w poprzednim Programie celów środowiskowych
i działań. Ocena ta powinna zawierać ocenę stanu środowiska naturalnego, stopień realizacji
celów i działań oraz wydatkowane koszty w rozbiciu na źródła finansowania. Wynikiem tak
przeprowadzonej oceny powinny być wskazane główne potrzeby i problemy środowiskowe
konieczne do rozwiązania w Programie gminnym.
Priorytety ekologiczne w gminnych Programach środowiskowych należy określić zgodnie
z obowiązującymi w Polityce ekologicznej kraju, Wojewódzkim Programie Ochrony Środowiska
Województwa Małopolskiego oraz Powiatowym Programie Ochrony Środowiska. Koniecznym
jest określenie dla wskazanych wcześniej priorytetów celów długoterminowych oraz
krótkoterminowych wraz ze wskazaniem mierników ich realizacji umożliwiających systematyczne
prowadzenie pomiarów stopnia ich realizacji.
W planie operacyjnym należy zawrzeć:
- zadania własne (przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze
środków będących w dyspozycji gmin),
- zadania koordynowane (zadania, które są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze
środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla powiatowego,
wojewódzkiego i centralnego).
Zadania własne, podobnie jak i cele środowiskowe, powinny być opisane w sposób szczegółowy
i mierzalny tak, aby umożliwić bieżącą kontrolę ich realizacji oraz ocenić skuteczność wdrażania
Programu w gminie. Istotne jest aby w Programach gminnych uwzględnić również aspekty
finansowe realizacji działań. Zbieżność działań opisanych w gminnych Programach ochrony
środowiska z PPOS i WPOS ułatwi również pozyskanie środków z WFOŚ, RPO WM i innych
lokalnych źródeł dotacji.
Gminne Programy ochrony środowiska powinny zawierać również przemyślany i spójny system
monitorowania Programu na poziomie gminy. Prowadzony monitoring pozwoli w sposób
mierzalny określić wpływ realizacji gminnych Programów na środowisko, zachodzące w nim
zmiany oraz ułatwi monitorowanie środowiska.
Istotnym elementem w zarządzaniu środowiskiem jest także przestrzeganie przez gminy systemu
sprawozdawczego opisującego postęp realizacji celów środowiskowych i działań tj. m.in.
opracowywanych co 2 lata raportach z realizacji gminnych Programów ochrony środowiska,
Wytyczne szczegółowe do sporządzania Gminnych Programów Ochrony Środowiska
Proponowany zakres i struktura:
A. WSTĘP
Rozdział powinien zawierać wykaz pojęć i skrótów używanych w opracowaniu, podstawę prawną
i cel przygotowania aktualizacji gminnego Programu ochrony środowiska, a także okres objęty
opracowaniem, metodykę, strukturę i zakres dokumentu.
B. INFORMACJE OGÓLNE O GMINIE
Zawartość tego rozdziału to m.in. informacje o położeniu administracyjnym gminy, niezbędne
dane dotyczące uwarunkowań gospodarczych i środowiskowych gminyu. Konieczne jest
wskazanie uwarunkowań wynikających z dokumentów strategicznych wyższego szczebla
(krajowych i wojewódzkich) oraz planów i Programów powiatowych.
116
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
C. OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEGO PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA
Należy poddać ocenie stopień realizacji działań zaplanowanych w aktualizowanym dokumencie.
Ocena ta ma mieć charakter pewnego rodzaju podsumowania okresu, w którym obowiązywał
Program. Celowe jest nawiązanie do Raportu z wykonania Programu ochrony środowiska,
którego obowiązek sporządzania leży po stronie gminy.
D. OCENA AKTUALNEGO STANU ŚRODOWISKA
W rozdziale tym należy opisać stan aktualny oraz wskazać najważniejsze problemy w zakresie
każdego komponentu środowiska tj.:
- ochrona powietrza atmosferycznego (w tym: emisja przemysłowa, urządzenia ochrony
powietrza w zakładach, niska emisja, stan sanitarny powietrza, monitoring jakości powietrza
oraz monitoring jakości powietrza na terenie zakładów),
- gospodarka wodno – ściekowa (w tym: wody powierzchniowe, sieć hydrograficzna, stan
czystości rzek, monitoring wód powierzchniowych i podziemnych, gospodarka wodno –
ściekowa i oczyszczalnie ścieków oraz ochrona przed powodzią),
- gospodarka odpadami (w tym: odpady komunalne odpady przemysłowe w tym
niebezpieczne oraz składowiska odpadów i inne instalacje do odzysku i unieszkodliwiania
odpadów na terenie gminy),
- tereny poprzemysłowe konieczne do rekultywacji i zagospodarowania (nie tylko
przyrodniczym ale również gospodarczym),
- ochrona dziedzictwa przyrodniczego (w tym: parki krajobrazowe, rezerwaty przyrody,
obszary chronionego krajobrazu, użytki ekologiczne, pomniki przyrody, obszary natura
2000, lasy oraz inne cenne walory przyrodnicze gminy),
- ochrona zasobów (w tym: uwarunkowania gospodarki kopalinami oraz zasoby surowców
kopalin),
- ochrona powierzchni ziemi i gleb (w tym: stan powierzchni ziemi i gleb oraz monitoring
gleb),
- ochrona przed hałasem (w tym: hałas drogowy, kolejowy, przemysłowy oraz monitoring
hałasu),
- ochrona przed polami elektromagnetycznymi wraz ich monitoringiem,
- rozwój edukacji ekologicznej.
E. PRIORYTETY EKOLOGICZNE, CELE I KIERUNKI OCHRONY ŚRODOWISKA
Określenie dla każdego z komponentów wymienionego w pkt D. celu długoterminowego i celów
krótkoterminowych wraz z miarami ich realizacji.
F. PLAN OPERACYJNY
Plan operacyjny powinien zawierać przedsięwzięcia wytypowane na podstawie zdefiniowanych
wcześniej celów ekologicznych oraz na podstawie obowiązujących dokumentów strategicznych
kraju, województwa i powiatu. Zdefiniowane zadania powinny uwzględniać:
- przedsięwzięcia wynikające z Programów powiatowych i wojewódzkich,
- obowiązki wynikające z przepisów prawnych,
- zadania, które nie zostały zrealizowane w poprzednim Programie.
W planie operacyjnym przedstawione winny zostać cele długoterminowe oraz cele
krótkoterminowe wraz z działaniami/przedsięwzięciami oraz terminem ich realizacji, jednostką
odpowiedzialną/realizującą, kosztami i źródłami finansowania.
G. ZAGADNIENIA SYSTEMOWE
Rozdział powinien zawierać podrozdziały dotyczące:
- zarządzanie Programem ochrony środowiska (gdzie należy wskazać dostępne narzędzia do
zarządzania Programem, wymienić uczestników jego wdrażania, zarządzania i monitorowania),
- zarządzanie środowiskiem (przedstawienie struktury zarządzania środowiskiem).
117
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
H. ASPEKTY FINANSOWE REALIZACJI PROGRAMU
I. STRESZCZENIE W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM
Streszczenie zawartości dokumentu ze wskazaniem głównych celów do realizacji.
J. Wskaźniki efektywności Programu
Przedstawienie propozycji systemu monitorowania Programu na poziomie gminy. Wskaźniki
monitoringu mają pozwolić w sposób mierzalny określić wpływ realizacji gminnych Programów na
środowisko, zachodzące w nim zmiany oraz ułatwić monitorowanie środowiska. Uwzględniając
specyfikę Gminy, wskaźniki powinny być w miarę możliwości odniesione do wskaźników
zawartych w PPOS i WPOS.
118
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
12. ZARZĄDZANIE PROGRAMEM OCHRONY ŚRODOWISKA
Nadzór nad realizacją programu w praktyce oznacza określenie zasad zarządzania nim wraz
z ustaleniem mechanizmu monitorowania jego realizacji. Program Ochrony Środowiska Powiatu
Olkuskiego jest dokumentem o charakterze strategicznym. Stanowi instrument wspomagający
realizację prawa miejscowego, pozostając w ścisłym związku z planami zagospodarowania
przestrzennego, decyzjami o warunkach zabudowy i zagospodarowania oraz decyzjami
związanymi z realizacją przedsięwzięć w zakresie gospodarki wodno – ściekowej, gospodarki
odpadami, rozwojem terenów zielonych i innych. Kierownictwo posiada kompetencje pozwalające
mu realizować zawarte w programie cele i zadania. Aby jednak ta realizacja przebiegała spójnie
z polityką regionalną konieczne jest przygotowanie struktur administracyjnych do ścisłej
współpracy z organami dysponującymi znacznie szerszymi uprawnieniami wynikającymi z ich
kompetencji.
Organ wykonawczy powiatu w celu realizacji polityki ekologicznej państwa sporządza powiatowy
program ochrony środowiska, który podlega zaopiniowaniu poprzez organ wykonawczy
województwa.
Z punktu widzenia pełnionej roli w realizacji programu można wyodrębnić cztery grupy podmiotów
uczestniczących w nim. Są to:
­ podmioty uczestniczące w organizacji i zarządzaniu programem,
­ podmioty realizujące zadania programu, w tym instytucje finansujące,
­ podmioty kontrolujące przebieg realizacji i efekty programu,
­ społeczność powiatu (gmin) jako główny podmiot odbierający wyniki działań programu.
Główna odpowiedzialność za realizację programu spoczywa na Staroście, który składa Radzie
Powiatu raporty z wykonania programu. W praktyce Starosta może wyznaczyć koordynatora
wdrażania programu. Zadaniem koordynatora jest ścisła współpraca ze Starostą i Radą Powiatu
oraz przedstawianie im okresowych sprawozdań z realizacji programu.
Rada Powiatu współdziała z organami administracji rządowej i samorządowej szczebla
wojewódzkiego oraz z samorządami gminnymi. Natomiast w dyspozycji Zarządu Województwa
znajdują się instrumenty finansowe na realizację zadań programu (poprzez WFOŚiGW). Ponadto
Rada Powiatu współdziała z instytucjami administracji rządowej, w dyspozycji których znajdują się
instrumenty kontroli i monitoringu. Instytucje te kontrolują respektowanie prawa, prowadzą
monitoring stanu środowiska (WIOŚ), prowadzą monitoring wód (RZGW).
Władze powiatu mogą być wspierane przez Zespół Konsultacyjny, który może być powołany
spośród przedstawicieli lokalnych społeczności samorządowych zaangażowanych już w proces
tworzenia projektu programu poprzez udział w sesjach warsztatowych i spotkaniach roboczych.
Zadaniem Zespołu Konsultacyjnego mogłoby być nadzorowanie procesu wdrażania programu oraz
uzgadnianie współpracy w realizacji poszczególnych zadań. Spotkania Zespołu Konsultacyjnego
powinny odbywać się co najmniej dwa razy w roku.
W niektórych pracach Zespołu Realizacji Programu powinny także uczestniczyć podmioty
gospodarcze realizujące inwestycje zgodnie z kierunkami nakreślonymi w programie.
119
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Rysunek 9. Schemat zarządzania programem ochrony środowiska.
Rada Powiatu
Starosta
Koordynator programu
Instytucje kontrolujące
Marszałek, Zarząd
Województwa
Zespół Realizacji
Programu
Jednostki realizujące
przedsięwzięcia
Instytucje finansujące
Odbiór społeczny programu
Tabela 43. Najważniejsze działania w ramach zarządzania środowiskiem.
Główne działania w latach 2012Lp.
Zagadnienie
2015
1.
Wdrażanie programu
Raport z wykonaniu programu (co
ochrony środowiska
dwa lata: 2013, 2015)
2.
Edukacja ekologiczna,
Komunikacja ze
społeczeństwem,
System informacji o
środowisku
3.
Systemy zarządzania
środowiskiem
4.
Monitoring stanu
środowiska
Wspieranie finansowe samorządów,
zakładów,
instytucji,
organizacji
wdrażających program
Rozwój różnorodnych form edukacji
ekologicznej w oparciu o instytucje
zajmujące się tym zagadnieniem Realizacja zapisów ustawy dot.
dostępu do informacji o środowisku i
jego ochronie. Większe wykorzystanie
mediów (prasa, telewizja, internet) w
celach informowania społeczeństwa o
podejmowanych
i
planowanych
działaniach z zakresu ochrony
środowiska,
w
tym
realizacji
programów
Wspieranie i promowanie zakładów /
instytucji wdrażających system
zarządzania środowiskiem
Zgodnie z wymaganiami ustawowymi
Informacje o stanie środowiska w
powiecie
Instytucje
uczestniczące
Rada Powiatu,
Inne jednostki
wdrażające
Program
WFOŚiGW,
Fundusze celowe,
Fundusze UE
Rada Powiatu,
Zarząd
województwa
WIOŚ,
Organizacje
pozarządowe
Powiat Olkuski,
Wojewoda
Fundusze celowe
WIOŚ, WSSE,
RZGW, Marszałek,
Powiat Olkuski
120
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
13. ASPEKTY FINANSOWE REALIZACJI PROGRAMU
Realizacja programu wdrażania wymagań ochrony środowiska Unii Europejskiej jest zadaniem
trudnym i kosztownym. Trudności wynikać będą nie tylko z problemów technicznych
i organizacyjnych, ale także ograniczonej płynności finansowej polskich przedsiębiorstw, co
utrudniać będzie pozyskiwanie środków finansowych na niezbędne inwestycje. Znaczna część
kosztów dostosowania obciąży samorządy, reszta będzie musiała być poniesiona przez podmioty
gospodarcze.
Źródła finansowania programu będą zróżnicowane, w zależności od rodzaju i okresu
przewidywanego działania, a przede wszystkim możliwości stosowania instrumentów finansowo –
ekonomicznych, zapewnionych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.
Dostępne na rynku polskim publiczne źródła finansowania przedsięwzięć z zakresu ochrony
środowiska można podzielić na:
­ krajowe – pochodzące z budżetu państwa, budżetu gminy, powiatu, województwa,
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Narodowy Fundusz
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, pozabudżetowych instytucji publicznych,
udzielane w formie dotacji, grantów i subwencji,
­ pomocy zagranicznej – Fundusz Spójności, fundusze strukturalne, fundacje itp.
Specyfiką systemu finansowania ochrony środowiska w Polsce jest to, że większą część wydatków
ponoszą przedsiębiorstwa, fundusze ekologiczne i samorządy terytorialne.
Wiele samorządów chce skorzystać w okresie programowania 2007 – 2013 ze środków
dostępnych w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko (Fundusz Spójności i Europejski
Fundusz Rozwoju Regionalnego). Nie można obecnie określić ile z tych projektów uzyska
dofinansowanie, gdyż procedura przydzielania środków będzie trwała również kolejnych latach.
Środki finansowe dostępne na ochronę środowiska to:
­ budżet państwa,
­ własne środki samorządu terytorialnego,
­ Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,
­ programy operacyjne,
­ Małopolski Regionalny Program Operacyjny,
­ Program Rozwoju Obszarów Wiejskich,
­ Fundusz Spójności,
­ Program Life+,
­ kredyty udzielane na preferencyjnych warunkach,
­ komercyjne kredyty bankowe,
­ własne środki inwestorów,
­ Szwajcarski Mechanizm Finansowy (głównym celem wsparcia ma być niwelowanie
przepaści ekonomicznej i społecznej pomiędzy dotychczasowymi i nowymi członkami UE.
Środki Mechanizmu Szwajcarskiego mają być przeznaczone na finansowanie projektów
m.in. w dziedzinie infrastruktura i środowisko, m.in. w zakresie:
 modernizacji infrastruktury energetycznej i wody pitnej,
 utylizacji ścieków i zarządzania gospodarką komunalną (śmieci),
 działań prośrodowiskowych (redukcja szkodliwych spalin, usuwanie toksycznych
odpadów, itp.).
Własne środki samorządu terytorialnego
Na realizację części zadań jednostki samorządu terytorialnego będą musiały przeznaczyć własne
środki.(wkład własny) Jest to niezbędne również z tego względu, że do uzyskania niektórych
dotacji konieczne jest zainwestowanie w przedsięwzięcie własnych środków na wymaganym
poziomie.
Fundusze te pochodzą z bieżących środków, takich jak np. podatki i opłaty lokalne, udziały
w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa.
Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wspiera finansowo przedsięwzięcia
podejmowane dla poprawy jakości środowiska w Polsce, traktując jako priorytetowe te zadania,
których realizacja wynika z konieczności wypełnienia zobowiązań Polski wobec Unii Europejskiej.
121
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Celem działalności Narodowego Funduszu jest finansowe wspieranie inwestycji ekologicznych
o znaczeniu i zasięgu ogólnopolskim i ponadregionalnym oraz zadań lokalnych, istotnych z punktu
widzenia potrzeb środowiska.
W Narodowym Funduszu stosowane są trzy formy dofinansowywania:
1. finansowanie pożyczkowe (pożyczki udzielane przez NF, kredyty udzielane przez banki
ze środków NF, konsorcja czyli wspólne finansowanie NF z bankami, linie kredytowe ze
środków NF obsługiwane przez banki),
2. finansowanie dotacyjne (dotacje inwestycyjne, dotacje nieinwestycyjne, dopłaty do
kredytów bankowych, umorzenia),
3. finansowanie kapitałowe (obejmowanie akcji i udziałów w zakładanych, bądź już
istniejących spółkach w celu osiągnięcia efektu ekologicznego).
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przewiduje dofinansowanie
poprzez pożyczki i dotacje wdrażania projektów związanych z realizacją programów ochrony
poszczególnych elementów środowiska.
WFOŚiGW udziela pożyczek na korzystnych warunkach oprocentowania i spłat oraz
dofinansowania niektórych zadań w formie dotacji.
Maksymalna kwota pożyczki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska na jedno zadanie
może wynosić do 10 000 000 zł, natomiast maksymalna kwota zadłużenia z tytułu pożyczek dla
jednego inwestora może wynosić 20 000 000 zł. W przypadku dotacji maksymalna kwota na jedno
zadanie wynosi 2 000 000 zł. Dotacja udzielona ze środków Funduszu z reguły nie może
przekroczyć 40 % kosztów zadania. Pożyczki udzielane ze środków Funduszu mogą dotyczyć
finansowania do 80 % kosztów zadań w przypadku jednostek samorządowych i budżetowych nie
prowadzących działalności gospodarczej oraz do 70 % kosztów netto zadań w przypadku
podmiotów gospodarczych, osób fizycznych i prawnych prowadzących bądź nie prowadzących
działalności gospodarczej.
EkoFundusz
EkoFundusz jest fundacją powołaną w 1992 r. przez Ministra Finansów, której celem jest
efektywne administrowanie środkami pochodzącymi z ekokonwersji polskiego długu.
Zadaniem EkoFunduszu jest dofinansowywanie przedsięwzięć w dziedzinie ochrony środowiska,
które mają przynieść efekt w skali nie tylko regionu czy kraju, ale także wpływają na osiągnięcie
celów ekologicznych uznanych za priorytetowe w skali europejskiej, a nawet światowej. Służy
także ułatwianiu transferu najlepszych technologii oraz stymulowaniu rozwoju polskiego przemysłu
ochrony środowiska.
W Statucie EkoFunduszu wśród pięciu sektorów ochrony środowiska znajdują się takie dziedziny
priorytetowe jak:
1. ograniczenie transgranicznego transportu dwutlenku siarki i tlenków azotu,
2. ochrona zasobów wody pitnej,
3. ograniczenie emisji gazów powodujących zmiany klimatu ziemi (ochrona klimatu),
4. ochrona różnorodności biologicznej,
5. gospodarka odpadami i rekultywacja gleb zanieczyszczonych.
EkoFundusz udziela wsparcia finansowego w formie preferencyjnych pożyczek lub bezzwrotnych
dotacji. Pomoc finansową uzyskać mogą jedynie projekty dotyczące inwestycji bezpośrednio
związanych z ochroną środowiska (w ich fazie implementacyjnej), a w dziedzinie ochrony przyrody
również projekty nieinwestycyjne.
Maksymalna kwota, jaką może otrzymać jednostka samorządowa wynosi 30 % nakładów na
projekt.
W przypadku jednostek gospodarczych kwota ta wynosi 20 %. W uzasadnionych przypadkach
dofinansowanie inwestycji przez fundusz może osiągnąć wielkość 50 % nakładów własnych
inwestora.
Wszystkie wnioski o dofinansowanie oceniane są w EkoFunduszu z punktu widzenia
ekologicznego, technologicznego, ekonomicznego i organizacyjnego. Aby otrzymać pożyczkę lub
dotację wszystkie te oceny muszą być pozytywne, a Inwestor musi wykazać się wiarygodnością
finansową i posiadaniem zabezpieczeń, a także zapewnieniem pełnego finansowania projektu
w części nie objętej dofinansowaniem EkoFunduszu.
122
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Programy operacyjne na lata 2007-2013
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Jednym z najważniejszych źródeł finansowania przedsięwzięć w ochronę środowiska w Polsce,
w nowym okresie programowym na lata 2007-2013 będzie Program Operacyjny Infrastruktura
i Środowisko (POIiŚ). Głównym celem Programu jest podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej
Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie
i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności
terytorialnej.
Na realizację POIiŚ w latach 2007-2013 zostanie przeznaczonych ponad 36 mld euro. Ze środków
Unii Europejskiej będzie pochodziło 27 848,3 mln euro (w tym ze środków Funduszu Spójności –
21 511,06 mln euro (77 %) oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – 6 337,2 mln
euro (23 %).
Program obejmie wsparciem takie dziedziny jak: transport, środowisko, energetykę, kulturę
i dziedzictwo kulturowe, szkolnictwo wyższe, a także ochronę zdrowia.
W zakresie ochrony środowiska przewidziano dofinansowanie dla dużych inwestycji komunalnych,
inwestycji ekologicznych w przedsiębiorstwach, projektów ochrony przyrody i bezpieczeństwa
ekologicznego, a także edukacji ekologicznej. Wsparcie z Programu otrzymają zarówno
samorządy i przedsiębiorcy, jak również m.in. organizacje pozarządowe, parki narodowe i Lasy
Państwowe.
Środowiskowe priorytety w projekcie Programu:
Oś priorytetowa 1 - Gospodarka wodno-ściekowa (zredukowanie ilości zanieczyszczeń
odprowadzanych ze ściekami do wód i ziemi oraz zapewnienie odpowiedniej jakości wody
pitnej).
Oś priorytetowa 2 - Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi (zmniejszenie
presji na powierzchnię ziemi - zmniejszenie udziału odpadów komunalnych składowanych
i rekultywację terenów zdegradowanych).
Oś priorytetowa 3 - Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska
(ograniczenie ryzyka zagrożeń ekologicznych poprzez inwestycje i system monitorowania).
Oś priorytetowa 4 - Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów
ochrony środowiska (ograniczanie negatywnego wpływu istniejącej działalności
przemysłowej na środowisko i dostosowanie przedsiębiorstw do wymogów prawa
wspólnotowego).
Oś priorytetowa 5 - Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych (ograniczenie
degradacji środowiska naturalnego oraz strat zasobów różnorodności biologicznej, w tym
działania z zakresu edukacji ekologicznej).
Oś priorytetowa 10 - Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku (poprawa
bezpieczeństwa energetycznego państwa w zakresie oddziaływania sektora
energetycznego na środowisko; wsparcie będzie udzielane na podwyższenie sprawności
wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i użytkowania energii, w tym wzrost wykorzystania
energii odnawialnej i biopaliw).
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka
Program ma na celu wspieranie projektów o dużym znaczeniu dla gospodarki, jak również
wspieranie szeroko rozumianej innowacyjności. Wspierane będą działania z zakresu innowacji:
produktowej, procesowej (usługowej) oraz organizacyjnej. Wspierana i promowana będzie
innowacyjność na poziomie co najmniej krajowym i/lub międzynarodowym (określana jako
innowacyjność średnia i wysoka).
Cele szczegółowe PO IG:
1. zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw,
2. wzrost konkurencyjności polskiej nauki,
3. zwiększenie roli nauki w rozwoju gospodarczym,
4.zwiększenie udziału innowacyjnych produktów polskiej gospodarki w rynku
międzynarodowym,
5. tworzenie trwałych i lepszych miejsc pracy.
123
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
Program Operacyjny Kapitał Ludzki
Celem głównym Programu jest: umożliwienie pełnego wykorzystania potencjału zasobów ludzkich,
poprzez wzrost zatrudnienia i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw i ich pracowników,
podniesienie poziomu wykształcenia społeczeństwa, zmniejszenie obszarów wykluczenia
społecznego oraz wsparcie dla budowy struktur administracyjnych państwa.
Program składa się z 11 Priorytetów, realizowanych zarówno na poziomie centralnym, jak
i regionalnym.
Komponent krajowy - działania horyzontalne:
− zatrudnienie i integracja społeczna,
− rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw,
− wysoka jakość systemu oświaty,
− szkolnictwo wyższe i nauka,
− dobre rządzenie,
− profilaktyka, promocja i poprawa stanu zdrowia ludności w wieku produkcyjnym.
Komponent regionalny:
− rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej,
− regionalne kadry gospodarki,
− rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach,
− partnerstwo na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.
Program Operacyjny Europejskiej Współpracy Terytorialnej
W latach 2007-2013 współpraca w wymiarze transgranicznym, transnarodowym
i międzyregionalnym będzie realizowana w ramach odrębnego celu polityki spójności Unii
Europejskiej – Europejska Współpraca Terytorialna (EWT).
Przewiduje się realizację następujących programów Europejskiej Współpracy Terytorialnej
z udziałem Polski:
współpraca transgraniczna:
− trzy dwustronne programy na granicy polsko-niemieckiej (z udziałem Meklemburgii,
Brandenburgii i Saksonii),
− Polska – Republika Czeska,
− Polska – Słowacja,
− Polska – Litwa,
− Polska – Szwecja – Dania (Południowy Bałtyk).
współpraca transnarodowa:
− Obszar Europy Środkowo-Wschodniej,
− Region Morza Bałtyckiego,
program współpracy międzyregionalnej obejmujący całe terytorium UE.
Na granicach zewnętrznych UE współpraca transgraniczna z krajami partnerskimi będzie
wspierana ze środków Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa. W ramach tego
instrumentu z udziałem Polski realizowane będą programy współpracy transgranicznej z Ukrainą,
Białorusią i Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej.
Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013
Celem głównym Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 jest
tworzenie warunków dla wzrostu gospodarczego i zatrudnienia.
Celami szczegółowymi są:
­ podnoszenie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki Małopolski,
­ poprawa spójności wewnętrznej regionu osiągana w oparciu o zasadę zrównoważonego
rozwoju,
­ rozwój potencjału instytucjonalnego podmiotów z terenu Małopolski.
Działania z zakresu ochrony środowiska realizowane będą w ramach osi priorytetowej 7 –
Infrastruktura Ochrony Środowiska. W ramach osi priorytetowej będzie udzielane bezzwrotne
dofinansowanie przedsięwzięć w czterech głównych obszarach:
− gospodarki wodno-ściekowej,
124
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
− poprawy jakości powietrza i zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii,
− gospodarki odpadami,
− poprawy bezpieczeństwa ekologicznego oraz ochrony przed skutkami klęsk żywiołowych.
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
Siedmioletni Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) ma przyczynić się do zapewnienia
opłacalności produkcji rolnej, modernizacji gospodarstw i przetwórstwa artykułów rolnych,
wspartych przez rozwój pozarolniczej działalności gospodarczej.
W ramach PROW zagadnienia środowiskowe realizowane będą w ramach następujących
priorytetów:
Oś priorytetowa 1 – Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego – działanie:
­ poprawianie i rozwijanie infrastruktury związanej z rozwojem i dostosowaniem rolnictwa
i leśnictwa (scalanie gruntów, gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi).
Oś priorytetowa 2 - Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich – działania:
­ wsparcie gospodarstw na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych
warunkach gospodarowania (ONW),
­ program rolnośrodowiskowy (Płatności rolnośrodowiskowe),
­ zalesienie gruntów rolnych oraz zalesienie gruntów innych niż rolne,
­ odtwarzanie potencjału produkcji leśnej zniszczonego przez katastrofy i wprowadzenie
instrumentów zapobiegawczych.
OŚ priorytetowa 3 – Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej
– działania:
­ różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej,
­ podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej
­ gospodarka wodno-ściekowa w szczególności zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie
i oczyszczanie ścieków, w tym systemów kanalizacji sieciowej lub kanalizacji
zagrodowej,
­ tworzenie systemu zbioru, segregacji, wywozu odpadów komunalnych,
­ wytwarzanie lub dystrybucja energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności wiatru,
wody,
­ energii geotermalnej, słońca, biogazu albo biomasy.
Program Life+
LIFE+ jest kontynuacją Instrumentu Finansowego LIFE, utworzonego przez Komisję Europejską
w 1992 roku. W trakcie trzech kolejnych edycji dofinansowano realizację łącznie ponad 2500
projektów we wszystkich krajach członkowskich. W latach 2004-2006 z tej formy dofinansowania
skorzystała również Polska, na obszarze której realizowano cztery projekty z zakresu ochrony
środowiska i różnorodności biologicznej.
W odróżnieniu od poprzednich edycji, program LIFE+ składa się z trzech komponentów
określonych przez tematykę projektów a nie ich realizatora. Nabór przedłożonych projektów
następować będzie na poziomie krajowym, jednak ostateczna ocena i związana z nią decyzja
o przyznaniu dofinansowania zależeć będzie od Komisji Europejskiej.
LIFE+ powinien bezpośrednio wspierać realizację priorytetów 6. Programu Działań na Rzecz
Środowiska (2002-2012), do których należą:
− ochrona przyrody i bioróżnorodności,
− przeciwdziałanie zmianom klimatu,
− zminimalizowanie negatywnych skutków wpływu zanieczyszczeń środowiska na zdrowie
ludzi,
− zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych i racjonalna gospodarka odpadami.
Planowany budżet LIFE+:
­ ok. 2 mld euro - całkowity budżet LIFE+ na lata 2007-2013,
­ ok. 42 mln euro - alokacja planowana przez Komisję Europejską alokacja dla Polski na lata
2007-2010,
­ ok. 9 mln euro - planowana przez Komisję Europejską alokacja dla Polski na pierwszy rok
obowiązywania programu (2007).
Pułapy dofinansowania dla projektów wynikające z projektu Rozporządzenia:
­ 50 % kosztów kwalifikowanych -podstawowy maksymalny poziom dofinansowania,
125
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
­ 75 % kosztów kwalifikowanych - możliwy poziom dofinansowania w wyjątkowych,
uzasadnionych przypadkach dla projektów z komponentu 1 (Przyroda i Bioróżnorodność),
­ 30 % kosztów kwalifikowanych - poziom dofinansowania dla projektów, które przynoszą
zysk i ubiegają się o wsparcie z komponentu 2 (Polityka środowiskowa i zarządzanie).
W ramach części budżetu LIFE+ będącego w dyspozycji Komisji Europejskiej ekologiczne
organizacje pozarządowe, które działają minimum w trzech krajach UE, będą mogły ubiegać się
o dotacje w wysokości 70% kosztów kwalifikowanych.
Działania dotowane muszą mieć związek z propagowaniem polityki UE w zakresie ochrony
przyrody i środowiska. Komisja Europejska raz w roku będzie ogłaszać „call for proposals” - czyli
nabór projektów.
Kredyty udzielane na preferencyjnych warunkach
Preferencyjne kredyty na inwestycje proekologiczne, bez możliwości umorzeń udzielane są przez
Bank Ochrony Środowiska S.A.(BOŚ). Kredytobiorca musi posiadać część własnych środków na
sfinansowanie zadania. BOŚ przy udzielaniu pożyczek kieruje się podobnymi kryteriami jak
FOŚiGW – do głównych kryteriów zalicza się efektywność ekologiczną zadania i jego zgodność
z priorytetami dla polityki ekologicznej województwa.
Komercyjne kredyty bankowe
Komercyjne kredyty bankowe ze względu na duże koszty finansowe związane z oprocentowaniem,
nie powinny być brane pod uwagę jako podstawowe źródła finansowania inwestycji, lecz jako
uzupełnienie środków z pożyczek preferencyjnych. Samorządy są obecnie postrzegane przez
banki jako interesujący i wiarygodni klienci, stąd dostęp do kredytów jest coraz łatwiejszy. Warunki
komercyjnych kredytów inwestycyjnych udzielanych jednostkom samorządu terytorialnego są
zazwyczaj każdorazowo negocjowane indywidualnie.
Własne środki inwestorów
Niektóre inwestycje będą pokrywane ze środków własnych różnych podmiotów gospodarczych
i inwestorów prywatnych. Inwestycje przewidywane do realizacji przez podmioty gospodarcze
mogą być dofinansowywane z kredytów komercyjnych oraz uzupełniająco z funduszy ochrony
środowiska, pod warunkiem uznania danego zadania za priorytetowe.
126
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
14. STRESZCZENIE W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM.
Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego na lata 2012-2015 z perspektywą na lata
2016-2019 został opracowany zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska i został oparty na
celach perspektywicznych, nawiązujących do Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2009-2012
z perspektywą do roku 2016 oraz do Programu Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego
na lata 2007-2014.
Program przedstawia aktualny stan środowiska, określa hierarchię niezbędnych działań
zmierzających do poprawy tego stanu, umożliwia koordynację decyzji administracyjnych oraz
wybór decyzji inwestycyjnych podejmowanych przez różne podmioty i instytucje.
Program przedstawia główne cele przeznaczone do realizacji usystematyzowanych
w następujących grupach:
­ kierunki działań systemowych,
­ ochrona zasobów naturalnych,
­ poprawa jakości środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego.
Zadaniem Programu jest podanie aktualnej sytuacji związanej z całym stanem środowiska
w powiecie. W Programie dokonano analizy czynników, które wpływają na sytuację stanu
zanieczyszczenia środowiska. Podano w nim krótką charakterystykę geograficzno-fizyczną
Powiatu Olkuskiego oraz uwarunkowania demograficzne i gospodarcze. Na podstawie możliwych
dostępnych danych uzyskanych ze Starostwa Powiatowego, informacji z Wojewódzkiego
Inspektoratu Ochrony Środowiska w Krakowie, Małopolskiego Urzędu Marszałkowskiego i
Głównego Urzędu Statystycznego scharakteryzowano wszystkie komponenty środowiska, podając
ich obciążenia emisyjne. Następnie na podstawie dostępnych badań i wyników pomiarów
dokonano oceny stanu środowiska naturalnego w Powiecie Olkuskim, analizując jego
poszczególne komponenty, czyli wody powierzchniowe i podziemne, powietrze, hałas, przyrodę,
powierzchnię ziemi, gospodarkę leśną i promieniowanie niejonizujące.
Po sektorowej analizie dotyczącej stanu środowiska w Powiecie Olkuskim, zwrócono uwagę na
tendencje, jakie się zarysowują w poszczególnych komponentach środowiska i wyeksponowano
rodzaje i typy zagadnień, jakimi należy się zająć w przyszłej działalności organów powiatu.
Analizie poddano również stan gospodarki odpadami na terenie Powiatu Olkuskiego m. in.
w zakresie rodzajów i ilości wytwarzanych odpadów oraz sposobów ich zagospodarowania.
Ponadto zidentyfikowano istniejące problemy oraz wyznaczono cele i zadania, których realizacja
pozwoli na stworzenie systemu gospodarki odpadami zgodnego z zasadą zrównoważonego
rozwoju oraz Polityką Ekologiczną Państwa.
Ze względu na perspektywy czasowe oznaczono w Programie cele krótkoterminowe
i długoterminowe. Dla poszczególnych części środowiska zaproponowano grupy zadań
pozainwestycyjnych i inwestycyjnych, określając nazwy niektórych zadań, nakłady finansowe
i harmonogram czasowy, jednostki realizujące i możliwe źródła finansowania. Dla zadań
wychodzących poza 2015 rok (średniookresowe) nie określano wielkości nakładów sygnalizując
wyłącznie konieczność ich kontynuacji lub proponując rozpoczęcie nowych przedsięwzięć.
127
PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA
DLA POWIATU OLKUSKIEGO NA LATA 2012-2015 Z PERSPEKTYWĄ NA LATA 2016-2019
15. LITERATURA
1. Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009 – 2012 z perspektywą do roku 2016” –
Warszawa 2008 r.
2. Program Ochrony Środowiska Województwa Małopolskiego na lata 2007-2014
3. Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Olkuskiego
4. Biuletyn Statystyczny Województwa Małopolskiego,
5. Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim 2009, 2010 roku - Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie
6. Bednarek R., Prusunkiewicz Z. Geografia gleb, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1997
7. Centralna baza danych geologicznych - http://baza.pgi.waw.pl/
8. http://natura2000.mos.gov.pl/natura2000/index.php
9. http://baza.pgi.gov.pl
10. http://energetyka.w.polsce.org
11. http://www.oze.rankking.pl
12. http://www.krakow.pios.gov.pl
13. Państwowy
Instytut
Geologiczny,
Państwowy
Instytut
Badawczy,
Rocznik
Hydrogeologiczny Państwowej Służby Hydrogeologicznej (rok hydrologiczny 2009).
14. Wyniki pomiarów monitoringowych hałasu drogowego na terenie województwa
małopolskiego w 2009 roku, WIOŚ Kraków 2010,
15. Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych 2010,
16. Sprawozdanie z wykonania Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych za
rok 2010 dla województwa małopolskiego w zakresie realizacji zadań inwestycyjnych
w dziedzinie gospodarki wodno – ściekowej ujętych w AKPOŚK 2009
17. Aleksandra Pelczarska „Radon w środowisku człowieka: pochodzenie i stężenie, metody
pomiarowe, zagrożenie”.
18. Stan sanitarno – higieniczny Małopolski w 2010 roku, Państwowa Inspekcja Sanitarna,
Kraków.
19. Sprawozdanie z badań zanieczyszczenia powietrza benzenem na obszarze województwa
małopolskiego w 2011 roku. Badanie zanieczyszczenia powietrza benzenem metodą
pasywną zgodnie z Programem Monitoringu Środowiska w Województwie Małopolskim na
lata 2010-2012 i Aneksem nr 1 do Programu MŚ
128
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards